text:
Przemoc seksualna wobec dziecka [Krystyna Marzec-Holka] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE
 00122 007811 15712802 na godz. na dobę w sumie
 Autor: Krystyna Marzec-Holka Liczba stron: 315
 ISBN: 978-83-7587-736-6 Data wydania: 2011-10-21
 Krystyna Marzec-Holka Przemoc seksualna wobec dziecka STUDIUM PEDAGOGICZNO-KRYMINOLOGICZNE Wydanie I: Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne, Wyd. Uczelniane Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1999 © Copyright by Krystyna Marzec-Holka Recenzenci wydania II: prof. zw. dr hab. Andrzej Bałandynowicz prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki Korekta: Joanna Raczkowska Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Wydanie publikacji dofi nansowane przez Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy ISBN 978-83-7587-736-6 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 Wydanie II rozszerzone, Kraków 2011 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni4 4 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni4 4 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Spis treści Wprowadzenie do II wydania ........................................................................................ 7 Wstęp .............................................................................................................................. 9 Rozdział 1 Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń dokonywanych na nieletnich w świetle kodyfi kacji prawnej ................................................................ 13 1.1. Przestępstwa seksualne w polskim ustawodawstwie karnym na tle stosunków społecznych ................................................................................... 13 1.2. Interpretacja pojęcia czynu lubieżnego z osobą nieletnią .......................................... 18 1.3. Znaczenie i treść pojęcia zgwałcenia – niedobrowolnego obcowania płciowego ...... 21 1.4. Zgwałcenia kazirodcze (art. 145 d.k.k.) .................................................................... 24 1.5. Zgwałcenia kazirodcze (art. 201 k.k. z dnia 6 czerwca 1997 roku) ........................... 28 Rozdział 2 Pojęcie kary w sprawach o czyny lubieżne i zgwałcenia nieletnich ............................ 31 2.1. Znaczenie sposobu popełniania przestępstw seksualnych w orzekaniu winy ............ 31 2.2. Przedmiot i podmiot przestępstwa ........................................................................... 34 2.3. Współmierność kary a stopień niebezpieczeństwa czynu .......................................... 39 2.4. Nowelizacja kodeksu karnego z dnia 27 lipca 2005 roku oraz nowelizacja kodeksu karnego z dnia 5 listopada 2009 roku (data wejścia w życie – 8 czerwca 2010 roku) mająca na celu zaostrzenie odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec osób poniżej 15. roku życia (Dz. U. Nr 206, poz. 1589) ................................................... 42 Rozdział 3 Sprawcy czynów lubieżnych i gwałtów w polu badawczym patologii społecznej, kryminologii oraz teorii przemocy w rodzinie .......................................... 53 3.1. Aktywność seksualna i dewiacje społeczne w ujęciu patologii społecznej ................. 53 3.2. Przestępczość seksualna w świetle teorii kryminologicznych .................................... 56 3.3. Teorie przemocy w rodzinie a przestępstwa seksualne .............................................. 59 3.4. Współczesna interpretacja i wyjaśnianie kazirodztwa ............................................... 63 3.5. Strategie przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci ............................. 69 3.6. Pedofi lia jako zaburzenie seksualne – diagnoza i leczenie. Perspektywa psychiatryczna (Justyna Holka-Pokorska, Instytut Psychiatrii i Neurologii III Klinika Psychiatryczna w Warszawie) ................................................................. 71 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni5 5 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni5 5 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 6 Spis treści Rozdział 4 Teorie rodziny wobec wysokiego ryzyka przemocy i patologii procesów społecznych w rodzinie ............................................................... 89 4.1. Uwagi wstępne ......................................................................................................... 89 4.2. Teoria rozwoju rodziny według Davida M. Kleina i Jamesa M. White’a ................. 91 4.3. Teoria konfl iktu ........................................................................................................ 93 4.4. Ekologiczna teoria rodziny ....................................................................................... 96 4.5. Teoria wymiany w polu badawczym rodziny ............................................................ 99 4.6. Teoria symbolicznego interakcjonizmu .................................................................... 101 Rozdział 5 Analiza wyników badań. Sprawcy i ofi ary zgwałceń i czynów lubieżnych .................. 105 5.1. Koncepcja badań i założenia metodologiczne ........................................................... 105 5.2. Portret badanych przestępców seksualnych .............................................................. 113 5.3. Utrata kontroli czy uporczywe akty dewiacji seksualnej? .......................................... 120 5.4. Dziecko – „ofi ara dostępna” w czynach lubieżnych i zgwałceniach .......................... 125 Rozdział 6 „Dotyk wstrętu” – retrospektywna analiza monografi czna wyników badań na przykładzie wybranych sprawców przestępstw seksualnych z art. 168, 175, 176 k.k. ....................................................... 131 6.1. Uwagi wstępne ......................................................................................................... 131 6.2. Kazirodczy gwałt i czyn lubieżny a brak poczucia winy, empatii oraz zdolności do wchodzenia w związki uczuciowe ................................................ 132 6.3. Skrajne doznania przestępców wykorzystujących seksualnie dzieci. Ofi ara – dziecko znajomych i dziecko obce (art. 168 k.k.) ....................................... 173 6.4. Pedofi lia. Dziecko ofi arą dostępną czynów lubieżnych (art. 176 k.k.) ...................... 196 6.5. Wolność negatywna czy „blokada rozwojowa” sprawców przestępstw seksualnych wobec dzieci. Ocena globalna ............................................................... 231 Rozdział 7 Sprawcy przestępstw seksualnych skazani na mocy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku kodeksu karnego, to jest art. 198, 200, 201 .................. 245 Rozdział 8 Resocjalizacja penitencjarna czy probacja przestępców seksualnych? ...................... 283 8.1. Kara kryminalna czy fi kcja? ...................................................................................... 284 8.2. Warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności – „prezent dla bandyty” czy szansa na poprawę? .......................................................... 295 8.3. Zakończenie ............................................................................................................. 302 Bibliografi a ...................................................................................................................... 311 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni6 6 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni6 6 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Wprowadzenie do II wydania Praca została napisana w roku 1999 pod tytułem Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne i opublikowana przez Wy- dawnictwo Uczelniane WSP w Bydgoszczy w związku z prowadzonym postę- powaniem o nadanie Autorce tytułu profesora Akademii Bydgoskiej im. Kazi- mierza Wielkiego. Recenzentami pierwszego wydania byli wybitni reprezentanci nauk humanistycznych: prof. zw. dr hab. Brunon Hołyst oraz prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki. Redaktorem książki była pani Grażyna Jarzyna. Od czasu pierwszego wydania, będącego jednocześnie pionierską w Polsce monografi ą poświęconą problematyce przemocy seksualnej wobec dzieci, zawie- rającą badania empiryczne z zastosowaną metodą badań jakościowych, upłynęło 11 lat. Kilkakrotnie podejmowałam próbę wznowienia książki i jej rozszerzenia, lecz ze względu na inne projekty badawcze1, ukończone wcześniej tropy i wątki musiały poczekać. Jednak nie dawały mi one spokoju, ponieważ problemy prze- mocy seksualnej wobec dzieci i krzywdzenia ich w tak drastyczny sposób wyma- gają aktualizacji diagnoz, raportów oraz dyskusji. Społeczeństwo szuka różnorodnych form zapewnienia sobie, swoim dzieciom i członkom rodzin bezpieczeństwa i komfortu psychicznego. Odpowiedzialnością za to obarcza wymiar sprawiedliwości. Członkowie społeczeństwa, jak podkreśla profesor Brunon Hołyst, żądają praw, przestrzegania przepisów prawnych oraz kary za popełnione czyny przestępcze. Przedmiotem badań więc muszą się stać wszelkie związki między sposobami ustalania celów polityki społecznej, sposoba- mi wyznaczania preferencji i priorytetów działań społecznych a strukturą i nasi- leniem i dynamiką zjawisk [...] patologii społecznej (B. Hołyst, 2007, s. 24–27). 1 Jednym z projektów badawczych realizowanych po zakończeniu redakcji monografi i Prze- moc seksualna wobec dziecka... były badania poświęcone przestępstwu dzieciobójstwa za- kończone publikacją książki pt. Dzieciobójstwo – przestępstwo uprzywilejowane czy zbrodnia (2004), wydanej przez Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego. Recenzentami wydawniczymi byli prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki oraz prof. dr hab. Wiesław Ambrozik. Praca została nagrodzona przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu w roku 2004. Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni7 7 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni7 7 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 8 Wprowadzenie do II wydania Racjonalne stosowanie przepisów kodeksu karnego zakłada znajomość kry- minologii przez sędziów, a realizacja założeń resocjalizacyjnego modelu prawa karnego wykonawczego wymaga od służby penitencjarnej wiadomości na temat przyczyn przestępczości, prognozy kryminologicznej, typologii sprawców, ten- dencji rozwojowych przestępczości, jej struktury, obyczajów środowisk prze- stępczych itd. Właściwe spełnianie obowiązków w zakresie wykonania kary – jak twierdzi w Kryminologii (wydanie IX) cytowany autor – nie jest możliwe bez znajomości tej dziedziny wiedzy (B. Hołyst, 2007, s. 21). Mam nadzieję, że wznowienie i uzupełnienie tej monografi i zachęci także pedagogów i reprezen- tantów szeroko rozumianych nauk o wychowaniu – praktyków do podjęcia wy- siłku poznania innych lektur kryminologicznych i wzmocni gotowość ujawniania zagrożenia oraz ochrony dzieci przed patologią społeczną. Tekst książki z pierwszego wydania (1999) został zachowany w całości. Wy- danie drugie zaś uzupełniono o nowe treści dotyczące zmian w kodyfi kacji prawa karnego oraz poszerzono i dopowiedziano nowe treści teoretyczne. Rozdział 1 „Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń dokonywanych na nieletnich w świetle kodyfi kacji prawnej” poszerzono o podrozdział 1.5. „Zgwał- cenia kazirodcze” (art. 201 k.k. z dnia 6 czerwca 1997 roku). Rozdział 2 „Pojęcie kary w sprawach o czyny lubieżne i zgwałcenia nieletnich” uzupełniono podrozdziałem 2.4. „Nowelizacja kodeksu karnego z dnia 27 lipca 2005 roku oraz nowelizacja kodeksu karnego z dnia 5 listopada 2009 roku (data wejścia w życie – 8 czerwca 2010) mająca na celu zaostrzenie odpowiedzialno- ści karnej za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec osób poniżej 15. roku życia (Dz. U. Nr 206, poz. 1589)”. Rozdział 3 „Sprawcy czynów lubieżnych i gwałtów w polu badawczym patolo- gii społecznej, kryminologii oraz teorii przemocy w rodzinie” uzupełniono o inter- dyscyplinarną analizę współczesnej literatury w podrozdziałach: 3.4. „Współcze- sna interpretacja i wyjaśnianie kazirodztwa” oraz 3.5. „Strategie przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci”. Tekst książki z wydania pierwszego poszerzono o rozdział 7 zawierający do- datkowe przypadki sprawców przestępstw seksualnych oparte na analizie jako- ściowej spraw sądowych i wyroków orzekanych na mocy nowej ustawy z 1997 roku. Rozdział nosi tytuł „Sprawcy przestępstw seksualnych skazani na mocy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku kodeksu karnego, to jest art. 198, 200, 201”. Dodatkowym opracowaniem zamieszczonym w nowym wydaniu książki jest obszerny tekst Justyny Holki-Pokorskiej zatytułowany „Pedofi lia jako zaburze- nie seksualne – diagnoza i leczenie: perspektywa psychiatryczna”. Autorka tekstu jest lekarzem psychiatrą, pracuje w Instytucie Psychiatrii i Neurologii Trzeciej Kliniki Psychiatrycznej w Warszawie kierowanej przez prof. dr. hab. n. med. Mar- ka Jaremę, Krajowego Konsultanta Psychiatrycznego. Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni8 8 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni8 8 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Wstęp Pomysł badawczy tej książki wywodzi się z seminarium magisterskiego, które prowadziłam na kierunku pedagogika, specjalność opiekuńczo-wychowaw- cza. Konstrukcja i założenia programowe tego kierunku studiów nie zawierają treści i bloków tematycznych z zakresu pedagogiki specjalnej: resocjalizacji, pa- tologii społecznej, kryminologii czy też pedagogiki penitencjarnej (które w peł- nej postaci są realizowane jedynie w obrębie pedagogiki resocjalizacyjnej). Moja grupa seminaryjna od pierwszego spotkania ujawniła swą fascynację niedostęp- nymi dla niej obszarami i problemami badawczymi kryminologii i wiktymologii. Niedostępnymi tylko formalnie z racji wcześniejszego wyboru kierunku studiów, cały zespół bowiem podjął wyzwanie opanowania dodatkowych treści nauczania, które pozwalałyby na przeprowadzenie badań empirycznych poświęconych pro- blematyce przestępczości seksualnej wobec dzieci. Badania empiryczne pod moim kierunkiem przeprowadzono w okresie od stycznia 1997 r. do kwietnia 1998 r. na terenie Sądów Rejonowych Bydgoszczy, Wągrowca, Szubina, Lipna i Mogilna. Materiały do badań zgromadziły nastę- pujące studentki: Anna Krasowska, Katarzyna Kubiak, Renata Paszko, Ilona Saya, Katarzyna Suska, Dorota Spychała i Danuta Wilczarska. W tym miejscu pragnę serdecznie i gorąco podziękować całemu zespołowi nie tylko za trud gromadzenia danych empirycznych, ale także przede wszystkim za entuzjazm i żarliwość, które stanowiły dla mnie ważny element motywacyjny do podjęcia tej problematyki i napisania książki. Każdy badacz staje przed pytaniem: czy nauka i jej aparat pojęciowy, metodo- logiczny pozwolą na realizację podstawowego celu w nauce – osiągnięcie pełnej prawdy o tym, co stanowi przedmiot danych badań? Poznanie prawdy dotyczącej nadużyć seksualnych wobec dzieci wymaga zgłębienia wielu obszarów wiedzy i wielu pól badawczych – to proces długotrwały, często skazany na niepowodze- nie z powodu intymnej sfery życia człowieka. Wielu z nas zakłada, że stanowimy społeczeństwo cywilizowane, w którym fakt seksualnego wykorzystywania dziecka, szczególnie w rodzinie, to problem społeczny, dotyczący tylko grup społecznych dotkniętych głęboką patologią. Jedna z istotnych przyczyn przemilczania problemu krzywdzenia dziecka, który dramatycznie ujawnił się dopiero po roku 1989, była związana z polityką Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni9 9 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni9 9 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 10 Wstęp kreowania problemów społecznych przez poprzedni system. W okresie zmiany ustrojowej jednym z ważniejszych problemów w pierwszej kolejności ujawnianych przez organizacje pozarządowe była ochrona dziecka przed patologią środowiska rodzinnego, lokalnego, przemocą w szkole, ubóstwem i skutkami bezrobocia. Książka, którą przedstawiam Czytelnikowi, odpowiada na wiele pytań do- tyczących rozpoznania nadużyć seksualnych wobec dziecka na podstawie do- stępnych „kryteriów prawdy”, opracowanych na podstawie wyroków sądowych skazujących sprawców przestępstw seksualnych z art. 168, 175, 176 dawnego kodeksu karnego. Głównym przesłaniem tej książki jest przekonanie o istotnej różnicy pomię- dzy „dramatem ofi ary przestępstwa seksualnego”, często bezbronnego dziecka, a „dramatem sprawcy przestępstwa seksualnego”. Rezultaty badawcze w niej za- warte umożliwią podjęcie głębszej refl eksji nad określeniem rozmiarów i przy- czyn tego zjawiska oraz doprowadzą do opracowania nie tylko przejrzystych pro- cedur postępowania w stosunku do sprawców przestępstw tej kategorii, ale także w stosunku do ofi ar. Często bowiem zarówno sprawca, jak i jego ofi ara pozostają osamotnieni, doświadczając w wymiarze indywidualnym swoistego dramatu ży- ciowego. Książka pozwala również na obalenie wielu stereotypów powszechnie funk- cjonujących w społeczeństwie, dotyczących przestępczości seksualnej wobec dzieci. Natomiast nauczycielom, pracownikom socjalnym, kuratorom sądowym, wychowawcom, studentom pedagogiki, psychologii, prawa, socjologii, politolo- gii, pracownikom administracji publicznej oraz wolontariuszom, zajmującym się na co dzień rozwiązywaniem trudnych problemów społecznych, umożliwia bar- dziej obiektywne spojrzenie i rozpoznanie czynników sugerujących potencjalne nadużycia fi zyczne i seksualne w środowisku rodziny. Celem pierwszej części książki jest przedstawienie kontekstu teoretycznego dla problematyki dziecka wykorzystywanego seksualnie, wyznaczonego przez pola badawcze pedagogiki, kryminologii i patologii społecznej, a także ujęcie przestępczości seksualnej wobec dzieci w świetle kodyfi kacji prawnej, kodeksu karnego z 16 kwietnia 1969 r. obowiązującego do 1 września 1998 r. Druga część opracowania zawiera analizę retrospektywną działalności prze- stępczej jednostek na tle ich biografi i i wskazuje, że wykorzystywanie seksualne dzieci to działalność zaspokajająca potrzeby badanych mężczyzn, których nie mogli bądź nie potrafi li zaspokoić w sposób społecznie akceptowalny. W działalności przestępczej badanych, zwłaszcza młodych osób, wykorzysty- wanie seksualne dzieci zainicjowało proces ich głębszej demoralizacji i nieprzy- stosowania społecznego. Analiza całego przebiegu zachowania przestępczego pozwoliła na ukazanie związków między czynami przestępczymi dokonanymi przez badanych a ich aktywnością psychiczną i społeczną w środowisku. Badania pozwoliły także na prezentację danych ofi ar – dzieci wykorzystywanych seksu- Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni10 10 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni10 10 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Wstęp 11 alnie przez dorosłych mężczyzn, którzy stosowali wobec nich różne formy prze- mocy, z dominacją przemocy seksualnej. Ostatnia część opracowania poświęcona jest rozważaniom na temat kary wy- mierzonej badanym przestępcom oraz możliwościom ich resocjalizacji. Wiele kwestii poruszanych w książce wymaga dalszych interdyscyplinarnych badań naukowych. Uzyskane wyniki potwierdziły występowanie dramatycznych aktów kazirodczych i czynów lubieżnych w rodzinie, w środowisku sąsiedzkim, lokalnym, ale także potwierdziły brak profesjonalnej opieki i pomocy psychote- rapeutycznej wobec sprawców przestępstw i ich ofi ar. Prof. zw. dr. hab. Brunonowi Hołystowi i prof. zw. dr. hab. Andrzejowi Radziewiczowi-Winnickiemu dziękuję za wnikliwe i cenne uwagi wyrażone w recenzjach, które pozwoliły mi na uzupełnienie braków i usunięcie usterek. Dziękuję także prof. zw. dr. hab. Zbigniewowi Kwiecińskiemu za okazaną po- moc, wsparcie i konsultacje naukowe oraz zachętę do przygotowania niniejszej publikacji. Bydgoszcz, 11 stycznia 2011 rok Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni11 11 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni11 11 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1 Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń dokonywanych na nieletnich w świetle kodyfi kacji prawnej 1.1. Przestępstwa seksualne w polskim ustawodawstwie karnym na tle stosunków społecznych W opracowaniach teoretycznych i empirycznych z zakresu prawa kar- nego wielokrotnie podkreśla się, że obyczajowa i prawna reglamentacja przeja- wów seksualności człowieka musi stanowić pochodną społecznej uzewnętrznionej aktywności ludzkiej. Reglamentacja życia seksualnego powinna być zbudowana na wspólnych prawach o charakterze uniwersalistycznym i pozaseksualnym. Od zarania cywilizacji przejawy seksualności poddawane były różnorodnym zakazom i nakazom, które posiadały istotne cechy powszechności i zmienności (por. M. Fi- lar, 1985). Aby poznać genezę prawno-karnej reglamentacji zachowań seksual- nych człowieka i ustalić mechanizmy owej reglamentacji, należałoby prześledzić proces ewolucji przekształcania się pierwotnego i prostego popędu seksualnego, co nie jest jednak przedmiotem naszych rozważań. Niniejszy rozdział zawiera analizę teoretyczno-prawną przepisów dotyczą- cych przestępstw seksualnych dokonywanych przez osoby dorosłe wobec dzieci w rodzinie oraz w miejscu ich zamieszkania. Przestępstwa seksualne to