text:
 |
 52012PC0335
 Togra le haghaidh RIALACHÁIN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE lena mbunaítear creat chun freagracht airgeadais a bhainistiú atá nasctha le binsí réitigh díospóidí idir infheisteoir agus stát arna mbunú le comhaontuithe idirnáisiúnta ar páirtí iontu an tAontas Eorpach /* COM/2012/0335 final - 2012/0163 (COD) */
 MEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN
 1. COMHTHÉACS AN TOGRA
 1.1. Réamhrá
 Le Conradh Liospóin, tá infheistíocht dhíreach
 eachtrach tugtha laistigh de raon feidhme chomhbheartas tráchtála an Aontais
 agus faoi inniúlacht eisiach an Aontais dá réir sin. Is gné lárnach de na comhaontuithe idirnáisiúnta maidir le
 hinfheistíocht dhíreach eachtrach (ar a dtugtar comhaontuithe um chosaint
 infheistíochta de ghnáth) í an fhéidearthacht atá ag infheisteoir éileamh a
 dhéanamh i gcoinne stáit i gcás ina líomhnaítear gur ghníomhaigh an stát ar
 bhealach nach raibh i gcomhréir leis an gcomhaontú um chosaint infheistíochta
 (dá ngairfear "réiteach díospóide idir infheisteoir agus stát" anseo
 feasta) Má tharlaíonn dlíthíocht den
 sórt sin, beidh costais ar an stát lena mbaineann (táillí as riarachán na
 díospóide agus as eadránaithe agus dlíodóirí a íoc) agus d'fhéadfadh sé go
 mbeidh air cúiteamh a íoc, má chailleann sé.
 Is páirtí an tAontas cheana féin i gcomhaontú
 amháin ina bhfuil an fhéidearthacht maidir le réiteach díospóide idir infheisteoir
 agus stát (an Conradh um Chairt Fuinnimh[1])
 agus déanfaidh an tAontas iarracht forálacha den sórt sin a chaibidliú i roinnt
 comhaontuithe atá á gcaibidliú i láthair na huaire nó le caibidliú amach anseo. Dá bhrí sin, is gá an chaoi go ndéanfar bainistiú
 ar iarmhairtí airgeadais na ndíospóidí sin a mheas. Tá sé mar aidhm leis an Rialachán seo an creat a bhunú chun na
 hiarmhairtí sin a bhainistiú.
 Is é prionsabal eagrúcháin lárnach an
 Rialacháin seo gur cheart go luafaí an fhreagracht airgeadais a eascraíonn as
 cásanna réitigh díospóide idir infheisteoir agus stát leis an ngníomhaí a chuir
 an chóir atá mar ábhar díospóide. Dá bhrí sin, sa chás go gcuireann institiúidí
 an Aontais an chóireáil lena mbaineann, ba cheart go mbeadh an fhreagracht
 airgeadais ar institiúidí an Aontais. Sa chás go gcuireann Ballstát an Aontais
 Eorpaigh an chóir lena mbaineann, ba cheart go mbeadh an fhreagracht airgeadais
 ar an mBallstát sin. Ní cheart go mbeadh an fhreagracht airgeadais ar an Aontas
 ach amháin i gcásanna ina bhfuil gníomhaíochtaí an Bhallstáit faoi cheangal ag
 dlí an Aontais. Chun an prionsabal lárnach seo a bhunú, is gá machnamh a
 dhéanamh ar an tsaincheist maidir le cibé acu ar cheart nó nár cheart don
 Aontas nó don Bhallstát a chuir an chóir atá i gceist gníomhú mar fhreagróir
 agus cad iad na dálaí ina dtarlóidh sé sin, conas comhar a eagrú idir an
 Coimisiún agus an Ballstát i gcásanna sonracha, conas déileáil leis an
 bhféidearthacht maidir le réitigh agus ar deireadh, na meicníochtaí is gá lena
 n‐áirithiú gur féidir aon chionroinnt a dhéanamh go héifeachtach.
 Ní mór na trí phionsabal eile atá mar bhunús
 leis an Rialachán seo a chur san áireamh sna gnéithe breise seo. Is é an chéad
 cheann gur ghá go mbeadh feidhmiú foriomlán an leithdháilte neodrach ó thaobh
 an bhuiséid de i ndáil leis an Aontas, agus é mar thoradh leis nach n‐íocfaidh
 an tAontas ach na costais sin arna spreagadh ag gníomhartha institiúidí an
 Aontais. Ar an dara dul síos, ní mór don mheicníocht feidhmiú ar chaoi a
 fhágfaidh nach mbeidh infheisteoir i dtríú tír faoi mhíbhuntáiste ag an ngá
 leis an bhfreagracht airgeadais a bhainistiú san Aontas. I dtéarmaí eile, sa
 chás go mbeadh easaontú idir an tAontas agus an Ballstát, d'íocfaí aon
 dámhachtain le hinfheisteoir i dtríú tír, ansin tabharfaí aghaidh ar an
 leithdháileadh inmheánach laistigh den Aontas. Ar an tríú dul síos, ní mór na
 bunphrionsabail a rialaíonn gníomhaíochtaí seachtracha an Aontais arna mbunú ag
 na Conarthaí agus ag cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a urramú
 leis an meicníocht, go háirithe maidir le haontacht na hionadaíochta seachtraí
 agus comhar dílis.
 Tugtar faoi deara go raibh sé tuartha ag an
 gCoimisiún go mbeadh gá leis an Rialachán seo ina Theachtaireacht "I dtreo
 beartais chuimsithigh Eorpaigh maidir le hinfheistíocht idirnáisiúnta"[2].
 D'iarr Parlaimint na hEorpa an Rialachán atá
 beartaithe go sainráite ina rún maidir le Beartas Infheistíochta Idirnáisiúnta
 an AE amach anseo (mír 35 i Rún A7‐0070/2011 a glacadh an 22 Aibreán2011). Ina theannta sin, d’iarr an Chomhairle ar an
 gCoimisiún staidéar a dhéanamh ar an ábhar sin ina Chonclúidí maidir le Beartas
 Cuimsitheach Infheistíocha Idirnáisiúnta (an 25 Deireadh Fómhair 2010). Deimhníodh i bpléití ina dhiaidh sin sa
 Chomhairle, go háirithe maidir leis na treoracha caibidlíochta ábhartha a
 ghlacadh le haghaidh comhaontuithe áirithe atá faoi réir caibidlíochta faoi
 láthair, go bhfuil suim mhór ag an gComhairle sa tionscnamh seo,
 1.2. Inniúlacht
 an Aontais comhaontuithe um chosaint infheistíochtaí a chur i gcrích agus freagracht
 idirnáisiúnta an Aontais faoi na comhaontuithe sin
 Is é dearcadh an Choimisiúin go bhfuil
 inniúlacht eisiach ag an Aontas chun comhaontuithe a chur i gcrích lena
 gcumhdaítear gach ábhar a bhaineann le hinfheistíocht eachtrach, sé sin
 infheistíocht dhíreach eachtrach agus infheistíocht punainne araon[3]. Déantar foráil in Airteagal 207 den Chonradh ar Fheidhmiú an
 Aontais Eorpaigh ("CFAE") maidir le hinniúlacht eisiach maidir le
 hinfheistíocht dhíreach eachtrach. Eascraíonn
 inniúlacht an Aontais maidir le hinfheistíocht punainne ó Airteagal 63
 CFAE, i ndearcadh an Choimisiúin. Déantar
 foráil san airteagal sin go mbeidh gluaiseacht chaipitil idir Ballstáit an
 Aontais agus tríú tíortha saor ó shrianta. Déantar foráil maidir le hinniúlacht eisiach an Aontais aon uair go
 bhféadfadh sé go ndéanfaidh rialacha atá ar áireamh i gcomhaontú idirnáisiúnta
 "tionchar a imirt ar rialacha comhchoiteanna nó a raon feidhme a
 athrú" in Airteagal 3(2) CFAE. Is é dearcadh an Choimisiúin nach mór don Aontas inniúlacht eisiach a
 bheith aige freisin i gcúrsaí a bhaineann le hinfheistíocht punainne ós rud é
 go bhféadfadh na rialacha atá beartaithe, a mbeadh feidhm acu gan idirdhealú i
 leith infheistíochta punainne, difear a dhéanamh do na rialacha maidir le
 gluaiseacht chaipitil atá leagtha síos in Airteagal 63 den Chonradh.
 Ina theannta sin, is é tuairim an Choimisiúin
 go gcumhdaítear gach caighdeán dá bhforáiltear sna téacsanna um chosaint
 infheistíochta, lena n‐áirítear díshealbhú, le hinniúlacht an Aontais. Ar an gcéad dul síos, sheas Cúirt Bhreithiúnais
 an Aontais Eorpaigh leis go comhsheasmhach go gcumhdaítear faoi inniúlacht an
 Aontais maidir leis an gcomhbheartas tráchtála oibleagádí a chuirtear i
 bhfeidhm tar éis teacht isteach (i.e. tar éis an t‐earra a allmhairiú nó
 tar éis bunú soláthraí seirbhísí) fiú sna cásanna go gcoinníonn Ballstáit an
 cumas rialacha inmheánacha a ghlacadh[4]. Dá bhrí sin, is rud seanbhunaithe é nach bhfuil
 inniúlacht an Aontais i réimse na trádála in earraí teoranta do bhearta a
 bhaineann leis an teorainn, amhail taraifí nó cuótaí allmhairithe, ach
 cumhdaítear leis cúrsaí iar‐allmhairithe freisin, amhail cóir náisiúnta
 agus cóir náisiún barrfhabhair a bhronnadh i leith cánacha agus dlíthe agus
 rialacháin inmheánacha eile[5],
 nó deireadh a chur leis na bacainní nach bhfuil gá leo roimh thrádáil a thig as
 rialacháin agus caighdeáin theicniúla[6].
 Ar an gcaoi chéanna, aontaítear go ginearálta[7]
 nach bhfuil inniúlacht an Aontais maidir le 'trádáil i seirbhísí' teoranta do
 cheisteanna a bhaineann le rochtain ar an margadh, ach cumhdaítear leis cúrsaí
 cosúil le cóir náisiúnta agus cóir náisiún barrfhabhair i leith dlíthe agus
 rialacháin inmheánacha, chomh maith le hoibleagáidí áirithe i leith riaracháin
 agus inneachair na rialála inmheánaí. De réir na loighce seo, ní mór go
 gcumhdófaí na caighdeáin a bheidh i bhfeidhm tar éis bunú, lena n‐áirítear
 cóir náisiúnta agus cóir náisiún barrfhabhair, cóir chothrom chothromasach agus
 cosaint i gcoinne díshealbhú gan chúiteamh, le hinniúlacht an Aontais as
 infheistíocht dhíreach eachtrach agus as gluaiseachtaí caipitil..
 Ba cheart a thabhairt faoi deara freisin nach
 bhforáiltear in Airteagal 345 CFAE ach nach ndeánfaidh na Conarthaí difear
 don chóras úinéireachta maoine atá i bhfeidhm sna Ballstáit. Ní dhéanann conarthaí lena bhforáiltear cosaint
 ar infheistíochtaí difear don chóras úinéireachta maoine – ceanglaíonn siad go
 mbeidh díshealbhú faoi réir coinníollacha áirithe, lena n‐áirítear, inter
 alia, cúiteamh a íoc. Dá bhrí sin,
 níl an riail ar leith in Airteagal 345 ann le tabhairt le tuiscint nach
 bhfuil inniúlacht ag an Aontas i dtaca leis na rialacha maidir le díshealbhú
 atá ar áireamh sna comhaontuithe lena bhforáiltear do chosaint na
 hinfheistíochta. Ar deireadh, suítear
 leis freisin go dtéann an inniúlacht maidir le forálacha réitigh díospóide a
 bhunú agus a riaradh in éineacht leis an inniúlacht bhunúsach maidir le hábhar
 na rialacha[8].
 Leanann sé uaidh sin, mar sin, nach féidir le
 hinfheisteoir an dlí a chur ach ar an Aontas amháin i gcás inar comhaontú é atá
 curtha i gcrích ag an Aontas amháin. Is
 amhlaidh a bheadh an cás fiú amháin más rud é gur Ballstát, seachas an tAontas,
 a chuir an chóir a ndéantar agóid ina coinne i réiteach díospóide idir
 infheisteoir agus stát. Dá dtarlóidh
 sé go mbeadh an tAontas Eorpach agus na Ballstáit araon ina bpáirtithe i
 gcomhaontú agus gur ghá cinneadh a dhéanamh maidir le cé atá freagrach mar
 ábhar dlí idirnáisiúnta as aon ghníomh ar leith, is é dearcadh an Choimisiúin
 nach é údar an ghnímh an té nach mór dó an cinneadh a dhéanamh, ach go ndéanfar
 é bunaithe ar inniúlacht i dtaca le hábhar na rialacha idirnáisiúnta atá i
 gceist, mar atá leagtha síos sa Chonradh. Sa chomhthéacs seo, is rud
 neamhábhartha é inniúlacht a bheith ag Ballstát faoi na rialacha maidir leis an
 margadh aonair lena gceadaítear dó reachtaíocht a dhéanamh go hinmheánach.
 Dearbhaíodh an loighic seo i gcásdlí na Cúirte
 Breithiúnais. Mar shampla, ina
 Tuairim 1/91 sheas an Chúirt leis an méid seo a leanas (béim curtha leis):
 Tugtar sainmhíniú ar 'Páirtithe Conarthacha' in
 Airteagal 2(c) den chomhaontú seo. mhéad agus go mbaineann sé leis an
 gComhphobal agus lena mBallstáit, cumhdaítear an Comhphobal agus na Ballstáit
 leis, nó an Comhphobal, nó na Ballstáit, ag brath ar an gcás. ngach cás,
 bainfear de thátal as forálacha ábhartha an chomhaontaithe agus as
 inniúlachtaí an Chomhphobail agus na mBallstát, de réir mar a thugtar iad
 faoin gConradh CEE agus faoin gConradh CEGC, le cinneadh a dhéanamh maidir le
 cén cheann den trí fhéidearthacht a roghnófar[9].
