query: Жез - бұл қандай екі металдың қоспасы?

text: Жез — мыстың мырышпен және басқа қосымша элементтермен қорытпасы. Құрамында 50%-ға дейін мырыш және басқа да элементтер араласқан мыстың қорытпасы. Жездің құрамына алюминий, қалайы, никель, т.б. элементтер де кіреді. Жез таза мыс сияқты иілгіштігі жоғары, бірақ одан берік болады. Құрамында 20%-ке дейін мырыш бар жез атмосфералық жегідесіне төзімді. Күрделі (легирленген) Жездің беріктігі және коррозияға төзімділігі өте жоғары болады. Құрамында 1,0 — 1,5% Sn бар жез (немесе теңіздік жез), алюминийлі жез (құрамында 0,4 — 2,5% Al бар; түсі алтынға ұқсайды) және никельді жез (12 — 16,5% Nі бар) теңіз суына төзімді келеді. Жез — коррозиядан қорғауды қажет етпейтін құралымдық материал. Жай жез құбырлар мен күрделі пішінді жұқа қабырғалы бұйымдар, күрделі жез кеме жасауда (буды конденсациялауға арналған құбырлар, тісті дөңгелек, т.б.); никельді жез химиялық машина жасауда; алюминийлі жез (құрамында 15% Zn, 0,5% Al бар) зергерлік бұйымдар жасауда пайдаланылады. Балқаштағы түсті металдар өңдейтін зауыт — жез өндіретін еліміздегі ең ірі металлургиялық өндірістердің бірі.

title: Жез


query: Химосинтез үшін энергияның қандай түрі қолданылады?

text: Хемосинтез (еж. грекше "χυμευσις — химия және σύνθεσις — қосылыс") — бактериялардың бейорганикалық қосылыстарды тотықтыру есебінен көмірқышқыл газды (СО2) сіңіруге негізделген қоректену типі. Хемосинтезге жарықтың қажеті жоқ. Хемоминтез процесін 1887 жылы Ресей микробиологы С.Н. Виноградский (1856 — 1953) ашты. Осы күнгі эволюциялық тұрғыдан қарағанда, хемосинтез фотосинтезге дейін пайда болған көмірқышқыл газын ассимиляциялау жолы деп есептеледі. Хемосинтездегіш бактериялардың басым көпшілігі бейорганикалық ортада тіршілік етеді. Кейбір бактериялар қарапайым органикалық қосылыстарды (метан, метил спирті) сутек көзі ретінде пайдаланып, сол ортада тіршілік етеді. Микроорганизмдердің Хемосинтез арқылы қоректенуіне көптеген күкіртті бактериялар жатады. Олар әр түрлі күкіртті қосылыстармен қатар таза күкіртті де тотықтыра алады. Күкіртті бактериялар екі топқа бөлінеді. Жіпше тәрізді көп клеткалы бактериялар күкіртті өз клеткаларына жинақтайды. Олар күкіртті сутек қоры азайғанда таза күкіртті тотықтырып, қуат көзіне айналдырады. Ал бір клеткалы бактериялар күкіртті өзін қоршаған ортаға шығарады. Күкіртті сутектің формуласы:

title: Хемосинтез

text: Нитрификациялағыш бактериялардың да Хемосинтез процесінде алатын орны ерекше. Аммиактың нитратқа дейін тотығуы екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде аммиак нитритке дейін тотығып, 653,5 кДж қуат бөлінеді.

title: Хемосинтез


query: Жер бетіне жеткенде балқытылған тау жынысы (магма) қалай аталады?

text: ал екінші — басты кезеңінде табиғатта ең көп кездесетін пироксен, амфибол, слюда, дала шпаты, т.б. минералдар бөлінеді. Басты тау жынысын құраушы минералдар кристалданғаннан кейінгі соңғы кезеңде қалдық Магма балқымасы кремний қышқылына, сілтіге және ұшпа құраушыларға қанығады. Қалдық балқымадан пегматит, грейзен денелері түзіледі, олардың құрамы әр түрлі пайдалы құраушыларға бай болады. Магма балқымасының жоғары бөлігінің құрамы гранитке, төмен бөлігі базальтқа жақындайды. Табиғи жағдайларда Магманың жаралуы мен жіктелуі әлі толық анықталмаған құбылыс. Ол өте ұзақ уақытқа созылады, басқа геолология процестермен тығыз байланысты және құрлықтар мен мұхиттарда өзгеше болып келеді. Мұхиттан құрлыққа ауысатын аралық алқаптарда (мыс., Тынық мұхиттың “отты сақинасы” алқабында) вулканизм алғашқы сатыда андезит-базальт, ал соңғы сатыларда қышқыл құрамды лавадан тұрады. Жалпы қышқыл құрамды тау жыныстар құрлықтарға және оларға жапсарлас аудандарға тән. Қышқыл тау жыныстардың қалыптасуы граниттену процестерімен де байланысты болуы мүмкін. Магмалық тау жыныстар кешендерінде әр түрлі кен байлықтары ұшырасады.

title: Магма

text: Магманың газдан айырылуы -жанартау өңешіне лықсыған және жербетіне жетіп төгілген магма балқымаларының газ бөлшектерінен жаппай арылуы.

title: Магма


query: Бухгалтерлік есепте роялти нені білдіреді?

text: Роялти (royalty — төлемақы) — лицензиялық келісім затын пайдалану құқығы үшін лицензиат (сатып алушы) сатушыға (лицензиарға) төлейтін тұрақты төлем (сыйақы). Атап айтқанда, пайдалы қазбаларды өндіру және техногенді түзілімдерді өңдеу барысында жер қойнауын пайдалану құқығы үшін; авторлық құқықтарды‚ патенттерді‚ бағдарламалық қамтамасыз ету‚ үлгілерді‚ тауар белгілерін‚ ноу-хауды‚ өнеркәсіптік сауда немесе ғылыми-техникалық жабдықты‚ кинофильмдерді‚ бейнефильмдерді‚ дыбыстық жазбаларды және қуатты пайдаланғаны немесе пайдалану құқығы үшін төленетін дүркіндік төлем.

title: Роялти

text: Оның мөлшері лицензиялық өнімнің пайдасынан, құнынан (бағасынан, өзіндік құнынан) алынған пайыз есебімен немесе оның бір өлшеміне шаққандағы есеппен айқындалады. “Роялти” термині табиғат ресурстарын қазып алу құқығы үшін, соның ішінде концессия шартына сәйкес қазып алу құқығы үшін пайдаланушы (концессионер) жерді немесе жер қойнауын меншіктенушіге аударатын төлемақы ретінде де қолданылады. Мұндай төлемақы шикізаттың құнына енгізіледі, оның мөлшері өндірілген немесе өткізілген пайдалы қазбалар құнының пайызы есебімен, кейде тіркелген сома түрінде есептеледі. Роялти кәсіпкерлік қызметтен алынған табыс болып табылады және резиденттер үшін 30%-дық мөлшерлеме бойынша, бейрезиденттер үшін 20%-дық мөлшерлеме бойынша салық салынады.

title: Роялти


query: Австралияда фунт қашан долларға өзгерді?

text: Аустралия доллары, ондық валюта болғаннан кейін, Аустралия фунтын алмастыра отырып, анайналымға 1966 жылдың 14 ақпанында енгізілді.

title: Аустралия доллары

text: Аустралия доллары (таңбасы: $; коды: AUD) — Аустралия Одағының валютасы, сонымен қатар Кристмас, Кокос және Норфолк аралдарында және Кирибати, Науру және Тувалу тәуелсіз тынық мұхит мемлекттерінде қолданылады. 100 центке бөлінеді. Әдетте доллар таңбасымен ($) қысқартылады, бірақ басқа да белгілеу нұсқалары бар: A$, $A, AU$ и $AU.

title: Аустралия доллары

text: 1988 жылдан бастап банкноталарды шығару үшін қағаз емес, арнайы жіңішке пластик қолданылады.

title: Аустралия доллары


query: Ұлы Қытай қорғаны қытайдың қай бөлігінде орналасқан?

text:
Қытай Қорғанының шығысы Ляудұңның Жолбарыс тауынан басталып, батысы Гансудағы Жяйүйгуанға дейін барады, жалпы ұзындығы 6700 км артық. VII ғ-дан ХVII ғ-ға дейінгі 1000 жылда, шамамен 10 патшалық әулеті құрылыс салып, осы қорғанды жасаған.
Қытай қорғаны Қытайдағы ежелгі қорғаныс құрылысы. Қытай қорғанының құрылысы Қытай тарихындағы Чуньцю («Көктем және күз» б.з.б. 770 – 476 жылы) және Чжаньго («Жауласқан патшалықтар» б.з.б. 475 – 221 жылы) заманында салына бастаған. Ол кезде Хуанхэ алқабында жеті шағын патшалық жеке-дара өмір сүрді. Олар өздерінің солтүстігіндегі ғұн және дунху сияқты көшпелі тайпалардан қорғану үшін өз шекараларына қорғаныс қамалдарын тұрғыза бастады.

title: Қытай қорғаны

text: Қытай қорғаны (, мағынасы "ұзын қала қорғаны") () — Қытайдың Миң әулеті (1368—1644) тұсында салынған қорғаныстық ұзын құрылыс.

title: Қытай қорғаны

text: Б.з.б. 221 жылы тұңғыш император Цинь Шихуанди өзге алты патшалықтың басын біріктіріп, біртұтас Қытай империясын құрды. Ол әр патшалық тұрғызған үзік-үзік қорғаныс қамалдарын бір-біріне жалғастырып салдырды. Оның ұзындығы 5000 километрге жетті.

title: Қытай қорғаны


query: Желідегі OSI моделінің 7 деңгейі қандай?

text:
==Деңгейлері==
* физикалық деңгей
* арналық деңгей
* желілік деңгей
* көліктік деңгей
* сеанстық деңгей
* көрсетімдік деңгей
* қолданбалы деңгей

title: OSI моделі

text: OSI эталондық моделі. Желілік программалық жабдықтарды құруды реттеу мақсатында және кез келген есептеу жүйелерінің әрекеттесу мүмкіндіктерін қамтамасыз ету үшін Халықаралық стандарттау ұйымы (International Standart Organisation — ISO) ашық жүйелер әрекеттестігі эталондық моделін (Open System Interconnection - OSI) құрды.

title: OSI моделі

text: Бұлардың алғашқы үшеуі (физикалық, арналық, желілік) мәліметтер жеткізу мен бағдарлауға, көліктік деңгей алғашқы үшеуі мен жоғарғы деңгейлер арасындағы байланысты жасақтауға, соңғы үш (сеанстық, көрсетімдік, қолданбалы) деңгейлер пайдаланушы қолданбаларына қызмет көрсетуге негізделген. әрбір деңгей салыстырмалы тәуелсіз, әрбір деңгей желілік құрылғылардың қатаң анықталған әрекеттесу функцияларын сипаттайды. Барлық деңгейлер иерархиялық құрылым құрады, мұнда қандай да бір деңгейде жасалған сұраныс орындалуға одан төмен деңгейге беріледі. Сұранысты өңдеу нәтижелері жоғарғы деңгейге қайтарылады. Деңгейлердің программалық және аппараттық әрекеттесуін сипаттау үшін интерфейстер және хаттамалар қолданылады. Екі көршілес деңгейлер арасындағы әрекеттесуді және олардың арасындағы берілетін мәліметтердің пішімін сипаттау үшін интерфейс (мысалы, Х.25 ) деп аталатын ережелер мен келісімдер орнатылады. Бір деңгейдегі объектілердің әрекеттесуінің, сонымен қатар бір деңгейдегі объектілер арасында берілетін хабарламалардың көрсетім пішімдерін бекітетін ережелер жиынтығы хаттамалар деп аталады.

title: OSI моделі


query: Африка картасында Виктория сарқырамасы қайда?

text: Виктория сарқырамасы (Victoria Falls) — оңтүстік Африкадағы Замбези өзеніндегі сарқырама. Замбияның және Зимбабвенің шекарасында орналасқан. Сарқыраманың ені – шамамен 1800 метр, биіктігі – 120 метр.

title: Виктория сарқырамасы

text: Шотландық зерттеуші Дэвид Ливингстон 1855 жылы сарқырамада болған, оны Виктория ханымының атына қойды. Осы жердің тұрғылықты халқының арасында сарқырама "күркіреуік түтін" деген атпен белгілі.

title: Виктория сарқырамасы


query: Субтропикалық биіктіктер мен экватор арасында қандай жер үсті желдері соғады?

text: Пассат (Passat, viento de pasada — көшкенге қолайлы жел) — Солтүстік және Оңтүстік жарты шарлардың тропиктік және экваторлық ендіктерінде субтропиктік жоғары қысымды аймақтардан экваторға қарай жыл бойы соғатын тұрақты желдер; Солтүстік пен Оңтүстік жарты шарларда субтропиктік жоғарғы қысымды облыстардан экваторға қарай соғып тұратын тұрақты желдер; қос жарты шардағы субтропиктік жоғарғы қысым аймағы (25 градус — 30 градус ендіктер) мен экватор арасындағы жыл бойы байқалатын тұрақты түрдегі ауа массаларының тасымалдануы.

title: Пассат

text: Жердің өз өсімен айналуының әсерінен өзінің алғашқы бағытынан бұрылып, Солтүстік жарты шарда солтүстік-шығыс, Оңтүстік жарты шарда оңтүстік-шығыс пассат желдері басым болады. Пассаттар мұхиттардың үстінде (әсіресе Тынық және Атлант мұхиттарында) тұрақты және айқын байқалады. Материктердің үстінде атмосфера қысымының жергілікті ерекшелігіне байланысты оншалық байқалмайды. Пассаттарда қозғалатын ауа қабатының қалыңдығы субтропиктік жоғары қысымды өңірде (25-30° ендіктер) 1—2 км құраса, экватор маңында бүкіл тропосфера қабатын қамтиды. Одан жоғарыда жел қарама-қарсы бағытта соғады (қ. Антипассат). Пассаттар атмосфераның жалпы циркуляциясы жүйесіне кіреді.

title: Пассат

text: Жер бетіңе жақын ауа қабатыңда үйкелу мен Кориолис күшінің әрекетінен, Солтүстік жарты шарда Солтүстік-Шығыс желі, ал Оңтүстік жарты шарда — Оңтүстік-Шығыс желі қалыптасады.

title: Пассат


query: Гомологиялық хромосомалар мейозда қашан қиылысады?

text: Кроссинговер ("ағылш. crossіng-over – айқасу") – гомологтық хромосомалардың ұқсас бөліктері арасындағы ажырау және қайта бірігу нәтижесінде болатын айқасу. Кроссинговер І-ші мейоздың профазасында жүреді және әр түрлі гендердің аллельдерінің жаңа комбинацияларының түзілуіне әкеледі. Мейоз процесінде гомологты хромосомалар әр ядроға ажыраудың алдында бір-біріне қарама-қарсы орналасады. Осы уақытта екі гомологты хромосомалардың бөліктері үзіліп, олар осы хромосомалардың басқа бөліктерімен айқасып қайта жалғасады. Кроссинговер тұқым қуалайтын өзгергіштіктің бір түрі болып саналады, соның нәтижесінде ұрпақтардың генетик. әр түрлілігі артады. Кроссинговер – популяциядағы комбинативті өзгергіштікті қамтамасыз ететін және табиғи сұрыптауға материал бола алатын маңызды механизм. Сондай-ақ құрамында бір немесе бірнеше гендер орналасқан хромосоманың үлкен бөліктерінің қайта комбинациялануына немесе бір ген ішіндегі комбинацияларға әкелуі мүмкін. Гендер арасындағы кроссинговер жиілігі олардың хромосомадағы арақашықтықтарын көрсетеді. Хромосомада гендер бір-бірінен неғұрлым алшақ орналасса, олардың арасында айқасудың болу мүмкіндігі соғұрлым көбейеді. Экспериментальды (тәжірибелік) генетикада кроссинговер хромосомалардың генетик.

title: Кроссинговер


query: D арифметикалық ретпен нені білдіреді?