przeja- wy zaburzonego popędu seksualnego, którego etiologią i leczeniem zajmuje się seksuologia, stosunkowo młoda subdyscyplina psychiatrii (zob. A. Bilicka-Wiz, W. Strzyżewski, 1992, s. 157–162). W piśmiennictwie medycznym z tego zakresu jako istotne przyczyny zabu- rzeń seksualnych wymienia się trzy grupy: 1) czynniki organiczne, 2) czynniki psychogenne oraz 3) czynniki społeczno-kulturowe. Do grupy pierwszej Z. Lew-Starowicz (1992, s. 158–159) zalicza takie czyn- niki, jak: dietę, leki, alkohol, nikotynizm, narkotyki, przebyte choroby. W grupie Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni13 13 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni13 13 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 14 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne czynników psychogennych znajdują się: a) czynniki rozwojowe: nieudane mał- żeństwo, rywalizacja w rodzinie, urazowe doświadczenia o seksualnym charakte- rze z okresu wczesnego dzieciństwa, brak więzi uczuciowej w rodzinie, brak ak- ceptacji płci itp.; b) czynniki osobowościowe: rygoryzm, zaburzenia identyfi kacji z płcią, ukryty homoseksualizm, lęki, zahamowania w reakcjach z drugą płcią, niedojrzałość uczuciowa, negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne; c) czynniki partnerskie: niska kultura współżycia seksualnego, walka o dominację, rywalizacja, agresja, zdrady, znudzenie osobą partnera, ujawnienie nadmiernych wymagań i oczekiwań, niedobór seksualny itp. W grupie czynników społeczno-kulturowych seksuologia wymienia: rygo- ryzm religijny, dewocję, mity i stereotypy normalności i nienormalności, a więc „stereotyp zdobywczego mężczyzny i uległej kobiety” (A. Bilicka-Wiz, W. Strzy- żewski, 1992, s. 158–159). W tym miejscu rodzi się pytanie: jakie cechy – w świetle seksuologii – wi- nien posiadać człowiek, który dzięki procesowi ewolucji pierwotnej oraz cało- kształtowi stosunków społecznych, kulturowych, politycznych i gospodarczych przekształcił popęd rozrodczy w popęd redukowany? W monografi i Przestępstwa seksualne w polskim prawie karnym (1985, s. 14) M. Filar formułuje pogląd, że współczesny popęd seksualny człowieka różni się od popędu pierwotnego nastę- pującymi cechami: a) daleko posuniętą redukcją instynktu, która doprowadza do niemal uniwer- salnej plastyczności tego popędu i wynikających z niego zachowań; b) rozdzieleniem funkcji hedonistycznej i prokreacyjnej, co zapewnia moż- liwość przeżycia rozkoszy w oderwaniu jej od zapłodnienia, czyniąc tym samym przeżycie przyjemności wartością autonomiczną i autonomicznym celem ludzkich zachowań seksualnych; c) wynikającą z plastyczności popędu możliwością kształtowania wyższej se- lektywności celów seksualnych, co umożliwia wprowadzenie czynników duchowych, kulturowych i społecznych w tę dziedzinę życia człowieka; d) „erotyzacją” seksualizmu poprzez możliwość uczestniczenia w przeżyciach erotycznych całego ciała jako „receptora” doznań i źródła bodźców oraz za- angażowania w nie wszystkich zmysłów, co umożliwia doznawanie reakcji seksualnych przy różnym stopniu kontaktu fi zycznego, a także bez tego kontaktu, m.in. dzięki zaangażowaniu wyobraźni i fantazji (za: M. Filar, 1985, s. 14). W historii prawa karnego znajdujemy przykłady ostrej reglamentacji seksuali- zmu człowieka, wynikającej ze specyfi cznych układów społecznych oraz władzy, reglamentacją prawno-karną rządzą bowiem głównie ogólne dyrektywy polityki kryminalnej i legislacyjnej, kierujące się względami czysto pragmatycznymi. Przed- miot ochrony przestępstw w dziedzinie stosunków seksualnych ujmowany był tra- dycyjnie w kontekście obyczajowości, jako zbioru reguł rządzących tymi zachowa- niami w aktualnej formacji społeczno-kulturalnej (por. M. Filar, 1985, s. 23–24). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni14 14 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni14 14 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 15 W związku z tym strefa seksualna życia człowieka była pierwotnie mocno powiązana ze strefą moralności. W przeszłości często utożsamiano obyczajowość seksualną z moralnością, co w połączeniu z zakorzenionym w kulturze europej- skiej restrykcyjnym podejściem do seksualizmu powodowało daleko posuniętą penalizację tej strefy życia. Dopiero proces sekularyzacji prawa karnego pozwala na zmiany tych proporcji i umocnienie poglądu, że [...] prawo karne działa w węższym niż moralność zakresie i nie aspiruje do objęcia swym zasięgiem wszelkich powinności określanych przez „etykę seksualną”, lecz działa w tych sferach, w których zachowanie wydaje się niezbędne dla współżycia społecznego [...] (M. Filar, 1985). Tak więc podstawą penalizacji może być jedynie efektywne naruszenie okre- ślonego dobra powodujące konkretną szkodę społeczną lub przynajmniej jej niebezpieczeństwo; naruszenie zaś samej normy moralnej nie jest wystarczające (M. Filar, 1985, s. 24). M. Filar podkreśla, że zmiana ta spowodowała zupełnie nowy kontekst ochrony przestępstw w zakresie stosunków seksualnych, ponieważ naruszenie „konkretnego dobra”, a więc [...] wolności w samostanowieniu seksualnym i dyspozycyjność własnym życiem płciowym to jednocześnie ustanowienie wolności przed niepożądanymi atakami i molestacjami seksualnymi (M. Filar, 1985). Jak zatem należy rozumieć „przestępstwa seksualne” w kontekście prawa? L. Lernell określa je jako „takie typy zachowań ludzkich (wraz ze skutkami) po- wiązanych z życiem seksualnym człowieka, jakie są formalnie zakazane przez ustawodawstwo karne” (1977, s. 465). Jest to wąskie określenie obejmujące nie- liczne kategorie przestępstw. Wyróżnia się też przestępstwa seksualne i prze- stępstwa na tle seksualnym (H. Giza, 1963). Do pierwszej kategorii zaliczamy takie przestępstwa, w których opisie wyraźnie wymieniane są okoliczności natury seksualnej: zgwałcenie, kazirodztwo, czyli – jak określa to prawo – przestępstwa seksualne stypizowane. Inaczej mówiąc, przeżycia natury seksualnej wchodzą do ustawowych znamion czynu. Do drugiej kategorii należą wszystkie inne przestępstwa, jeżeli tylko w kon- kretnym przypadku można spostrzec w zachowaniu sprawcy działanie czynni- ków seksualnych (L. Lernell, 1977, s. 466). Autor wyeliminował z tej kategorii tylko „mord z lubieżności”. Jakie w związku z tym typy przestępstw seksualnych przewiduje współczesne polskie prawo karne? W świetle kodyfi kacji prawnej z 1969 roku można wymie- nić następujące typy: 1) obcowanie płciowe pozbawione cech faktycznej dobrowolności ze strony jednego z partnerów (zgwałcenie, wyzyskanie braku świadomości, bezrad- ności, zależności, krytycznej sytuacji itp.); Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni15 15 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni15 15 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 16 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne osobę (stręczycielstwo, sutenerstwo, kuplerstwo). 2) pedofi lia (czyny erotyczne względem nieletnich); 3) ekshibicjonizm (zachowanie seksualne przejawiane publicznie lub w obec- ności dzieci); 4) kazirodztwo; 5) rozpowszechnianie przedmiotów pornografi cznych; 6) przestępstwa stymulujące w jakiś sposób uprawianie prostytucji przez inną Do tej listy można dodać homoseksualizm, który wprawdzie w postaci „czy- stej” (tj. bez stosowania gwałtu) nie jest zakazany przez obowiązujące polskie prawo karne, ale zagadnienie homoseksualizmu jest najobszerniej analizowane w literaturze kryminologicznej (i nie tylko), a jego zakaz odnajdziemy w licznych ustawodawstwach współczesnych (L. Lernell, 1977, s. 467). W rozważaniach z zakresu prawa i kryminologii spotykamy się z pytaniem: Przeciwko jakim sferom stosunków społecznych i przeciwko jakim wartościom skierowana jest przestępczość seksualna? L. Lernell, udzielając odpowiedzi, zauważa, że w pierwszej kolejności można przyjąć, że są to czyny przeciwko moralności. Nie jest to jednak określenie pre- cyzyjne, bowiem życie seksualne jest regulowane przez normy moralne, a więc interwencja prawa karnego winna być ograniczona tam, gdzie wystarcza sankcja moralna (J. Andrejew, 1970). Poglądy dotyczące związku moralności z seksualnością człowieka ulegają przeobrażeniom. W świetle współczesnego rozwoju życia społecznego stanowi- sko Markiewicza z okresu międzywojennego nie wytrzymuje próby czasu. Autor opracowania Kodeks karny z komentarzem wydanego we Lwowie w 1938 roku pisał: [...] w społeczeństwie dobrze zorganizowanym pod względem obyczajów jedynym aprobowanym zachowaniem seksualnym jest spółkowanie małżeńskie (matrimo- nium est remedim concubiscentiae). Trudno też redukować wymagania prawa karnego do minimum etycznego. Prawa karnego nie należy, w myśl poglądu L. Lernella, utożsamiać w pełni z nor- mami moralnymi, lecz uznać regułę asymetrii zasad moralnych wobec prawa (np. życie innego człowieka powinno cenić się wyżej niż własne). Druga kategoria poglądów związana z pytaniem: Przeciwko jakim stosunkom społecznym i wartościom skierowana jest przestępczość seksualna?, popiera sta- nowisko, że są to czyny przeciwko obyczajowości. Obyczaj nakazuje, by w sprawach seksualnych mających cechy intymności, czę- sto brzmiących w subtelne emocje, znamiennych funkcją prokreacji, zachować się z umiarem „wstydliwie”. Toteż mówi się nieraz, że przestępstwa seksualne stano- wią zamach na poczucie wstydu (L. Lernell, 1977, s. 474). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni16 16 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni16 16 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 17 Jednak poczucie wstydu jest zjawiskiem kulturowym, a nie przyrodniczym. Poznanie nagości i poczucie wstydu to produkty wiedzy. Wiedza o tym, że na- gość hańbi, stanowiłaby pierwszy wkład informacyjny do zasobu wiedzy ludzkiej (L. Kołakowski, 1966). Obyczajowość i wstydliwość to przejawy kultury ludzkiej w szerokim fi lozofi cznym rozumieniu tych słów. W świetle powyższego, prze- stępczość seksualna to działania groźne wobec dóbr kultury i jej wartości. Takie rozumienie przestępczości seksualnej wydaje się „zamachem na wysublimowaną wstydliwość”. W nauce z zakresu prawa nadaje się obyczajowości prostszy sens – jako „pra- wo do pełnej prywatności dwojga ludzi w płaszczyźnie związków intymnych cie- lesnych i duchowych przed osobami trzecimi”. W tym znaczeniu obyczajowość i wstydliwość w większym stopniu łączą się z wolnością indywidualną jednostki – podkreśla L. Lernell. Można jednak rozróżniać wolność w dwóch płaszczyznach: wolność „od” – ro- dzaj negatywnej wolności i wolność „do” – rodzaj pozytywnej wolności. Niektóre przestępstwa seksualne (zgwałcenie, zależność, wykorzystanie ciężkiej sytuacji życiowej) są zamachem na wolność „od”, jest to zatem przymus obcowania płcio- wego (przymus co do partnera i sposobu obcowania płciowego itp.). Niektórzy teoretycy prawa kwestionują zasadę idei wolności „do”, a więc takiego modelu współżycia seksualnego, jaki jednostka sama sobie upodobała. Takiej swobody teoretycznej społeczeństwo jednostce nie przyznaje, poddając ją licznym restrykcjom, naciskowi i licznym „tabu”. Oczywiście należy przyznać, iż rozwój kultury skłania jednostkę do buntowania się przeciwko takim formom skrę- powania wolności, ale „wolność indywidualna” w tym względzie, to jednocześnie przejaw wrogości jednostki względem kultury (L. Lernell, 1977). Poszczególne typy przestępstw seksualnych, jak: zgwałcenia, pedofi lia, kazi- rodztwo, mogą godzić w różne dobra społeczne. Jednak, zgodnie z prawem kar- nym, przede wszystkim należy bronić wolności jednostki. Wolności zarówno na płaszczyźnie „od ingerencji gwałtu i przymusu”, jak też „woli do takiego ułożenia swego życia seksualnego, aby nie naruszało to sfery wolności zagwarantowanej wartościami społecznymi” (L. Lernell, 1977). Można zatem sformułować wniosek, że [...] przepisy prawa karnego odnoszące się do sfery życia seksualnego przede wszyst- kim mają na celu ochronę tej najwyższej wartości ludzkiej, jaką jest wolność indywi- dualna jednostki, zarówno w sensie obrony przed przemocą narzuconą z zewnątrz, jak i w sensie elementarnego prawa do prywatności, do swobodnego kształtowania swego intymnego życia seksualnego, jeżeli to wyrządza krzywdy innej jednostce i nie przynosi obiektywnego uszczerbku realnym interesom społecznym (L. Lernell, 1977, s. 476–477). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni17 17 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni17 17 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 18 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne 1.2. Interpretacja pojęcia czynu lubieżnego z osobą nieletnią „Czyn lubieżny” jest pojęciem obejmującym swym zakresem szeroki wachlarz zachowań seksualnych. Sformułowanie kodeksowe tego przestępstwa z 16 kwietnia 1969 r., art. 176, mówi, że [...] kto dopuszcza się czynu lubieżnego względem osoby poniżej lat 15 podlega kto dopuszcza się czynu lubieżnego względem osoby poniżej lat 15 podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 (Kodeks karny, 1993, s. 70). Wymienione zachowanie seksualne jest przestępstwem, czyli czynem czło- wieka zabronionym pod groźbą kary przez obowiązującą ustawę określającą jego znamiona, zawinionym i społecznie szkodliwym w stopniu wyższym niż zniko- my (A. Marek, 1994, s. 63). W prawie karnym ochrona nieletnich przed wykorzystywaniem seksualnym występowała od czasów starożytnych. W prawie greckim wykorzystywanie nie- letnich karane było śmiercią. „Lex Iulia” za takie czyny wobec chłopców karała mieczem, a wobec dziewcząt – wygnaniem. Czyny nierządne z nieletnimi w na- stępnych wiekach uznawano za „jedną z postaci zgwałcenia” bądź też „zhańbie- nia”, np. w prawie Germanów czyn ten uznawano za zhańbienie i podlegał karze pieniężnej. W przypadku gdy dopuścił się go niewolnik karano go śmiercią. Kon- stytucje saskie karały też czyny lubieżne z dziewczynką poniżej lat 12. W stosunku do starszych osób nieletnich stosowano określenie uwiedzenia i karano szczegól- nie surowo. Na ziemiach polskich wyodrębnienie normatywne tego rodzaju przestępstwa spotykamy dopiero w karnych ustawach państw zaborczych. W okresie mię- dzywojennym, w kodeksie z 1932 r. (art. 208), zachowanie sprawcy względem osoby poniżej lat 15 określano „czynem nierządnym” lub „pedofi lią”. Artykuł ten zawierał również zakaz „czynu nierządnego” w stosunku do osoby niepo- czytalnej. Stosunki seksualne z osobami, które nie osiągnęły określonego prawem wie- ku, penalizowane są powszechnie od początku XX wieku. W kodeksach karnych z końca XIX wieku określa się granicę nieletniości z reguły na 12 lat, a czy- ny seksualne z osobami nieletnimi uznaje się za formy zgwałcenia. Określenia tego typu znajdujemy np. w k.k. portugalskim z 1886 r. w art. 394 i 391 oraz w kodeksie argentyńskim z 1921 r., art. 119. W kodeksie karnym holenderskim z 1881 r. znajdujemy informację, że stosunek cielesny z dziewczynką poniżej lat 12 karany jest na mocy art. 244, zaś za stosunek z dziewczynką między 12. a 16. rokiem życia grozi łagodniejsza kara. Ogólnie nieletniość ofi ary stanowiła okoliczność obciążającą sprawcę przestępstwa (M. Filar, 1985). Dla ustalenia stanowiska prawnego istotne były i są nadal dwa momenty: granica wieku ofi ary i opis zachowania sprawcy. W literaturze przedmiotu znaj- Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni18 18 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni18 18 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 19 dujemy dyskusję nad zakresem pojęciowym oraz rozróżnieniem dwóch pojęć terminów – „czynu lubieżnego” i „czynu nierządnego”. L. Lernell interpretuje zakres pojęciowy „czynu lubieżnego” znacznie szerzej, bowiem w języku potocz- nym określenie „lubieżny” posiada wyraźny odcień pejoratywny zarówno pod względem etycznym, jak i estetycznym. Oznacza zachowanie budzące odrazę, wstręt, zachowanie obleśne. Chodzi tu więc o zachowanie, które jest odpychające nie tylko ze względu na jego przejawy zewnętrzne, ale również z uwagi na inten- cje sprawcy. Można sądzić, że czyn lubieżny w sensie obiektywnym jest pojęciem szerszym niż czyn nierządny, bo ogarnia nie tylko akt spółkowania i jego sub- straty, ale także inne formy zetknięcia się z ciałem osoby poniżej lat 15 (głównie w okolicy organów płciowych). Natomiast pod względem subiektywnym jest po- jęciem węższym, bo wymaga stwierdzenia przejawów obleśności, perwersyjnego erotyzmu w intencji sprawcy. Każda propozycja wykładni słów „czyn lubieżny” może być zawodna w praktyce z uwagi na odmienność sytuacji życiowych, które są objęte opisem kodeksowym pedofi lii (por. L. Lernell, 1977, s. 517–518). Ogólnie, badacze tego zjawiska twierdzą, że chodzi tu o czynność seksualną wciągającą jako obiekt osobę niedojrzałą płciowo. Występuje tu na ogół wybujały pociąg erotyczny do dziecka tej samej płci lub przeciwnej ze strony człowieka dorosłego, który jest typem aspołecznym. Może to być przejaw choroby, infan- tylności, uwiądu starczego lub perwersji osoby dorosłej. Kryminolodzy przestrze- gają jednak przed generalizacją tego zjawiska, gdyż jest ono silnie zróżnicowane i spotyka się je nawet u ludzi o wysokiej inteligencji. Dowodzą tego między in- nymi raporty Kinseya. Przestępstwo określone w art. 176 k.k. jest przestępstwem umyślnym. Sprawca ponosi odpowiedzialność, jeśli miał świadomość, że pokrzywdzony jest małoletnim, poniżej lat 15. Sprawca nie musi jednak konkretyzować wieku metrykalnego dziecka, wystarcza mu świadomość, że osoba pokrzywdzona nie osiągnęła dojrzałości płciowej, co może być ewidentne za sprawą jej wyglądu albo sytuacji społecznej, np. uczęszczanie do szkoły podstawowej (I. Andrejew, 1978, s. 141). Czyn lubieżny jest zamachem na prawidłowy rozwój psychofi zyczny dziecka. Występek ten jest naruszeniem obyczajności seksualnej, nadużyciem seksualnym lub wykorzystaniem seksualnym. W najszerszym znaczeniu, przez wykorzysta- nie seksualne rozumie się każde zachowanie osoby dorosłej, a w każdym razie silniejszej i/lub starszej, które prowadzi do jej seksualnego zaspokojenia kosz- tem dziecka (E. Czyż, J. Szymańczak, 1995, s. 152). Dzieckiem seksualnie wykorzystywanym można uznać każdą jednostkę w wieku bezwzględnej ochrony, jeżeli osoba dojrzała seksualnie, czy to przez świadome działanie, czy też przez zaniedbanie swoich obowiązków społecznych lub wynikających ze specyfi cznej odpowiedzialności za dziecko, dopuszcza do za- angażowania dziecka w jakąkolwiek aktywność natury seksualnej, której intencją jest seksualne zaspokojenie osoby dorosłej. Ta defi nicja rozstrzyga problem, czy Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni19 19 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni19 19 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 20 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne aktywność związana jest z jakąkolwiek formą przymusu czy nie, czy dotyczy ona kontaktów genitalnych lub fi zycznych, czy jest przez dziecko inicjowana i wresz- cie, czy pozostawia jakieś dostrzegalne, krótko- lub długotrwałe szkody (D. Gla- ser, S. Frosh, 1995, s. 20). Jeżeli czyn lubieżny został popełniony w zetknięciu się z ciałem ma łoletniego bez sprzeciwu z jego strony albo nawet za jego zgodą, małoletni za to nie odpowiada, ponieważ występuje tu tylko jako tzw. konieczny (pozorny) współuczestnik przestępstwa. Posługując się określeniem „czyn lubieżny”, kodeks karny podkreśla, że gdy chodzi o ochronę zdrowia moralnego i fi zycznego młodzieży, przestępstwem są nie tylko stosunki cielesne, polegające na spółkowaniu lub na zbliżonym zacho- waniu się, lecz jakiekolwiek wykorzystanie osoby nieletniej w wieku do lat 15 w celach seksualnych. W razie popełnienia czynów lubieżnych z osobami niema- jącymi ukończonych 15 lat, art. 176 d.k.k. nie wymaga ustalenia po ich stronie braku lub ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swym postępowaniem (J. Bafi a, K. Mioduski, M. Siewierski, 1987, s. 152). Czyn lubieżny jest przestępstwem powszechnym i każdy może się go dopu- ścić. Trudności powstają w kwestii odpowiedzialności nieletnich za jego popeł- nienie. Jeśli sprawca nie ukończył jeszcze 17 lat, ale ukończył 15, to sytuacja jest stosunkowo prosta, stosuje się bowiem wobec niego przepisy o odpowiedzial- ności nieletnich na ogólnych zasadach. Sprawa komplikuje się natomiast, gdy obydwoje uczestnicy czynu w momencie jego popełnienia nie ukończyli 15. roku życia, a czyn odbył się za obopólną zgodą i aprobatą. W tym wypadku partne- rzy stosunku zdają się dopuszczać wzajemnie wobec siebie czynu zabronionego z art. 176 d.k.k. Z drugiej zaś strony, czyn opisany w tym artykule stanowi jeden z przykładów współuczestnictwa koniecznego, gdzie nieletni poniżej lat 15 wy- stępuje w roli pokrzywdzonego w każdym wypadku, nawet wtedy, gdy aktywnie dążył do czynności seksualnej i był jej inicjatorem. Tutaj jednak przyjmuje się brak wszelkiej odpowiedzialności obydwojga uczestników. Ze względu na sze- rokie ramy pojęcia czynu lubieżnego, jego sprawcą może być osoba dowolnej płci, niezależnie od płci ofi ary (I. Andrejew, Z. Kubicki, J. Waszczyński, 1989, s. 205). Wydaje się, że prawno-karna ochrona nietykalności płciowej w art. 176 d.k.k. jest inspirowana dwoma zasadniczymi względami: 1. Osobowość i psychika nieletniego nie osiąga z reguły takiego stopnia ukształtowania, w szczególności zaś przyswojenia na podłożu racjonalnej refl eksji, systemu norm i kanonów moralno-obyczajowych, który pozwo- liłby na podjęcie ważnej prawnie i społecznie uznawanej decyzji w zakresie dyspozycji seksualnej. 