 Sa chomhthéacs idirnáisiúnta, d’aithin an
 Coimisiún Dlí Idirnáisiúnta an fhéidearthacht go bhféadfadh rialacha speisialta
 a bheith i bhfeidhm idir eagraíocht idirnáisiúnta agus a cuid baill. Agus dréachtairteagail maidir le Freagracht na
 nEagraíochtaí Idirnáisiúnta á leagan amach aige, forálann an Coimisiún Dlí Idirnáisiúnta go bhféadfadh sé nach mbeidh a cuid
 rialacha infheidhme, nó go bhféadfaí athrú a dhéanamh orthu, i ndálaí ar leith[10].
 Cé gurb ar an Aontas atá an fhreagracht
 idirnáisiúnta as sárú ar aon fhoráil laistigh d’inniúlacht an Aontais, i
 bprionsabal, ar na cúiseanna atá leagtha amach thuas, is féidir, mar ábhar dlí
 an Aontais, a fhoráil go ndéanfar freagracht airgeadais a shannadh idir an
 tAontas agus na Ballstáit. Mar a phléitear thíos i roinn 1.3, measann an Coimisiún
 gurbh iomchuí go nglacfadh gach Ballstát freagracht airgeadais as a
 ghníomhartha féin, ach amháin má cheanglaítear na gníomhartha sin a dhéanamh
 faoi dhlí an Aontais.
 Ar an gcaoi chéanna, cé gur cheart go
 ngníomhódh an tAontas, i bprionsabal, mar fhreagróir in aon díospóid a
 bhaineann le sárú líomhnaithe ar fhoráil i gcomhaontú idirnáisiúnta a thagann
 faoi inniúlacht eisiach an Aontais, ar na cúiseanna a luaitear thuas, fiú má
 thagann an sárú sin as gníomhaíocht Ballstát, d’fhéadfaí go dtabharfaí de
 chumhacht do Bhallstát, mar a fhoráiltear go sainráite in Airteagal 2(1)
 CFAE, gníomhú mar fhreagróir i ndálaí iomchuí i bhfianaise na féidearthachta go
 mbeadh éileamh mór ar bhuiséad an Aontais agus ar acmhainní an Aontais (fiú go
 sealadach) dá ngníomhódh an tAontas mar fhreagróir i ngach cás. Tugann sé sin
 le tuiscint go bhfuil sé níos oiriúnaí, in ionad meicníochtaí a bhunú ar
 bhealach a léiríonn cur i bhfeidhm dian na rialacha maidir le hinniúlacht,
 réitigh phragmatacha a chur chun tosaigh lena n‐áirithítear deimhneacht
 dhlíthiúil don infheisteoir agus lena gcuirfear gach meicníocht riachtanach ar
 fáil lena mbeifear in ann eadráin a dhéanamh go réidh agus, ar deireadh,
 freagracht airgeadais a shannadh ar bhealach oiriúnach. Mar a mhínítear i roinn 1.4
 thíos, is é dearcadh an Choimisiún gur cheart go dtabharfaí cead do Bhallstáit
 gníomhú mar fhreagróirí ar mhaithe lena ngníomhaíochtaí féin a chosaint, ach
 amháin faoi dhálaí áirithe ina bhfuil sé chun leasa an Aontais gan é sin a
 dhéanamh. Is gá é seo a dhéanamh agus a áirithiú, ag an am céanna, go ndéantar
 prionsabal aontacht na hionadaíochta seachtraí a urramú.
 1.3. Freagracht Airgeadais a
 shannadh
 Mar a leagtar amach thuas, beidh costais ar na
 páirtithe lena mbaineann de thoradh réitigh díospóide idir infheisteoir agus
 Stát, i dtéarmaí táillí agus i dtéarmaí íocaíocht na dámhachtana deiridh araon. Tá sé tábhacht an cheist maidir le stiúradh agus
 bainistíocht ar éileamh eadrána idir infheisteoir agus Stát a idirdhealú ón
 gceist maidir le sannadh na freagrachta airgeadais. Tá sé seo riachtanach ar mhaithe le leithdháileadh chothrom na gcostas
 a áirithiú, le nach mbeidh costais a bhaineann le cóir a chuir Ballstát amháin
 mar ualach ar bhuiséad an AE – agus ar bhuiséid na mBallstát nach bhfuil baint
 acu leis an éileamh atá i gceist dá réir sin. Dá bhrí sin, cibé acu an tAontas nó Ballstát a ghníomhaíonn mar
 fhreagróir ar éileamh, ba cheart go leanfadh an fhreagracht airgeadais as aon
 chostas áit tionscnaimh na córa a ndearna an t‐infheisteoir gearán ina
 leith. Dá bhrí sin, dá mba rud é go
 dtionscnófaí an chóir arna hionsaí ag infheisteoir go heisiach i mBallstát, ba
 cheart go mbeadh an Ballstát lena mbaineann faoi dhliteanas as na costais a
 eascródh as réiteach na díospóide. Ar
 an gcaoi chéanna, i gcásanna ina dtionscnaítear an chóir a ndearna an t‐infheisteoir
 gearán ina leith in institiúidí an Aontais (lena n‐áirítear an cás inar
 ghlac Ballstát an beart atá i gceist de réir mar a cheanglaítear faoi dhlí an
 Aontais), ba cheart go nglacfadh an tAontas freagracht airgeadais. Ar an mbealach céanna, ba cheart go leanfadh an
 cinneadh maidir le cibé an ndéanfar éileamh ar réiteach díospóide a réiteach nó
 nach ndéanfar agus an fhreagracht as dámhachtain réitigh a íoc áit tionscnaimh
 na córa de ghnáth.
 Cé go bhféadfadh sé go mbeidh gá machnamh a
 dhéanamh ar cheisteanna casta mar thoradh ar shannadh na freagrachta airgeadais
 idir an tAontas agus Ballstát, níor cheart go mbeadh tionchar diúltach ag aon
 easaontú idir an tAontas agus an Ballstát ar an infheisteoir a dhéanann an t‐éileamh. Dá bhrí sin, ba cheart foráil a dhéanamh lena n‐áirithiú
 go n‐íocfar aon dhámhachtain deiridh nó aon dhámhachtain réitigh leis an
 infheisteoir go pras, beag beann ar na cinntí maidir le sannadh na freagrachta
 airgeadais. Ina theannta sin, agus ar
 mhaithe le tarraingtí nach bhfuil gá leo ar bhuiséad an Aontais a sheachaint,
 ba cheart go mbeadh forálacha maidir le híocaíochtaí tréimhsiúla a dhéanamh
 isteach i mbuiséad an Aontais chun costais eadrána a chumhdach, agus le go
 ndéanfadh an Ballstát lena mbaineann aisíocaíocht phras ar bhuiséad an Aontais
 freisin.
 1.4. Ról an
 Aontais agus róil na mBallstát maidir le díospóidí a stiúradh
 Aithnítear trí chás dhifriúla sa togra seo,
 maidir le dáileadh na ról idir an tAontas agus na Ballstáit i dtaca le stiúradh
 na ndíospóidí faoi chomhaontuithe lena bhfuil an tAontas ina pháirtí iontu.
 Sa chéad chás, ghníomhódh an tAontas mar
 fhreagróir i gcás inar chóir a chuir institiúid amháin nó níos mó de chuid an
 Aontais í an chóir a líomhnaítear gan a bheith i gcomhréir leis an gcomhaontú. Ghlacfadh an tAontas freagracht iomlán airgeadais
 sna cásanna sin.
 Sa dara chás, ghníomhódh an Ballstát mar
 fhreagróir sa chás gur chuir an Ballstát an chóir atá i gceist. Ghlacfadh an
 Ballstát freagracht iomlán airgeadais sna cásanna sin. Sa chás seo, bheadh ar an mBallstát an Coimisiún a choinneáil ar an
 eolas maidir le forbairtí sa chás, agus cead a thabhairt don Choimisiún treoir
 a thabhairt maidir le ceisteanna ar leith[11].
 Sa tríú cás, ghníomhódh an tAontas mar
 fhreagróir i leith córa a chuir Ballstát. Tharlóidh sé seo freisin i gcás inar roghnaigh an Ballstát gan ghníomhú
 mar fhreagróir. Tharlódh sé freisin i
 gcásanna ina ndéanann an Coimisiún cinneadh go bhfuil ceisteanna a bhaineann le
 dlí an Aontais i gceist, a fhágann go bhféadfaí go mbeadh freagracht airgeadais
 ar an Aontas, san iomlán nó i bpáirt. Bheadh feidhm leis an gcás seo freisin má tá an Coimisiún den tuairim
 go bhfuil seasamh an Aontais de dhíth ar mhaithe le haontacht na hionadaíochta
 seachtraí a áirithiú, i ngeall ar gur dóchúil go n‐ardófar éilimh
 chomhchosúla i ndíospóidí i gcoinne Ballstát eile nó i ngeall ar go n‐ardaítear
 ceisteanna dlí gan réiteach sna díospóidí ar dócha go dtiocfaidís aníos i
 ndíospóidí eile. Is é an Coimisiún a dhéanfaidh ionadaíocht thar ceann an
 Aontais i gcomhréir lena ról maidir le hionadaíocht sheachtrach arna bhunú ag
 Airteagal 17 den Chomhaontú ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.
 Tá sé soiléir don Choimisiún go mbeidh sé
 riachtanach, i gcásanna ina ngníomhaíonn an tAontas mar fhreagróir a bhaineann
 le cóir a chuir Ballstát, leibhéal ard comhair a áirithiú leis an mBallstát
 lena mbaineann. Beidh dlúthchomhar i
 gceist anseo maidir leis an gcosaint a ullmhú, ó thús go deireadh an nós
 imeachta. Dá bhrí sin, beidh gá le
 doiciméid a chomhroinnt agus ba cheart ionadaithe ó na Ballstáit a bheith mar
 chuid de thoscaireacht an Aontais. Tabharfaí isteach córas ró‐righin,
 áfach, dá leagfaí síos reachtaíocht maidir le ról ar leith do na hionadaithe
 sin sna héisteachtaí nó dá dtabharfaí cead sainchúraim aonair a chomhdú, agus
 d’fhéadfaí go mbeadh deacrachtaí ann dá bharr aontacht ionadaíocht sheachtrach
 an Aontais a áirithiú. Ar an gcúis
 sin, cé go bhfuil sé beartaithe ag an gCoimisiún dlúthchomhar éifeachtach a
 áirithiú, níor cheart go mbeadh sonraí maidir leis na gnéithe sin sa Rialachán
 seo agus níor cheart ach prionsabal an dlúthchomhair idir an tAontas agus na
 Ballstáit a shonrú ann.
 Scrúdaigh an Coimisiún roinnt roghanna
 malartacha sna comhairliúcháin neamhfhoirmiúla agus an togra seo á ullmhú. Ba
 rogha mhalartach amháin í meicníocht ina mbeadh an tAontas agus an Ballstát
 lena mbaineann ag gníomhú mar chomhfhreagróirí. Is é dearcadh an Choimisiúin,
 áfach, nach n‐oireann an mheicníocht sin go maith i gcás réiteach
 díospóide idir infheisteoir agus stát. Ar an gcéad dul síos, ní dhéanann sé
 foráil leordhóthanach maidir le meicníocht chun freagracht airgeadais a
 shannadh idir an Ballstát lena mbaineann agus an tAontas. Ní bheadh sé
 comhsheasmhach leis na nósanna imeachta buiséideacha, ná éifeachtach ach an
 oiread, dá ndéanfadh Ballstát aon dámhachtain a bheadh ann ar deireadh a íoc
 agus ansin dá ndéanfadh sé iarracht aisíocaíocht a fháil ón Aontas Eorpach trí
 iarracht a dhéanamh é féin na gnéithe a cheanglaítear faoi dhlí an Aontais a
 chinneadh, agus ní aithneofaí ról an Choimisiún maidir le cur chun feidhme dhlí
 an Aontais dá ndéanfaí amhlaidh ach an oiread. Ar an dara dul síos, d’fhéadfadh
 sé go mbeadh neamhréireachtaí ann dá bharr agus an t‐éileamh á chosaint,
 le gach ceann de na comhfhreagróirí ag cur argóintí contrárthacha nó éagsúil
 óna chéile i láthair. Ní bheadh sé sin ag luí le prionsabal aontacht na
 hionadaíochta seachtraí arna bhunú ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.
 Ar an tríú dul síos, d’fhéadfadh sé go bhfágfadh sé go mbeadh ar bhinse
 fiosraithe dearbhú a dhéanamh maidir le comhroinnt inniúlachtaí idir an tAontas
 agus na Ballstáit, i ndálaí ina ndéanfadh an dá chomhfhreagróir seasamh a
 bheadh éagsúil óna chéile a chur i láthair maidir leis an gceist sin os comhair
 an bhinse fhiosraithe; ba cheart cás ina dtabharfadh tríú páirtí a thuairim
 maidir le hábhar inmheánach, nach mbaineann ach leis an AE amháin, a
 sheachaint. Ar deireadh, sa chás go ndéanfaí cás a chosaint go rathúil, agus go
 mbronnfaí costais ar an bhfreagróir, ní dócha go dtabharfadh binse fiosraithe
 cead don Aontas agus don Bhallstát lena mbaineann araon costais a aisghabháil.