text:
Арифметикалық прогрессия , 1-реттік арифметикалық қатар — әрбір келесі саны (2-саннан бастап) алдыңғысына бір тұрақты d санын қосқанда шығатын сандар тізбегі.
: formula_1
d саны арифметикалық прогрессияның айырмасы деп аталады. Сонымен әрбір арифметикалық прогрессия мына түрде жазылады:
: formula_2
Арифметикалық прогрессияның жалпы мүшесі
: formula_3
формуласымен өрнектеледі. Арифметикалық прогрессияның жалпы мүшесінің тағы бір қасиеті мынадай: . Егер d>0 болса, онда арифметикалық прогрессия өспелі, егер d<0 болса, онда кемімелі болады. Арифметикалық прогрессияның ең қарапайым мысалына натурал сандар тізбегі жатады. Арифметикалық прогрессия мүшелерінің саны шектелген не шектелмеген болуы мүмкін. Арифметикалық прогрессияның алғашқы n мүшесінің қосындысы
: formula_4 формуласы арқылы есептеледі.

title: Арифметикалық прогрессия


query: Эфиопия таулы аймағы картада қай жерде орналасқан?

text: Эфиоп Таулы Қыраты – Африканың солт.-шығысындағы тау массиві, Эфиопия жерінде. Орташа биіктігі 2000 – 3000 м, ең биік жері 4623 м (Рас-Дашан тауы). Эфиоп Таулы Қыратының маңайындағы жазықтықтарға қарағанда біршама көтеріңкі, шығысына тіктеу, батысына баспалдақты беткей жасап тіреледі. Негізін кембрийге дейінгі құмтас, әктас, базальтты лаваның қалың қабаты жапқан кристалды іргетас құрайды. Солтүстік бөлігі жазыққа айналған кристалдық жыныстардан, оңтүстігі лава қалдықтары (амба) бар базальтты үстірттерден тұрады. Батыс және оңтүстік-батыс беткейіне ылғал мол (жылына 1500 мм-дей), шығыс беткейіне азырақ (500 мм-дей) түседі. Эфиоп Таулы Қыратынан Көк Ніл, Атбара, Собат (Ніл алабы), Веби-Шебели, Джубба (Үнді мұхит алабы) өзендері бастау алады, бірақ өзендерінің табалдырықты болуына байланысты кеме жүзуге жарамсыз. Биіктік белдеуге тән топырақ және өсімдік жамылғысы қалыптасқан. 1700 м-ге дейін – колла белдеуі (орташа жылдық ауа температурасы 20С); жел жақ беткейі – тропиктік ормандар, кофе плантациялары, ық жақ беткейі – саванна. 2400 м-ге дейін – война-дега белдеуі (орташа жылдық температурасы 17С); саванна басым.

title: Эфиоп таулы қыраты


query: Quizlet тегіс эндоплазмалық торының қызметі қандай?

text:
Эндоплазмалық тор (reticulum — тор, endoplasmaticum — эндоплазмалық) — ұзынша келген қуысты түтікшелер мен өзекшелерден тұратын, қабырғасы биологиялық жарғақтармен шектелген жасуша цитоплазмасының органелласы.
Эндоплазмалық тор (цитоплазмалық тор): дәншелі (гранулалы) және дәншесіз (агранулалы) эндоплазмалық тор болып екіге бөлінеді. Гранулалы эндоплазмалық тор жарғақтарының қабырғаларында рибосомалар орналасады, ал агранулалы эндоплазмалық тор қабырғаларында рибосомалар болмайды. Эндоплазмалық тор жасуша цитоплазмасында жеке не топтаса орналасады. Бауыр гепатоциттерінде және кейбір нейроциттерде агранулалы эндоплазмалық тор жеке аймақтарға жинақталып жатады. Гранулалы эндоплазмалық торда ас қорыту ферменттері, жарғақтық интегральды протеиндер түзіледі. Агранулалы эндоплазмалық торда полисахаридтер (гликогеннің түзілуі мен ыдырауы), жасуша жарғағы құрамына кіретін липидтер мен стероидты гормондардың түзілу процестері жүреді. Бұнымен қатар, органелла әртүрлі иондар мен қоректік заттарды тасымалдайды, зиянды заттарды бейтараптандырып, сыртқа шығарады (гепатоциттерде), ядро қабықшасы — кариолемманы плазмолеммамен байланыстырады.

title: Эндоплазмалық тор

text: Эндоплазмалық торды 1945 жылы К. Портер электронды микроскоптың көмегімен тауық балапандарының фибробластарынан тапты. Фибробластарды бекітіп және бояп барып жарық микроскопымен қарағанда оның цитоплазмасындағы эндоплазма аумағы эктоплазма аумағына қарағанда бояуды жақсы қабылдайтыны анықталды. Ал эндоплазма аумағының қуыстар мен каналдардан тұратынын және олар бір-бірімен байланысып барып, күрделі тор түзетіні байқалды, 1950 жылдары өте жұқа кесіндіні жасау әдісі жетілгеннен кейін эндоплазманың құрылысы толық анықталды. Эндоплазмалық тор негізінде барлық эукариотты клеткаларда жақсы жетілген.

title: Эндоплазмалық тор


query: Мұз бен жалын әнін кім шығарады?

text: Мұз бен от жыры немесе Мұз бен алау жыры (A Song of Ice and Fire) — америкалық жазушы және сценарийші Джордж Рэймонд Ричард Мартинның эпикалық фэнтези-романдарының циклы. Дж. Р. Р. Мартин оны 1991 жылы жаза бастаған. Басында трилогия болатын, алайда қазір бес кітапқа жетті, жоспарда тағы да екі кітап бар. Бірінші үш кітап «Локус» сыйлығына 1997, 1999, 2001 жылы ие болды.

title: Мұз бен от жыры

text: 2015 жылы сәуірде сатылған кітаптардың саны 60 миллионға жетті, олар 45 тілге аударылды. The New York Times бестселлер тізімінде төртінші мен бесінші томдар бірінші орынға көтерілді. HBO телекомпаниясы осы роман бойынша түсірілген "Тақтар ойыны" телехикаясын шығарады (2017 ж. декре бойынша 7 маусым жарық көрді).

title: Мұз бен от жыры

text: «Мұз бен от жыры» романның оқиғасы ойдан шығарылған әлемде өтеді. Осы романда қыс пен жаз бірнеше жылға созылады.

title: Мұз бен от жыры


query: Еуропада қағаз ақша алғаш рет қашан пайдаланылды?

text: Алғашқы кезде Банк билеттерін кез келген банк шығара берді. Банк билеттерінің айналыста толып кетуі, олардың жеткілікті түрде өтелмеуі және жекелеген банкирлердің жиі-жиі банкротқа ұшырауы Банк билеттерінің толық не ішінара құнсыздануына әкеліп соқты. Ол өндірістің дамуын тежеді. Бұл жағдай ақша айналымын мемл. реттеу қажеттігін талап етті. Эмиссиясын мемлекет тәртіптеп отыратын Банк билеттері алғашқы рет Ағылшын банкі мекемесінің жанынан 1694 жылы шығарылды. Олар заңдастырылған төлем қаржысы күшіне ие болып, 1833 жылы ұлттық ақшаға айналды. Дәл осылай Банк билеттері Францияда 1800—1803 жылдары, Германияда 1846 жылы, Голландияда 1814—1830 жылы бүкіл ұлттық ақша белгісіне айналды. Бірақ 19 ғасырдың 2-жартысына дейін банкнот айналысы баяу дамыды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Банк билеттерін шығаруды бір ізге түсіру ұлттық банктердің негізгі ісіне айналып, өндірістің талабына сай Банк билеттерінің эмиссиясын реттеу жүйесі қалыптасты. Банк билеттері көтерме сауда айналымы саласында пайдалынылып қоймай, жалақыны төлеген кезде төлем қаржысы ретінде қолданыла бастады. Егер Банк билеттері вексельдерді есепке алу мақсатымен айналыстың қажетінен көп шығарылса, оның артығы банкіге қайтарылып, алтынға айырбасталуға тиіс болды.

title: Банкноттар

text: Банкноттар (Банк билеттері) — ұлттық банктар шығаратын, айналым мен төлем құралы ретінде металл ақшаның орнына жүретін қағаз ақша. Ұлттық банктің мерзімсіз борыштық міндеттемелері болып табылады. Банкноттар орталық эмиссиялық банкілер айналымға шығаратын ақшаның белгісі, қазір қағаз ақшаның негізгі түрі, банк билеттері экономиканың қажетіне орай шығарылады және алтынмен, қымбат металдармен, мемлекетгік банкінің басқа да активтерімен, сондай-ақ мемлекетке жататын және белгіленген бағалар бойынша сатылатын тау арлар массасымен қамтамасыз етілген. Банк билеттері мемлекет экономикасын несиелеу мақсатында және алтын — валюта резерві өсімімен қайтарып алу үшін шығарылады.

title: Банкноттар

text: Банк билеттері тауар — ақша қатынастары мен төлем айналымының дамуына байланысты Қытайда пайда болды. Орта ғасырда ақша айырбасын жасаушылар мен алтын ісінің шеберлері өздерінде сақталған ақша қаражаттары бойынша қолхаттар бере бастады. Өсімқорлар мен айырбасшылардың банкирге айналуына орай мұндай міндеттеме қағаздар банкнотқа, яғни қайтарылуы алтынмен не күміс монеталармен қамтамасыз етілетін міндеттемелер формасына ие болды.

title: Банкноттар


query: Тиффанидегі таңғы ас фильмінде 'Ай өзенін' кім шырқады?

text: «Moon River» (Ай өзені) — Тиффанидегі таңғы ас фильмінде Одри Хепбёрн орындайтын ән. Ол 1961 жылдың үздік фильм әні үшін «Оскар» жүлдесін және 1962 жылдың екі «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған. Музыкасын Генри Манчини, мәтінін Джонни Мёрсер жазған.

title: Moon River

text: 1960 жылдың 8 желтоқсанында шыққан "Breakfast at Tiffany's: Music from the Motion Picture" альбомында бұл әнді оркестр мен хор орындайды (Хепбёрннің вокалынсыз).

title: Moon River

text: 1961 жылы Дэнни Уильямс орындауында бұл ән Ұлыбританияның рождестволық #1 синглі атанды.

title: Moon River


query: Канададағы Ньюфаундленд пен Лабрадор қайда?

text: Ньюфаундленд және Лабрадор (Newfoundland and Labrador ) — Канада провинцияларының ішіндегі ең шығыста орналасқан провинция болып табылады. Канадалық конфедерацияның құрамына қосылған оныншы, әрі ең соңғы провинция. Сондықтан бұл провинция Канаданың ең жас провинциясы деп аталады.

title: Ньюфаундленд және Лабрадор

text: «Ньюфаундленд» сөзі ағылшын тілінде «Newfoundland» болып жазылады. Бұл «New found land» cөзі «Жаңа табылған жер» деген мағынаны білдіреді. Сондай-ақ бұл провинцияның «Жаңа жердің іргетасын қалау» немесе «Жаңа табылған жер» деген мағыналарды білдіретін «New founde lande» деген тарихи атауы да танымал. «Ньюфаундленд» деп Каботтардың зерттеген жерін Англия патшасы VII Генри атады.

title: Ньюфаундленд және Лабрадор

text: Лабрадордың атауы Инуттитут/Инуктитут тілдерінде "Нунацуак" (ᓄᓇᑦᓱᐊᒃ) болып аударылады және «Үлкен жер» деген мағынаны білдіреді. Ал Ньюфаундленд атауы Инуттитут/Инуктитут тілдерінде "Иккарумиклуак" (ᐃᒃᑲᕈᒥᒃᓗᐊᒃ) болып аударылады және «Көптеген шалшықтардың орны» деген мағынаны білдіреді.

title: Ньюфаундленд және Лабрадор


query: Галактикаларды олардың құрылымына сәйкес топтарға бірінші болып кім жіктеді?

text:
Галактика түрлері - өткен ғасырдың 20-жылдары Э.Хаббл галактикаларды пішіні бойынша бөлген үш топ. Жұлдыздары спираль бойымен орналасқан "спиральдық галактикалар", эллипсоид пішіндес "эллипистік галактикалар" және белгілі бір пішіні жоқ "бұрыс галактикалар". Біздің галактика спиральдық галактикалар қатарына жатады.
Галактикалардың барлығы да қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, қайтадан пайда болады. Қазіргі ғаламат Әлем тығыздығы шексіз үлкен, ал көлемі шексіз кіші нүктедей ғана белгісіз заттың жарылысынан пайда болған.

title: Галактика

text: Галактикалар — ғаламды құрайтын, өлшемдері өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байқалатын бөлігіндегі галактикалар жиынтығын кейде метагалактика деп атайды. Басқа галактикалардан өзгешелініп, біздің Галактика бас әріппен жазылады. Морфологиялық тұрғыдан қарағанда сфералық, эллипстік, спираль және бұрыс пішінді галактикалар ажыратылады. Біздің Галактика спираль түріне жатады, құрамына 1011 астам жұлдыздар кіреді, үлкен диаметрі 80 мың жарық жылындай, ал орталығындағы максимал қалыңдығы 16 мың жарық жылына тең, шетіне қарай 3—6 мың жарық жылына дейін азаяды. Галактикалар кеңістікте әркелкі бөлініп, топтар мен шоғырлар құрайды. Біздің Галактика басқа 15 галактикамен бірге галактикалардың жергілікті тобы деп аталатынды құрайды. Бізге ең жақын орналасқан деген галактикалар Магеллан бұлттары мен Андромеда тұмандығы.

title: Галактика

text: Галактика – жұлдыздар мен жұлдыздардың шоғырлануы, жұлдызаралық газдар мен тозаңнан және түнек материясынан құралған алып, гравитациялық байланысқан жүйе.

title: Галактика


query: Прагадағы көпір қалай аталады?

text: Карлов көпірі (Karlův most) — Прагадағы Влтава өзенінің бойында орналасқан атақты көпірлердің бірі. Праганы Көне қала және Кіші мемлекет деп аталатын екі ауданға бөлетін алып көпір. Бұл көпірдің құрылысы 1357 жылы IV Карл королінің билігі кезінде басталған. Көпірдің екі жағында 30 мүсін орналасқан. Олардың ішіндегі Ян Непомуцкий мүсіні арман-тілектердің орындалуына ықпал етеді.

title: Карлов көпірі


query: Флорида аллигаторлар университеті қай жерде орналасқан?

text: Флорида университеті (ағыл. "University of Florida") — АҚШ, Флорида, Гейнсвилл қаласында орналасқан жоғары оқу орны. 1853 жылы салынды

title: Флорида университеті

text: Университет ашылған күні деп "1853 жылдың 6 қаңтар "күні есептеледі. Сол күні Флориданың губернаторы — Томас Браун, Флорида штатындағы жоғары білімді мемлекеттік қолдаумен қамтамасыз ету жайлы заң жобасына қол қойды.  1866 жылға дейін мекеме "Шығыс Флориданың семинариясы" деген атқа ие болған; ал Азамат соғысынан кейін аты "Флорида Университетіне "ауысты. Осы кезде жоғары оқу орнының орналасуы да ауысты — студенттер мен оқытушылар Гейнсвилл қаласына көшті. 1903 жылы университет құрамына ауылшаруашылық колледжі кірді және оқу орны заманауи түрге жетті.

title: Флорида университеті

text: 1905 жылы штат колледждерін университет шатырының астына біріктіруге көмектескен Бакмен заңы шықты. Алайда, осымен қатар, заң жыныс пен нәсіл бойынша сегрегацияны бекітті. 1906 жылы Гейнсвеллде университеттік кампус ашылды.

title: Флорида университеті


query: Төртінші шілде қашан ұлттық мерекеге айналды?

text: АҚШ тәуелсіздік күні (US Independence Day) — АҚШ-тың Ұлыбритания Патшалығынан тәуелсіздігін жариялайтын 1776 жылғы АҚШ тәуелсіздік декларациясының қабылдануы. Жыл сайын бұл күн Америка Құрама Штаттарында 4 шілде күні тойланады, сондай-ақ бұл күн АҚШ-тың мемлекеттік мейрамы болып есептелінеді.