2. Wczesne rozbudzenie seksualne nieletniego wpłynąć może niekorzystnie na jego dalszy rozwój psychiczny i fi zyczny i na jego sytuację społeczną (I. Andrejew, Z. Kubicki, J. Waszczyński, 1989, s. 169–170). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni20 20 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni20 20 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 21 1.3. Znaczenie i treść pojęcia zgwałcenia – niedobrowolnego obcowania płciowego Przestępstwo zgwałcenia w polskim prawie karnym określone zostało w art. 168 d.k.k. z 16 kwietnia 1969 r. Przepis ten znajduje się w rozdziale XXII kodeksu, obejmującym przestępstwa przeciwko wolności. I tak, art. 168 d.k.k. stanowi: § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do poddania się czynowi nierządnemu lub do wykonania takiego czynu podlega ka- rze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 2. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem albo dopuszcza się zgwałcenia działając wspólnie z innymi osobami podlega karze pozbawienia wolno- ści na czas nie krótszy od lat 3 do lat 15. § 3. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (Kodeks karny, 1993, s. 68). W nowym kodeksie karnym z 1998 r. przestępstwo zgwałcenia określone zo- stało w art. 197, w rozdziale XXV, obejmującym przestępstwa przeciwko wolno- ści seksualnej i obyczajności. Art. 197 § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 2. Jeżeli sprawca, w sposób określony w § 1, doprowadza inną osobę do pod- dania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia określonego w § 1 lub 2, działając ze szczególnym okrucieństwem lub wspólnie z inną osobą, podlega karze pozbawie- nia wolności od lat 2 do 12 (Dz. U. Nr 88, poz. 553). Obowiązujący w trakcie badań kodeks karny z 1969 r. uwzględnia dwie po- staci przestępstwa zgwałcenia w typie zasadniczym (art. 168 § 1 d.k.k.) oraz typie kwalifi kowanym (art. 168 § 2 d.k.k.). W obu typach występuje jako przestępstwo umyślne, ścigane na wniosek osoby pokrzywdzonej (T. Hanausek, Z. Marek, J. Widacki, 1976, s. 119). Przestępstwo nazwane zgwałceniem jest zamachem na wolność w zakresie dysponowania swoją osobą w dziedzinie stosunków seksualnych. Są to wszelkie czynności seksualne przedsiębrane z naruszeniem swobody decyzji i woli czło- wieka w zakresie czynności seksualnych, a więc w sytuacji, w której brak jest zgody jednego z jej uczestników będącej wynikiem integralnego, prawidłowego i wolnego od wszelkich nacisków procesu motywacyjnego. Przestępstwo zgwałcenia stanowi szczególnie niebezpieczny zamach na sfe- rę wolności seksualnej człowieka. Sprawca atakuje tu bowiem wprost i bezpo- średnio w swobodę przebiegu procesów motywacyjnych i decyzjonalnych ofi ary w zakresie integralności przyzwolenia seksualnego (I. Andrejew, Z. Kubicki, J. Waszczyński, 1989, s. 155). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni21 21 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni21 21 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 22 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne Wolność seksualna jest tu indywidualnym przedmiotem ochrony. Jest to wol- ność od przymusu, niezależność od impulsów płynących z wytworzonej przez sprawcę sytuacji. Tak więc zgwałcenie rozumiane jest jako wymuszenie stosunku seksualnego. Ta kategoria przestępstwa znana była również, podobnie jak „czy- ny lubieżne”, od zarania cywilizacji. Początkowo traktowano je – jak podkreśla M. Filar – raczej jako zamach na prawo własności męż czyzny w stosunku do kobiety. Kodeks Hammurabiego (§ 130) za zgwałcenie „czyjejś kobiety” karał śmiercią. W prawie hebrajskim, mojżeszowym, śmiercią karano za zgwałcenie „cudzej żony”, podkreślając w tym przypadku rangę związku małżeńskiego. Za zgwałcenie „panny” w tym okresie sprawca ponosił tylko karę pieniężną. Z czasem, w związku z rozbudową funkcji państwa, karalność zgwałcenia opierać się zaczyna na elementach publiczno-prawnych. I tak np. prawo staroin- dyjskie traktowało zgwałcenie jako wykroczenie przeciwko porządkowi Varuny i Mitry. W gruncie rzeczy poprzez wykorzystanie czynnika seksualnego stano- wiło to oparcie karalności na elemencie naruszenia porządku społecznego gwa- rantowanego przez państwo. Po raz pierwszy karalność zgwałcenia na elemencie naruszenia wolności ofi ary poprzez jej zmuszenie oparto w prawie rzymskim. Lex Iulia de adulteris zgwałcenie kobiety jako crimen vis karała wygnaniem, zaś zgwałcenie chłopca śmiercią. Średniowieczne prawo karne zgwałcenie wiązało z naruszeniem tzw. czci niewieściej. Konsekwencją tego było łagodniejsze kara- nie zgwałcenia kobiet niższego stanu oraz niekaralność zgwałcenia prostytutki (tę bowiem uważano za kobietę „bezecną”). Kodeksy karne oświeconego absolu- tyzmu podchodziły do zagadnienia przestępczości seksualnej z punktu widzenia ortodoksyjnej moralności religijnej, często sprzecznej z poglądami oświecenia. Kodeksy burżuazyjne z przełomu XVIII i XIX wieku traktowały zgwałcenie jako przestępstwo przeciwko dobrym obyczajom, moralności i obyczajowości. Ten- dencja ta utrzymywała się zresztą do początków XX wieku (za: M. Filar, 1985; J. Markiewicz, 1922; S. Glasser, 1925; W. Meisel, 1963; S. Salmonowicz, 1963). Ewolucja polskiego prawa karnego przebiegała podobnie. W okresie państwa plemiennego zgwałcenie kobiety traktowano w gruncie rze- czy jako zamach na prawa mężczyzny w stosunku do żony lub córki. W średnio- wiecznym prawie polskim (zarówno ziemskim jak i miejskim) zgwałcenie wiązane było ściśle z tzw. czcią niewieścią, stanowiąc naruszenie tzw. miru kobiecego. Cha- rakterystyczną jego cechą było też uzależnienie rozmiarów kary od przynależności stanowej sprawcy i ofi ary. Ustawy karne obowiązujące w Polsce porozbiorowej były z reguły całkowicie narzuconym tworem obcej myśli prawniczej, niezwiązanej z pol- ską tradycją i kulturą prawną. Ujmowały one zgwałcenie jako zamach na dobro, obyczaje i moralność płciową, polegający na zmuszeniu kobiety do stosunku seksu- alnego (M. Filar, 1985, s. 33–34). Współcześnie zgwałcenie uznaje się za przestępstwo materialne. Za jego do- konanie odpowiada ten, kto doprowadza do poddania się ofi ary czynowi nierząd- Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni22 22 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni22 22 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 23 nemu lub wykonania go. Pojęcie czynu nierządnego obejmuje zarówno normalny akt spółkowania, jak i inne czyny mające na celu zaspokojenie popędu płciowego lub podniecenie pobudliwości w zetknięciu z ciałem innej osoby, np. dotykanie organów płciowych (J. Bafi a, K. Mioduski, M. Siewierski, 1987, s. 164–165). O momencie dokonania przestępstwa zgwałcenia przesądza zaistnienie czynu w wyniku oddziaływania środkami przewidzianymi w art. 168 k.k. (przemoc, groźba, podstęp). Jest to chwila, w której pokonany został opór osoby pokrzyw- dzonej i sprawca uzyskał wszystkie warunki dla zrealizowania zamierzonego czy- nu nierządnego. Przepis art. 168 § 2 d.k.k. przewiduje wypadek kwalifi kowany zgwałcenia, jeżeli sprawca albo działa ze szczególnym okrucieństwem, albo dopuszcza się zgwałcenia, działając wspólnie z innymi osobami. Za zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem przyjmuje się czyn, w ramach którego sprawca stosował drastycz- ne metody na etapie zmuszania ofi ary lub samo okrutne wykonanie czynu nie- rządnego na zmuszonej już ofi erze. Podstawą uznania zachowania sprawcy za szczególnie okrutne mogą być tak- że cechy przedmiotu czynu, a więc ofi ary, np. zgwałcenie dziecka, osoby bezrad- nej, kalekiej, niewidomej, ciężarnej. W wytycznych w sprawach o przestępstwa zgwałcenia Sąd Najwyższy podkreśla, że zgwałcenie osoby niedojrzałej (dziecka) powinno być uznane za szczególnie okrutne, zwłaszcza wtedy, gdy sprawca – świadomy następstw w postaci wstrząsu psychicznego lub uszkodzenia organów płciowych – z całą brutalnością realizuje swój zamiar (W. Gutekunst, 1974, s. 23–24). Szczególne okrucieństwo zachodzi wówczas, gdy działanie sprawcy wykracza poza niezbędną potrzebę przełamania oporu ofi ary oraz zmierza bądź do jej poniżenia, bądź do zadania jej dotkliwego bólu lub wyrządzenia innej po- ważnej krzywdy. Drugą postacią zgwałcenia kwalifi kowanego jest działanie wspólnie z innymi osobami (tzw. gwałt zbiorowy). Przy zgwałceniu zbiorowym występuje współ- działanie przynajmniej trzech osób, z których co najmniej jedna dąży do zaspo- kojenia swej potrzeby płciowej. Co do pozostałych osób wystarczy, aby współ- działały swym zachowaniem. Podstawą współdziałania jest porozumienie. Istotne znaczenie przy zgwałceniu zbiorowym ma rozgraniczenie współ- sprawstwa od pomocnictwa. Sprawcą, a nie pomocnikiem, jest ten, kto swo- im zachowaniem wypełnia znamiona przestępstwa zgwałcenia. Obojętne, który z nich używa wobec ofi ary przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a który dopuszcza się czynu nierządnego z ofi arą. Wystarczy, że jeden z nich dopusz- cza się takiego czynu, a pozostali fakt ten obejmują swoją świadomością i wolą. Każdy z nich będzie odpowiadał za swoje sprawstwo, chociaż tylko jeden dopu- ścił się czynu nierządnego. Łącznie bowiem swoim zachowaniem się, wyczerpa- li znamiona przestępstwa zgwałcenia, doprowadzając ofi arę przemocą, groźbą bezprawną, podstępem do poddania się czynowi nierządnemu lub do wykonania takiego czynu (W. Gutekunst, 1974, s. 26). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni23 23 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni23 23 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 24 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne Sprawstwo zachodzi wówczas, gdy działanie sprawcy (współsprawcy) jest skierowane bezpośrednio na uzyskanie celu przestępczego. Przestępstwo zgwałcenia wywołuje silną reakcję społeczeństwa. Gwałt w po- wszechnym rozumieniu uważany jest za czyn szczególnie naruszający integral- ność człowieka, jego godność. Mimo że są to czyny popełniane wbrew woli ofi a- ry, z reguły dokonywane w sposób brutalny i bezwzględny, do organów ścigania nie docierają informacje o wielu z nich. Sto sunek liczby przestępstw ujawnionych faktycznie popełnionych to współczynnik tzw. ciemnej liczby, który w przypadku przestępstwa zgwałcenia jest bardzo trudny do ustalenia. 