 Níl sé inghlactha go laghdófaí na costais fhéideartha a d’aisíocfaí leis an
 Aontas ar mhaithe le costais arna dtabhú ag Ballstát atá ina chomhfhreagróir
 (nó a mhalairt de chás) a chumhdach. Is é an toradh a bheadh leis ná go
 ndéanfaí suim níos lú ná na cistí iomlán arna leithdháileadh ag an Aontas a
 aisíoc agus dá bhrí sin ní fhéadfaí neodracht na hoibríochta ó thaobh an
 bhuiséid de a áirithiú.
 1.5. Dámhachtainí i gcoinne an
 Aontais a aithint agus a fhorfheidhmiú
 Is gá rialacha a leagan síos freisin chun
 déileáil le cásanna ina seasfaí leis go bhfuil an AE faoi dhliteanas. I ngeall
 go bhfuil nó go mbeidh an tAontas Eorpach ina pháirtí i gcomhaontuithe den sórt
 sin, beidh an tAontas Eorpa faoi oibleagáid idirnáisiúnta glacadh le haon
 dámhachtain a dhéantar ina choinne. Dhéanfadh an tAontas Eorpach aon oibleagáid
 den sórt sin a urramú.
 Ós rud é go bhfuil réiteach díospóide idir
 infheisteoir agus stát bunaithe ar eadráin, i bhformhór na dtíortha, lena n‐áirítear
 Ballstáit an Aontais Eorpaigh, bunaítear aithint agus forghníomhú na
 ndámhachtainí infheistíochta ar an reachtaíocht ábhartha a bhaineann le
 headráin. Is minic an reachtaíocht
 sin a bheith bunaithe ar Choinbhinsiún Nua‐Eabhrac an 10 Meitheamh 1958
 maidir le Dámhachtainí Eadrána Coigríche a Aithint agus a Fhorghníomhú nó
 ar Dhlí Eiseamláireach maidir le hEadráin Tráchtála Idirnáisiúnta de
 chuid Choimisiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Dlí Trádála Idirnáisiúnta
 (UNCITRAL) ón mbliain 1985 (arna leasú in 2006)[12]. Tá foráil maidir le
 fóram ar leith i dtaca le díospóidí infheistíochta a shocrú sa Choinbhinsiún
 maidir le Díospóidí Infheistíochta idir Stáit agus Náisiúnaigh Stát eile a
 Shocrú ("Coinbhinsiún DISNSE"). Tá foráil in Airteagal 54(1)
 maidir leis an méid seo a leanas:
 Tabharfaidh gach Stát Conarthach aitheantas do
 dhámhachtain a rinneadh de bhun an Choinbhinsiúin seo mar dhámhachtain
 cheangailteach agus déanfaidh sé na hoibleagáidí airgid a fhorchuireann an
 dámhachtain sin a fhorfheidhmiú laistigh dá chríocha ionann is dá mba
 bhreithiúnas críochnaitheach í ó chúirt sa Stát sin. Féadfaidh Stát Conarthach a bhfuil bunreacht cónaidhme aige an
 dámhachtain sin a fhorfheidhmiú ina chúirteanna cónaidhme nó tríothu agus
 féadfaidh sé a fhoráil go ndéileálfaidh na cúirteanna sin leis an dámhachtain
 ionann is dá mba bhreithiúnas críochnaitheach í ó chúirteanna stáit chónaidhme.
 Is iad na rialacha atá leagtha síos i
 gCoinbhinsiún ICSID (Lárionad Idirnáisiunta chun díospóidí Idirnáisiúnta a
 Shocrú) atá i bhfeidhm maidir le haithint agus forfheidhmiú na ndámhachtainí
 infheistíochta más rud é gur eadráin de réir rialacha Choinbhinsiún ICSID atá i
 gceist, agus i gcásanna eile, is iad na rialacha a leagtar amach i
 gCoinbhinsiún Nua‐Eabhrac nó sna dlíthe náisiúnta maidir le headráin a
 bheidh i bhfeidhm. Go bhfios don Choimisiún, ní dhéanann ach an Ríocht
 Aontaithe agus Éire foráil, sa dlí náisiúnta, maidir le nósanna imeachta ar
 leith i dtaca le bainistiú dámhachtainí a tugadh faoi Choinbhinsiún ICSID[13].
 Bheadh feidhm leis na rialacha seo, de réir
 mar is iomchuí, maidir le headráin a rinneadh de bhun chomhaontuithe an
 Aontais. Cé nach bhfuil aon taifead ar chás inar dhiúltaigh an tAontas nó a
 chuid Ballstát dámhachtain a urramú, dá measfadh infheisteoir go raibh sé
 riachtanach aithint nó fhorfheidhmiú dámhachtana a lorg, bheadh air an t‐aitheantas
 nó an forfheidhmiú sin á lorg i gcúirteanna na mBallstát. Má dhéantar
 forfheidhmiú a lorg ar dhámhachtain a rinneadh i gcoinne an Aontais, bheadh
 feidhm ag hAirteagal 1 de Phrótacal (Uimh. 7) maidir le Pribhléidí
 agus Díolúintí an Aontais Eorpaigh :
 Ní bheidh maoin agus sócmhainní an Aontais ina n‐ábhar
 d'aon bheart comhéigin, riaracháin ná dlíthiúil, gan údarás na Cúirte
 Breithiúnais.
 Fágann sé sin go bhféadfadh sé go mbeidh ar an
 infheisteoir dul chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh má dhéantar
 iarraidh ar fhorfheidhmiú i gcoinne sócmhainní de chuid an Aontais. Measann an Coimisiún go gcuirfeadh an Chúirt Bhreithiúnais
 an cur chuige caighdeánach maidir le díolúine cheannasach i bhfeidhm sna
 cásanna sin, agus go mbeadh mar thoradh air go mbeadh an cás laistigh den
 Aontas inchomparáide leis an gcás i dtíortha eile, lena n‐áirítear
 Ballstáit an Aontais Eorpaigh, áit go mbeadh feidhm ansin le prionsabal
 idirnáisiúnta na díolúine ceannasaí.
 2. TORTHAÍ AN CHOMHAIRLIÚCHÁIN LE PÁIRTITHE
 LEASMHARA AGUS NA MEASÚNUITHE TIONCHAIR
 Ní raibh an togra seo faoi réir ag measúnú
 tionchair. Is é is cúis leis seo nach bhfuil na forálacha maidir le réiteach
 díospóide idir infheisteoir agus stát ar áireamh sa rialachán, ann féin, lena
 bhféadfaí go mbeidh gá dul i mbun eadrána nó go mbeifí faoi dhliteanas cúiteamh
 a íoc dá bharr. A mhéad agus is féidir anailís a dhéanamh ar na tionchair
 fhéideartha a bheadh ag na forálacha sin, déanfar é sin sa mheasúnú tionchair
 do na comhaontuithe atá i gceist. Dá hainneoin sin, tugtar míniú áirithe ar na
 tionchair is dócha a bheidh ar an mbuiséad i Roinn 4 thíos.
 Reáchtáil an Coimisiún roinnt cruinnithe le
 hionadaithe na mBallstát agus le Parlaimint na hEorpa agus an togra seo á
 ullmhú. Tugadh na tuairimí a cuireadh in iúl sna cruinnithe sin ar áireamh go
 cúramach sa togra a ghabhann leis seo.
 3. EILIMINTÍ DLÍTHIÚLA AN TOGRA
 3.1. Bunús
 dlí
 Tá an togra bunaithe ar Airteagal 207(2)
 den CFAE lena mbunaítear inniúlacht eisiach an Aontais as comhbheartas
 tráchtála, lena n‐áirítear as infheistíocht dhíreach eachtrach.
 3.2. An togra
 a chur i láthair
 Bunaítear creat leis an Rialachán atá
 beartaithe lena ndéanfaí freagracht airgeadais a thig as réiteach díospóide
 idir infheisteoir agus stát a rinneadh de bhun comhaontuithe ar páirtí an
 tAontas iontu a shannadh.
 3.2.1. Caibidil
 I: Forálacha ginearálta
 Leagtar amach raon feidhme an Rialacháin atá
 beartaithe sa Chaibidil seo agus tá sainmhínithe ar na téarmaí a úsáidtear le
 fáil ann. Tá an Rialachán seo infheidhme maidir le réiteach díospóide a
 thionscain infheisteoir tríú tír agus a dhéantar de bhun comhaontaithe ar
 páirtí ann an tAontas. Níl feidhm
 aige i leith réitigh díospóide idir stát agus stát a bhaineann le forálacha
 maidir le cosaint infheistíochta, mar gheall nach bhféadfadh cúiteamh
 airgeadais a bheith i gceist ansin. Dá mbeadh stát ag iarraidh cúiteamh a lorg,
 ba ghá dá chuid infheisteoirí na héilimh ábhartha a shannadh air.
 3.2.2. Caibidil II: Cionroinnt freagrachta airgeadais
 Leagtar amach an bunús faoina ndéanfar
 freagracht airgeadais a thig as éileamh ar réiteach díospóide a shannadh idir
 an tAontas, Ballstát nó an péire acu sa Chaibidil seo.
 Is é a bheidh mar phríomhchritéar don
 chionnroint ná foinse na córa a ndearna an t‐infheisteoir gearán ina
 leith. Más rud é gur gníomh Aontais a
 bhéas mar fhoinse na córa, ansin glacfaidh an tAontas an fhreagracht
 airgeadais. Más rud é gur gníomh Ballstáit a bhéas mar fhoinse na córa, ansin
 glacfaidh an Ballstát an fhreagracht airgeadais, ach amháin más rud é go raibh
 an chóir á ceangal faoi dhlí an Aontais. Ba cheart go mbeadh freagracht
 airgeadais ar an mBallstát, áfach, as cóir a cheanglaítear faoi dhlí an Aontais
 i gcásanna ina raibh an chóir sin á ceangal ar mhaithe le sárú ar dhlí an
 Aontais a bhí ann cheana féin a chur ina cheart.
 I gcásanna ina ndearnadh an fhreagracht
 airgeadais a shannadh ar Bhallstát, féadfaidh an Coimisiún cinneadh a ghlacadh
 ina leagtar amach an sannadh.
 D’ainneoin na gcritéar i leith cionroinnte, má
 roghnaíonn Ballstát glacadh leis an bhfreagracht airgeadais a thig as éileamh
 ina bhfuil an tAontas ina fhreagróir nó má ghníomhaíonn Ballstát mar fhreagróir
 san éileamh nó má roghnaíonn sé an t‐éileamh a réiteach, is ar an
 mBallstát a bheidh an fhreagracht airgeadais.
 Sa chás go nglacfadh Ballstát le freagracht
 airgeadais a thig as éileamh, féadfaidh an Ballstát agus an Coimisiún teacht ar
 chomhaontú faoin meicníocht faoina n‐íocfar na costais eadrána agus an
 dámhachtain. Cuirfidh an Coimisiún an
 binse fiosraithe eadrána agus an t‐infheisteoir ar an eolas gur ghlac an
 Ballstát leis an bhfreagracht airgeadais.
 3.2.3. Caibidil III: Díospóidí a stiúradh
 Sa Chaibidil seo leagtar amach na prionsabail
 maidir le díospóidí a stiúradh a bhaineann le cóir arna cur ag an Aontas nó ag
 Ballstáit, bíodh sin go hiomlán nó i bpáirt.
 Tá foráil i Roinn 1 den Chaibidil go mbeidh an
 tAontas ina fhreagróir aon uair go mbaineann an díospóid le cóir a chuir an
 tAontas.
 I Roinn 2, pléitear leis an gcás ina
 mbaineann an díospóid, go hiomlán nó go páirteach, le cóir a chuir an Ballstát. Tabharfaidh an Coimisiún fógra don Bhallstát lena
 mbaineann chomh luath agus a bheidh sé ar eolas aige gur iarr infheisteoir comhairliúcháin,
 i gcomhréir le forálacha chomhaontaithe um chosaint infheistíochta. Féadfaidh an Ballstát páirt a ghlacadh sna
 comhairliúcháin agus cuirfidh sé an fhaisnéis ábhartha uile ar fáil don
 Choimisiún.
 A luaithe a gheobhaidh an Coimisiún nó
 Ballstát fógra eadrána ó infheisteoir i gcomhréir le forálacha comhaontaithe
 cosanta infheistíochta, tabharfaidh siad fógra dá chéile. Féadfaidh an Ballstát gníomhú mar fhreagróir san éileamh, ach amháin má
 dhéanann an Coimisiún cinneadh gur cheart don Aontas gníomhú mar fhreagróir nó
 má tá an Ballstát ag iarraidh ar an Aontas gníomhú mar sin. Féadfaidh an Coimisiún cinneadh a eisiúint go
 ngníomhóidh an tAontas mar fhreagróir más rud é:
 (a) gur dócha go
 mbeidh ar a laghad cuid den fhreagracht airgeadais as an éileamh ar an Aontas;
 (b) go mbaineann an díospóid le cóir a chuir an tAontas;
 (c) gur dócha go dtabharfar éilimh chomhchosúla i gcoinne córa a chuir
 Ballstáit eile; nó
 (d) gur dócha go n‐ardófar ceisteanna dlí gan réiteach san éileamh.
 I gcás ina bhfuil an tAontas ag gníomhú mar
 fhreagróir, ní mór don Bhallstát lena mbaineann gach cúnamh is gá a sholáthar
 don Choimisiún agus d'fhéadfadh sé a bheith ina chuid de thoscaireacht an
 Aontais sna himeachtaí eadrána. Coinneoidh
 an Coimisiún an Ballstát ar an eolas go dlúth maidir le gach céim shuntasach sa
 phróiseas, agus oibreoidh sé i ndlúthchomhar leis an mBallstát agus rachaidh sé
 i mbun comhairliúcháin leis an mBallstát go rialta.