title: АҚШ тәуелсіздік күні

text: Бұл күн адамдарға 4 шілде, 1776 жылы қабылданған Тәуелсіздік Декларациясы еске түсіреді. 2 шілде Екінші Континенталдық Конгресі дауыс беру арқылы тәуелсіздік резолюциясын құптады. Бұны 2 шілде қаралымға Виргиниядан Ричард Генри Ли жіберді. Бұл уақытта АҚШ-тың қазіргі жерінде, шығыс жағалауды бойлап орналасқан 13 британ колониясының тұрғындары ағылшын патшасына және парламентіне қарсы соғыс жүргізген. Өйткені, 1764 жылы Ұлыбритания парламенті валюта туралы заң шығарды. Бұл заң америкалық колонияларға салықты өздерінің ақшасымен емес, алтын және күміс тиындармен төлеуге міндетті қылып қойды. 1775 жылы соғыс басталды. Томас Джефферсон бастаған "Бестік комитеті" Тәуелсіздік Декларациясын дайындады. Конгресс бұл декларацияны өңдеп, талқылап 4 шілде қабылдады. Осы кезден бастап америкалықтар 4 шілдені тәуелсіздік күні ретінде тойлай бастады. Ал 2 шілде бұл конгресстің жабық отырыста тәуелсіздік резолюциясын қабылдаған күні.

title: АҚШ тәуелсіздік күні

text: Тәуелсіздік күні АҚШ-тың азат, әрі тәуелсіз ел ретіндегі туған күні болып саналады. Америкалықтардың көпшілігі бұл күнді күніне қарап атайды — «Шілденің төртісі». Бұл мейрамда отшашулар атылады, парадтар, барбекю пісіру, карнавалдар, жәрмеңкелер, пикниктар, концерттер, бейсбол ойындары, отбасылық кездесулер өткізіледі, сондай-ақ билік адамдары халыққа жолдау жоддайды, әртүрлі рәсімдер өткізіледі. Тәуелсіздік күні — бұл АҚШ-тың ұлттық мейрамы..

title: АҚШ тәуелсіздік күні


query: Өсімдіктер қолданатын Фотосинтездің негізгі өнімі?

text: Фотосинтез (φῶς — "жарық" және σύνθεσις — "синтез") - жасыл жапырақ органоидтері, яғни хлоропласт арқылы күн сәулесі энергиясының химиялық байланыс энергиясына айналу процесі. Фотосинтез нәтижесінде жер жүзіндегі өсімдіктер жыл сайын 100 миллиард тоннадан астам органикалық заттар түзеді (мұның жартысынан көбін теңіз, мұхит өсімдіктері түзеді) және бұл кезде олар 200 миллиардтай СО2 сіңіріп, оттегі бөледі.

title: Фотосинтез

text: Фотосинтезді алғаш зерттеушілер Швейцария ғалымдары Ж.Сенебье, Н.Соссюр және неміс химигі Ю.Майер болды. 19 ғасырдың 2-жартысында К.А.Тимирязев күн сәулесі энергиясы фотосинтез процесінде хлорофилл арқылы сіңірілетінін анықтады. 20 ғасырдың басында фотосинтездің физиологиясы мен экологиясына арналған маңызды зерттеулер жүргізіледі (В.В.Сапожников, С.П.Костычев, В.Н.Любименко, А.А.Ничипорович т.б.). 20 ғасырдың орта кезінен бастап фотосинтезді зерттеуде жаңа әдістер (газ анализі, радиоизотопты әдіс спектроскопмя. Электрондық микроскоп т.б.) дамыды.

title: Фотосинтез


query: Әлемдегі ең үлкен сарқырама Виктория сарқырамасы осы елде орналасқан?

text: Виктория сарқырамасы (Victoria Falls) — оңтүстік Африкадағы Замбези өзеніндегі сарқырама. Замбияның және Зимбабвенің шекарасында орналасқан. Сарқыраманың ені – шамамен 1800 метр, биіктігі – 120 метр.

title: Виктория сарқырамасы

text: Шотландық зерттеуші Дэвид Ливингстон 1855 жылы сарқырамада болған, оны Виктория ханымының атына қойды. Осы жердің тұрғылықты халқының арасында сарқырама "күркіреуік түтін" деген атпен белгілі.

title: Виктория сарқырамасы


query: Рим мифологиясындағы Аполлон құдайы кім?

text: Аполлон (Ἀπόλλων) — ежелгі грек, рим мифологиясы мен дініндегі ем, сәуегейлік, данышпандық, өнер, күн тәңірі; Зевс пен Летоның (Латондар) баласы, Артемиданың (Ай) інісі (егіздің сыңары). Кейде оның атын "Феб" (Φοῖβος - "нұрлы"), кейде "Мусагет" (Μουσηγέτης- музаның серігі) деп атаған.

title: Аполлон (ежелгі Грекия)

text: Жеті айлық болып жетілмей туған Аполлонды анасы сүтпен емізбеген, Фемида оны шәрбәт пен амброзиямен асыраған . Гефест оған сыйлыққа садақ оғын берген.

title: Аполлон (ежелгі Грекия)


query: Йеллоустоун ұлттық паркі Монтанада немесе Вайомингте орналасқан ба?

text: Йеллоустоун ұлттық саябағы (Yellowstone National Park) — дүние жүзіндегі ең алғашқы ұйымдастырылған ұлттық саябақ (1872). АҚШ-тың Солтүстік-батысындағы Вайоминг, Монтана және Айдахо штаттарының жерінде орналасқан. Нақтырақ айтқанда Йеллоустоундық кальдераның үстінде орналасқан. Аумағы 9 мың км2.

title: Йеллоустон ұлттық саябағы

text: Йеллоустон ұлттық саябағы Миссури өзенінің оң жақ саласы Йеллоустон өзенінің жоғары ағысындағы теңіз деңгейінен 2200 — 2500 м биіктікте жанартаулық үстіртті алқапты алып жатыр. Оның біраз жері жартасты тау жоталарын да қамтиды. Саябаққа қара обсидиан (жанартаулық шыны) тау жыныстарынан құралған тік жартастар мен құздар, Йеллоустон мен Джексон көлдері, саябақтың ең биік шыңы – Электрик (3350 м) ерекше көрік беріп тұрады. Жанартаулық жыныстардың астында тасқа айналған орман – Спесимен тау жотасы да орналасқан. Йеллоустон ұттық саябағының жері қалың қылқан жапырақты орман болып келеді. Оның территориясында сазбалшықты жанартаулар, ыстық қайнарлар, көлдер және 3 мыңнан астам гейзерлер (әрқайсысы әрбір 33 – 93 мин аралығында түрлі биіктікке атқылап тұрады) кездеседі. Олардың ішіндегі ең ірісі – «Алып» гейзері, ол атқылаған кезде ыстық су 91 м-ге дейін, ал «Олд-Фейтфул» гейзерінің суы – 50 м биіктікке дейін көтеріледі.

title: Йеллоустон ұлттық саябағы


query: Еуропаның Екінші дүниежүзілік соғыстан айығуына көмектесу үшін Маршалл жоспарын кім қаржыландырды?

text:
Маршалл жоспары (Marshall Plan, ресми атауы European Recovery Program – «Еуропаны қайта құру бағдарламасы») — Батыс Еуропа мемлекеттеріне Екінші дүниежүзілік соғысынан кейін АҚШ тарапынан экономикалық жәрдем жүргізу бағдарламасы.
Еуропада экономикалық тұрақтылық орнатып, батыс Еуропа мемлекеттеріне АҚШ экономикалық ықпалын жаю үшін жүргізілген. Жоспар АҚШ мемлекеттік
хатшысы Джордж Маршаллдың атымен аталған, ресми атауы "European Recovery Program" (Еуропаны қалпына келтіру бағдарламасы). Жоспарды жүзеге асыруға Еуропаның 17 елі, соның ішінде Батыс Германия да қатысты.

title: Маршалл жоспары

text:
Маршалл жоспары бойынша жәрдем алған мемлекеттерінің тізімі:
* Батыс Германия (1,3 млрд.)
* Австрия
* Бельгия
* Ұлыбритания (2,8 млрд.)
* Люксембург
* Дания
* Франция (2,5 млрд.)
* Грекия
* Исландия
* Ирландия
* Италия (1,3 млрд.)
* Нидерланд (1 млрд.)
* Норвегия
* Португалия
* Швеция
* Швейцария
* Түркия

title: Маршалл жоспары

text:
Андри К., План Маршалла, М., 1950.Н. Мұхамедиұлы
"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том

title: Маршалл жоспары


query: Периодтық кестедегі 118-ші элемент қандай?

text: Оганесон (лат. "Oganesson"; Og) — Менделеевтің Периодтық кестесінің 18 топ, 7 периодтың химиялық элементі. Реттік нөмірі – 118, атомдық массасы – 294. Тұрақсыз радиоактивті элемент.

title: Оганесон

text: 2002-2005 жылдары Ресейдегі Дубны қаласындағы Ядролық зерттеу институтында Ливермордағы ұлттық лабораториясымен бірлесіп 118-ші элементті ашқан. Уақытша атын Унунтрий деп қойылды. Унунтрий – латынша "бір", "бір", "сегіз" деген сандардың түбірінен қосылған сөз: Ununoctium.

title: Оганесон

text: 1999 ж. Калифорниядағы Беркли университетінің 116-шы және 118-ші элементтері ашылды деген мәлімдеу қате болып шықты.

title: Оганесон


query: Микротолқындар энергияның қандай түріне мысал бола алады?

text: Микротолқындар (microwave) – инфрақызыл сәуле мен радиотолқындар арасында орналасқан электрмагниттік спектрдің бір бөлігі. Микротолқындардың 30 см–ден 1 мм–ге дейінгі толқын ұзындығының диапозоны шамамен 1 (109 Гц) гигогерцтен (1012 Гц) терогерцке дейінгі жиілікке сәйкес келеді. Микротолқындар теледидар мен телефон жүйесі байланысының негізгі таратушысы ретінде, сондай-ақ жер серігімен жер стансалары арасындағы мәліметтермен алмасу үшін қолданылады. Қысқа импульсты микротолқынды радар сәулелері кеме және ұшақтарды табуға, жаңашыл құрылғыларды сүйемелдеуге, сонымен қатар қозғалыстағы нысанның жылдамдығын анықтау үшін қолданылады. Тағам өнімдерінде микротолқындар cу мен майға сіңіп кетеді (микротолқында пешке жылыту осыған негізделген). Әйнек пен керамика іспеттес материалдар микротолқындарды өзіне сіңірмейді, ал металдар сәулені шағылыстырады.

title: Микротолқындар


query: Ұлы Қытай қорғаны қайда өтеді?

text:
Қытай Қорғанының шығысы Ляудұңның Жолбарыс тауынан басталып, батысы Гансудағы Жяйүйгуанға дейін барады, жалпы ұзындығы 6700 км артық. VII ғ-дан ХVII ғ-ға дейінгі 1000 жылда, шамамен 10 патшалық әулеті құрылыс салып, осы қорғанды жасаған.
Қытай қорғаны Қытайдағы ежелгі қорғаныс құрылысы. Қытай қорғанының құрылысы Қытай тарихындағы Чуньцю («Көктем және күз» б.з.б. 770 – 476 жылы) және Чжаньго («Жауласқан патшалықтар» б.з.б. 475 – 221 жылы) заманында салына бастаған. Ол кезде Хуанхэ алқабында жеті шағын патшалық жеке-дара өмір сүрді. Олар өздерінің солтүстігіндегі ғұн және дунху сияқты көшпелі тайпалардан қорғану үшін өз шекараларына қорғаныс қамалдарын тұрғыза бастады.

title: Қытай қорғаны

text: Қытай қорғаны (, мағынасы "ұзын қала қорғаны") () — Қытайдың Миң әулеті (1368—1644) тұсында салынған қорғаныстық ұзын құрылыс.

title: Қытай қорғаны

text: Б.з.б. 221 жылы тұңғыш император Цинь Шихуанди өзге алты патшалықтың басын біріктіріп, біртұтас Қытай империясын құрды. Ол әр патшалық тұрғызған үзік-үзік қорғаныс қамалдарын бір-біріне жалғастырып салдырды. Оның ұзындығы 5000 километрге жетті.

title: Қытай қорғаны


query: Өсімдіктер тіршілікті қамтамасыз ету үшін қажетті химиялық заттарды қайдан алады?

text: Өсімдіктердің көпшілігі фотосинтез үрдісінің арқасында қоректенеді. «Фото» сөзі «жарық», ал «синтез» «қосылу, құрастыру» деген мағыналарды білдіреді. Өсімдіктер өздерінің қоректерін жарықты пайдалана отырып жинақтайды. Фотосинтез жапырақ жапырақ жасушаларының ерекше құрылымында өтеді. Олар хлоропластар деп аталады. Құрамында күн жарығының энергиясын аулайтын жасыл боятек (пигмент) болады. Яғни жапырақ - жоғары сатыдағы өсімдіктердің фотосинтез, газ алмасу, қор жинау, көбею қызметтерін атқаратын өсу мүшесі.

title: Өсімдіктердің қоректенуі

text: Хлоропластар күн көзінен энергияны аулап жатқанда, жапырақтың басқа бөліктері ауадан көмір қышқыл газын сіңіреді. Күн көзі мен көмір қышқыл газы - фотосинтез үшін қажетті екі ингридиент. Үшінші қажетті зат - су. Суды тамыр жеткізеді. Су түтіктердің жүесі бойынша өсімдіктердің барлық мүшелеріне, оның ішінде жапыраққа да жетеді. Міне, енді өсімдікте өзінің қорегін жинақтауға болатын жағдайлардың бәрі бар. Олар күн сәулесінің көмегімен ауадан алған көмір қышқыл газынан ең негізгі қоректік зат - қант пен крахмал түзеді. Жапырақ ішінде қоректік шырын түзіледі. Түзілген қоректік шырын өсімдіктің кез келген мүшесіне жеткізіледі. Фотосинтездің жанама өнімі - газ тәрізді оттегі. Оны өсімдік атмосфераға бөліп шығаратын оттегі Жер планетасындағы тіршілікке негіз болады.

title: Өсімдіктердің қоректенуі

text: Өсімдіктердің қоректенуі — өсімдіктің өсіп, дамуы үшін қажетті ішкі және сыртқы метаболизмін қамтамасыз ететін зат алмасу биохимиялық процесс.

title: Өсімдіктердің қоректенуі


query: Нью-Джерси штатындағы Черри Хилл қай округте орналасқан?

text: Тауншип оф Чэрри Хилл (Township of Cherry Hill) — Нью-Джерси штатының Кэмден округіне жататын АҚШ қаласы.

title: Тауншип оф Чэрри Хилл (Нью-Джерси)

text: Қала тұрғындарының саны 71045 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 63.1 км² шамасында. FIPS коды — 34-12280.

title: Тауншип оф Чэрри Хилл (Нью-Джерси)


query: Үлкен жарылыс теориясында Леонардты кім ойнайды?

text: Джон Марк Галэки - 1975 жылы 30 сəуіріде Бре, Бельгияда туды. Əртіс, "Үлкен Жарылыс теориясы" телесериалындағы Леонард Хофстедер рөлімен танымал. Джонни Галэки Бельгияда американдық отбасыда туды. Оның анасы, Мэри Лу - ипотека консультанты, ал əкесі, Ричард - BBC АҚШ əскері. Оның ағасы Николай жəне апайы Элисон. Джонниға үш жыл болғанда отбасымен бірге олар Иллинойс штаты, Оук-Паркқа көшті. Он екі жасында ол 《Одна ночь из жизни Джимми Рирдона》 фильмінде түсті. 2006-2007 жылдарда Галэки бродвей "Кіші ит күледі" қойылымында ойнады. Ал 2007 жылдан бастап ол "Үлкен Жарылыс теориясы" телесериалында түсе бастады.

title: Джонни Галэки


query: Кіші Мартин Лютер Кингтің 'менің арманым бар'сөзі қашан айтылды?

text: Менде бір арман бар (I Have a Dream) - бұл американ азаматтық құқық белсендісі Мартин Лютер Кингтің 1963 жылы 28 тамызда Вашингтонда "Жұмыс және бостандық үшін" маршында сөйлеген түйінсөзі болып, онда азаматтық және экономикалық құқықтар туралы айтады және АҚШ-тағы нәсілшілдікті, расизмді ақырластыруға шақырады. Вашингтондағы Линкольн мемориалының баспалдағында тұрып 250 000-нан астам азаматтық құқық қолдаушыларына қарата айтылған бұл сөз азаматтық құқық қозғалысының айқындаушы сәті болды және ол АҚШ тарихындағы ең танымал баяндамалардың бірі есептеледі.