1.4. Zgwałcenia kazirodcze (art. 145 d.k.k.) Przestępstwo seksualne określane jako kazirodztwo podlega karze po- zbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Karane z tego powodu są osoby, które dopuszczają się obcowania płciowego z krewnym w linii prostej: bratem lub sio- strą albo osobą pozostającą w stosunku przysposobienia. Ten typ stosunków seksualnych uważany był za przestępstwo od bardzo dawna. Stopień surowości kar z tego tytułu zależał w większości przypadków od stopnia pokrewieństwa uczestników stosunku kazirodczego. W przeszłości istniały też takie systemy prawne, które legalizowały kazirodcze związki mał- żeńskie, a tym samym nie były one karane. Zdaniem wielu autorów, jak poda- je M. Filar, „początkową formą stosunków płciowych był promiskuityzm”, tak więc stosunki między krewnymi były tu dopuszczalne. I tak np. stosunków kazi- rodczych nie uznawali za przestępcze Peruwiańczycy, Persowie czy Egipcjanie, którzy dopuszczali m.in. małżeństwa między rodzeństwem. Nawet Germanie, których prawo w późniejszym okresie zabraniało związków kazirodczych, mieli zakorzenione zwyczaje małżeństw kazirodczych, które to na dobre wyplenił do- piero kościół (W. Makowski, 1992, s. 706). Kodeks Hammurabiego karał śmiercią na stosie stosunek syna z matką, podczas gdy stosunek między ojcem a córką karany był tylko wygnaniem ojca (Z. Halasz, 1937). W prawie staroindyjskim za dopuszczenie się stosunku ka- zirodczego syna z matką palono na stosie. W starożytnej Grecji kazirodztwo zagrożone było śmiercią lub wygnaniem, podobnie za tego typu przestępstwa ka- rano w starożytnym Rzymie (w prawie rzymskim „Lex Iulia”). Prawo hebrajskie surowo karało śmiercią za stosunki pomiędzy bliskimi krewnymi. Pozostające pod jego wpływem prawo kanoniczne także uznawało je za ciężkie przestępstwo, rozszerzając przy tym wydatnie jego ramy (początkowo aż do 7. stopnia pokre- wieństwa kanonicznego, a po reformach Innocentego III – do 4. stopnia). Daw- ne prawo karne Longobardów karało stosunki między najbliższymi krewnymi śmiercią, w przypadku dalszego pokrewieństwa zaś – wygnaniem oraz konfi skatą majątku (K. Koranyi, 1966, s. 219). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni24 24 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni24 24 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 25 Szeroko ujmowała kazirodztwo również Karolina, rozumiejąc przez nie także stosunki z pasierbicą, pasierbem, macochą i dziećmi przybranymi, w późniejszym okresie jej stosowania rozciągnięto ten przepis również na stosunki między rodzeń- stwem. Karalność kazirodztwa miała miejsce także na gruncie niemieckiego prawa powszechnego, zaś jej rozmiary uzależnione były od stopnia pokrewieństwa. Kazi- rodztwo karane było również we francuskim i angielskim prawie karnym z okresu XV–XVII wieku. Za Karoliną przejęła karalność kazirodztwa również Terezjana, Leo- poldina i Józefi na (za: M. Filar, 1985, s. 82–83). W prawie polskim stosunki seksualne pomiędzy krewnymi również były zna- ne, lecz nie znalazło to dostatecznego odbicia w postaci ustaw. Historia prawa karnego i obyczajowego interpretuje ten stan w ten sposób, że w XVI i XVII wieku na ziemiach polskich nie istniały przepisy prawne i sankcje ustawowe pe- nalizujące kazirodztwo, a w praktyce wymierzano za te czyny kary na podstawie „prawa kanonicznego” oraz „zwierciadła saskiego”. I tak, w przypadku gdy sprawcami były osoby pochodzenia szlacheckiego karą było ścięcie. Prawo miejskie karało kazirodztwo w linii prostej śmiercią, w przypad- ku dalszego stopnia chłostą lub wygnaniem. Na podkreślenie zasługuje fakt, że z re- guły ujmowano je szeroko, nie ograni czając jedynie do stosunków między krewny- mi, lecz włączając w jego ramy także stosunki z powinowatymi. Kazirodztwo znały też wszystkie ustawy obowiązujące na terenie ziem polskich po utracie niepodległości. W k.k. z 1932 roku występowało ono w dość wąskim zakresie ograniczonym tak podmiotowo (do krewnych w linii prostej oraz rodzeń- stwa), jak i przedmiotowo (w grę wchodziło bowiem wyłącznie spółkowanie) (M. Fi- lar, 1985, s. 83). W literaturze przedmiotu kazirodztwo analizowane jest na dwóch płaszczy- znach: jako przestępstwo przeciwko obyczajowości oraz jako przestępstwo prze- ciwko rodzinie. Kodeks karny z roku 1932 ujmował kazirodztwo w kategoriach eugenicznej ochrony potomstwa zrodzonego ze stosunków kazirodczych. Kodeks karny obowiązujący do dnia 1.09.1998 roku w art. 175 stanowi, że [...] kto dopuszcza się obcowania płciowego z krewnymi w linii prostej, bratem lub siostrą albo z osobą pozostającą w stosunku przysposobienia, podlega karze pozba- wienia wolności od 6 miesięcy do lat 5 (Kodeks karny, 1993, s. 70). Pojęcie obcowanie płciowe obejmuje stosunek płciowy i inne zachowania sek- sualne. Pokrewieństwo, jakie ma na względzie art. 175, dotyczy stosunku wy- nikającego zarówno z ustawowego domniemania, że dziecko pochodzi od męża matki (art. 62 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), jak i z ustalenia pochodze- nia dziecka od danego mężczyzny niebędącego mężem matki bądź na podstawie uznania przez ojca (art. 72 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), bądź też na mocy orzeczenia sądowego (art. 84 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Uży- wając tradycyjnego, potocznego określenia, należy stwierdzić, że przepis art. 175 dotyczy dziecka zrodzonego w małżeństwie i poza małżeństwem. Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni25 25 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni25 25 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 26 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne Przez wyrazy „brat” i „siostra” należy rozumieć zarówno rodzeństwo rodzone, jak i przyrodnie (J. Bafi a, K. Mioduski, M. Siewierski, 1987, s. 150). Polski ko- deks karny precyzuje istotę tego przestępstwa jako zamach na obyczajność w sfe- rze życia seksualnego. Projekt nowego kodeksu karnego określa kazirodztwo w art. 201, umieszczo- nym w rozdziale o przestępstwach przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, a brzmi on następująco: Kto dopuszcza się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry, podlega karze pozbawie- nia wolno ści od 3 miesięcy do lat 5 (Dz. U. Nr 88, poz. 553). najczęściej spotykanych (1995, s. 182). Większość, bo 75 , przypadków kazirodczych dotyczy stosunków między ojcem a córką, około 18 to stosunki między bratem a siostrą, najmniej jest sto- sunków seksualnych matki i syna. I. Smoczyk-Łucka podaje, że związki kazirodcze klasyfi kowane są następująco: 1) kazirodztwo sytuacyjne, np. kontakty seksualne między rodzeństwem sy- piającym w tym samym łóżku; 2) kazirodztwo psychopatologiczne – dotyczy osób ujawniających różnego rodzaju zaburzenia psychiczne; 3) kazirodztwo wiążące się z pedofi lią; 4) kazirodztwo homoseksualne; 5) kazirodztwo związane z patologią życia rodzinnego – ten typ nale
 <a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Przemoc_seksualna_wobec_dziecka-ebookRO/p0207767i020" target="_blank" title="Przemoc seksualna wobec dziecka [Krystyna Marzec-Holka] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Przemoc seksualna wobec dziecka [Krystyna Marzec-Holka] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


type: caselaw

jurisdiction: EU

text:
 1.10.2005
 SL
 Uradni list Evropske unije
 C 243/4
 Pritožba Joseja Marie Sisona zoper sodbo Sodišča prve stopnje Evropskih skupnosti (drugi senat) z dne 26. aprila 2005 v združenih zadevah Jose Maria Sison proti Svetu Evropske unije, T-110/03, T-150/03 in T-405/03, vložena dne 27. junija 2005
 (Zadeva C-266/05 P)
 (2005/C 243/06)
 Jezik postopka: angleščina
 Jose Maria Sison, stanujoč v Utrechtu, Nizozemska, ki ga zastopajo J. Fermon, A. Comte, H. Schultz in D. Gurses, lawyers, je dne 27. junija 2005 pred Sodiščem Evropskih skupnosti vložil pritožbo zoper sodbo Sodišča prve stopnje Evropskih skupnosti (drugi senat) z dne 26. aprila 2005 v združenih zadevah Jose Maria Sison proti Svetu Evropske unije, T-110/03, T-150/03 in T-405/03 (1).
 Pritožnik Sodišču predlaga, naj:
 —
 razveljavi sodbo Sodišča prve stopnje Evropskih skupnosti (drugi senat) z dne 26. aprila 2005 v združenih zadevah T-110/03, T-150/03 in T-450/03.
 —
 na podlagi člena 230 ES za nične razglasi: (a) Sklep Sveta z dne 27. februarja 2003 (06/c/01/03): odgovor Sveta z dne 27. februarja 2003 na potrdilno prošnjo g. Jana Fermona, poslano po faksu dne 3. februarja 2003 na podlagi člena 7(2) Uredbe (ES) št. 1049/2001 (2), o kateri je bil uradno obveščen zagovornik tožeče stranke dne 28. februarja 2003; (b) Sklep Sveta z dne 21. januarja 2003 (41/c/01/02): odgovor Sveta z dne 21. januarja 2003 na potrdilno prošnjo g. Jana Fermona, poslano po faksu dne 11. decembra 2002 na podlagi člena 7(2) Uredbe (ES) št. 1049/2001, o kateri je bil uradno obveščen zagovornik tožeče stranke dne 23. januarja 2003; in (c) Sklep Sveta z dne 2. oktobra 2003 (36/c/02/03): odgovor Sveta z dne 2. oktobra 2003 na potrdilno prošnjo g. Jana Fermona (2/03), Svetu po faksu poslano dne 5. septembra 2003, prejeto v generalnem sekretariatu Sveta dne 8. septembra, na podlagi člena 7(2) Uredbe (ES) št. 1049/2001, za dostop do dokumentov.
 —
 Svetu naloži plačilo stroškov.
 Pritožbeni razlogi in bistvene trditve
 Pritožnik trdi, da bi bilo treba sodbo Sodišča prve stopnje razveljaviti na podlagi naslednjih razlogov:
 1.
 Kršitev členov 220, 225 in 230 ES, splošnega načela prava Skupnosti, vsebovanega v členih 6 in 13 EKČP in pravice do obrambe.
 Sodišče prve stopnje neupravičeno omejuje obseg presoje zakonitosti, ne da bi odgovorilo na bistvene trditve tožeče stranke.
 2.
 Kršitev pravice dostopa do dokumentov (člen 1(2) EU in člen 6(1) EU, člen 255 ES in člen 4(1)(a), člen 4 (6) in členi 220, 225 in 230 ES).
 Presoja Sodišča prve stopnje dejansko vodi do popolne diskrecije Sveta in do popolnega zanikanja pravice do dostopa do dokumentov.
 3.
 Kršitev obveznosti obrazložitve (člen 253 ES) in členov 220, 225 in 230 ES.
 Presoja Sodišča prve stopnje vodi do odvzema pravice do obrazložitve in krši člen 253 ES.
 4.
 Kršitev pravice do dostopa do dokumentov (člen 1(2) EU in člen 6(1) EU, člen 255 ES) in člena 6(2) EKČP in domneve nedolžnosti in člena 13 EKČP, ki zagotavlja pravico do učinkovitega pravnega sredstva v primeru kršitev pravic iz EKČP.
 Sodišče prve stopnje samovoljno omejuje obseg primera.
 5.
 Kršitev pravice do dostopa do dokumentov in člena 1(2) EU in člena 6(1) EU, člena 255 ES in členov 4(5) in 9(3) Uredbe Sveta 1049/2001.
 Sodišče prve stopnje je napačno razlagalo in uporabilo člena 4 in 9 Direktive Sveta 1049/2001.
 (1) UL C 171, 9.7.05, str. 15.
 (2) Uredba (ES) št. 1049/2001 Evropskega parlamenta in Sveta z dne 30. maja 2001 o dostopu javnosti do dokumentov Evropskega parlamenta, Sveta in Komisije.