 I gcás ina bhfuil Ballstát ag gníomhú mar
 fhreagróir, is gá dó gach doiciméad a bhaineann leis na himeachtaí a sholáthar
 don Choimisiún agus tabharfaidh sé cead don Choimisiún a bheith ina chuid de
 thoscaireacht an Bhallstáit sna himeachtaí eadrána. Coinneoidh an Ballstát an Coimisiún ar an eolas maidir le gach céim
 shuntasach sa phróiseas agus d'fhéadfaí go gceanglófaí air seasamh ar leith a
 ghlacadh sa chosaint a dhéanfaidh sé ar an éileamh má tá leas an Aontais i
 gceist.
 3.2.4. Caibidil IV: Réitigh
 Má mheasann an Coimisiún gurbh fhearr a
 dhéanfaí freastal ar leasanna an Aontais trí éileamh a bhaineann le cóir a
 chuir an tAontas go heisiach a réiteach, féadfaidh sé cinneadh a ghlacadh chun
 réiteach a fhormheas. Glacfar an
 cinneadh seo i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin a cruthaíodh faoi
 Rialachán (AE) Uimh. 182/2011[14].
 Má mheasann an Coimisiún gurbh fhearr a
 dhéanfaí freastal ar leasanna an Aontais trí éileamh a bhaineann le cóir a
 chuir an Ballstát nó a chuir Ballstát agus an tAontas araon a réiteach,
 rachaidh an Coimisiún i mbun comhairliúcháin leis an mBallstát lena mbaineann. Má chomhaontaíonn an Ballstát réiteach a
 dhéanamh, déanfaidh sé a dhícheall comhaontú a dhéanamh leis an gCoimisiún
 maidir leis na gnéithe is gá do chaibidlíocht agus do chur chun feidhme an
 réitigh. Féadfaidh an Coimisiún
 cinneadh a dhéanamh an díospóid a réiteach fiú mura dtoilíonn an Ballstát lena
 mbaineann, má mheasann an Coimisiún go bhfuil leas sáraitheach an Aontais i
 gceist leis. Déanfar comhaontú maidir
 le téarmaí an réitigh i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin.
 I gcás ina mbaineann éileamh le cóir a chuir
 Ballstát go heisiach, féadfaidh an Ballstát díospóid a réiteach sna cásanna seo
 a leanas:
 (a) má ghlacann an Ballstát aon fhreagracht airgeadais a thig as an
 réiteach;
 (b) más rud é nach bhfuil an comhaontú réitigh infhorfheidhmithe ach amháin
 i gcoinne an Bhallstáit sin;
 (c) má tá téarmaí an réitigh ag luí le dlí an Aontais; agus
 (d) mura bhfuil leas sáraitheach an Aontais i gceist.
 Rachaidh an Ballstát i mbun comhairliúcháin
 leis an gCoimisiún, a dhéanfaidh cinneadh cibé an ndéantar gach coinníoll atá
 leagtha amach thuas a chomhlíonadh nó nach ndéantar laistigh de 90 lá.
 3.2.5. Caibidil V: Na dámhachtainí deiridh agus na socraíochtaí a
 íoc
 I gcás inar ghníomhaigh an Ballstát lena
 mbaineann mar fhreagróir ar éileamh, beidh sé freagrach as na dámhachtainí
 deiridh agus na socraíochtaí a bhaineann leis an éileamh sin a íoc.
 I gcás inar ghníomhaigh an tAontas mar
 fhreagróir ar éileamh, íocfaidh sé aon dámhachtain deiridh leis an infheisteoir
 i gcomhréir leis na rialacha atá leagtha síos sa chomhaontú ábhartha, ach
 amháin más rud é gur ghlac Ballstát freagracht airgeadais as an díospóid. I gcásanna inar comhaontaíodh réiteach, íocfaidh
 an Coimisiún suim an réitigh i gcomhréir leis na rialacha atá leagtha síos sa
 chomhaontú réitigh.
 I gcás ina measann an Coimisiún gur cheart do
 Bhallstát dámhachtain deiridh nó suim réitigh a íoc ina iomlán nó i bpáirt agus
 nár ghlac an Ballstát sin freagracht airgeadais as, rachaidh sé i mbun
 comhairliúcháin leis an mBallstát lena mbaineann. Más rud é nach féidir leis an gCoimisiún agus leis an mBallstát teacht
 ar chomhaontú faoin ábhar, glacfaidh an Coimisiún cinneadh ina leagfar amach an
 tsuim a bheidh le n‐íoc ag an mBallstát sin. Déanfaidh an Ballstát buiséad an Aontais a chúiteamh, lena n‐áirítear
 ús, laistigh de trí mhí ó dháta an chinnidh. Má easaontaíonn an Ballstát le sannadh freagrachta airgeadais an
 Choimisiún, déanfaidh sé agóid faoi. Mura
 n‐aontaíonn an Coimisiún le hagóid an Bhallstáit, glacfaidh sé cinneadh
 ina n‐iarrfar ar an mBallstát buiséad an Aontais, lena n‐áirítear
 ús, a chúiteamh. Féadfaidh an
 Ballstát dul ar iontaoibh Airteagal 263 den Chonradh ar Fheidhmiú an
 Aontais Eorpaigh ar mhaithe le neamhniú an chinnidh atá i gceist a iarraidh. Déanfaidh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
 cinneadh faoin ábhar ina dhiaidh sin i gcomhréir leis an Rialachán seo. Níor cheart go mbeadh aon ghné sa nós imeachta
 sin le go ndéanfaidh na Ballstát cinneadh an Choimisiúin a rialú. Is cinneadh é seo nach bhfuil feidhm aige ach
 maidir le Ballstát amháin agus níor cheart go mbeadh cur i bhfeidhm na
 gcaighdeán atá leagtha síos sa rialachán, arna dhéanamh ag an gCoimisiúin faoi
 réir rialú polaitiúil na mBallstát. Tá
 sé fíor‐riachtanach, ar mhaithe le feidhmiú ceart an rialacháin, go
 gcuirfí na critéir i bhfeidhm go daingean ar bhealach oibiachtúil. Dá n‐iarrfadh an Ballstát lena mbaineann
 cinneadh an Choimisiúin a neamhniú os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais
 Eorpaigh, ansin bheadh Ballstáit eile a mbeadh suim acu sa léirmhíniú in ann
 idiragairt a dhéanamh sna himeachtaí os comhair na Cúirte Breithiúnais.
 I gcás ina bhfuil an tAontas ag gníomhú mar
 fhreagróir, íocfaidh an tAontas nó an Ballstát na costais eadrána i gcomhréir
 leis an gcaoi ina ndéantar freagracht airgeadais as an díospóid a shannadh. Féadfaidh an Coimisiún cinneadh a ghlacadh lena
 gceanglófar ar an mBallstát lena mbaineann an t‐éileamh ranníocaíochtaí
 airgeadais a dhéanamh le buiséad an Aontais chun aon íocaíochtaí tréimhsiúla ar
 chostais eadrána a chumhdach.
 4. IMPLEACHTAÍ BUISÉADACHA
 I ngeall ar a bhfuil i gceist le réiteach
 díospóide idir infheisteoir agus stát, ní féidir faisnéis bheacht a thabhairt
 maidir leis na costais is dócha a bheidh i gceist leo. Bíonn siad seo ag brath ar raon leathan fachtóirí lena n‐áirítear
 méid an tsreafa chaipitil, cobhsaíocht na timpeallachta infheistíochta srl.
 Beidh nochtadh an Aontais ar an bhfreagracht sin ag brath freisin, dár ndóigh,
 ar líon na gcomhaontuithe sin ar páirtí iontu é ar deireadh freisin. Agus an togra seo á dhéanamh, ní páirtí an
 tAontas ach i gcomhaontú amháin maidir le réiteach díospóide idir infheisteoir
 agus stát, fiú má tá roinnt comhaontuithe eile á gcaibidliú i láthair na
 huaire. Dá bhrí sin, tá sé dodhéanta
 na hiarmhairtí buiséadacha is dócha a bheidh ann a thabhairt go sonrach agus
 Rialachán den chineál seo á ullmhú, lena bhfuil sé i gceist leis tionchar
 cothrománach a bheith aige. Cé nár
 cheart beag a dhéanamh de na deacrachtaí maidir le meastacháin chruinne a
 dhéanamh, is féidir anailís níos beaichte a dhéanamh ar bhonn cás ar chás sna measúnuithe
 tionchair a ullmhófar do chomhaontuithe ar leith agus ba cheart na
 comhaontuithe a bheith faoi réir meastóireachta ex‐post freisin. Déanfar Ráitis Airgeadais a ullmhú le haghaidh
 gach comhaontú amach anseo atá le cur i gcrích de bhun Airteagal 218 den
 Chonradh a thiocfadh faoi raon feidhme an Rialacháin seo.
 Is gá a áirithiú go mbeidh na gnéithe
 riachtanacha i bhfeidhm i mbuiséad ginearálta an Aontais le haon chostais
 fhéideartha a thig as comhaontuithe le tríú tíortha atá ar áireamh i réiteach díospóide
 idir infheisteoir agus stát, mar a chuirtear chun feidhme iad sa Rialachán seo,
 a chumhdach. Tá trí ghné i gceist anseo. Ar an gcéad dul síos, ní mór foráil a
 dhéanamh maidir le speansais ar bith a bheidh ar an mbinse fiosraithe eadrána
 agus aon chostais ghaolmhara eile a íoc. Ar an dara dul síos, ní mór foráil a
 dhéanamh maidir le cásanna ina gceanglófar ar an Aontas cúiteamh a íoc ar
 dhámhachtainí deiridh nó socraíocht i leith gníomhartha a chuid institiúidí. Ar
 an tríú dul síos, i gcásanna ina ngníomhaíonn an tAontas mar fhreagróir, ach
 ina meastar ar deireadh freagracht airgeadais a bheith ar an mBallstát lena
 mbaineann, is gá don Aontas aon íocaíocht riachtanach a dhéanamh agus ansin
 aisíocaíocht ar na híocaíochtaí sin a fháil ón mBallstát lena mbaineann. Is gá
 freisin foráil a dhéanamh maidir le meicníocht ina ndéanfaidh Ballstát, a ghlac
 freagracht airgeadais i gcás air féin, íocaíochtaí tréimhsiúla le Buiséad an AE
 ar mhaithe le costas na headrána a chúiteamh. Dhéanfaí na híocaíochtaí sin agus
 na haisíocaíochtaí sin go léir faoin gceannteideal buiséid 20 02 01 – Caidreamh
 trádála eachtrach, lena n‐áirítear rochtain ar mhargaí tríú tíortha.
 Glacadh leis na forálacha riachtanacha chuige seo sa togra ón gCoimisiún maidir
 le buiséad 2013[15]
 tríd an gceannteideal buiséid a luaitear thuas a chur leis na nótaí tráchta
 buiséadacha a thagraíonn do:
 "Réiteach
 díospóide idir infheisteoir agus stát mar a bunaíodh faoi chomhaontuithe
 idirnáisiúnta
 Tá an caiteachas seo a leanas ann ar mhaithe le tacú le:
 –
 Costais eadrána, saineolas teicniúil agus táillí
 arna dtabhú ag an Aontas agus é ina pháirtí i ndíospóidí a thig as
 comhaontuithe idirnáisiúnta a cuireadh i gcrích faoi Airteagal 207 den
 Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a chur chun feidhme.
 –
 Dámhachtain deiridh nó dámhachtainí réitigh a
 íoctar le hinfheisteoir i gcomhthéacs na gcomhaontuithe idirnáisiúnta sin a
 íoc."
 2012/0163 (COD)
 Togra le haghaidh
 RIALACHÁIN Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS
 ÓN gCOMHAIRLE
 lena mbunaítear creat chun freagracht
 airgeadais a bhainistiú atá nasctha le binsí réitigh díospóidí idir
 infheisteoir agus stát arna mbunú le comhaontuithe idirnáisiúnta ar páirtí
 iontu an tAontas Eorpach
 TÁ PARLAIMINT NA hEORPA AGUS
 COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH
 Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an
 Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagal 207(2) de,
 Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach,
 Tar éis dóibh an dréachtghníomh reachtach a
 chur chuig na parlaimintí náisiúnta,
 Ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós
 imeachta reachtach,
 De bharr an méid seo a leanas:
 (1) De bharr theacht i bhfeidhm
 Chonradh Liospóin, tá inniúlacht eisiach faighte ag an Aontas chun
 comhaontuithe idirnáisiúnta maidir le cosaint na hinfheistíochta a thabhairt
 chun críche. Is páirtí é an tAontas cheana sa Chonradh um Chairt Fuinnimh[16] ina bhforáiltear do chosaint
 na hinfheistíochta.
 (2) Áirítear meicníocht réitigh
 díospóidí idir infheisteoir agus stát de ghnáth i gcomhaontuithe ina
 bhforáiltear do chosaint na hinfheistíochta, meicníocht lena bhféadfaidh
 infheisteoir ó thríú tír éileamh a dhéanamh in aghaidh stáit ina ndearna sé
 infheistíocht. Is féidir dámhachtainí cúitimh airgid a theacht as réiteach
 díospóide idir infheisteoir agus stát. Lena chois sin, tabhófar go cinnte
 costais maidir le riar na headrána in aon chás dá leithéid, chomh maith le
 costais a bhaineann le cás a chosaint.