title: Менде бір арман бар


query: 2014 жылы қысқы Олимпиада ойындары қайда өтті?

text:
Қысқы Олимпиада ойындары 2014 (2014 Winter Olympics; Jeux Olympiques d'hiver de 2014; Зимние Олимпийские игры 2014) ресейлік Сочи қаласында 2014 жылдың 7 - 23 ақпан күндері аралығында өтті. 2011 жылы Олимпиада ойындарының тұмарлары Ақ аю, Барыс және Қоян ("Белый мишка, Леопард және Зайка") болып таңдалды.
Бұл Олимпиада ойындарының тарихындағы ең қымбат өткізілгені.

title: 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары

text: Ойындарға дайындалу кезінде шамамен 50 миллиард доллар (Ресейдің ІЖӨ 2.2 пайызы) жұмсалды:

title: 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары

text:
===Жаңа спорт түрлеpi===
Сочиде 2010 жылғы Ванкуверге қарағанда 12 жүлде жиынтығы артық ойналады.

title: 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары


query: Соғыс өнерін жазған қытай генералы, әскери стратег және философ?

text: Сұн Зының өмірі туралы деректің жалғыз көзі — б.з.д. 2-ші ғасырда өмір сүрген тарихшы Сыма Цянның жазбалары. Оның айтуынша, Сұн Зы — б.з.д. 6-шы ғасырда Ву мемлекетінде өмір сүрген әскери қолбасшы болатын. Яғни ол ежелгі Қытайдың ең кемеңгер ойшылдарының бірі — Кұң Фузымен бір уақытта өмір сүрген. Аңыздардаайтылғандай, Сұн Зы "ши" тобының мүшесі болған. Бұндағы «ши» дегеніміз —Көктем және күз жылнамалары кезеңінде болған бірігудің нәтижесінде жерінен айырылған қытайдың жерсіз ақсүйектерінің ұрпағы. Бірақ «шилердің» көбі кезбе ғалымдар ретінде қызмет етсе, Сұн Зы жалдамалы әскери (яғни қазіргі әскери кеңесшіге ұқсас) болып қызмет атқарған. Аңыз бойынша, ол өзінің атақты әскери шығармасын бітіргеннен кейін шамамен б.з.д. 512 жылы Ву патшасы Һелү оны өзінің қызметіне алады. Қазір «Соғыс өнері» деген атпен белгілі шығарма ол кездері Сұн Зы деп аталған болатын — ол замандарда Қытайды (Цин дәулетіне дейін) кітапты оның авторының атымен атау үйреншікті іс болатын. Сыма Цянның айтуынша, Сұн Зы өзінің әскери қолбасшылық өнерін ешбір әскери дайындық көрмеген әйелдерді жинап, олардан соғысқа сақадай сай әскери қосын дайындап шығаруы арқылы көрсетті. Ал ол қосынның қолбасшылары етіп Һелүдің өзінің тоқалдарын тағайындапты.

title: Сұн зы

text: Сұн Вудың жеке есімін білдіретін және «әскери» деген мағынаға ие "wu" таңбасы «ушу», яғни қытайдың жекпе-жек өнерінің атындағы таңбалардың бірі болып табылады. Сұн Вудың сонымен бірге «Чаң Циң» деген (zh-t; Cháng Qīng) балама аты да бар.

title: Сұн зы


query: Адам ағзасындағы альвеолалар қайда орналасқан?

text: Өкпе альвеоласы — тыныстық бронхиола, альвеолдық өзек иемесе альвеолдық қапшық кенересіне орналасқан, іш жағынан бір қабатты жалпақ тыныстық (альвеолдық) эпителий төселген бір қабатты жалпақ түзеліс, ол арқылы өкпе капиллярларындағы қан мен қуыстағы ауа арасында газ алмасуы жүріп жатады.

title: Өкпе альвеоласы


query: Меконг өзені әлем картасында қайда орналасқан?

text: Меконг (湄公河, ཟླ་ཆུ།, မဲခေါင်မြစ်, แม่น้ำโขง, , Sông Mê Kông, ទន្លេមេគង្គ) — Үндіқытай түбегіндегі (Қытай, Лаос, Камбоджа, Вьетнам, Мьянма, Тайланд) ең ірі өзен. Өзен 4500 километр, су жиналатын алабы 810 мың километр квадрат Тибет таулы үстіртінің Тангла жотасынан басталып, Кампучия жазығымен ағып, Оңтүстік Қытай теңізіне кең атырау (70 мың километр квадрат) жасап құяды. Негізгі салалары — Мун, Тонлесап (оң), У, Тхен, Сан (сол). Жоғары және орта ағысы терең, түбі тар, шоңғалды шатқалмен, төмен ағысы кең аллювийлі жазықпен өтеді. Тонлесап саласы өзенді Тонлесап көлімен жалғастырады. Жаңбыр және қар суымен толығады. Су шығыны төмен ағысында тамызда — 30 мың метр куб/секунд, сәуірде — 1500 метр куб/секунд. Жылдық су деңгейінің ауытқуы 10 — 15 метр. Өзен өте көп мөлшерде ерітінді тосқындар (жылына 1,5 километр куб) алып келуіне байланысты, атырауы үнемі өсіп отырады (жылына 80 — 100 метр). Өзенде балық түрлері көп, су жыланы, су тасбақасы, қолтырауын, тағы басқа қосмекенділер мекендейді. Теңіз кемелері Пномпеньге (350 километр) дейін қатынайды. Меконг аңғарында негізінен күріш өсіріледі. Жағасында — Луангпрабанг, Вьентьян (Лаос), Пномпень (Камбоджа) қалалары орналасқан.

title: Меконг


query: Аш ішекте ас қорытудың көп бөлігі қайда жүреді?

text: Ащы ішек (intestinum tenue г. іп- testinum — ішек; tenue — жіңішке) — ас қорыту жүйесіндегі асқорыту процесі қарқынды, жүрек және корытылған қоректік заттардың ішек қабырғасындағы қан және лимфа тамырларына белсенді сорылып сіңірілетін асқорыту жүйесінің ортаңғы бөлігінің түтікше ағзасы. Аш (ащы) ішек құрсақ қуысында орналасады. Ол өз кезегінде құрылысы мен организмдегі орналасу орындарына байланысты үш бөліктен тұрады. Олар: он екі елі ішек (күйіс қайтаратын жануарларда — ұлтабар ұшы), аш ішек және мықын ішек. Ащы ішектің қабырғасы үш қабықтан: сыртқы — сірлі, ортаңғы — етті, ішкі — кілегейлі қабықтардан құралған. Кілегейлі қабығының ішкі бетінде сору қызметін атқаратын бүрлер және ішектің ішкі бетін астарлайтын бірқабатты призма тәрізді эпителий жасушаларының апикальды жиектерінде, ішектің сору ауданын 30 еседей ұлғайтатын микробүрлер болады. Он екі елі ішектің куысына бауырдың ет өзегімен — өт, ұйқы безі өзегімен ас қорыту ферменттеріне бай — ұйқы безінің сөлі келіп құйылады. Аш ішектің ұзындығы жануарлардың қоректену сипатына сәйкес әртүрлі болып келеді. Ең ұзын аш ішек шөп тектес азықпен қоректенетін жануарларда, ең қысқа — етпен қоректенетін жыртқыш аңдарда, ал оның орташа ұзындығы талғаусыз жануарларда (шошқа) болады.

title: Ащы ішек


query: Жасуша ішіндегі эндоплазмалық тордың қызметін не сипаттайды?

text:
Эндоплазмалық тор (reticulum — тор, endoplasmaticum — эндоплазмалық) — ұзынша келген қуысты түтікшелер мен өзекшелерден тұратын, қабырғасы биологиялық жарғақтармен шектелген жасуша цитоплазмасының органелласы.
Эндоплазмалық тор (цитоплазмалық тор): дәншелі (гранулалы) және дәншесіз (агранулалы) эндоплазмалық тор болып екіге бөлінеді. Гранулалы эндоплазмалық тор жарғақтарының қабырғаларында рибосомалар орналасады, ал агранулалы эндоплазмалық тор қабырғаларында рибосомалар болмайды. Эндоплазмалық тор жасуша цитоплазмасында жеке не топтаса орналасады. Бауыр гепатоциттерінде және кейбір нейроциттерде агранулалы эндоплазмалық тор жеке аймақтарға жинақталып жатады. Гранулалы эндоплазмалық торда ас қорыту ферменттері, жарғақтық интегральды протеиндер түзіледі. Агранулалы эндоплазмалық торда полисахаридтер (гликогеннің түзілуі мен ыдырауы), жасуша жарғағы құрамына кіретін липидтер мен стероидты гормондардың түзілу процестері жүреді. Бұнымен қатар, органелла әртүрлі иондар мен қоректік заттарды тасымалдайды, зиянды заттарды бейтараптандырып, сыртқа шығарады (гепатоциттерде), ядро қабықшасы — кариолемманы плазмолеммамен байланыстырады.

title: Эндоплазмалық тор

text: Эндоплазмалық тордың мембранасындағы рибосомдардың көп болуы синтетикалық процестің күшті жүретінін көрсетеді. Мысалға сүтқоректілердің желіндемеген кезінде клеткада болатын рибосомдардың 25%-і ғана эндоплазмалық тордың мембранасымен тығыз байланыста болады, ал желіндеген мезгілінде цитоплазмадағы рибосомдардың 70%-і эндоплазмалық тормен байланыста болады. Клеткада дифференциалдану процестері жүргенде және патологиялық жағдайда эндоплазмалық тормен байланысқан рибосомдардың саны күрт азаяды. Өсіп келе жатқан клеткада немесе клетканың бөлінер алдында ақуыз молекулалары күшті синтезделеді, мұндай клеткаларды негіздік бояғыш заттармен бояғанда цитоплазма базофильді болады. Бұл құбылыс клеткада РНҚ-молекуласының көптігін және ақуыз синтезіне қатынасатын рибосомдардың молдығын көрсетеді. Сонымен рибосомдар ақуыз синтездеуде үлкен рөл атқарады. Эндоплазмалық тордың мембранасында орналасқан рибосомдар (түйіршікті эндоплазмалық тор) сыртқа (экспортка) шығатын ақуыздарды синтездеуде басты қызмет атқарады. Мысалы, қарын асты безінің, ацинус бөлігінің клеткалары көп мөлшерде ішектердегі астарды ыдырататын ақуыз-ферменттерді шығарады (протеиназа, липаза, нуклеаза т. б.).

title: Эндоплазмалық тор

text: Бауыр клеткалары — қанның альбуминін, плазмоциттер - глобулиндерді, сүт бездері - казеинді, сілекей бездерін - ас қорыту ферменттерін - амилазаны және РНҚ-азаны және т. б. бөледі. Былайша айтқанда, көп клеткалы организмдердің клеткалары организмнің зат алмасу процесіне кажетті ақуыздарды синтездейді.

title: Эндоплазмалық тор

text: Эндоплазмалық торды 1945 жылы К. Портер электронды микроскоптың көмегімен тауық балапандарының фибробластарынан тапты. Фибробластарды бекітіп және бояп барып жарық микроскопымен қарағанда оның цитоплазмасындағы эндоплазма аумағы эктоплазма аумағына қарағанда бояуды жақсы қабылдайтыны анықталды. Ал эндоплазма аумағының қуыстар мен каналдардан тұратынын және олар бір-бірімен байланысып барып, күрделі тор түзетіні байқалды, 1950 жылдары өте жұқа кесіндіні жасау әдісі жетілгеннен кейін эндоплазманың құрылысы толық анықталды. Эндоплазмалық тор негізінде барлық эукариотты клеткаларда жақсы жетілген.

title: Эндоплазмалық тор


query: Менің арманым бар, сөйлеу дегеніміз не?

title: Менде бір арман бар


query: Бірінші жануар ғарышқа қашан жіберілді?

text:
=== Жеміс шіркейлері ===
Ең алғашқы ғарышқа ұшырыған жәндіктерге жеміс шіркейлері жатады. Оларды 1947 жылы V-2 зымыраны бортында ұшырды. Зымыран шіркейлерді жүгерісі бар қораппен бірге алып ұшты. Бұл тәжірибенің мақсаты жоғары биіктіктегі радиацияның шіркейлерге әсерін тексеру болды.

title: Ғарышқа ұшқан жануарлар

text: Жануарлар ғарышта болған алғашқы тірі жан иелері болды. Алғашында ғалымдар адам баласы ғарышта ұзақ уақыт бойы салмақсыздық күйінде өмір сүре алмайды деп ойлады. Сондықтан да салмақсыздықтың тірі жаратылысқа әсерін тексерту үшін олар алдымен жануарларды ғарышқа аттандырды.

title: Ғарышқа ұшқан жануарлар

text:
=== Альберт 1,2 және 3. ===
Альберт 1 мен 2 – ғарышқа ұшырылған екі макака маймыл. Альберт1 1948 жылдың 11 маусымында ұшырылды. Ол Нью-Мехикодағы Аққұмадрдан "V-2 Блоссом" зымыраны бортында ұшырылды. Ол ұшу кезінде тірі қалып, Жерге түскенде соққы әсерінен өлді. Альберт-4 1949 жылдың 12 желтоқсанында ұшырылды. Бұл ең алғашқы сәтті ұшу болып, маймылға ешқандай зиян келген жоқ. Бірақ Альберт-4 соққы әсерінен өлді.

title: Ғарышқа ұшқан жануарлар


query: Нобель сыйлығы берілетін аймақтарды атаңыз?

text:
* әдебиет (Швецияда 1901 жылдан беріледі);
* физика (Швецияда 1901 жылдан беріледі);
* химия (Швецияда 1901 жылдан беріледі);
* физиология немесе медицина (Швецияда 1901 жылдан беріледі);
* Бейбітшілік сыйлығы бүкіл әлемде бейбітшілікті күшейтуге іс-әрекеті үшін беріледі (Норвегияда 1901 жылдан беріледі);
* Сонымен қатар, Нобельдің өсиетнамасынан тыс, 1969 жылдан бастап швед банктің бастамасымен экономика сыйлығы беріледі. Ол басқа да Нобель жүлделермен бірдей шарттарда марапатталды. Болашақта, Нобель қорының басқарма номинациялар санын көбейтпеу туралы шешім қабылдады.
Қазіргі уақытта Нобель сыйлығының шамасы 10 млн (шамамен 1,05 млн еуро немесе 1,5 млн $) швед кронын құрайды.

title: Нобель сыйлығы

text: 1895 жылы құрылған және келесі бес бағыттың өкілдеріне сыйлық беруді қарастыратын Альфред Нобельдің өсиетнамасына сәйкес құрылған:

title: Нобель сыйлығы


query: Жаңа range rover sport қашан пайда болды?

text: 2009 жылдың сәуір айында 2010 Range Rover Sport Нью-Йорк автосалонында таныстырылды. 2013 жылы Нью-Йоркте капоттың астындағы қуат берілістерінің 5 вариациясы бар мүлде жаңа Range Rover Sport таныстырылды және қазір жоғары берік алюминий қорытпасынан жасалған корпусының арқасында салмағы 420 кг-ға «арықтады». Көлікті Дэниел Крейг сынақтан өткізді.

title: Land Rover Range Rover Sport

text: Флагмандық Range Rover Sport түрлендіруінде көлемі 5,0 литр және қуаты 510 а.к. болатын айдағышпен жабдықталған V8 бензин қозғалтқышын пайдаланылады. Максималды айналу моменті 625 Н•м. Момент сегіз жылдамдықты адаптивті автоматты беріліс қорабы арқылы тұрақты толық жетекті жүйенің механизмдеріне беріледі.

title: Land Rover Range Rover Sport


query: Мемлекеттік департамент не істейді?

text: Оны мемлекеттік хатшы басқарады. Заң жүзінде мемлекеттік департамент кеңесші орган болып саналады (АҚШ конституциясы сыртқы саясат мәселелерін президентке жүктейді). Шындығында мемлекеттік департамент Сыртқы саясат жөніндегі президент пен конгресс белгілеп берген бағытты жүзеге асырады. Сонымен қатар ішкі жұмыстарға қатысты кейбір міндеттерді де (атап айтақанда, заңдар жариялау) атқарады.