text:
 16.1.2010
 EL
 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
 C 11/26
 Απόφαση του Πρωτοδικείου της 17ης Νοεμβρίου 2009 — Apollo Group κατά ΓΕΕΑ (THINKING AHEAD)
 (Υπόθεση T-473/08) (1)
 (Κοινοτικό σήμα - Αίτηση καταχωρίσεως κοινοτικού λεκτικού σήματος THINKING AHEAD - Απόλυτος λόγος απαραδέκτου - Έλλειψη διακριτικού χαρακτήρα - άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β', του κανονισμού (ΕΚ) 40/94 [νυν άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β', του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009])
 2010/C 11/51
 Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική
 Διάδικοι
 Προσφεύγουσα: Apollo Group, Inc. (Phoenix, Αριζόνα, Ηνωμένες Πολιτείες) (εκπρόσωποι: A. Link και A. Jaeger-Lenz, δικηγόροι)
 Καθού: Γραφείο Εναρμονίσεως στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς (εμπορικά σήματα, σχέδια και υποδείγματα) (εκπρόσωπος: J. Crespo Carrillo)
 Αντικείμενο
 Προσφυγή κατά της αποφάσεως R 728/2008-2 του δευτέρου τμήματος προσφυγών ΓΕΕΑ, της 14ης Αυγούστου 2008, σχετικά με αίτηση καταχωρίσεως του λεκτικού σήματος THINKING AHEAD ως κοινοτικού σήματος.
 Διατακτικό
 Το Πρωτοδικείο αποφασίζει:
 1)
 Απορρίπτει την προσφυγή.
 2)
 Καταδικάζει την Apollo Group, Inc. στα δικαστικά έξοδα.
 (1) EE C 6 της 10.1.2009.


text:
22.3.2003 FR Journal officiel de l’Union européenne C 70/25
 Les requérantes font valoir en outre que la feta ne satisfait pas La partie requérante conclut à ce qu’il plaise au Tribunal:
 aux conditions de l’enregistrement qui découlent du règlement
 no 2081/92 du Conseil. «Feta» est une dénomination générique
 qui ne saurait être protégée en vertu de ce règlement. «Feta» est — déclarer le présent recours recevable;
 la dénomination généralement utilisée pour désigner un pro-
 duit laitier déterminé. L’évolution de la législation grecque — annuler la décision de la Commission ayant conduit à
 montre également que «feta» a été considéré comme une l’introduction, le 30 octobre 2002, devant la New York
 dénomination générique en Grèce; de même, le Conseil et la District Court, de la troisième action (1) contre les requé-
 Commission ont traité la feta comme un produit générique rantes, telle qu’annoncée par la Commission dans son
 dans les règles qu’ils ont adoptées. En outre, la feta grecque n’a communiqué de presse IP/02/1592 du 31 octobre 2002;
 pas de caractéristiques uniformes et il s’agit en réalité de la
 protection d’un fromage grec en tant que tel.
 — condamner la Commission aux dépens, y compris ceux
 des requérantes et des parties intervenantes.
 Enfin, les requérantes font valoir que l’enregistrement de la feta
 enfreint le principe consacré à l’article 7, paragraphe 4, du
 règlement no 2081/92 du Conseil, des principes fondamentaux
 du droit communautaire et, partant, le traité, et notamment
 l’article 12 CE et l’article 34, paragraphe 3, CE, le principe de Moyens et principaux arguments
 la protection de la confiance légitime et le principe de
 proportionnalité.
 Les requérantes sont défenderesses dans une instance que la
 Commission a introduite devant une juridiction des États-Unis
 ( 1) Règlement (CE) no 1829/2002 de la Commission du 14 octobre
 2002 modifiant l’annexe du règlement (CE) no 1107/96 en ce qui
 au nom de la Communauté européenne et d’un certain nombre
 concerne la dénomination Feta (JO L 277, p. 10). d’États membres afin d’obtenir des dommages-intérêts triples
 ( 2) JO L 208, p. 1. et punitifs (treble and punitive damages), une compensation
 ( 3) JO L 148, p. 1. équitable et divers types de mesures par voie d’injonction en
 ( 4) Arrêt Danemark/Commission, C-289/96, C-293/96 et C-299/96, raison de la participation alléguée des requérantes à des circuits
 Rec. p. I-1541. de blanchiment d’argent.
 Les requérantes soutiennent que la Communauté européenne,
 représentée par la Commission, n’est pas compétente pour
 adopter l’acte attaqué et pour introduire l’instance en son nom
 et en celui des États membres, pour les raisons suivantes:
 Recours introduit le 9 janvier 2003 contre la Commission — l’article 2 CE ne confère pas aux institutions de pouvoirs
 des Communautés européennes par R. J. Reynolds spécifiques et autonomes;
 Tobacco Holdings, Inc., R. J. Reynolds Tobacco Company,
 R. J. Reynolds Tobacco International, Inc. et RJR Acquisi-
 tion Corp — l’article 281 CE énonce seulement que la Communauté
 européenne jouit de la personnalité juridique, sans abor-
 der de question de compétence;
 (Affaire T-6/03)
 — l’article 282 CE ne confère aucune compétence à la
 (2003/C 70/41) Communauté européenne, représentée par la Commis-
 sion, pour introduire une action devant une juridiction
 d’un État tiers;
 (Langue de procédure: l’anglais)
 — l’article 280 CE n’accorde pas à la Communauté euro-
 péenne, représentée par la Commission, de compétence
 pour intenter une action en justice afin de protéger les
 Le Tribunal de première instance des Communautés européen- intérêts financiers de la Communauté. L’article 280 CE
 nes a été saisi le 9 janvier 2003 d’un recours dirigé contre la n’octroie à la Communauté qu’une compétence limitée
 Commission des Communautés européennes et formé par pour s’assurer que les États membres introduisent des
 R. J. Reynolds Tobacco Holdings, Inc., à Winston-Salem mesures effectives pour protéger l’intérêt financier de la
 (États-Unis d’Amérique), R. J. Reynolds Tobacco Company, à Communauté, et pour aider les États membres dans cette
 Winston-Salem (États-Unis d’Amérique), R. J. Reynolds tâche;
 Tobacco International, Inc., à Winston-Salem (États-Unis
 d’Amérique), et RJR Acquisition Corp., à Wilmington (États-
 Unis d’Amérique), représentées par M es Eric Morgan de Rivery — même si l’on admet que l’article 280 CE octroie pareille
 et Francesca Marchini Camia. compétence à la Communauté européenne, l’acte attaqué
 ---pagebreak--- C 70/26 FR Journal officiel de l’Union européenne 22.3.2003
 ne satisfait pas aux exigences de l’article 280, paragra- Le requérant demande à ce qu’il plaise au Tribunal:
 phe 1, CE, c’est-à-dire qu’il ne vise pas à combattre la
 fraude qui porte atteinte aux intérêts financiers de la
 Communauté, qu’il ne respecte pas la procédure prévue — annuler la décision de la quatrième chambre de recours
 par les dispositions combinées des articles 280, paragra- de l’Office de l’Harmonisation dans le Marché Intérieur
 phe 4, et 251 CE, et qu’il n’est pas conforme à l’exclusion (OHMI), du 3 octobre 2002, dans les affaires 700/2000-
 expresse du droit pénal et de l’administration de la justice 4 et 746/2000-4;
 mentionnée à l’article 280, paragraphe 4, CE;
 — refuser l’enregistrement de la marque communautaire
 — l’acte attaqué contourne la législation communautaire
 no 203570;
 existante sur le blanchiment d’argent;
 — la Communauté européenne, représentée par la Commis- — condamner la partie défenderesse aux dépens.
 sion, s’arroge le rôle de «procureur général européen»,
 contrairement au traité et à la volonté des États membres.
 Les requérantes soutiennent que la Communauté européenne,
 représentée par la Commission, se livre à du forum shopping Moyens et principaux arguments
 pour contourner les inadaptations du droit des États membres
 et de la Communauté européenne, et qu’elle n’est pas compé-
 tente en vertu du traité pour agir au nom des États membres. Demandeur de la mar- EMILIO PUCCI SRL
 que communautaire:
 De plus, les requérantes soutiennent que l’acte attaqué viole les
 moyens appropriés de règlement des différends relatifs à Marque communautaire Marque «Emilio Pucci», en caractè-
 l’interprétation et à l’application du traité selon l’article 292 faisant l’objet de la res manuscrits — demande
 CE. Il viole également l’obligation de motivation ainsi que les demande: no 203570 pour des produits des
 principes généraux et droits fondamentaux suivants: le principe classes 3, 18, 24 et 25.
 de proportionnalité, les principes de confiance légitime et de
 sécurité juridique ainsi que les droits de la défense et les règles
 procédurales. Enfin, la requérante soutient que, en adoptant Titulaire de la marque Le requérant.
 l’acte attaqué, la défenderesse a commis un détournement de ou du signe revendiqué
 pouvoir. dans la procédure d’op-
 position:
 ( 1) Les requérantes ont contesté la décision d’introduire la première
 Marque ou signe reven- Marques espagnoles EMIDIO
 action en justice dans l’affaire T-379/00 (JO C 79 du 10 mars
 2001, p. 24), et la décision d’introduire la deuxième action en diqué dans la procédure TUCCI (en caractères manuscrits
 justice dans l’affaire T-260/01 (JO C 3 du 5 janvier 2002, p. 39). d’opposition: no 1908876 pour des produits de
 la classe 3, et no 855782 pour des
 produits de la classe 25.
 Décision de la division Refus de la demande d’enregistre-
 d’opposition: ment pour des produits des clas-
 ses 3, 18 et 25, et admission de la
 demande pour des produits de la
 Recours formé le 10 janvier 2003 par El Corte Inglés
 contre l’Office de l’Harmonisation dans le Marché Inté- classe 25 et certains produits de la
 rieur (OHMI) classe 18.
 (Affaire T-8/03) Décision de la chambre Rejet du recours de l’opposant et
 de recours: admission de celui du demandeur
 pour les produits refusés de la
 (2003/C 70/42) classe 18.
 (Langue de procédure: l’espagnol) Moyens invoqués: Application erronée de l’article 8,
 paragraphe 1, sous b), du règle-
 ment (CEE) no 40/94 (risque de
 confusion), ainsi que de l’article 8,
 Le Tribunal de première instance des Communautés européen- paragraphe 5, du même texte.
 nes a été saisi le 10 janvier 2003 d’un recours contre l’Office
 de l’Harmonisation dans le Marché Intérieur (OHMI) formé par
 El Corte Inglés, Madrid (Espagne), représenté par M e D. Juan
 Luis Rivas Zurdo, avocat.


type: wikipedia

text:
Raimo Ilmari Honkanen (* 10. August 1938 in Turku; † 17. Juni 2020 ebenda) war ein finnischer Radrennfahrer und nationaler Meister im Radsport.
 Sportliche Laufbahn
 Honkanen war Teilnehmer der Olympischen Sommerspiele 1960 in Rom und der Olympischen Sommerspiele 1968 in Mexiko-Stadt. Bei den Spielen in Rom wurde er im olympischen Straßenrennen beim Sieg von Wiktor Kapitonow 55., im olympischen Straßenrennen 1968 wurde er 37. Im Mannschaftszeitfahren in Rom belegte Finnland mit Paul Nyman, Unto Hautalahti, Raimo Honkanen und Matti Herronen den 20. Platz. Im Mannschaftszeitfahren 1968 belegte Finnland mit Mauno Uusivirta, Ole Wackström, Raimo Honkanen und Raimo Suikkanen den 19. Platz.