 (3) I
 gcomhréir le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh[17], ba cheart freagracht
 idirnáisiúnta maidir le cóir faoi réir réitigh díospóidí a bheith de réir
 roinnt na hinniúlachta idir an tAontas Eorpach agus na Ballstáit. Dá bharr sin,
 beidh an tAontas freagrach i bprionsabal as aon éilimh a chosaint ina
 líomhnaítear gur sáraíodh na rialacha atá ina gcuid de chomhaontú a thagann
 faoi inniúlacht eisiach an Aontais, cuireadh an tAontas féin nó an Ballstát an
 chóir sin.
 (4) I gcás ina bhfuil freagracht
 idirnáisiúnta ar an Aontas as an gcóir a cuireadh, beifear ag súil, mar a
 éilítear sa dlí idirnáisiúnta, go n‐íocfaidh an tAontas an dámhachtain
 neamhfhabhrach agus gurb airsean a bheidh costais aon díospóide. Os a choinne
 sin, d’fhéadfaí gur de thoradh na córach a chuir an tAontas féin nó na córach a
 chuir Ballstát a thabharfaí dámhachtain neamhfhabhrach. Ba mhíchothrom an
 beart, dá bhrí sin, na dámhachtainí agus na costais eadrána a íoc as buiséad an
 Aontais i gcás inar chuir Ballstát an chóir. Is gá, mar sin, go leithdháiltear
 an fhreagracht airgeadais, mar a éilítear i ndlí an Aontais, gan dochar do
 fhreagracht idirnáisiúnta an Aontais, idir an tAontas agus an Ballstát atá
 freagrach as an gcóir a cuireadh ar bhonn na gcritéar atá curtha ar bun sa
 Rialachán seo.
 (5) Ina rún maidir le Beartas
 Idirnáisiúnta Infheistíochta an AE amach anseo[18],
 d’éiligh Parlaimint na hEorpa go sainráite go gcruthófaí an mheicníocht dá
 bhforáiltear sa Rialachán seo. Ina theannta sin, d’iarr an Chomhairle ar an
 gCoimisiún staidéar a dhéanamh ar an ábhar sin ina Chonclúidí maidir le Beartas
 Cuimsitheach Infheistíochta Idirnáisiúnta an 25 Deireadh Fómhair 2010.
 (6) Ba cheart freagracht
 airgeadais a shannadh ar an eintiteas atá freagrach as an gcóir a fuarthas nach
 raibh sí i gcomhréir le forálacha ábhartha an chomhaontaithe. Is ionann sin
 agus a rá gur cheart an fhreagracht airgeadais a bheith ar an Aontas i gcás ina
 gcuireann institiúid, comhlacht nó gníomhaireacht de chuid an Aontais an chóir
 lena mbaineann. Ba cheart an fhreagracht airgeadais a bheith ar an mBallstát
 lena mbaineann i gcás ina gcuireann institiúid, Ballstát an chóir lena
 mbaineann. Os a choinne sin, má ghníomhaíonn Ballstát ar dhóigh a cheanglaítear
 le dlí an Aontais, má aistríonn sé treoir arna glacadh ag an Aontas, mar
 shampla, ba cheart an fhreagracht airgeadais a bheith ar an Aontas a mhéid is a
 cheanglaítear an chóir lena mbaineann le dlí an Aontais. Ní mór don rialachán
 foráil a dhéanamh maidir leis an bhféidearthacht go mbainfeadh cás aonair le
 cóir a chuireann Ballstát agus le cóir a cheanglaítear le dlí an Aontais araon.
 Cumhdófar ann na gníomhaíochtaí uile a dhéanfaidh na Ballstáit agus an tAontas
 Eorpach.
 (7) Ba cheart don Aontas, a
 bhfuil an Coimisiún ina ionadaí dó, gníomhú i gcónaí mar fhreagróir i gcás ina
 mbaineann díospóid maidir le cóir a chuir institiúidí, comhaltaí nó gníomhairí
 an Aontais amháin, sa dóigh is gur ar an Aontas a bheidh aon fhreagracht
 airgeadais is féidir a bheith ann i gcomhréir leis na critéir thuasluaite.
 (8) Ar an taobh eile, i gcás ina
 mbeadh an fhreagracht airgeadais ionchasach a thagann as díospóid, ar
 Bhallstát, is iomchuí, mar gheall ar an bprionsabal, ligean don Bhallstát sin
 gníomhú mar fhreagróir chun an chóir a chuir sé ar an infheisteoir a chosaint.
 Foráiltear dó sin leis na socruithe atá leagtha síos sa Rialachán seo.
 Buntáiste mór atá leis seo, nach gcuirfí ualach ar bhuiséad an Aontais ná ar
 acmhainní an Aontais, go sealadach féin, de dheasca chostais na dlíthíochta nó
 aon dámhachtainí ab fhéidir a thabharfaí in aghaidh an Ballstáit lena
 mbaineann.
 (9) Ina ainneoin sin, is féidir
 gurbh fhearr le Ballstát go ngníomhódh an tAontas, agus an Coimisiún ina
 ionadaí aige, mar fhreagróir sna díospóidí seo, ar chúiseanna a bhaineann le
 saineolas teicniúil, mar shampla. Ba cheart, mar sin, an rogha a bheith ag na
 Ballstáit diúltú gníomhú mar fhreagróir, gan dochar dá bhfreagracht airgeadais.
 (10) I gcúinsí áirithe, tá sé fíor‐riachtanach
 chun a áirithiú gur féidir leasa an Aontais a chosaint go hiomchuí, go
 ngníomhódh an tAontas féin ina fhreagróir i ndíospóidí a bhaineann le cóir a
 chuir Ballstát. Is féidir gurb amhlaidh a bheidh, go háirithe i gcás ina
 mbaineann díospóid le cóir a chuir an tAontas fosta, más cosúil go
 gceanglaítear le dlí an Aontais an chóir a chuir Ballstát, agus más dócha gurbh
 fhéidir éilimh dá leithéidí a dhéanamh in aghaidh Ballstát eile nó má bhaineann
 an cás le saincheisteanna dlí gan réiteach arbh fhéidir go mbeadh tionchar ag a
 réiteach ar chásanna is féidir a bheith ann amach anseo in aghaidh Ballstát
 eile nó in aghaidh an Aontais. I gcás ina mbaineann cuid de dhíospóid le cóir a
 chuir an tAontas, nó a cheanglaítear le dlí an Aontais, ba cheart don Aontas
 gníomhú mar fhreagróir, mura beag an tábhacht atá leis na héilimh a bhaineann
 leis an gcóir sin, agus an fhreagracht airgeadais ionchasach san áireamh chomh
 maith leis na saincheisteanna dlí a thagann chun tosaigh, i dtaca leis na
 héilimh a bhaineann leis an gcóir a chuir an Ballstát.
 (11) Is gá foráil a dhéanamh maidir
 le rogha a bheith ag an Aontas gníomhú mar fhreagróir sna cúinsí sin chun a
 áirithiú gur féidir leasa an Aontais, agus, dá bhrí sin, leasa comhchoiteanna
 na mBallstát a chur san áireamh. Cuirtear an gá sin in iúl i bprionsabal
 aontacht na hionadaíochta seachtraí agus i bprionsabal dhualgas an
 chomhoibrithe, atá curtha ar bun in Airteagal 4(3) den Chonradh ar an
 Aontas Eorpach agus i gcásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh[19] atá infheidhme is cuma cad í
 an bhuninniúlacht.
 (12) Is iomchuí go gcinnfidh an
 Coimisiún, laistigh den chreat atá leagtha amach sa rialachán seo, cé acu ar
 cheart don Aontas gníomhú mar fhreagróir nó ar cheart do Ballstát gníomhú mar
 fhreagróir.
 (13) Is gá foráil a dhéanamh maidir
 le roinnt socruithe praiticiúla i dtaca le nósanna imeachta eadrána a leanúint
 i ndíospóidí a bhaineann le cóir a chuir Ballstát. Is cuma cé acu an
 ngníomhaíonn an tAontas nó Ballstát mar fhreagróir sna díospóidí sin, ba cheart
 na socruithe sin a dhíriú ar an ndíospóid a bhainistiú chomh maith agus is
 féidir agus ar phrionsabal aontacht na hionadaíochta seachtraí agus prionsabal
 dhualgas an chomhoibrithe, arna mbunú in Airteagal 4(3) den Chonradh ar an
 Aontas Eorpach agus i gcásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh[20], a chomhlíonadh ag an am
 chéanna. I gcás ina ngníomhaíonn an tAontas mar fhreagróir, ba cheart foráil a
 dhéanamh sna socruithe sin maidir le comhar an‐dlúth lena n‐áirítear
 fógra pras maidir le haon chéimeanna nós imeachta, doiciméid a chur ar fáil,
 comhairliúcháin rialta agus rannpháirteachas sa toscaireacht chuig an gcúirt.
 (14) Mar an gcéanna, nuair a
 ghníomhaíonn Ballstát mar fhreagróir, is iomchuí go gcoinneodh sé an Coimisiún
 ar an eolas maidir le dul chun cinn an cháis agus go bhféadfadh an Coimisiún,
 más iomchuí, a cheangal go nglacfadh Ballstát a ghníomhaíonn mar fhreagróir
 seasamh sonrach maidir le hábhar a bhaineann le leas an Aontais.
 (15) Féadfaidh Ballstát glacadh
 leis tráth ar bith go mbeadh an fhreagracht airgeadais air más rud é go bhfuil
 cúiteamh le híoc. Sa chás sin, féadfaidh an Ballstát agus an Coimisiún
 socruithe a dhéanamh le chéile maidir leis na costais a íoc go tréimhsiúil agus
 aon chúiteamh a íoc. Má ghlacann Ballstát na socruithe sin, ní hionann sin agus
 a rá go nglacann sé leis go bhfuil bunús maith ag an éileamh atá faoi
 dhíospóid. Ba cheart é bheith de chumhacht ag an gCoimisiún cinneadh a ghlacadh
 a cheanglódh go ndéanfaidh an Ballstát foráil maidir leis na costais sin. Más
 rud é go ndámhann an bhinse costais don Aontas, ba cheart don Choimisiún a
 áirithiú go n‐aisíocfar aon réamhíocaíocht costas láithreach don
 Bhallstát lena mbaineann.
 (16) I gcásanna áirithe, is féidir
 gur iomchuí teacht ar réiteach chun eadráin chostasach agus nach gá a
 sheachaint. Is gá nós imeachta a leagan síos maidir leis na socraíochtaí sin a
 dhéanamh. Ba cheart ligean don Choimisiún sa nós imeachta sin, agus é ag
 gníomhú i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin, cás a shocrú más le leas
 an Aontais é. Má bhaineann an cás le cóir a chuir Ballstát, is iomchuí go
 mbeadh dlúthchomhar agus comhairliúcháin idir an Coimisiún agus an Ballstát
 lena mbaineann. Ba cheart cead a bheith ag an mBallstát i gcónaí an cás a
 shocrú, ar choinníoll go nglacann sé freagracht airgeadais iomlán agus go bhfuil
 an tsocraíocht sin i gcomhréir le dlí an Aontais agus ní le haimhleas an
 Aontais.
 (17) Má tugadh dámhachtain in
 aghaidh an Aontais Eorpaigh, ba cheart an dámhachtain sin a íoc gan mhoill. Ba
 cheart don Choimisiún socruithe a dhéanamh maidir leis na dámhachtainí sin a
 íoc, murar ghlac Ballstát freagracht airgeadais cheana.
 (18) Ba cheart don Choimisiún
 dlúthcomhairliúchán a dhéanamh leis an mBallstát lena mbaineann chun comhaontú
 a dhéanamh maidir le cionroinnt freagrachta airgeadais. I gcás ina gcinneann an
 Coimisiún go bhfuil Ballstát freagrach, agus mura nglacann an Ballstát leis an
 gcinneadh sin, ba cheart don Choimisiún an dámhachtain a íoc, ach ba cheart dó
 cinneadh a dhíriú ar an mBallstát, ag iarraidh air an tsuim lena mbaineann a
 chur ar fáil do bhuiséad an Aontais Eorpaigh, maille leis an ús is infheidhme.
 Ba cheart gurbh ionann an t‐ús atá le híoc agus an t‐ús atá leagtha
 síos de bhun [Airteagal 71(4) de Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 1605/2002
 ón gComhairle an 25 Meitheamh 2002 maidir leis an Rialachán
 Airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta na gComhphobal Eorpach
 mar atá leasaithe[21]][22]. Tá Airteagal 263 den
 Chonradh le fáil i gcás ina measann Ballstát nach mbaintear amach na critéir
 atá leagtha amach sa Rialachán seo leis an gcinneadh.
 (19) Ba cheart do Bhuiséad an
 Aontais cumhdach a chur ar fáil maidir leis an gcaiteachas a leanfaidh
 comhaontuithe a cuireadh i gcrích de bhun Airteagal 218 den Chonradh lena
 bhforáiltear do shocrú díospóide idir infheisteoir agus stát. I gcás ina bhfuil
 freagracht airgeadais ar Bhallstáit de bhun an Rialacháin seo, ba cheart é
 bheith de chumhacht ag an gCoimisiún, ceachtar acu, ranníocaíochtaí an
 Bhallstáit lena mbaineann a charnadh sula gcuirfidh sé i bhfeidhm an caiteachas
 ábhartha, nó an caiteachas ábhartha a chur chun feidhme ar dtús agus
 aisíocaíocht a fháil ón mBallstát dá éis sin. Ba cheart gurbh fhéidir an dá
 mheicníocht córach buiséid sin a úsáid, de réir indéantachta, i dtaca leis an
 uainiú go háirithe . I gcás an dá mheicníocht, ba cheart glacadh leis na
 ranníocaíochtaí nó na haisíocaíochtaí a dhéanann na Ballstáit mar chuid
 d’ioncam inmheánach atá curtha in áirithe i mbuiséad an Aontais. Na leithreasaí
 a thagann as an ioncam inmheánach curtha in áirithe sin, ní hamháin gur cheart
 dóibh cumhdach a dhéanamh ar an gcaiteachas ábhartha, ach ba cheart iad a
 bheith le fáil chun athshlánú a dhéanamh ar chodanna eile de bhuiséad an
 Aontais as ar tugadh na leithreasaí tosaigh chun an caiteachas ábhartha faoin
 dara meicníocht a chur chun feidhme.