title: АҚШ мемлекеттік департаменті

text: 1789 жылы АҚШ-тың алғашқы атқарушы әкімшілік бөлімшесі ретінде құрылған мемлекеттік департамент ең ықпалды және беделді атқарушы органдардың бірі болып саналады. Оны Президент тағайындайтын және Сенат бекітетін Мемлекеттік хатшы, Министрлер Кабинетінің мүшесі басқарады. Сыртқы істер министріне ұқсас, Мемлекеттік хатшы-бас дипломат және федералды үкіметтің Шетелдегі өкілі және Министрлер Кабинетінің бірінші лауазымды тұлғасы және президенттік мұрагерлік жолында. Қазіргі уақытта бұл лауазымды Энтони Блинкен атқарады, оны президент Джо Байден тағайындайды және Сенат 2021 жылғы 26 қаңтарда 78-22 дауыспен бекітеді.

title: АҚШ мемлекеттік департаменті


query: Ривердейл телешоуы неге негізделген?

text: Ривердэйл (Riverdale) — Арчи комикстерінің кейіпкерлеріне негізделген американдық жасөспірім драмалық телесериал. Сериал Арчи комикс бас креативті директоры және Warner Bros. продюсері Робэрто Агуиррэ-Сакаса үшін бейімделген , "Television" және "CBS Television Studios"-пен бірге "Berlanti Productions" және "Арчи Комикс"-пен жасалған. Фильмнің түсірілімі Ванкуверде, Британдық Колумбияда өтті.

title: Ривердэйл (телесериал)

text: 2017 жылы 7 наурызда "The CW" телеарнасы телехикаяны екінші маусымға ұзартты, оның тұсаукесері 2017 жылдың 11 қазанында өтті. 2018 жылдың 2 сәуірінде сериал үшінші маусымға ұзартылды. Оның тұсаукесері 10 қазан 2018 жылы өтті. Екінші маусымның аяғында сериалды Netflix компаниясы сатып алып, "Netflix Original Series" құрамына ресми түрде кірді. 31 қаңтар 2018 жылы The CW телеарнасы серияны төртінші маусымға ұзартты. Сондай-ақ, «Кэти Кин» деп аталатын спин-офф нұсқасы да әзірленуде. 2020 жылдың 7 қаңтарында телехикая бесінші маусымға ұзартылды.

title: Ривердэйл (телесериал)

text: «Ривердэйл» сериалының сюжеті үш жасөспірім - "Арчи", "Бэтти" және "Вероника" төңірегінде өрбиді, олар бір-бірімен күрделі қарым-қатынаста ғана емес, сонымен қатар шағын қаланың қара құпиясымен де айналысады.

title: Ривердэйл (телесериал)


query: Неліктен киви мен пингвин сияқты құстар ұша алмайды?

text: Жер жүзінде құстардың 9000-дай түрі бар. Бірақ олардың бәрі бірдей ұшпайды. Ұша алмайтын құстар бір кездері ұша алатын құстар болған. Бәлкім, жауы жоқ болғандықтан, бұл құстар бірте-бірте ұшуға деген қажеттілік пен қабілеттен айырылып қалған болар. Ұша алмайтын құстарға тинаму мен пингвиндерден өзге түйеқұс, нанду, казуар, эму, киви жатады. Африкалық түйеқұс пен аустралиялық эму, казуар, киви және оңтүстік-америкалық нанду – бұлардың бәрінің кеуде сүйектері қырсыз жалпақ. Мұхит аралдарын суқұзғыны, сутартар тәрізді ұша алмайтын құстар мекендейді. Жаңа Зеландияда «какапо» атты ұша алмайтын түнгі тотықұс бар. Күні кешеге дейін дронт, ок және мадагаскарлық пілқұс атты ұша алмайтын құстар болған. Бірақ олар қазір жер бетінен мәңгілікке жойылып кетті. Бұл құстар ұша алмағанмен, қауіп төнсе, өте жылдам жүгіріп, құтылып кетеді. Киви жылдам жүгіре алмайды, сондықтан қорегін түнмезгілінде жүріп табады. Түйеқұстар 5-50-ден топтанып жүріп, өзге жануарлармен бірге жайылады. Түйеқұстар, негізінен, дәнді дақылдар, түрлі шөптер мен қоректенеді.

title: Ұша алмайтын құстар

text: ҚҰСТАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-454-6

title: Ұша алмайтын құстар


query: Қатты күйден газ күйіне өткенде ол қалай аталады?

text: Десублимация - заттың бу күйінен тікелей қатты күйге ауысуы; сублимацияға қарсы процесс.

title: Десублимация


query: БҰҰ Халықаралық соты қай жерде орналасқан?

text:
right|200px|thumb|Бейбітшілік сарайы
180px|left|thumb|Халықаралық сотттың белгісі
БҰҰ-нын халықаралык соты - Біріккен Ұлттар Ұйымының басты сот органы; 1945 жылы құрылған;
Гаагаға орналасқан. Негізгі міндеті,
халықаралық кұқық негізінде, мемлекеттерге байланысты халықаралық
дау-жанжалдарды шешу болып табылады. Сот барлық тараптардың келісуімен жүргізіледі. Онын шешімдері
тек дауға катысушылар үшін және тек
сол іс бойынша ғана міндетті. Бұл сот
сондай-ақ заңдық мәселелер бойынша
кеңестік қорытындылар шығарады.

title: БҰҰ-ның халықаралық соты


query: Ла-Манш картада қайда орналасқан?

text: Ла-Манш бұғазы, Ағылшын каналы (la Manche [ ], English Channel [ ]) — Батыс Еуропаның солтүстік жағалауы мен Британия аралығындағы бұғаздарымен Па-де-Кале бұғазымен бірге Солтүстік теңізбен, Атлант мұхитымен жалғастырады.

title: Ла-Манш

text:
* Full Channel swim lists and swimmer information
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website
* Archives of long distance swimming
* Channel Swimming and Piloting Federation
* Channel Swimming Association
* World War II Eye Witness Account – Audio Recording Air Battle over the English Channel (1940)

title: Ла-Манш


query: Танганьика көлінің жанындағы Орталық Африкада қай өзен пайда болады?

text: Конго (Заи́р, Луалаба) — Орталық Африкадағы өзен. Негізгі бөлігі Конго Демократиялық Республикасынан ағып өтеді (оның Конго Республикасы және Ангола шекарасынан аз бөлігі өтеді). Африкада ұзындығы жөнінен екінші орында, әлемдегі суы жөнінен Амазонка өзенінен кейін екінші орынды алады. Жоғарғы ағысы (Кисангани қаласынан жоғары) Луалаба деп аталады. Экватор сызығын екі рет кесіп өтетін жалғыз ірі өзен. Салалары: Ридольфа Танганьика

title: Конго (өзен)

text: Су алабының ауданы — 4 014 500 км². Конго ұзындығы — Чамбези бастауынан бастап 4700 км, Луалаба бастауынан бастап 4374 км құрайды. Луалаба Конго Демократиялық Республикасының оңтүстік шығысынан бастау алады.

title: Конго (өзен)

text: 1903–1983 жылдардағы Киншаса аумағындағы өзеннің орташа айлық су шығыны (м³/с):

title: Конго (өзен)


query: Тау жыныстарының химиялық құрамын өзгертетін кез-келген процесс дегеніміз не?

text:
==Метаморфизм түрлері==
Әрбір тау жынысы белгілі бір жағдайда пайда болатынын
көрдік. Сол жағдайлары езгеретін болса, ол жыныс та соған
қарай бейімделіп өзгермек. Сонда тау жыныстарының сырт бейнесі де, минералдық құрамы да және ішкі құрылысы да езгереді.
Тау жыныстарын өзгертуші әрекеттердің негізгі түрлері мыналар: 1) жоғары температура, 2) жоғары кысым, 3) магмадан
бөлінген заттардың әсері, 4) су ерітінділерінің әсері.
ұлардың алғашқы үшеуі магманың әсері болып табылады
және олар бір-біріне байланысты келеді. Сонымен қатар жоғарғы қысым магмасыз жерде де, тау жынысы қалың қабаттар
астына түскенде де немесе тау қ ұрылу әсеріне ұшырағанда да
болады.
Осы айтылған әсерлердің басымдығына және түріне қарай
метаморфизм мынадай түрлерге бөлінеді:
1) термалық (пиро) метаморфизм — яғни қызу
әсерінен болатын метаморфизм. Бұл магманың ыстық лебінен
болатын өзгеріс;
2) контактылық метаморфизм — магманыд айнала жапсарында, соған жанасу әсерінен болатын метаморфизм.
Мұнда термалық та, қысым да, магмалық заттар әсері де бірдей
болады;
3) динамометаморфизм — тау жынысы тереңге түскенде немесе тау құрылу қозғалыстарына ұшырағанда болатын
қысымдық метаморфизм;
4) гидратометаморфизм — су ерітінділерінід әсерінен болатын метаморфизм.

title: Метаморфтық тау жыныстары

text: Елисеев Н.А., Метаморфизм, М., 1963; Бекботаев А.Т., Петрография және петрология, А., 1992

title: Метаморфтық тау жыныстары


query: Ресей әлемнің қай аймағында орналасқан?

text: Ресей (Ρωσία — Русь; ресми түрде — Ресей Федерациясы Росси́йская Федера́ция немесе Ресей Россия, қысқартылған атауы — РФ РФ) — Азия мен Еуропа құрлықтарында орналасқан мемлекет. Жер аумағы жағынан дүние жүзіндегі ең ірі мемлекет. Ресей мен Қазақстан арасындағы шекара - әлемдегі ең ұзын шекара. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшесі. Ресейдің экономикасы жылына орташа есеппен 7% жылдамдықпен өсуде, бұл дүние жүзіндегі ең жоғары өсу қарқындарының бірі.

title: Ресей

text: Оңтүстік пен оңтүстік-шығыста Қытаймен, оңтүстік-шығысында Солтүстік Кореямен, Моңғолиямен, Қазақстанмен, Әзірбайжанмен, оңтүстік-батыста — Украинамен, батыста — Финляндиямен, Беларусьпен, Эстониямен, Латвиямен, Норвегиямен шектеседі.

title: Ресей

text:
Ресейдің ауа райы оның үлкен аумағына байланысты әр түрлі: көп аумағы континенталды немесе қоңыржай континенталды, қысы ұзақ және қысқа ыстық емес, соған қарай Ресейді 3 үлкен аймаққа бөлуге болады:
* Еуропалық Ресей, Орал тауынан батысқа қарай аумақты алып жатыр.
* Сібір, Оралдан Тынық мұхиты жағалауына дейін созылып жатыр.
* Қиыр Шығыс Ресейі.

title: Ресей


query: Ирис көзде қайда орналасқан?

text: Нұрлы қабық (радужная оболочка); (лат. iris — нүрлы) — тамырлы қабықтың ең алдыңғы бөлiгi, көздiң алдыңғы және артқы қуыстарын бөлiп тұрады.

title: Нұрлы қабық

text: Нұрлы қабықта бес: алдыңғы эпителий; сыртқы шекаралық; тамырлы; iшкi шекаралық және артқы бояутектi эпителий қабаттарын ажырайды.

title: Нұрлы қабық


query: Хошимин әуежайы қалай аталады?

text: Халықаралық Таншоннят Әуежайы (Tan Son Nhat International Airport) Вьетнамдағы ең үлкен әуежай. Ол Хошимин 7 километр қашықтықта орналасқан. Әуежай арқылы Виетнам бойынша жолаушылардың жартысы мен жүктірдің 50% өтеді. 2009 жылы әуежай 13.5 миллион жолаушыға қызмет көрсеткен (2005 жылмен салыстырғанда 23%тік өсім).

title: Халықаралық Таншонняты Әуежайы


query: Айға жеткен екінші адам кім?

text: Олдрин Базз (Buzz Aldrin; 20 қаңтар 1930, Нью-Джерси, АҚШ) – АҚШ ғарышкері. Әскери Әуе Күштерінің (ӘӘК) отставкадағы полковнигі. Уэст-Пойнттағы (Нью-Йорк штаты) АҚШ Әскери академиясын бітірген (1951). 1963 жылы ғарыш кемелерін ғарышта түйістіру тақырыбына арналған докторлық диссертация қорғап, НАСА-ның астронавтар тобына қабылданды. "Олдрин" – ғарышқа ұшуға дайындық кезінде скафандрмен суға батуды жүзеге асырған алғашқы астронавт. 1966 жылы қарашада "Джемини-12" ғарыш кемесімен екінші пилот ретінде ғарышқа ұшып, ашық ғарыш кеңістігінде 2 сағат 10 минут болды. 1969 жылдың 16 – 24 шілдесінде Н.Армстронг пен М.Коллинз-бен бірге “Аполлон-11” ғарыш кемесімен Айға алғашқылардың бірі болып ұшып барды. О. ай бетіне Армстронг екеуі шығып, онда 21 сағ. 36 мин болып ғыл.-зерт. жұмыстарын жүргізді; 1971 – 72 жылы АҚШ ӘӘК-нің Эдуардстағы (Калифорния штаты) ұшқыш-сынақшылар дайындайтын мектебінің басшысы болды. Олдрин НАСА-ның “Ерен еңбегі үшін” алтын медалімен, көптеген елдердің ордендерімен, медальдармен марапатталған. 1972 жылдан отставкада. Researd and Enqіneerіng Consultants, Іnc. фирмасының (Лос Анджелес, Калифорния штаты) президенті.

title: Базз Олдрин


query: Амалдық жүйеде Семафор деген не?

text: Семафор өзі теріс емес мәндерді қабылдайтын бүтін айнымалыны көрсетеді, оның инициализацияланған моменттен басқа кез келген процесстің қол жеткізуі екі атомарлық операциялар арқылы жүзеге асады: P ( дат тілінен аударғанда proberen – тексеру) және V (verhogen – арттыру). Бұлардың классикалық түрдегі сипаттамасы мынадай:

title: Семафорлар

text: V(S): S = S + 1; Бұл жазудың түсіндірмесі: S семефорына P операциясының орындалуы кезінде бірінші оның мәні тесеріледі. Егер ол 0 ден үлкен болса, онда S тан 1 алынады. Егер ол кіші немесе тең 0 ге болса, процесс S 0 ден үлкен болғанға дейін блокталынады, содан кейін S тан 1алынады. S семефорына V операциясының орындалуы кезінде оның мәніне 1 қосылады. Құрылған кезде семафор кез келген теріс емес мәнмен инициялизияланған болуы мүмкін.

title: Семафорлар


query: Прокариоттардың биологиядағы маңызы қандай?

text:
==Прокариоттардың маңызы==
Ертеде прокариотты организмдер арқылы өте көп жұқпалы аурулар тараған. Көптеген елдерде халыктың аурудан қырылып қалғаны тарихтан белгілі. Олар — тырысқақ, күйдіргі, оба (әр жануарларда әртүрлі аталады), т.б. аурулар. Қазақстанда осы аурулардың табиғи ошақтары әлі күнге дейін бар. Жұқпалы ауруларға жататын жіңішке ауруы, сарып, іш өту және сүзек сияқты ауру түрлері адамдар үшін қазір де қауіпті. Көптеген ішек ауруларын прокариоттар тудырады.

title: Прокариоттар


query: Аймақтың немесе елдің алғашқы тұрғындары қалай аталады?

text: 1. Аборигендер (лат. Aborіgіnes — бастапқы, негізгі, байырғы, тұрақты) — автохтонды тұрғындар. Аборигендер көбінесе елдің, өлкенің, белгілі ауданның байырғы тұрғындары ретінде өзара ру-тайпалық, туған-туыстық және тарихи-әлеуметтік, экономикалық қарым-қатынаста болады. Қазақтар өз жерінің тұрақты-автохтонды халқы ретінде бірнеше мыңдаған жылдар бойы ата, ру, тайпа, жүздік одақтар ретінде қордалана келіп, алдымен ұлыс, кейін біртұтас ұлт болып тарихи түрде қалыптасқан.

title: Аборигендер

text: 2. Аборигендер - [лат. "aborigine" - әуел бастан, бұрыннан] - ел аумағында қазіргі тұрғындарынан бұрын өмір сүретін, түпкілікті байырғы, ежелгі, іргелі халқы (мысалы, АҚШ пен Канададағы үнді тайпалары, Австралиядағы австралиялықтар және т.б.). Кейде аборигендерді автохтондар (грек, "autos" - өзі, "chton" - жер) деп те атайды.