 1963 und 1966 gewann Honkanen die nationale Meisterschaft im Mannschaftszeitfahren. 1960 wurde er Vize-Meister im Straßenrennen hinter Unto Hautalahti. In den Jahren 1961 bis 1972 gewann er insgesamt 18 finnische Meisterschaften im Straßen- und Bahnradsport. Den Titel in der Einerverfolgung gewann er 1961 bis 1963 und 1965. In der Mannschaftsverfolgung war er 1961 bis 1967, 1971 (mit Mauno Uusivirta und Tapani Vuorenhela) und 1972 (mit Jaakko Uusimäki und Mauno Uusivirta) erfolgreich. Die Meisterschaft im Tandemrennen gewann er 1965.
 Den Titel im Einzelzeitfahren auf der Straße holte er 1963 und 1966. Honkanen gewann 1964 und 1966 das Porvoon ajot und 1966 das Fell-Haka-Rennen.
 Die Internationale Friedensfahrt fuhr er sechsmal. 1960 wurde er 72., 1962 60., 1963 56. und 1966 64. der Gesamtwertung. 1961 und 1964 war er ausgeschieden.
 Familiäres
 Sein Sohn Hannu Honkanen war ebenfalls Radrennfahrer.
 Weblinks
 Einzelnachweise
 Radsportler (Finnland)
 Teilnehmer der Olympischen Sommerspiele 1960
 Teilnehmer der Olympischen Sommerspiele 1968
 Olympiateilnehmer (Finnland)
 Finnischer Meister (Radsport)
 Finne
 Geboren 1938
 Gestorben 2020
 Mann


text:
4.12.2010
 IT
 Gazzetta ufficiale dell'Unione europea
 C 328/19
 Ricorso proposto il 29 settembre 2010 — Commissione europea/Repubblica di Ungheria
 (Causa C-473/10)
 ()
 2010/C 328/36
 Lingua processuale: l'ungherese
 Parti
 Ricorrente: Commissione europea (rappresentanti: H. Støvlbæk e B.D. Simon, agenti)
 Convenuta: Repubblica di Ungheria
 Conclusioni della ricorrente
 La Commissione chiede che la Corte voglia:
 1)
 dichiarare che la Repubblica di Ungheria:
 —
 è venuta meno agli obblighi che ad essa incombono in forza dell’art. 6, n. 3, e dell’allegato II della direttiva 91/440/CEE (1), come modificata, nonché dell’art. 14, n. 2, della direttiva 2001/14/CE (2), non garantendo l’indipendenza nell’assegnazione delle linee ferroviarie rispetto alle imprese ferroviarie,
 —
 è venuta meno agli obblighi che ad essa incombono in forza dell’art. 6, n. 3, e dell’allegato II della direttiva 91/440/CEE, come modificata, nonché dell’art. 4, n. 2, della direttiva 2001/14/CE, non garantendo l’indipendenza nella fissazione delle tariffe rispetto alle imprese ferroviarie;
 —
 è venuta meno agli obblighi che ad essa incombono in forza dell’art. 6, n. 1, della direttiva 2001/14/CE, non garantendo l’equilibrio finanziario dei gestori dell’infrastruttura ferroviaria;
 —
 è venuta meno agli obblighi che ad essa incombono in forza dell’art. 6, n. 2, della direttiva 2001/14/CE, non incentivando i gestori a ridurre i costi di fornitura dell'infrastruttura e l’entità dei diritti di accesso;
 —
 è venuta meno agli obblighi che ad essa incombono in forza dell’art. 7, n. 3, della direttiva 2001/14/CE, non garantendo che i diritti per il pacchetto minimo di accesso e per l'accesso ai servizi sulla linea corrispondano al costo direttamente legato alla prestazione del servizio ferroviario;
 —
 è venuta meno agli obblighi che ad essa incombono in forza dell’art. 11 della direttiva 2001/14/CE, non adottando un sistema per incoraggiare le imprese ferroviarie e il gestore dell'infrastruttura a ridurre al minimo le perturbazioni e a migliorare le prestazioni della rete ferroviaria;
 2)
 condannare la Repubblica di Ungheria alle spese.
 Motivi e principali argomenti
 Lo scopo delle direttive 91/440/CEE e 2001/14/CE consiste nel garantire la trasparenza e l'accesso non discriminatorio all'infrastruttura ferroviaria per le imprese ferroviarie. Al fine di conseguire tale finalità le direttive menzionate prevedono che gli organismi che prestano servizi di trasporto ferroviario non possono adottare decisioni connesse all’assegnazione delle linee ferroviarie e che dell’assegnazione della capacità di infrastruttura deve essere incaricato un organismo indipendente. Se un’impresa ferroviaria assume la gestione del traffico, ottiene inevitabilmente un vantaggio in termini competitivi in quanto, per l’espletamento di tali funzioni gestionali, deve disporre di informazioni dettagliate in merito ai servizi prestati dalle imprese ferroviarie, al loro volume e al momento della loro prestazione.
 La presentazione del ricorso in parola è dovuta, inter alia, al fatto che, in Ungheria, contrariamente a quanto previsto dalle menzionate direttive, sono organismi che prestano servizi di trasporto ferroviario ad occuparsi della gestione del traffico ferroviario.
 Non si può ritenere che la gestione del traffico sia un’attività di amministrazione dell’infrastruttura non connessa all’assegnazione delle linee ferroviarie o della capacità, visto che il gestore partecipa necessariamente ai procedimenti decisori relativi a tale assegnazione. Da un lato, il gestore del traffico deve essere a conoscenza delle decisioni di assegnazione di capacità al fine di poter svolgere la sua attività di gestione; dall’altro lato, in caso di perturbazione del traffico o di emergenza, è tenuto a dare attuazione alle misure che risultano necessarie per il ripristino della circolazione secondo un determinato programma, il che implica necessariamente una nuova assegnazione delle linee ferroviarie a disposizione o delle capacità di rete.
 Si viola il principio di indipendenza della gestione del traffico ove, in Ungheria, le imprese ferroviarie emettano fatture dettagliate riguardanti i canoni per l’utilizzo dell’infrastruttura. Dal momento che le fatture dettagliate si riferiscono necessariamente, in particolare, ai servizi utilizzati da determinate imprese ferroviari e, altresì, al loro volume e al momento della loro prestazione, l’emissione di dette fatture conferisce un vantaggio competitivo alle imprese che vi provvedono.
 Oltre al mancato rispetto del requisito relativo all’indipendenza dell’assegnazione delle linee ferroviarie la Repubblica di Ungheria è anche venuta meno agli obblighi derivanti dalle direttive 91/440/CEE e 2001/14/CE, in quanto:
 —
 non ha stabilito i requisiti necessari per garantire l’equilibrio finanziario dei gestori di infrastrutture;
 —
 non ha adottato le misure necessarie per obbligare i gestori di infrastrutture a ridurre i canoni di accesso alla rete e i costi di gestione;
 —
 non ha adottato le misure di attuazione necessarie per garantire l’applicazione del principio dei costi diretti in fase di determinazione dei canoni percepiti per l’accesso, sulla linea, ai servizi di infrastruttura, e, infine,
 —
 non ha adottato un sistema di misure per incoraggiare le imprese ferroviarie e il gestore dell'infrastruttura a ridurre al minimo le perturbazioni e a migliorare le prestazioni della rete ferroviaria.
 (1) Direttiva del Consiglio 29 luglio 1991, 91/440/CEE, relativa allo sviluppo delle ferrovie comunitarie (GU L 237, pag. 25).
 (2) Direttiva del Parlamento europeo e del Consiglio 26 febbraio 2001, 2001/14/CE, relativa alla ripartizione della capacità di infrastruttura ferroviaria, all'imposizione dei diritti per l'utilizzo dell'infrastruttura ferroviaria e alla certificazione di sicurezza (GU L 75, pag. 29).


jurisdiction: US

text:
Circuit Court for Baltimore County
 Case No. 03-C-13-012845
 Argued: October 7, 2014
 IN THE COURT OF APPEALS
 OF MARYLAND
 Misc. Docket AG No. 61
 September Term, 2013
 ATTORNEY GRIEVANCE COMMISSION
 OF MARYLAND
 v.
 MICHAEL CARL HODES
 Barbera, C.J.
 Harrell
 Battaglia
 Greene
 Adkins
 McDonald
 Cathell, Dale R. (Retired,
 Specially Assigned)
 JJ.
 PER CURIAM ORDER
 Filed: October 7, 2014
 ATTORNEY GRIEVANCE * In the
 COMMISSION OF MARYLAND
 * Court of Appeals
 v. * of Maryland
 * Misc. Docket AG No. 61
 MICHAEL CARL HODES
 * September Term, 2013
 PER CURIAM ORDER
 For reasons to be stated in an opinion later to be filed, it
 is this 7th day October 2014,
 ORDERED, by the Court of Appeals of Maryland, that the
 Respondent, Michael Carl Hodes, be, and he is hereby, disbarred,
 effective immediately, from the further practice of law in the
 State of Maryland; and it is further
 ORDERED that the Clerk of this Court shall strike the name of
 Michael Carl Hodes from the register of attorneys, and pursuant to
 Maryland Rule 16-760(e), shall certify that fact to the Trustees of
 the Client Protection Fund and the clerks of all judicial tribunals
 in the State; and it is further
 ORDERED that Respondent shall pay all costs as taxed by the
 Clerk of this Court, including the costs of all transcripts,
 pursuant to Maryland Rule 16-761(b), for which sum judgment is
 entered in favor of the Attorney Grievance Commission of Maryland
 against Michael Carl Hodes.
 /s/ Mary Ellen Barbera
 Chief Judge


text:
 7.6.2022
 GA
 Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh
 C 222/12
 Iarraidh ar réamhrialú ó Landgericht Stuttgart (an Ghearmáin) a taisceadh an 17 Feabhra 2022 – TAP Portugal v flightright GmbH
 (Cás C-156/22)
 (2022/C 222/22)
 Teanga an cháis: an Ghearmáinis
 An chúirt a rinne an tarchur
 Landgericht Stuttgart
 Páirtithe sna príomhimeachtaí
 Achomharcóir: TAP Portugal
 Freagróir: flightright GmbH
 An cheist a tharchuirtear
 An gcaithfear Airteagal 5(3) de Rialachán (CE) Uimh. 261/2004 (1) a léirmhíniú amhail gurb ann d’imthoisc urghnách de réir bhrí na forála sin i gcás ina gcuirtear eitilt atá ag imeacht ó aerfort lasmuigh de cheanncheathrú an aeriompróra oibríochta ar ceal toisc go bhfuair, tamall beag roimh an eitilt, comhalta den fhoireann don eitilt sin (an comhphíolóta sa chás seo), ar éirigh go hiomlán leis sna scrúduithe leighis a ordaítear go rialta, bás tobann nach bhféadfadh an t-aeriompróir a thuar nó go bhfuair sé chomh breoite sin nach raibh sé in ann tabhairt faoin eitilt?
 (1) Rialachán (CE) Uimh. 261/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Feabhra 2004 lena mbunaítear comhrialacha maidir le cúiteamh agus cúnamh do phaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil agus i gcás ina gcuirtear eitiltí ar ceal nó i gcás go gcuirfear moill fhada orthu, agus lena n-aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 295/91 (IO 2004 L 46, lch. 1).