 (20) Chun coinníollacha comhionanna
 a áirithiú maidir leis an Rialachán seo a chur chun feidhme, ba cheart
 cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún.
 (21) Ba cheart na cumhachtaí cur
 chun feidhme a bhaineann le hAirteagail 12(1), (13)(4) agus le hAirteagal 14(3)
 a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó
 Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2011 lena
 leagtar síos na rialacha agus na prionsabail ghinearálta a bhaineann leis na
 meicníochtaí maidir le rialú ag na Ballstáit ar fheidhmiú cumhachtaí cur chun
 feidhme ag an gCoimisiún[23].
 (22) Ba cheart an nós imeachta
 comhairleach a úsáid chun cinntí a ghlacadh maidir le réiteach díospóidí de
 bhun 14(3) ós rud é nach mbeidh ag na cinntí sin ar a mhéad ach tionchar
 sealadach ar bhuiséad an Aontais, ó bheidh sé de cheangal ar an mBallstát lena
 mbaineann aon fhreagracht airgeadais a ghlacadh a thiocfaidh as an díospóid,
 agus mar gheall ar na critéir mhionsonraithe atá leagtha síos sa rialachán
 maidir le hinghlacacht na réiteach sin.
 TAR ÉIS AN RIALACHÁN SEO A
 GHLACADH:
 CAIBIDIL I
 Forálacha
 ginearálta
 Airteagal 1
 Raon
 feidhme
 1. Tá an Rialachán seo
 infheidhme maidir le réiteach díospóide idir infheisteoir agus stát a dhéantar
 de bhun comhaontaithe ar páirtí ann an tAontas agus a thionscain éilitheoir
 tríú tír.
 2. Chun críocha faisnéise,
 foilseoidh an Coimisiún in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh agus
 coinneoidh sé cothrom le dáta liosta de na comhaontuithe a thagann faoi raon
 feidhme an Rialacháin seo.
 Airteagal 2
 Sainmhínithe
 Chun críocha an Rialacháin seo, beidh feidhm
 ag na sainmhínithe seo a leanas:
 (a) ciallaíonn “comhaontú” aon
 chomhaontú idirnáisiúnta ar páirtí ann an tAontas agus ina bhforáiltear do
 réiteach díospóide idir infheisteoir agus stát;
 (b) ciallaíonn "costais a thagann
 as eadráin" táillí agus costais bhinse na headrána agus costais
 ionadaíochta agus cúiteamh costais a thug binse na headrána don éilitheoir;
 (c) ciallaíonn "díospóid"
 éileamh a rinne éilitheoir in aghaidh an Aontais de bhun comhaontú agus ar a
 ndéanfaidh binse eadrána rialú;
 (d) ciallaíonn "réiteach díospóide
 idir infheisteoir agus stát" meicníocht dá bhforáiltear i gcomhaontú lena
 bhféadann éilitheoir éilimh a thionscnamh in aghaidh an Aontais;
 (e) ciallaíonn “Ballstát” aon Bhallstát
 amháin den Aontas Eorpach nó níos mó;
 (f) ciallaíonn "an Ballstát lena
 mbaineann" an Ballstát a chuir an chóir a líomhnaítear nach raibh i
 gcomhréir leis an gcomhaontú;
 (g) ciallaíonn "freagracht
 airgeadais" oibleagáid suim airgid a íoc a thug binse eadrána nó a
 comhaontaíodh mar chuid de shocraíocht agus lena n‐áirítear na costais a
 thagann as an eadráin sin;
 (h) ciallaíonn "réiteach" aon
 chomhaontú idir an tAontas nó Ballstát, nó iad araon, de pháirt, agus an t‐éilitheoir,
 de pháirt eile, ina dtoilíonn an t‐éilitheoir gan leanúint dá éilimh mar
 mhalairt ar íoc suime airgid, lena n–áirithítear an cás ina dtaifeadtar an
 réiteach i ndámhachtain binse eadrána;
 (i) ciallaíonn "binse
 eadrána" aon duine nó aon chomhlacht arna ainmniú faoi chomhaontú chun
 rialú a thabhairt ar dhíospóid idir infheisteoir agus stát;
 (j) ciallaíonn "éilitheoir"
 aon duine, bíodh sé nádúrtha nó dlíthiúil, a fhéadann éileamh a thabhairt chuig
 réiteach díospóide idir infheisteoir agus stát de bhun comhaontú nó aon duine,
 bíodh sé nádúrtha nó dlíthiúil, dár sannadh éilimh an éilitheora go dleathach.
 CAIBIDIL
 II
 Freagracht
 airgeadais a chionroinnt
 Airteagal 3
 Critéir
 chionroinnte
 1. Déanfar an fhreagracht
 airgeadais a thagann as díospóid faoi chomhaontú a chionroinnt de réir na
 gcritéar seo a leanas:
 (a) is ar an Aontas a bheidh an fhreagracht
 airgeadais a thagann as cóir a chuir institiúidí, comhlachtaí nó
 gníomhaireachtaí an Aontais;
 (b) is ar an mBallstát lena mbaineann a
 bheidh an fhreagracht airgeadais a thagann as cóir a chuir an Ballstát sin, ach
 amháin i gcás inar ceanglaíodh an chóir sin le dlí an Aontais.
 D’ainneoin pointe (b) den chéad fhomhír, i
 gcás ina bhfuil sé ceangailte ar an mBallstát lena mbaineann gníomhú de bhun
 dhlí an Aontais chun neamhréireacht réamhghnímh le dlí an Aontais a leigheas,
 is ar an mBallstát sin a bheidh an fhreagracht airgeadais murar cheangail dlí
 an Aontais an réamhghníomh sin.
 2. I gcás ina bhforáiltear dó
 sin sa Rialachán seo, glacfaidh an Coimisiún cinneadh lena gcinntear freagracht
 airgeadais an Bhallstáit lena mbaineann i gcomhréir leis na critéir atá leagtha
 síos i mír 1.
 3. D’ainneoin mhír 1, is ar
 an mBallstát lena mbaineann a bheidh an fhreagracht airgeadais sna cásanna seo
 a leanas:
 (a) má ghlac an Ballstát lena mbaineann
 freagracht airgeadais ionchasach de bhun Airteagal 11;
 (b) má ghníomhaíonn an Ballstát lena
 mbaineann mar fhreagróir de bhun Airteagal 8 nó,
 (c) má thoilíonn an Ballstát lena mbaineann
 le réiteach de bhun Airteagal 12.
 CAIBIDIL III
 Díospóidí
 a stiúradh
 Roinn
 1
 Díospóidí
 a stiúradh a bhaineann le cóir a chuir an tAontas
 Airteagal 4
 Cóir
 a chuir an tAontas
 Gníomhóidh an tAontas mar fhreagróir i gcás
 ina mbaineann an díospóid le cóir a chuir institiúidí, comhlachtaí nó
 gníomhaireachtaí an Aontais.
 Roinn
 2
 Stiúradh díospóidí a bhaineann le cóir a chuir an tAontas
 Airteagal 5
 Cóir
 a chuir Ballstát
 Beidh forálacha na Ranna seo infheidhme maidir le
 díospóidí a bhaineann, go hiomlán nó go páirteach, le cóir a chuir an Ballstát.
 Airteagal 6
 Comhairliúcháin
 1. A luaithe a gheobhaidh an
 Coimisiún iarraidh ar chomhairliúcháin ó éilitheoir i gcomhréir le forálacha
 comhaontaithe, tabharfaidh sé fógra don Bhallstát lena mbaineann. Ballstát a
 cuireadh ar an eolas faoi iarraidh nó a fuair iarraidh ar chomhairliúcháin,
 cuirfidh sé an méid sin in iúl láithreach don Choimisiún.
 2. Beidh ionadaithe ón mBallstát
 lena mbaineann ina gcuid de thoscaireacht an Aontais chuig na comhairliúcháin.
 3. Déanfaidh an Ballstát lena
 mbaineann an fhaisnéis go léir is féidir atá ábhartha maidir leis an gcás a
 chur ar fáil don Choimisiún láithreach.
 Airteagal 7
 Imeachtaí
 eadrána a thionscnamh
 A luaithe a gheobhaidh an Coimisiún fógra
 lena sonraíonn éilitheoir go bhfuil rún aige imeachtaí eadrána a thionscnamh, i
 gcomhréir le forálacha an chomhaontaithe, cuirfidh an Coimisiún an méid sin in
 iúl don Bhallstát lena mbaineann.
 Ballstát a fhaigheann fógra lena sonraíonn
 éilitheoir go bhfuil rún aige imeachtaí eadrána a thionscnamh, cuirfidh sé an
 méid sin in iúl láithreach don Choimisiún.
 Airteagal 8
 Stádas
 freagróra
 1. Fad is a fhoráiltear don
 rogha sin sa chomhaontú, gníomhóidh an Ballstát lena mbaineann mar fhreagróir
 ach amháin sna cásanna seo a leanas:
 (a) má rinne an Coimisiún cinneadh de bhun
 mhír 2; nó,
 (b) murar dhearbhaigh an Ballstát lena
 mbaineann don Choimisiún i scríbhinn go raibh rún aige gníomhú mar fhreagróir
 faoi cheann 30 lá ó fuair sé an fógra dá dtagraítear in Airteagal 7.
 Más ann do cheachtar den dá chás dá dtagraítear in
 (a) nó (b), gníomhóidh an tAontas mar fhreagróir.
 2. Féadfaidh an Coimisiún
 cinneadh a dhéanamh, faoi cheann 30 lá ó fuair sé an fógra dá dtagraítear
 in Airteagal 7, go ngníomhóidh an tAontas mar fhreagróir sna cásanna seo a
 leanas:
 (a) más dócha gur ar an Aontas a bheadh cuid,
 ar a laghad, den fhreagracht airgeadais ionchasach a thagann as an díospóid i
 gcomhréir leis na critéir atá leagtha síos in Airteagal 3;
 (b) má bhaineann an díospóid le cóir a chuir
 institiúidí, comhlachtaí nó gníomhaireachtaí an Aontais;
 (c) más dócha go ndéanfar éilimh dá leithéidí
 faoin gcomhaontú céanna maidir le cóir a chuir Ballstáit eile agus más é an
 Coimisiún is fearr a d’áiritheodh cosaint éifeachtach agus comhsheasmhach; nó,
 (d) má chuireann an díospóid chun cinn
 saincheisteanna dlí gan réiteach a d’fhéadfaí a thiocfadh chun cinn i
 ndíospóidí eile faoin gcomhaontú céanna nó faoi chomhaontuithe eile a bhaineann
 le cóir a chuir an tAontas nó Ballstáit eile.
 3. Rachaidh an Coimisiún agus an
 Ballstát lena mbaineann i gcomhairle le chéile maidir le bainistiú an cháis de
 bhun an Airteagail seo go díreach i ndiaidh dóibh an fógra a fháil dá
 dtagraítear in Airteagal 7. Áiritheoidh an Coimisiún agus an Ballstát lena
 mbaineann go mbainfear amach aon sprioc‐amanna atá leagtha síos sa
 chomhaontú.
 4. Cuirfidh an Coimisiún in iúl
 do na Ballstáit eile agus do Pharlaimint na hEorpa má tá aon díospóid ann ina
 gcuirtear an tAirteagal seo i bhfeidhm agus an dóigh ar cuireadh i bhfeidhm é.
 Airteagal 9
 Ballstát
 imeachtaí eadrána a stiúradh
 1. I gcás ina ngníomhaíonn
 Ballstát mar fhreagróir, déanfaidh an Ballstát sin
 (a) na doiciméid go léir a bhaineann leis na
 himeachtaí a chur ar fáil don Choimisiún;
 (b) na céimeanna nós imeachta móra go léir a
 chur in iúl don Choimisiún, agus dul i gcomhairle go minic agus, ar aon chor,
 nuair a iarrfaidh an Coimisiún a leithéid air; agus,
 (c) ligean d'ionadaithe an Choimisiúin, arna
 iarraidh sin dó, bheith mar chuid den toscaireacht a bheidh ag ionadaíocht don
 Bhallstát.
 2. Féadfaidh an Coimisiún, tráth
 ar bith, a éileamh ar an mBallstát lena mbaineann seasamh áirithe a ghlacadh
 maidir le haon phointe dlí a thagann chun tosaigh sa díospóid nó aon eilimint
 eile a bhaineann le leas an Aontais.
 3. I gcás ina bhforáiltear i
 gcomhaontú, nó sna rialacha dá dtagraítear ann, don deis pointe dlí atá mar
 chuid den dámhachtain eadrána a neamhniú, a achomharc nó a athbhreithniú,
 féadfaidh an Coimisiún, i gcás ina measann sé go bhfuil bunús leis i
 gcomhsheasmhacht agus beaichte an léirmhínithe, a cheangal ar an mBallstát go
 gcuirfidh sé iarratas isteach go ndéanfaí an neamhniú sin, an t‐achomharc
 sin nó an t‐athbhreithniú sin. Sna cásanna sin, beidh ionadaithe an
 Choimisiúin ina gcuid den toscaireacht agus féadfaidh siad tuairimí an Aontais
 a chuir in iúl maidir leis an bpointe dlí lena mbaineann.