title: Аборигендер

text: 3. Аборигендер - белгілі бір аумақта ежелден, бірнеше ғасыр бойы өмір сүріп келе жатқан байырғы тұрғындар. Көп жағдайда аборигендер бір ұлттық-этникалық қауымдастықтың құрамына кіреді. Мысалы, Америка Австралияны отарлау барысында жергілікті халық қырғынға ұшырады, жекелеген жағдайларда халықты атамекенінен күштеп көшіріп, арнайы шет аудандарға ығыс- тырып, қоныстандырған. Мысалы, АҚШ- та бүгінгі күні Ӏ млн.-ға жетер-жетпес үндіс қалған.

title: Аборигендер


query: Ted спектакльдерінде ted нені білдіреді?

text: TED (Technology Entertainment Design; Технология, Ойын-сауық, Дизайн) – бірегей идеяларды таратуды («ideas worth spreading») мақсат тұтқан, жыл сайын конференциялар ұйымдастырумен айналысатын халықаралық коммерциялық емес қор. .«Таратуға тұрарлық идеялар» деген айдармен өткізілетін конференцияның басты мақсаты – қалың көпшілікке қызықты идеяларды жеткізіп тарату. TED міндеті – идея тарату, идея аясында тегін білім беретін, ойшылдар ойынан шабыт алатын бір-біріне жақын қауымдастық құру. Идея адамның құлқын, өмірін өзгерту арқылы әлемді өзгерте алады.

title: TED конференциясы

text: TED конференциясы жыл сайын екі рет: АҚШ-тың Лонг Бич/Палм Спрингс жерінде және Шотландия астанасы Эдинбург қаласында болады. Аталған конференцияларда әлемнің үздік ойшылдары бір ортаға тоғысып, өздерінің ең маңызды ойлары мен әлемдегі көкейкесті мәселелерін айтады (18 минут бойы).

title: TED конференциясы


query: Оңтүстік Азия Субконтинентін құрайтын жеті мемлекет қандай?

text: саяси-географиялық қатынаста Оңтүстік Азияға келесі мемлекеттер кіреді: Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Бутан, Непал, Шри-Ланка, Мальдивтер (кейде Ауғанстан мен Иран мемлекеттерінде қосады). Оңтүстік Азия политикалық-географиялық ерекшелігі бұл елдер Британ Империясының құрамында болған, үндіеуропалық тіл жанұясының тілдері таралған, индуизм, буддизм және ислам діндерін ұстанады.

title: Оңтүстік Азия

text: Оңтүстік Азия (দক্ষিণ এশিয়া, ދެކުނު އޭޝިޔާ, દક્ષિણ એશિયા, दक्षिण एशिया, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, दक्षिण आशिया, दक्षिण एशिया, دکھنی ایشیاء, ڏکڻ ايشيا, தெற்கு ஆசியா, جنوبی ایشیاء) — БҰҰ макроаймақтық бөлінісі бойынша Азия аймағы.

title: Оңтүстік Азия

text: физиклық-географиялық қатынаста Оңтүстік Азия Үндістан түбегі, Декан үстірті, Үнді-Ганг ойпаты және Гималай, сонымен бірге Шри-Ланка аралы және маңындағы көптеген ұсақ аралдар кіреді. Оңтүстік Азияның физикалық-географиялық ерекшелігі ежелгі Гондвана материкі мен ежелгі Лавразия материгінің қақтығысынан пайда болған. Осы материктер соқтығысы нәтижесінде Гималай тау жүйесі көтерілген. Оңтүстік Азияға кей кезде тағы да Малакка түбегі және Үндіқытай түбегі мен маңындағы аралдары да қосылады.

title: Оңтүстік Азия


query: Жер астында жиналатын су қалай аталады?

text:
Жергілікті сулар - таралу
ауданы кішігірім (азғантай) белгілі бір
таужыныстарда (мыс., мореналық саздақ-
тардың арасындағы құмды шөгінділерде)
болатын жер асты сулары.

title: Жергілікті сулар


query: Кішкентай тесіктер сізге ұнамаса, бұл қалай аталады?

text: Трипофобия (кластерлік тесіктерден қорқу) — термин 2004 жылы ұсынылды - τρυπῶ «тесіктеу» және -фобия. Бұл кластерлік, яғни бір жерде шоғырланған тесіктерден қорқу дегенді білдіреді. Органикалық нысандарда шоғырланған кіші тесіктер, мысалы - лотос жемістері мен қамырдағы көпіршіктер, адам қалтырауын, жүрек айнуын, терінің қышуын және жалпы ыңғайсыздық сезімін тудырады. Трипофобияны Американдық психиатриялық қауымдастығында және психикалық бұзылулардың статистикалық нұсқаулығында танымайды, алайда мыңдаған адамдар бұл фобиядан зардап шегеді деп мәлімдейді.

title: Трипофобия


query: Платигельминттердің ас қорыту жүйесінің бірегейлігі неде?

text: Жалпақ құрттардың жүйке жүйесі дененің бас бөлігінде орналасады. Ол жүйке түйіндерінен басталып, денені бойлай екі бағана түзіп, созылып жатады. Екі бағананы көлденең орналасқан жүйкелер байланыстырады. Жалпақ құрттар типіндегі ағзалардың ішекқуыстыларда болмаған жаңа жүйесі бар. Жаңа жүйе зәршығару (қажетсіз заттарды бөлу) жүйесі деп аталады. Бүл – бұған дейін тірі ағзаларда болмаған жүйе. Жалпақ құрт типіндегі ағзалардың барлығында қантарату және тыныс-алу жүйелері мүлде жоқ. Олардың тыныс алуына бүкіл денесі қатысады. Жалпақ құрттардың асқорыту мүшесі екі бөліктен қүралады. Бір бөлігі – жұтқыншақ, екіншісі – ішектің ортаңғы бөлігі. Жалпақ құрттарда артқы ішек пен аналь тесігі жоқ. Жалпақ құрттар – қосжынысты гермафродит) жәндіктер. Олардың жыныс жүйесінің құрылысы өте күрделі. Жалпақ құрттар жыныстық жағынан жетілуге дейін бірқатар дернәсілдік сатылардан өтіп, өзгеріспен дамиды.

title: Жалпақ құрттар


query: Түрік туы нені білдіреді?

text: Тудағы қызыл түстің реңі — қан қызыл. Ол шейіттердің төгілген қанын білдіреді деген аңыз бар. Түрік туында түн жарымда қанның бетіне шағылысқан жарты ай мен жұлдыз бейнеленген. Бұл аңыз бойынша аталған көрініс 1389 жылғы Косоводағы бірінші шайқаста болған деседі.

title: Түркия туы

text: Сонымен қатар, Түрік туы Мемлекеттік Гимннің бірінші, екінші және оныншы шумағында айтылған.

title: Түркия туы


query: Колорадодағы Арканзас өзені қайдан басталады?

text:
==Бастауы ==
Таулардан бастау алады және жоғарғы ағысында тар әрі терең шатқалдармен (Ройял-Гордж, Гранд-Каньон және т.б.) буырқана ағып келіп, батыстан шығысқа қарай Ұлы және Орталық жазықтарды бойлай ағады.

title: Арканзас (өзен)

text: Арканзас — АҚШ-тың Оклахома, Арканзас штаттары аумағындағы өзен, Миссисипи өз-нің оң жақ саласы. Ұзындығы 2410 км. Су жинау алабының ауданы 470000 км².

title: Арканзас (өзен)

text: Арнасы өте тұрақсыз, аса күшті су тасқындарынан кейін бағытын жылдам өзгертіп отырады. Жылдық орташа су ағынының мөлш. 1800 м3/сек шамасында. Көктемде еріген қар мен жауған жаңбыр суларымен толысады. Жоғарғы ағысында мұз қатады. Су деңгейінің өзгерісі Литл-Рок қ-ның тұсында 8-8,5 метрге жетеді. Аса ірі су тасу және тасқын кездерінде үлкен аймаққа жайылады. Охлахома-Сити қаласынан Миссисипи өзеніне дейінгі (1000 км) кеме жүзе алады.

title: Арканзас (өзен)


query: Хиросима мен Нагасаки бомбалауының құрбандары?

text: Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастау — Екінші дүниежүзілік соғыс барысында АҚШ-тың Жапонияға қарсы атом қаруын қолдануы. 1945 жылы 26 шілдеде Ұлыбритания, АҚШ және Қытай үкіметі басшыларының атынан Жапонияға тізе бүгу талабы қойылған Подстам декларациясы жарияланды. Осыдан кейін АҚШ авиациясы 1945 жылы 6 тамызда Жапонияның Хиросима қаласына бірінші атом бомбасын тастады. Қаланың елеулі бөлігі қирап, 140 мыңнан аса бейбіт тұрғын қаза тапты, жарымжан болды. 1945 жылы 9 тамызда Нагасаки қаласына екінші атом бомбасы тасталды. Оның жарылысынан қаланың бөлігі қирап, 75 мыңдай адам қаза тапты, жараланды. Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастау соғыс талаптарынан, мұқтаждығынан туған әрекет емес еді. Бұны адамзатқа қарсы жасалған ауыр қылмыстардың қатарына жатқызуға болады және басқа халықтар мен мемлекеттерді қорқыту мақсатын көздеген әрекет саналады.

title: Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы

text:
=== Оқиғаға дейін ===
Осы жәйттен дәл бір жыл алдын АҚШ-тың 32-ші перзиденті Франклин Рудзвельт пен Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилдің ұйғаруымен Жапонияға атом бомбасын тастау үшін келісім бекітілді. Оған АҚШ пен Жапонияның арасындаға үш жарым жылға созылған соғыста 200 мыңдай АҚШ азаматтарының қаза табуы желеу болды. Бірақ Жапония тарапынан да құрбан болғандар саны 100 мыңнан асып жығылды. АҚШ үкіметінің «соғыста тізе бүгу» жайлы талабына жапондар жағы мойынсұнбады. Сол талапты қалайда орындату мақсатында америкалықтар және оның одақтастары ядролық қаруды қолдануды жоспарлады.

text: 1945 жылы 16-шілдеде Жаңа Мексика штатында күші 21 килотонналық бомба сәтті сынақтан өтті. 24-шілде күні АҚШ-тың жаңа 33-ші президенті Гарри Трумен Сталинге алапат күші бар қарудың жасап шығарылғанын баяндайды. Сталин оған аса қызығушылық танытпаған, бет-жүзінен қандай әсер алғанын да сездірмеген, тек қуанышты екенін, америкалықтар ол қаруды Жапонияға қарсы тиімді пайдаланатынына сенім білдірген де қойған. Бірақ соның артынша Сталин Шет мемлекеттер ісімен айналысушы комиссариаттың бас хатшысы Молотовпен болған әңгімеден соң, Курчатовпен тез арада әңгімелесу керектігін, біздің «жұмысымызды» тездету қажеттігін нақтылаған.


query: Крит аралында дамыған қола дәуірінің өркениеті?

text: Миной өркениеті — қола дәуірінің б.з.б. 2700-1400жж. аралығында Критті қамтыған өркениет. Бұл өркениеттің негізін үндіеуропалықтар құраған.

title: Миной өркениеті


query: Барлық уақыттағы ең көп сатылатын бейне ойын?

text: Бүгінгі күнге ең көп сатылған видео ойын "Minecraft" болып табылады. Оны Mojang швециялық компаниясы 2011 жылы жасаған, бірақ алдын ала сатуы 2009 жылы басталған болатын. Тізімге кірген видео ойындардың ішінде ең ертерек шыққаны — 1980 жылдың "Pac-Man" ойыны. Әртүрлі компания шығарған "Тетрис" ойыны тізімде жеке-жеке қарастырылады.

title: Ең көп сатылған видео ойындар тізімі

text: Ең көп сатылған видео ойындар тізімі ағылшын уикипедиясында келтірілген ресми сатылымдар мөлшеріне негізделеді. Бұл тізім толық емес, оған тегін ойнауға болатын видео ойындар, сатылым мөлшері анықталмаған видео ойындар кірмеген.

title: Ең көп сатылған видео ойындар тізімі


query: Аризонадағы Үлкен каньон қайда?

text: Үлкен Каньон (Grand Canyon; Колорадо Үлкен Каньоны) — АҚШ-тың Колорадо үстіртіндегі Колорадо өзенінің аңғары. Дүние жүзіндегі ең терең өзен аңғарларының бірі. Әктас, құмтас және тақтатастан тұрады. Ұзындығы 446 км, тереңдігі 1600 м, ені үстірт үсті бойында 8 — 25 км, түбіне қарай 1 км-дей (жеке бөліктерінде 120 м) болады. Каньон шегінде Колорадо өзен ағысының жылдамдығы 25 км/с. Жер бедерінің өзіндік пішіндері кездеседі (“мұнара”, “қамал”, т.б.), тау жыныстары жалаңаштанған. Үлкен Каньонда Гранд-Каньон ұлттық саябағы құрылған.

title: Үлкен Каньон

text: Үлкен аңғар – планетаның ең ерекше геологиялық ерекшеліктерінің бірі, сондықтан ол өте жақсы зерттелген. Онда сіз Жердің төрт геологиялық дәуіріне қатысты геологиялық, биологиялық және археологиялық материалдың үңгірлерге және тастарға із қалдырғанын көре аласыз. Шарын топырақ эрозиясының үздік үлгісі. Басында бұл жер жай ғана далалық жер болған. Бірақ 65 млн жыл бұрын Колорадо үстірті қозғалып, 5-6 млн жыл бұрын Колорадо өзені өз жолындағы тасты, жерді қиратып, жерде үлкен із қалдыра отырып, Үлкен Аңғардың пайда болуының басты себепкері болды. Бұл аңғар күннен күнге өсіп келеді. Себебі, топырақ эрозиясы әлі болып жатыр. Колорадо өзені бүл аңғарда қызыл түске боялады. Себебі, жердегі тас, құм, шаң сумен араласып, суға қызыл енеді.

title: Үлкен Каньон

text:
=== Флора ===
Мұнда 100 ден аса өсімдік пен ағаштың түрі бар. Оның тең жартысы Қызыл кітапқа да еңген. Мұнда өте сирек кездесетін сары қарағайлар, кактустер, емендер, талдар және т.б бар."

title: Үлкен Каньон


query: Ұлы Қытай қорғанының орналасуы қандай?

text:
Қытай Қорғанының шығысы Ляудұңның Жолбарыс тауынан басталып, батысы Гансудағы Жяйүйгуанға дейін барады, жалпы ұзындығы 6700 км артық. VII ғ-дан ХVII ғ-ға дейінгі 1000 жылда, шамамен 10 патшалық әулеті құрылыс салып, осы қорғанды жасаған.
Қытай қорғаны Қытайдағы ежелгі қорғаныс құрылысы. Қытай қорғанының құрылысы Қытай тарихындағы Чуньцю («Көктем және күз» б.з.б. 770 – 476 жылы) және Чжаньго («Жауласқан патшалықтар» б.з.б. 475 – 221 жылы) заманында салына бастаған. Ол кезде Хуанхэ алқабында жеті шағын патшалық жеке-дара өмір сүрді. Олар өздерінің солтүстігіндегі ғұн және дунху сияқты көшпелі тайпалардан қорғану үшін өз шекараларына қорғаныс қамалдарын тұрғыза бастады.

title: Қытай қорғаны

text: Қытай қорғаны (, мағынасы "ұзын қала қорғаны") () — Қытайдың Миң әулеті (1368—1644) тұсында салынған қорғаныстық ұзын құрылыс.

title: Қытай қорғаны

text: Б.з.б. 221 жылы тұңғыш император Цинь Шихуанди өзге алты патшалықтың басын біріктіріп, біртұтас Қытай империясын құрды. Ол әр патшалық тұрғызған үзік-үзік қорғаныс қамалдарын бір-біріне жалғастырып салдырды. Оның ұзындығы 5000 километрге жетті.

title: Қытай қорғаны


query: Сөйлемнен кейінгі үш нүкте нені білдіреді?