 Airteagal 10
 An
 tAontas imeachtaí eadrána a stiúradh
 Beidh na forálacha seo a leanas infheidhme i
 rith na n‐imeachtaí eadrána i gcás ina ngníomhaíonn an tAontas mar
 fhreagróir de bhun Airteagal 8:
 (a) déanfaidh an Coimisiún na bearta go léir
 is gá chun an chóir lena mbaineann a chosaint;
 (b) tabharfaidh an Ballstát lena mbaineann an
 cúnamh go léir is gá don Choimisiún;
 (c) cuirfidh an Coimisiún na doiciméid go
 léir a bhaineann leis na himeachtaí ar fáil don Bhallstát, chun a áirithiú go
 mbeidh an chosaint chomh héifeachtach agus is féidir; agus,
 (d) ullmhóidh an Coimisiún agus an Ballstát
 lena mbaineann an chosaint i ndlúthchomhar le hionadaithe an Bhallstáit lena
 mbaineann, agus beidh an Ballstát sin i dteideal bheith ina chuid de
 thoscaireacht an Aontais sna himeachtaí.
 Airteagal 11
 An
 Ballstát ann fhreagracht airgeadais ionchasach a ghlacadh i gcás ina
 ngníomhaíonn an tAontas mar fhreagróir
 I gcás ina ngníomhaíonn an tAontas mar
 fhreagróir de bhun Airteagal 8, féadfaidh an Ballstát lena mbaineann,
 tráth ar bith, aon fhreagracht airgeadais ionchasach a ghlacadh a thagann as an
 eadráin. Chun na críche sin féadfaidh an Ballstát lena mbaineann agus an
 Coimisiún socruithe a dhéanamh maidir le, inter alia;
 (a) meicníochtaí le haghaidh íocaíocht
 thréimhsiúil costas a thagann as an eadráin;
 (b) meicníochtaí le haghaidh íocaíocht aon
 dámhachtainí a tugadh in aghaidh an Aontais.
 CAIBIDIL IV
 Réitigh
 Airteagal 12
 Díospóidí
 a bhaineann le cóir a chuir an tAontas a réiteach
 1. Má mheasann an Coimisiún gur
 le leas an Aontais díospóid a réiteach a bhaineann le cóir a chuir an tAontas
 go heisiach, féadann sé cinneadh cur chun feidhme a ghlacadh i gcomhréir leis
 an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear in Airteagal 20(3) chun an
 réiteach a fhormheas.
 2. Más féidir go mbeadh
 gníomhaíocht ag baint le réiteach seachas íocaíocht suime airgid, beidh na
 nósanna imeachta ábhartha infheidhme maidir leis an ngníomhaíocht sin.
 Airteagal 13
 Díospóidí
 a bhaineann le cóir a chuir Ballstát a réiteach
 1. I gcás ina bhfuil an tAontas
 ina fhreagróir i ndíospóid a bhaineann le cóir a chuir, Ballstát, go hiomlán nó
 go páirteach, agus ina measann an Coimisiún gur le leas an Aontais an díospóid
 a réiteach, rachaidh sé i gcomhairle ar dtús leis an mBallstát lena mbaineann.
 Féadfaidh an Ballstát fosta na comhairliúcháin sin a thionscnamh leis an
 gCoimisiún.
 2. Má thoilíonn an Ballstát lena
 mbaineann an díospóid a réiteach, déanfaidh sé a dhícheall socrú a dhéanamh
 leis an gCoimisiún ina leagfar amach na heilimintí is gá don idirbheartaíocht
 agus do chur chun feidhme na socraíochta.
 3. I gcás
 nach dtoilíonn an Ballstát an díospóid a réiteach, féadfaidh an Coimisiún an
 díospóid a réiteach má éilíonn leasa sáraitheacha an Aontais é.
 4. Formheasfar téarmaí an
 réitigh a glacadh i gcomhréir leis an nós imeachta scrúdúcháin dá dtagraítear
 in Airteagal 20(3).
 Airteagal 14
 Ballstát
 réiteach a dhéanamh
 1. I gcás ina bhfuil an tAontas
 ina fhreagróir i ndíospóid a bhaineann go heisiach le cóir a chuir Ballstát,
 féadfaidh an Ballstát díospóid a réiteach sna cásanna seo a leanas:
 (a) má ghlacann an Ballstát lena mbaineann
 aon fhreagracht airgeadais a thagann as an réiteach;
 (b) más ar an mBallstát lena mbaineann amháin
 atá aon socrú réitigh infhorfheidhmithe;
 (c) má tá téarmaí an réitigh ag luí le dlí an
 Aontais; agus,
 (d) mura bhfuil aon leas sáraitheach de chuid
 an Aontais in aghaidh an réitigh.
 2. Féadfaidh an Coimisiún agus
 an Ballstát dul i gcomhairle le chéile chun an rún atá ag Ballstát díospóid a
 réiteach a mheas.
 3. Tabharfaidh an Ballstát lena
 mbaineann fógra don Choimisiún maidir leis an dréacht‐shocrú réitigh.
 Measfar gur ghlac an Coimisiún leis an socrú réitigh mura gcinnfidh sé ar a
 mhalairt, i gcomhréir leis an nós imeachta comhairleach dá dtagraítear in
 Airteagal 20(2) agus faoi cheann 90 lá tar éis an Ballstát fógra a
 thabhairt maidir leis an dréacht‐shocrú réitigh, ar bhonn nach
 gcomhlíonann an socrú na coinníollacha go léir atá leagtha amach i mír 1.
 CAIBIDIL V
 Na
 dámhachtainí deiridh agus na socraíochtaí a íoc
 Airteagal 15
 Raon
 feidhme
 Beidh forálacha na caibidle seo infheidhme i
 gcás ina ngníomhaíonn an tAontas mar fhreagróir i ndíospóid.
 Airteagal 16
 Nós
 imeachta maidir leis na dámhachtainí deiridh agus na socraíochtaí a íoc
 1. Tar éis dó dámhachtain
 deiridh a fháil de bhun comhaontú, féadfaidh éilitheoir iarraidh a chur faoi
 bhráid an Choimisiún ar íocaíocht na dámhachtana sin. Íocfaidh an Coimisiún aon
 dámhachtain den chineál sin laistigh de na tréimhsí ama ábhartha atá leagtha
 síos sa chomhaontú, ach amháin i gcás inar ghlac an Ballstát lena mbaineann
 freagracht airgeadais de bhun Airteagal 11, agus sa chás sin íocfaidh an
 Ballstát an dámhachtain.
 2. I gcás nach bhfuil taifead ar
 shocraíocht a d’fhormheas an tAontas de bhun Airteagal 12 agus
 Airteagal 13 i ndámhachtain, féadfaidh éilitheoir iarraidh a chur faoi
 bhráid an Choimisiúin ar íocaíocht na socraíochta. Íocfaidh an Coimisiún aon
 tsocraíochtdá leithéid laistigh d’aon tréimhsí ama ábhartha atá leagtha síos sa
 chomhaontú.
 Airteagal 17
 Nós
 imeachta i gcás nach bhfuil aon chomhaontú ann maidir le freagracht airgeadais
 1. I gcás ina ngníomhaíonn an
 tAontas mar fhreagróir de bhun Airteagal 8, agus ina measann an Coimisiún
 gur cheart don Bhallstát an dámhachtain nó an tsocraíocht a íoc, go páirteach
 nó go hiomlán, ar bhonn na gcritéar atá leagtha síos in Airteagal 3(1),
 beidh an nós imeachta atá leagtha amach i míreanna 2 go 5 infheidhme.
 2. Rachaidh an Coimisiún agus an
 Ballstát lena mbaineann i gcomhairle láithreach chun comhaontú a lorg maidir le
 freagracht airgeadais an Bhallstáit lena mbaineann, agus freagracht airgeadais
 an Aontais, más infheidhme.
 3. Faoi cheann trí mhí ó
 fuarthas an iarraidh ar íocaíocht na dámhachtana deiridh nó na socraíochta,
 glacfaidh an Coimisiún cinneadh a bheidh dírithe ar an mBallstát lena
 mbaineann, lena gcinnfear an tsuim a bheidh le híoc ag an mBallstát sin.
 4. Mura ndéanfaidh an Ballstát
 lena mbaineann agóid in aghaidh chinneadh an Choimisiúin faoi cheann aon mhíosa
 amháin, déanfaidh an Ballstát lena mbaineann buiséad an Aontais a chúiteamh as
 íocaíocht na dámhachtana nó na socraíochta tráth nach déanaí ná trí mhí tar éis
 chinneadh an Choimisiúin. Beidh an Ballstát lena mbaineann faoi dhliteanas
 maidir le haon ús a bheidh dlite ag an ráta is infheidhme ar aon airgead eile a
 dhlitear do bhuiséad an Aontais.
 5. Má dhéanann an Ballstát lena
 mbaineann agóid, mura n‐aontóidh an Coimisiún le hagóid an Bhallstáit,
 glacfaidh an Coimisiún cinneadh faoi cheann trí mhí ó fuair sé agóid an
 Bhallstáit, lena gceanglófar ar an mBallstát lena mbaineann go n‐aisíocfaidh
 sé an tsuim a d’íoc an Coimisiún, maille leis an ús ar an ráta is infheidhme ar
 airgead eile a dhlitear do bhuiséad an Aontais.
 Airteagal 18
 Réamhíocaíocht
 na gcostas eadrána
 1. Féadfaidh an Coimisiún
 cinneadh a ghlacadh lena gceanglaítear ar an mBallstát lena mbaineann
 ranníocaíochtaí airgid a chur isteach i mbuiséad an Aontais maidir le haon
 chostais a thagann as an eadráin i gcás ina measann sé go mbeidh an Ballstát
 faoi dhliteanas aon dámhachtain a íoc de bhun na gcritéar atá leagtha síos in
 Airteagal 3.
 2. Sa mhéid go dtugann an bhinse
 eadrána na costais a thagann as an eadráin don Aontas, agus go ndearna an
 Ballstát lena mbaineann na costais a tháinig as an eadráin a íoc go
 tréimhsiúil, áiritheoidh an Coimisiún go n‐aistreofar iad chuig an
 mBallstát a d’íoc iad roimh ré.
 Airteagal 19
 Ballstát
 íocaíocht a dhéanamh
 Aisíocaíocht Ballstáit nó a íocaíocht le
 buiséad an Aontais, maidir le híocaíocht dámhachtana nó socraíochta nó aon
 chostais, glacfar leis mar ioncam inmheánach curtha in áirithe de réir bhrí
 [Airteagal 18 de Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 1605/2002 an 25 Meitheamh 2002
 maidir leis an Rialachán Airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta
 na gComhphobal Eorpach[24]].
 Féadfar é a úsáid chun caiteachas a chumhdach a thagann as comhaontuithe a
 cuireadh i gcrích de bhun Airteagal 218 den Chonradh lena bhforáiltear do
 réiteach díospóide idir infheisteoir agus stát nó chun na leithreasaí a
 athshlánú a cuireadh ar fáil ar dtús chun íocaíocht dámhachtana nó socraíochta
 nó aon chostas a chumhdach.
 CAIBIDIL VI
 Forálacha
 críochnaitheacha
 Airteagal 20
 1. Beidh [an Coiste maidir le
 Comhaontuithe Infheistíochta arna bhunú le Rialachán [2010/197 COD]] de
 chúnamh ag an gCoimisiún. Beidh an coiste sin ina choiste de réir bhrí
 Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.
 2. I gcás ina ndéantar tagairt
 don mhír seo, beidh feidhm ag Airteagal 4 de Rialachán (AE)
 Uimh. 182/2011.
 3. I gcás ina ndéantar tagairt
 don mhír seo, beidh feidhm ag Airteagal 5 de Rialachán (AE)
 Uimh. 182/2011.
 Airteagal 21
 Tuairisc agus Athbhreithniú
 1. Cuirfidh an Coimisiún
 tuarascáil ar oibriú an Rialacháin seo faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus
 na Comhairle go tráthrialta. Cuirfear an chéad tuarascáil faoina mbráid tráth
 nach déanaí ná trí bliana tar éis don Rialachán seo teacht i bhfeidhm. Cuirfear
 tuarascálacha eile isteach gach trí bliana dá éis sin.
 2. Féadfaidh an Coimisiún fosta
 togra a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle chun an
 Rialachán seo a leasú maille leis an tuarascáil dá dtagraítear i mír 1
 agus atá bunaithe ar thorthaí taighde an Choimisiúin.
 Airteagal 22
 Tiocfaidh an Rialachán seo i bhfeidhm an
 fichiú lá tar éis lá a fhoilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh.
 Beidh an Rialachán seo ina cheangal
 go huile agus go hiomlán agus infheidhme go díreach i ngach Ballstát.
 Arna dhéanamh sa Bhruiséil,
 Thar ceann Pharlaimint na hEorpa Thar
 ceann na Comhairle
 An tUachtarán An
 tUachtarán
 [1] IO
 L 380, 31.12.1994, lch 1.
 [2] COM(2010) 343 leagan
 críochnaitheach, leathanach 10.
 [3] Ibid, leathanach
 8.
 [4] Tuairim 1/94 ó Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh [1994] ECR
 I‐5267 go háirithe mír 29 , mír 32 agus mír 33
 "32) Dar le Rialtas na hÍsiltíre, tá údar le comh‐rannpháirtíocht
 an Chomhphobail agus na mBallstát sa Chomhaontú Comhaontú EDT, os rud é go
 bhfuil a n‐inniúlacht féin ag na Ballstáit maidir le bacainní teicniúla
 ar an trádáil de thoradh ghné roghnach de chuid treoracha áirithe an
 Chomhphobail sa réimse sin, agus i ngeall is nár baineadh amach comhchuibhiú
 iomlán agus nach bhfuil súil leis go ndéanfar amhlaidh sa réimse sin.