text:
Көп нүкте — белгілі бір себептермен ойдың аяқталмай қалғандығын немесе айтылмақшы пікірдің толық айтылмағандығын білдіру үшін қойылатын тыныс белгі. Көп нүкте - мағынаға байланысты қойылатын белгі. Ол, негізінен, мынадай жағдайларда қойылады:
# Өлең немесе прозалық текстен кейбір сөз, я кейбір тармақ түсіп қапса: "- Ім-м... сыртта тағы біреу бар ма? - Бар, ол Жағалбай ғой... Ақсақалдармен мақұл десіп тізімге кірген жігіттердің бірі..." (X. Е.). "Бірақ секіріп шығам деп... мертігеді, жатады" (Абай).
# Алынған цитаттан сөз немесе сөйлем қалдырылған жағдайда: "Әуелі еңбек, ал онан соң және сонымен бірге... сөз ең басты екі стимул болды, - деп жазды Ф. Энгельс, - осы екі стимулдың әсерінен маймылдың миы... адам миына айналды" (К. Маркс, Ф. Энгельс, Таңд. шығ., А., 1956).
# Айтылмақшы ой желісі әр түрлі себептермен (булығып сөйлей алмау, ой бөлініп кету, сөйлеушінің сөзін аяқтатпай бөліп жіберу т. б.): "Жоқ, ешкім де ұрған жоқ, кейін айтам... Aнa, төсек салып берші, жатқызшы" (М. Ә.).

title: Көп нүкте


query: Кайман аралдарының астанасы қандай?

text: Кайман аралдары (Cayman Islands) — Кариб теңізінің Солтүстік-батыс бөлігіндегі аралдар тобы. Вест-Индия аралдары құрамына кіреді. Аралдарды 1503 ж Христофор Колумб ашқан. Кайман аралдары Ұлыбританияның қарамағында. Аум. 259 км2. Халқы 33,6 мың адам (1995). Тұрғындарының ресми тілі – ағылшын тілі. Кайман аралдары Үлкен Кайман, Кіші Кайман және Кайман-Брак аралдарынан тұрады. Әкімшілік орталығы – Джорджтаун қаласы. Климаты тропиктік, пассаттық. Жылдық орташа температура 15 – 30С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 1300 мм. Аралдарды мәңгі жасыл қоңыржай ылғалды орман көмкерген. Мұнда сирек кездесетін құнды ағаштар (негізінен, махагон ағаштары) өседі. Балық кәсіпшілігі жақсы дамыған. Акула, омар, тасбақа, т.б. теңіз жануарлары ауланады. Тропиктік егіншілік қалыптасқан. Құнды ағаш өнімдері және лангуст, тасбақа сауыттары экспортқа шығарылады. Кайман аралдары ірі халықаралық банк операциялары жүргізілетін орталықтардың бірі саналады. Шетелдік туризм жақсы дамыған.

title: Кайман аралдары


query: Грек құдайы Зевстің римдік баламасы?

text: Зевс (Ζεύς) — ежелгі грек мифологиясындағы жоғарғы әмірші құдай, барлық құдайлар мен адамдардың ең мәртебелі құдайы. Ол ежелгі рим мифологиясы бойынша Юпитер （"латынша"：Jupiter） деп аталған. Мифологиялық аңыз бойынша, Зевс алып Крон мен Реядан туған кенже бала. Оның әйелі – Гера. Әкесінің үстемдігін құлатып, бүкіл дүниенің жоғарғы билігін өз қолына алған. Алғашқыда Зевс аспан әлемінің әміршісі деп есептелсе, кейін гректер оған адамзат қоғамы тіршілігінің билігін де береді. Олимп тауы Зевстің жер-әлемге үстемдік жүргізетін тұрақты мекені. Грек аңыздары бойынша, Зевстен Аполлон, Афина, Артемида, Арейя, Афродита, Гермес, Гефест, Дионис, Персефона, т.б. құдайлар мен біраз батырлар (Геракл, Персей, т.б.) тараған.

title: Зевс

text:
Зевстің әкесі Крон болса атасы Аспан құдайы Уранның билігін аударып тастап ең жоғары билікті қолына алған екен. Ол Реяға үйленіп көптеген балалар туған. Бірақ Уран өлер алдында Кронға өз баласы жағынан өлтірілетінін болжап айтып кеткен екен. Сонымен ол баласы туылса болды жеп қойып отырған. Крон өзінің үш қыз, екі ұлын жеген соң, Рея жаңа туған Зевсті де жегізіп қоймас үшін, бір кесек тасты Зевске ұқсатып жасап қойып Кронды алдаған. Ал, Зевс өзі Крит аралында туған. Ол сонда өсіп-жетіліп, әкесі Кронның кеудесінен өзінің аға-әпекелерін құтқарып алады.

Зевстің Крон жұтып қойған аға-әпкелері: Посейдон（Ποσειδών, Poseidon, Нептун）、Аид （, ᾍδης,Hades, Плуто́н）、Гера （Ἡρα, Hera）、Деме́тра （Δήμητρα, Demeter ）және Гестия （Εστία, Hestia）қатарлылар қайта туылады. Олар Зевстен бұрын туғанымен, ұзақ заман Кронның құрсағында жатып, Зевстен кейін қайта туғандықтан бәрі де Зевсті Үлкен аға көреді. Бұл бауырластар әкесі мен басқа да Титандарға қарсы одақтаса отырып күресіпті.

title: Зевс

text:
Соғыс ондаған жылға созылып, жер-әлем ойран-асыр болып, жеңіс-жеңіліс айқындалмайды. Кейін Зевс әжесі Жер құдайы Геяның （Аспан құдайы Уранның әйелі) ұсынысын тыңдап, қамаудағы жалғыз көзді Киклоптар мен жүз қолды Гекатонхейрлерді босатады. Алғыс ретінде Киклоптар Зевске Найзағай береді, Посейдонға Үш аша айыр береді, Аидқа оны көзге көрсетпей тастайтын қара дуылға береді. Ал, жүз қолды гекатонхейрлер соғысқа ерлікпен араласады. Сөйтіп олар ақыры Кронды жеңеді.

Зевс соғыста жеңілген Титандарды түгелдей жер астындағы тозақ әлемі – Тартарға қамайды. Олар қашып кетпес үшін Зевс Аидқа бұйрық беріп, тартарға төрт есік-терезелі мыс дуал соқтырып, мың қолды гекатонхейрлерге бақылатып қояды. Cондай-ақ Зевске қарсы шыққан титан Атласқа （Атлантида) аспанды көтертіп қояды.

Сол кезде, жер құдайы Гея Тифон делінетін құбыжық туып, ол жер-әлемге қауып төндіреді, Құдайлармен қарсыласады. Зевс оны найзағай отымен соғып, Тифонның жүрегін өртейді. Аңыз бойынша, Тифон қазіргі Этна жанартауының астына көмілген екен, ол ашуланған кезде жанартау магма атқылай бастайтын көрінеді.

title: Зевс


query: Махабхаратаның түпнұсқа тарихын ауызша кім жазды?

text: “Махабхарата” (महाभारतम् – “ұлы Бхарата туралы аңыз”) — үнді халқының эпосы. Үндістанның солт. және солт.-батыс тайпаларына ауызша тараған аңыздар мен жырлардың негізінде құралған. Оның шығу тарихы б.з.б. 2 ғ-дың 2-жартысынан басталады. Қазіргі нұсқасы б.з. 1 ғ-ында қалыптасқан. “М-ның” бастапқы мәтіні ("25 мың жолға жуық") бірнеше рет толықтырылып, өңделген. Эпос алғаш пракрит, кейінірек санскрит тілінде жырланған. Жырға Хастинапураны (қазіргі Дели қ.) билеу үшін таласқан екі тайпа мен олардың одақтастары арасындағы қырғын соғыс арқау болған. “М.” 18 кітаптан және көлемі үлкен бірнеше кіріспе жырлардан, негізгі сюжетпен тығыз байланысты фольклорлық сипаттағы “Чакунтале туралы хикая”, “Рама туралы жыр”, “Матсья туралы хикая”, “Шиви патша туралы хикая”, “Нала туралы жыр”, “Савитри туралы хикая” атты аңыздардан, кітапқа кейінірек енген “Бхагавадгита” дастанынан құралған. Эпос авторы Вьяса тарапынан баяндалады да, бірте-бірте тікелей қатынасушы кейіпкерлер тарапынан баяндауға көшеді. Үндістан, Индонезия, Бирма, Камбоджа, Тайланд, Шри-Ланка халықтары әдебиетіндегі образдар мен сюжеттердің көпшілігі “М.” жырынан бастау алған.

title: Махабхарата


query: Пиреней таулары Еуропа картасында қай жерде орналасқан?

text: Пиреней таулары — Еуропаның оңтүстік-батысындағы Испания, Франция, Андорра жеріндегі тау жүйесі.

title: Пиреней таулары

text: Бискай шығанағынан Жерорта теңізіне дейін 450 км-ге созыла орналасып, Пиреней түбегін Орталық Еуропадан бөліп тұрады. Ені 20 — 110 км-дей, орташа биікт. 2500 — 3200 м; ең биік жері — Ането шыңы (3404 м). Пиреней таулары негізінен альпілік қатпарлықта қайта көтерілген қатпарлы құрылым.

title: Пиреней таулары


query: Митчелл, Оңтүстік Дакотадағы жүгері сарайы дегеніміз не?

text: Жүгері сарайы — америкалық Митчелл қаласындағы көп функциялы ғимарат, арена, туристік нысан.

title: Жүгері сарайы


query: Жаңартылатын энергияның мысалы қандай?

text: Жаңартылатын энергия немесе жаңартылмалы энергия (renewable energy) - күн жарығы, жел, су, су толқыны, геотермиялық жылу секілді сарқылмас, қайта қалпына келетін табиғи ресурстардан түзілетін энергия.

title: Жаңартылатын энергия

text: Жел генераторларының қуаттылығы генератор қалақтарының ауданына тәуелді. Мысалы, даниялық компания Vestas шығарған қуаттылығы 3 МВт (V90) турбинаның жалпы биіктігі 115 метр болса, мұнара биіктігі 70 метр және қалақ диаметрі 90 метрді құрайды.

title: Жаңартылатын энергия


query: Эфиопия таулы аймақтары картада қай жерде орналасқан?

text: Эфиоп Таулы Қыраты – Африканың солт.-шығысындағы тау массиві, Эфиопия жерінде. Орташа биіктігі 2000 – 3000 м, ең биік жері 4623 м (Рас-Дашан тауы). Эфиоп Таулы Қыратының маңайындағы жазықтықтарға қарағанда біршама көтеріңкі, шығысына тіктеу, батысына баспалдақты беткей жасап тіреледі. Негізін кембрийге дейінгі құмтас, әктас, базальтты лаваның қалың қабаты жапқан кристалды іргетас құрайды. Солтүстік бөлігі жазыққа айналған кристалдық жыныстардан, оңтүстігі лава қалдықтары (амба) бар базальтты үстірттерден тұрады. Батыс және оңтүстік-батыс беткейіне ылғал мол (жылына 1500 мм-дей), шығыс беткейіне азырақ (500 мм-дей) түседі. Эфиоп Таулы Қыратынан Көк Ніл, Атбара, Собат (Ніл алабы), Веби-Шебели, Джубба (Үнді мұхит алабы) өзендері бастау алады, бірақ өзендерінің табалдырықты болуына байланысты кеме жүзуге жарамсыз. Биіктік белдеуге тән топырақ және өсімдік жамылғысы қалыптасқан. 1700 м-ге дейін – колла белдеуі (орташа жылдық ауа температурасы 20С); жел жақ беткейі – тропиктік ормандар, кофе плантациялары, ық жақ беткейі – саванна. 2400 м-ге дейін – война-дега белдеуі (орташа жылдық температурасы 17С); саванна басым.

title: Эфиоп таулы қыраты


query: Соқыр дақ торлы қабықта орналасқан ба?

text: Соқыр дақ (punctum caecum) — торлы қабықтағы жарықты сезбейтін көз түбі аймағы.

title: Соқыр дақ


query: Әлемдегі ең үлкен бассейні қай өзен?

text: Кейде "“су жиналатын алап”" деп те аталады. Әрбір өзен алабы жер беті және жер асты (топырақ, таужыныстар қабаттары) арқылы су жиналатын алаптарға бөлінеді. Әрбір өзеннің су жиналу алабы басқа өзеннен "суайырық" арқылы бөлінеді. Өзен алабы өзінің ауданы, биіктік белдемі мен таралуы, орташа биіктігі, ені, еңістігі арқылы сипатталады. Өзен алабы ағынды және тұйық болып ажыратылады. Басқа өзен жүйесімен, мұхиттармен байланыспайтын өзен алабы тұйық алапқа жатады (Каспий, Арал теңіздеріне құятын өзендер). Өзен алабының пішіні, мөлшері, географиялық орны, жер бедері геологиялық құрылысына байланысты әр түрлі болып келеді. Ең ірі өзен алабы Оңтүстік Америкадағы Амазон алабы (ауданы 7,2 млн. км²). Қазақстандағы ірі өзендердің өзен алабының ауданы Ертісте 1643 мың км², Сырдарияда – 462 мың км², Жайықта – 237 мың км², Іле өзенінде 140 мың км².

title: Өзен алабы

text: Өзен алабы — жер беті және жер асты арқылы ("топырақ және тау жыныстар қабаттары арқылы") жалпы су ағындары жеке өзенге немесе өзен жүйелеріне келіп қосылатын, өзенге су жиналатын жер бетінің белгілі бір аймағы.

title: Өзен алабы

text: Өзен алабының су беру мүмкіндігі ("Водоотдача речного бассейна") — белгілі бір уақыттағы өзен алабының су беру көлемі. Ол — алқаптағы жиналған судың белгілі уақытта жерге сіңгеннен кейінгі қалған айырмасына тең болады ("тәуліктік, онкүндік және т.б. болып бөлінеді").

title: Өзен алабы


query: Грецияда архаикалық кезең қашан басталды?

text: Архаикалық кезеңдегі грек мәдениеті(біздің заманымызға дейінгі VIII-VI г.) — Грекия мәдениетінің архаикалық кезеңі б.з.д VIII-VI ғасыр аралығын қамтиды. («Архайос» грек сөзі, «көне» ұғымын білдіреді). Бұл кезең гректердің Мрамор және Жерорта теңіздерінің жағалауларындағы жерлерді меңгеру — ұлы отаршылдық кезеңі, бұл — құл иеленушілік құрылыстың кірігу кезеңі, грек мемлекет-қалаларының өзара саяси-әлеуметтік күрес жағдайында қалыптасу кезеңі, дәлірек айтқанда қилы-қилы қоғамдық-саяси оқиғаларға толы түбегейлі терең өзгерістер кезеңі.

title: Архаикалық Грекия

text: Дәуір басында-ақ, әсіресе материалдық мәдениет қаулап дами бастады. Жолдар тартылып, көпірлер тұрғызылды, қалаларда су құбырлары салынды, темір қару-жарақтар кеңінен қолданыла бастады, металлургия мен құйма тәсілі одан әрі жетіле түсті. Тұрмысқа қажетті бұйымдарды шығаруды ұлғайтудың арқасында жалпы гректік рыноктар пайда болды, тұңғыш рет теңге сомдалып, сауда айналымында кеңінен қолданыла бастады. Крит-Микены мәдениетінің күйреуі нәтижесінде тығырыққа тірелген грек әлемі томаға-тұйықтықтан арылып, басқа халықтармен байланыстарының арнасын кеңейте түсті. Шындығында да, гректер көршілес жатқан халықтардан көп нәрселер үйренді. Мысалы, олар мидиялықтардан теңге-ақшалар соғуды, финикиялықтардан — алфавиттік жазуды (кейіннен оны жетілдірді) мұра етті. Қала тұрғындары арасынан шыққан байыған құлиеленушілерді «жаңа байлар» деп атады. Ру басшыларының зорлық-зомбылығына шыдамаған шаруалар қалаларға қарай ағыла бастады. Шаруалар сияқты кедейленген әлеуметтік топтардан «демос» (халық) қалыптасты. Демостың экономикалық және саяси жағынан билеп-төстеген ақсүйектерге қарсы күресі бір толастамады.

title: Архаикалық Грекия

text: Осындай таптық тартыстардың өрлеуі, жердің жетіспеуі және қала тұрғындарының шектен тыс көбеюі біздің заманымызға дейінгі VIII—VI ғасырда етек алған «ұлы отаршылдықтьщ» белең алуына тікелей себепкер болды. Оңтүстік Франция мен Испанияда, Сицилия мен Апенин түбегі жағалауларында, Ніл сағасы мен Қара теңіз жағалауында 150-дей грек қала-отарлары пайда болды. Осы бір жағдайды ұлы Платон «гректер Жерорта теңізі төңірегін батпаққа жиналған бақадай қоршап алды» деп тамаша бейнелеп айтқан.

title: Архаикалық Грекия

text: Архаикалық дәуірде рулық құрылыстың түкпілікті ыдырауына байланысты көне полис-құлиеленушілік құрылыстың саяси-әлеуметтік формасы — мемлекет қалалар қалыптаса бастады. Әр полюске қаланың өз жерімен қатар, оны қоршаған егістік жерлер де кіретін болды. Қаланың дербестігі мен тәуелсіздігін еркін азаматтар жасағы қамтамасыз етті. Олар мемлекеттік полистік құрылыс жағдайында халық жиналыстарына, сот процестеріне және мемлекеттік маңызы бар істерді шешуге қатыса алатын болды. Мұндағы шаруашылықтың жүргізілуі құлдық жүйенің мүдделеріне сай келді. Мемлекет-қалалардың орналасқан аумағы әртүрлі болған. Мысалы: Афины мемлекет-қаласының көлемі 8400 шаршы киллометр, ал Спартаның көлемі — 2650 шаршы киллометр болды. Ғалымдардың пікірінше, Грекиядағы мемлекет-қалалардың жалпы саны екі мыңға жуық болған. Солардың ішіндегі ең ірілері — Афины, Спарта, Коринф, Аргос, Фивы және тағы да басқалары. Саяси жағынан алып қарағанда көптеген мемлекет-қалаларға ұсақталып бөлінген Грекия, дәл осы архаика-лық дәуірде басқа халықтармен қарым-қатынастар жасаудың нәтижесінде елдің бірлігі туралы ойлана бастады, сондықтан да болар бүкіл грек әлемін қамтитын «Эллада», «Эллиндер» деген ұғымдар қалыптасты.

title: Архаикалық Грекия

text: Жергілікті діндердің бірігуінің нәтижесінде жалпы гректік құдайға табыну орындары — ғибадатханалар полистер арасындағы басты экономикалық, саяси және мәдени қарым-қатынастардың орталықтарына айнала бастайды.

title: Архаикалық Грекия


query: АҚШ Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасын қашан тастады?

text: Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастау — Екінші дүниежүзілік соғыс барысында АҚШ-тың Жапонияға қарсы атом қаруын қолдануы. 1945 жылы 26 шілдеде Ұлыбритания, АҚШ және Қытай үкіметі басшыларының атынан Жапонияға тізе бүгу талабы қойылған Подстам декларациясы жарияланды. Осыдан кейін АҚШ авиациясы 1945 жылы 6 тамызда Жапонияның Хиросима қаласына бірінші атом бомбасын тастады. Қаланың елеулі бөлігі қирап, 140 мыңнан аса бейбіт тұрғын қаза тапты, жарымжан болды. 1945 жылы 9 тамызда Нагасаки қаласына екінші атом бомбасы тасталды. Оның жарылысынан қаланың бөлігі қирап, 75 мыңдай адам қаза тапты, жараланды. Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастау соғыс талаптарынан, мұқтаждығынан туған әрекет емес еді. Бұны адамзатқа қарсы жасалған ауыр қылмыстардың қатарына жатқызуға болады және басқа халықтар мен мемлекеттерді қорқыту мақсатын көздеген әрекет саналады.

text:
=== Оқиғаға дейін ===
Осы жәйттен дәл бір жыл алдын АҚШ-тың 32-ші перзиденті Франклин Рудзвельт пен Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилдің ұйғаруымен Жапонияға атом бомбасын тастау үшін келісім бекітілді. Оған АҚШ пен Жапонияның арасындаға үш жарым жылға созылған соғыста 200 мыңдай АҚШ азаматтарының қаза табуы желеу болды. Бірақ Жапония тарапынан да құрбан болғандар саны 100 мыңнан асып жығылды. АҚШ үкіметінің «соғыста тізе бүгу» жайлы талабына жапондар жағы мойынсұнбады. Сол талапты қалайда орындату мақсатында америкалықтар және оның одақтастары ядролық қаруды қолдануды жоспарлады.

text: 1945 жылы 16-шілдеде Жаңа Мексика штатында күші 21 килотонналық бомба сәтті сынақтан өтті. 24-шілде күні АҚШ-тың жаңа 33-ші президенті Гарри Трумен Сталинге алапат күші бар қарудың жасап шығарылғанын баяндайды. Сталин оған аса қызығушылық танытпаған, бет-жүзінен қандай әсер алғанын да сездірмеген, тек қуанышты екенін, америкалықтар ол қаруды Жапонияға қарсы тиімді пайдаланатынына сенім білдірген де қойған. Бірақ соның артынша Сталин Шет мемлекеттер ісімен айналысушы комиссариаттың бас хатшысы Молотовпен болған әңгімеден соң, Курчатовпен тез арада әңгімелесу керектігін, біздің «жұмысымызды» тездету қажеттігін нақтылаған.


query: БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қанша мүшесі бар?

text: Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі (United Nations Security Council, Conseil de sécurité de l'ONU, مجلس أمن الأمم المتحدة, 联合国安全理事会, Consejo de Seguridad de la ONU, Совет Безопасности ООН) — БҰҰ-ның негізгі саяси органдарының бірі. Кеңеске халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қолдау жауапкершілігі жүктелген. БҰҰ-на мүше 15 мемлекет өкілдерінен құралған АҚШ, Қытай, Ресей, Ұлыбритания, Франция кеңестің тұрақты мүшелері.


query: Авторлық құқық туралы Заңның қысқаша анықтамасы және ол нені қорғайды?

text:
Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі – мүліктік кұқық берілген жағдайдағы автор немесе орындаушы:
а) мүліктік құқықтар берілген жеке немесе заңды тұлға;
ә) автордан немесе орындаушыдан өзге жеке тұлға немесе осындай жеке немесе заңды тұлғаға бастапқыда мүліктік кұқықтар берілген жағдайда заңды тұлға.
Қысқаша айтқанда, идея авторына берілетін құқық.


query: Солтүстік полюске жеткен алғашқы адам кім болды және ол қашан болды?

text:
Солтүстік полюске алғаш рет америкалық зерттеушілер Ф.Кук 1908 жылы, ал Р. Пири 1909 жылы жеткен.
Солтүстік полюсті 1909 жылы алғаш ашқан зерттеуші ретінде Роберт Пиридің аты аталғанымен, ол кезде Пиридің қасында тағы да бес адам болған. Ол Роберт Пиридің досы Афроамерикан Метью Хенсон мен тағы да жол көрсетуші төрт Эскимос.

title: Солтүстік полюс

text: Солтүстік полюс - Жердің айналу осінің Солтүстік жарты шарда Жердің бетімен қиылысатын нүктесі, Солтүстік жарты шардағы Мұзды мұхиттың ортасында орналасқан географиялық нүкте.

title: Солтүстік полюс


query: Үндістанның алғашқы әйел Премьер-Министрі кім болды?

text: Индира Приядаршини Ганди (इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी; 19 қараша 1917 — 31 қазан 1984) — үнді саясаткері, Үнді ұлттық конгрессінің көшбасшысы, 1966 - 1977 және 1980 - 1984 жж. Үндістанның премьер-министрі. Джавахарлал Неру мен Камала Нерудің қызы, Раджив және Санджай Гандидің анасы. Үндістан тарихындағы тұңғыш әйел премьер-министр.

title: Индира Ганди

text:
=== Балалық шағы ===
Индира Ганди 1917 жылдың 19 қараша күні Аллахабад қаласында дүниеге келген. Әкесі Джавахарлал Неру Үндістанның тұңғыш премьер-министрі, Үндістанның тәуелсізідігі үшін белсене күресуші, атақты мемлекет қайраткері. Анасы Камала Неруде ұлт-азаттық қозғалысқа белсене атсалысқан.

title: Индира Ганди

text: Екі жасында Индира Махатма Гандимен танысады және оның кеңесі бойынша өз туған қаласында жас жеткіншектердің тігіншілікті дамыту бойынша одағын құрады. Жас кезінен бастап түрлі жиындарға қатысады. 1934 жылы Индира атақты үнді жазушысы Рабиндранат Тагор негізін салған ұлттық университетке түседі. Бірақтан, 1936 жылы анасының қайтыс болуына байланысты Еуропаға аттанады. Бір жылдан кейін жас Индира Оксфорд университетінің Сомервель колледжіне түсіп, басқару ісі, антропология және тарихты зерттейді. Екінші Дүниежүзілік соғыс басталысымен еліне оралуға бел буып, барар жолда үндістер көп мекен ететін Оңтүстік Африкаға соғады және сонда алғаш рет халық алдында сөз сөйлейді.

title: Индира Ганди


query: Тарихтағы ең қорқынышты ядролық апат қай жерде болды?

text:
Радиоактивті түтін аймақтан асып, 10-нан аса мемлекеттің 145 мың шаршы шақырым жерін ластады, кем дегенде 5 миллион халық зардап шекті. Оның зардабы қаншалықты ұзаққа баратыны әлі белгісіз қалып отыр.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы апаттан төрт мыңдай адам қаза тапты деп хабарлады. Бірақ, ядролық энергия нысандарына қарсылық танытушылар 100 мың адам құрбан болды

title: Чернобыль апаты

text:
АЭС пайдалану ережелерінің өрескел бұзылуы оның персоналымен жасалған, осы тұрғыдан алғанда:
* реактор күйінің өзгеруіне қарамастан «кез келген жолмен» тәжірибе жүргізу;
* жұмыс істейтін технологиялық қорғанысты өшіру, олар қауіпті режимге түскенше реакторды тоқтатар еді;
* Чернобыль АЭС басқармасының алғашқы күндеріндегі апат ауқымын елемеу.

title: Чернобыль апаты


query: Молярлар аузында қайда орналасқан?

text: Азу тістер — тістің шығып тісеуі мен пішініне байланысты: алдыңғы азу тістер (премолярлар) және нағыз азу тістер (молярлар) болып екіге бөлінеді. Алдыңғы азу тістер ("dentes praemolares"; dens — тіс; praemolaris - алдыңғы азу) адам мен жануарлардың жоғарғы және төменгі тіс доғаларында (аркадаларында) күрек тістерден кейін орналасады. Нағыз азу тістер (dentes molares) алдыңғы азу тістерден кейін, тіс аркадаларының шетіне қарай орналасады. Азу тістер тамақты (азықты) шайнап үсақтауға арналған, өте берік те, қатты ас қорыту мүшелері. Алдыңғы азу тістер адам мен жануарларда алдымен сүт тістері ретінде шығып, нәрестелер мен төлдерде біраз қызмет атқарып тісейді де, түрақты тіспен алмасады. Ал нағыз азу тістер түрақты тіс ретінде тек бір рет ғана шығады. Жыртқыштар мен талғаусыз (шошқа) жануарларда азу тістер — қысқасауытты, тақтұяқты және жұптұяқты жануарларда — ұзынсауытты тістерге, ал пішініне байланысты олар жыртқыштарда - тісше, талғаусыздарда - бұдырлы, тақ тұяқтыларда — қатпарлы, жұптұяқтыларда — айшықты тістерге жатады. Алдыңғы азу тістердің саны жануарлардың түрлеріне байланысты түрліше болып келеді.

title: Азу тістер


query: Вашингтондағы Мемлекеттік хатшы кім?

text: 1789 жылы АҚШ-тың алғашқы атқарушы әкімшілік бөлімшесі ретінде құрылған мемлекеттік департамент ең ықпалды және беделді атқарушы органдардың бірі болып саналады. Оны Президент тағайындайтын және Сенат бекітетін Мемлекеттік хатшы, Министрлер Кабинетінің мүшесі басқарады. Сыртқы істер министріне ұқсас, Мемлекеттік хатшы-бас дипломат және федералды үкіметтің Шетелдегі өкілі және Министрлер Кабинетінің бірінші лауазымды тұлғасы және президенттік мұрагерлік жолында. Қазіргі уақытта бұл лауазымды Энтони Блинкен атқарады, оны президент Джо Байден тағайындайды және Сенат 2021 жылғы 26 қаңтарда 78-22 дауыспен бекітеді.

title: АҚШ мемлекеттік департаменті

text: АҚШ мемлекеттік департаменті (United States Department of State) — АҚШ–тағы Сыртқы істер министірлігінің қызметін атқарушы, сыртқы саясат жөніндегі негізгі бөлім (1789 жылдан).

title: АҚШ мемлекеттік департаменті

text: Оны мемлекеттік хатшы басқарады. Заң жүзінде мемлекеттік департамент кеңесші орган болып саналады (АҚШ конституциясы сыртқы саясат мәселелерін президентке жүктейді). Шындығында мемлекеттік департамент Сыртқы саясат жөніндегі президент пен конгресс белгілеп берген бағытты жүзеге асырады. Сонымен қатар ішкі жұмыстарға қатысты кейбір міндеттерді де (атап айтақанда, заңдар жариялау) атқарады.

title: АҚШ мемлекеттік департаменті


query: Камчатка түбегі-қай елдегі жер бедерінің бір түрі?

text: Камчатка — Азияның солтүстік-шығысындағы аса ірі түбек. Ресейдің Камчатка өлкесі және Коряк автономды округі аумағын алып жатыр. Ұзындығы 1200 км, ені 450 км, ауданы 370 мың км². Тынық мұхиттық тектоникалық белдеуде жатуына байланысты жанартаулық және жер сілкіну әрекеттері күшті жүреді. 160 жанартау бар, оның 28-і әрекетті. Ыстық бұлақтар мен гейзерлер көп (ең ірісі – Великан, ыстық суды 50 м биіктікке атады). Орта тұсымен бір-біріне қатар Орта және Шығыс жоталары өтеді. Олардың арасын Орталық Камчатка ойпаты бөледі. Батыс жағалауы ойпатты. Шығыс жағалауы биік үстіртті (700 – 750 м). Оның үстінде жанартау конустары орналасқан (Ключи шоқысы, 4750 м). Тау бастарын мұз басқан (аум. 874 км²). Өзендері суға мол. Жанартау кратерлерінде пайда болған көлдер көп. Климаты қоңыржай теңіздік, орт. мен солтүстігінде қоңыржай континенттік. Ақпан айының жылдық орташа температурасы –130С, тамызда 120С. Көп жерін сирек, қайың орманы мен қылқан жапырақты орман басып жатыр. Солтүстігі – тундра. Өзен бойында биік және қалың шалғын өскен. Көмір, алтын, күміс, құрылыс материалдары, күкірт кен орындары табылған. Минералды және ыстық суға бай. Ыстық су көздері үй жылытуға, өсімдік жылыжайына кеңінен пайдаланылады.

title: Камчатка


query: Жүрек-тамыр жүйесіне оралу үшін лимфа сұйықтығы қайда ағып жатыр?

text: Негізінен, ұлпалардан лимфа бездеріне қарай лимфа ағып шығып, ақыр соңында ол не оң лимфа каналына, не ағзадағы ең үлкен лимфа тамыры болған Кеуде каналына барады. Бұл тамырлар жеке-жеке оң жақ және сол жақ бұғанаасты көктамырға құйады. Лимфа тамырларында қақпақшалар (клапандар) болады.

title: Лимфа тамырлары

text: Лимфа тамырлары (lymph vessels, немесе Лимфалық тамырлар, lymphatic vessels, кейде лимфатикалар, lymphatics) — қантамырлар тәрізді лимфаны өткізетін жұқа жақтаулы тамырлар (түтікшелер). Лимфа жүйесінің бөлігі ретінде лимфа тамырлары Қанайналым жүйесін толықтырады. Лимфа тамырлары эндотелді жасушалардың тіркесі болып, жұқа қабатында тегіс бұлшықеттер бар, және лимфа тамырларын айналасындағы ұлпаға байлап тұратын адвентициясы болады. Лимфа тамырлары Лимфа қылтамырларынан лимфаларды ағызуға жұмыс жасайды, олар негізінен ұлпалардан интерстициальды сұйықтықты сорады деп есептеледі. Лимфа қылтамырлары тамыр жүйесінің қылтамырларына қарағанда біршама үлкен болады.

title: Лимфа тамырлары