 33) Ní féidir glacadh leis an argóint sin. Tagann an Comhaontú maidir le Bacainní Teicniúla
 ar an Trádáil, ar dearadh na forálacha atá ann lena n‐áirithiú nach
 gcruthóidh na rialacháin agus caighdeáin theicniúla agus na nósanna imeachta
 maidir le measúnú ar chomhréireacht leis na rialacháin agus caighdeáin theicniúla
 constaicí nach bhfuil gá leo roimh thrádáil idirnáisiúnta (féach an brollach,
 Airteagal 2.2 agus Airteagal 5.1.2 den Chomhaontú), tagann sé faoi scáth an
 chomhbheartais tráchtála."
 [5] Féach freisin Airteagal I:1 agus
 Airteagal II den Chomhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Trádáil 1994 (CGTT
 1994) agus Tuairim 1/94, mír 34.
 [6] Féach freisin Airteagal 2.2 den
 Chomhaontú EDT maidir le Bacainní Teicniúla ar an Trádáil (BTT) agus Tuairim
 1/94, míreanna 31‐33.
 [7] Ina Tuairim 1/2008, dhiúltaigh CBE
 d'áitiú na Spáinne go raibh inniúlacht an Chomhphobail i dtaca le trádáil i
 seirbhísí de bhun Airteagal 133 CE teoranta do sheirbhísí a dhéantar a
 sholáthar ar mhodh 2 amháin (i.e. seirbhísí trasteorann). Dar leis an CBE, ag leanúint ó Chonradh Nice, cumhdaítear in Airteagal
 133 CE an trí mhodh soláthair eile dá bhforáiltear in GATS, lena n‐áirítear
 seirbhísí a sholáthar trí 'láithreacht thráchtálach' (modh 3). Féach Tuairim 1/2008, míreanna 120‐123. Lena chois sin, níor tugadh le
 fios in aon chor in Tuairim 1/2008, i ndáil leis na hearnálacha ina bhfuil
 inniúlacht eisiach ag an CE, nach raibh oibleagáidí córa náisiúnta ar áireamh
 san inniúlacht sin.
 [8] Tuairim 1/91 ó Chúirt
 Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh [1991] ECR I‐060709
 [9] Tuairim
 1/91, mír 33
 [10] Féach Airteagal 64 Doiciméad
 A/CN.4/L.778 an 30 Bealtaine 2011 agus an Tuarascáil ón gCoimisiúin Dlí
 Idirnáisiúnta, an tAonú Seisiún is Seasca (A/64/10) lgh 173‐175.
 [11] Mar a fhoráiltear in Airteagal 13 den
 Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear socruithe
 idirthréimhseacha le haghaidh comhaontuithe déthaobhacha infheistíochta idir
 Ballstáit agus tríú tíortha [2010/197 COD].
 [12] Tá go leor cosúlachtaí idir na
 hionstraimí seo.
 [13] Féach, i gás na RA, an Arbitration
 (International Investment Disputes) Act 1966 agus i gcás na hÉireann, An
 tAcht Eadrána 1980, (Cuid IV).
 [14] Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó
 Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2011 lena leagtar síos
 na rialacha agus na prionsabail ghinearálta a bhaineann leis na sásraí maidir
 le rialú ag na Ballstát ar fheidhmiú inniúlachtaí cur chun feidhme ag an
 gCoimisiún (IO L 55, 28.2.2011, lch 13),
 [15] Arna ghlacadh ag an gCoimisiún an 25
 Bealtaine 2012 (COM(2012)300).
 [16] IO L 69, 09.03.1998, lch. 1.
 [17] Tuairim 1/91 ó Chúirt Bhreithiúnais
 an Aontais Eorpaigh [1991] ECR‐60709
 [18] Mír 35 de
 Rún A7 0070/2011 an 22 Aibreán 2011.
 [19] Tuairim 1/94 ó Chúirt
 Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh [1994] ECR‐5267 an Coimisiún v. an Chomhairle (FAO) [1996] ECR I‐1469
 [20] Tuairim 1/94 ó Chúirt Bhreithiúnais
 an Aontais Eorpaigh [1994] ECR‐5267 an Coimisiún v. an Chomhairle (FAO) [1996] ECR I‐1469
 [21] IO L 248, 16.9.2002, lch. 1.
 [22] Tagairtí don Rialachán ó
 Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis na rialacha
 airgeadais is infheidhme maidir le buiséad bliantúil an Aontais Eorpaigh
 (2010/395(COD)) le cur in ionad na dtagairtí seo ar ghlacadh an Rialacháin sin.
 [23] IO
 L 55, 28.2.2011, lch. 13.
 [24] Tagairtí don Rialachán ó
 Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis na rialacha
 airgeadais is infheidhme maidir le buiséad bliantúil an Aontais Eorpaigh
 (2010/395(COD)) le cur in ionad na dtagairtí seo ar ghlacadh an Rialacháin sin.


type: wikipedia

text:
Emiratele Arabe Unite (Arabă|الإمارات العربيّة المتّحدة) este un stat monarhie federală, compusă din șapte emirate: Abu Dhabi, Dubai, Sharjah, Ajman, Umm Al-Qaiwain, Ras Al-Khaimah și Fujairah.
 Acesta este situată în nord-estul peninsulei arabice, la Golful Persic (în Orientul Mijlociu) și se învecinează cu Oman la est și cu Arabia Saudită la sud și vest. Actualmente are unul dintre cei mai buni indici IDH de pe continentul asiatic.
 Este o federație a celor șapte emirate, cu un sistem juridic bazat pe Constituția din 1971, fără alegeri și partide politice. Fiecare emirat are o considerabilă autonomie politică, juridică și economică. Primul președinte și fondatorul EAU a fost Zayed bin Sultan Al Nahyan, emir de Abu Dhabi.
 Petrolul este principala sursă de venit și componenta esențială pentru PIB-ul național. Dependența petrolieră a economiei îngrijorează guvernul, pentru că economia se bazează numai pe diferitele derivate ale petrolului. Se estimează (2006) că țara mai are rezerve de petrol pentru încă 50 de ani.
 Istoria
 Cele șapte emirate de coastă au fost considerate de drept ale Regatului Unit, printr-un tratat din secolul al XIX-lea, pentru apărarea teritoriului și organizarea afacerilor externe. La 2 decembrie 1971, după ce emiratele (Abu Dhabi, Dubai, Sharjah, Ajman, Umm Al-Qaiwain, Ras Al-Khaimah și Fujairah) și-au câștigat independența, s-au unit formând Emiratele Arabe Unite.
 În 1820 Regatul Unit a semnat primul tratat de pace cu șeicii triburilor din regiune, pentru a pune capăt actelor de piraterie. Dar pentru că tratatul impunea un nou protectorat britanic, seria de atacuri maritime a continuat. Din mai 1853 Regatul Unit s-a mai ocupat de protecția teritoriului, iar în martie 1892 a fost semnat acordul exclusiv ce garanta monopolul asupra comerțului și a exploatărilor pentru britanci.
 EAU au fost un protectorat al Regatului Unit din 1853 până în 1971, an în care și-au declarat independența șase dintre Emirate și au format Emiratele Arabe Unite.
 Politica
 Emiratele Arabe Unite formează o federație de șapte state, care sunt conduse de un monarh absolut sau șeic cu puteri specifice. Guvernul central este format dintr-un consiliu suprem, format din 40 de membri. Monarhul federației este și emirul celui mai mare emirat din uniune, Abu Dhabi, iar prim-ministrul uniunii este emirul Dubaiului, cel mai dezvoltat emirat.
 Organizarea teritorială
 Fiecare stat are propriul guvern, iar conducătorul actual al Emiratelor Arabe Unite este Mohammed bin Zayed al Nahyan. Diferențele dintre emirate sunt destul de complicate, existând multe enclave în frontierelor statelor membre.
 Geografie
 Emiratele sunt situate în Peninsula Arabică, având ieșire la Golful Oman și Golful Persic, are graniță terestră cu Arabia Saudită și Oman
 EAU are o suprafață de 82.880 km2, inclusiv arhipelagul cu cele 200 de insule, a cărui suprafață este de 5.900 km2.
 Relief
 Deși aproximativ 65% din suprafața țării este acoperită de deșert, EAU are un relief variat reprezentat de câmpii fertile, văi și munți (Hajar și Jebel Hazif).
 Sudul și vestul țării sunt acoperite de deșert, cele mai mari oaze fiind Al Ain, situată la 160 km spre est de Abu Dhabi și Liwa în sud-vest. Munții Hajar acoperă partea estică, continuându-se cu o câmpie fertilă, iar Munții Jebel Hafiz se situează lîngă Al Ain (Abu Dhabi). Cel mai înalt punct este Jabal Zibir, 1.527 m.
 Clima
 Tropicală și deșertică, cu precipitații puține și temperaturi cuprinse între 10 °C și 48 °C.
 Economia
 Bogăția Emiratelor Arabe Unite este bazată în mare măsură pe exploatarea petrolului și a gazului natural, ce reprezintă aproximativ 40% din PIB . Țara arabă este al treilea producător de petrol din Golful Persic după Arabia Saudită și Iran (producția în Irak s-a diminuat considerabil din cauza războiului). Moneda țării se numește „dirham”, cu simbolul AED (de la Arab Emirates Dirham).
 Din 1973 Emiratele Arabe Unite au suferit o profundă transformare, trecând de la a fi o regiune a săracelor emirate într-un stat modern cu standarde de viață ridicate. PIB-ul pe cap de locuitor nu este cu mult sub cel a țărilor din Europa Occidentală. Generozitatea pentru reinvestirea sumelor câștigate din petrol și politica sa externă moderată i-a permis să joace un joc important în problemele regiunii.
 De curând, guvernul încearcă să își diversifice punctele de creștere economică pentru a-și diminua dependența față de rezervele limitate de petrol. Un rezultat al acestor eforturi este creșterea susținută a turismului, bazată pe infrastructura hotelieră, deșertică și de agrement. Prețul relativ scăzut al materiilor prime, clima caldă ce durează pe aproape tot anul, minunile arhitecturale precum Burj al-Arab și Insula Palmier și atitudinea prietenoasă a locuitorilor au făcut ca Emiratele Arabe Unite să fie denumite Hong Kong-ul sau Singaporele Orientului mijlociu.
 Demografia
 În anul 2010, Emiratele Arabe Unite avea o populație de 8,264,070 de cetățeni. Doar 13% s-au născut în țară, 23% sunt imigranți arabi sau origine iraniană, 50% sunt imigranți din India și restul de 8% este compus din imigranți din alte țări (Pakistan, Bangladesh, Filipine). Limba oficială este limba arabă. Speranța de viață este de 75 de ani. Gradul de alfabetizare al populației era de 77,9% în 2003 și 91% în 2007. Numărul procentual de copii pe femeie este de 2,43.
 Credința religioasă majoritară este islamul, care este religia oficială (76% din totalul populației sunt musulmani). Fără blocări, există minorități considerabile de creștini (10 %), hinduși (15%), și alte culte (1%).
 Comunicațiile și telecomunicațiile
 Mass-media
 Mass-media este unul dintre primele industrii al Emiratului din Dubai, care a căutat să se dezvolte printr-o serie de micro-orașe. Dubai Media City a contribuit la mediul de comunicații din Dubai și din centrul regiunii, prin intermediul televiziunii și noile medii de comunicare, de publicitate și marketing de pescuit.
 Un număr de organizații internaționale de știri, inclusiv Reuters, Associated Press, Agence France Presse, Bloomberg, Dow Jones Newswires, CNN și BBC, toate au o prezență în Dubai Media City, și se bucură de libertatea de a completa raportul privind locale și regionale.
 Ziarele lidere în limba engleză cu sedii în Emiratele Arabe Unite sunt următoarele:
 Gulf News, cu cel mai mare tiraj
 7DAYS
 Khaleej Times, al doilea ca tiraj
 Emirates Business 24|7, Primul și singurul ziar de afaceri din Emiratele Arabe Unite
 Xpress, un tabloid publicat de cei de la 7DAYS
 Până la finalul lui 2007, edițiile internaționale ale The Times din Londra și al fratelui său The Sunday Times se tipărește în Dubai pentru distribuire locală.
 Internet
 Accesul la Internet este strict filtrat în proximitatea locațiilor de telecomunicații Etisalat. Funcționarii nu au emis o declarație clară cu privire la motivul pentru care VoIP este blocat. Singura declarație care a fost lansată în Emiratele Arabe Unite este aceea că nu are nici un regulament pentru VoIP și numai companiile locale de telecomunicații sunt autorizate să utilizeze această tehnologie.
 Prețul relativ a serviciilor de bandă largă în Emiratele Arabe Unite, comparativ cu Europa este foarte mare, de exemplu, la 2 Mbit/s legătură ar costa 349 AED (95 USD) pe lună de la oricare dintre Etisalat și Dubai, în comparație cu aproximativ 70 AED (USD 19) pe lună în Europa, la 8 Mbit/s.
 Cultură și Religie
 Înrădăcinate în cultura islamică, Emiratele Arabe Unite au legături strânse cu restul lumii arabe și islamice. Guvernul s-a angajat să păstreze forma de artă și cultură tradițională, în primul rând, prin Fundația Culturală Abu Dhabi.
 Aproape toți cetățenii sunt musulmani, aproximativ 85% dintre ei sunt suniți, iar restul de 15% sunt șiiți. Conform documentelor oficiale de la minister, 76% din totalul populației este musulmană, 9% este creștină, iar restul de 15% profesa alte religii.
 Dubai este singurul emirat din țară cu un templu hindus și Gurdwara SikhSikh. Există și biserici catolice în țară, dar cu o prezență discretă. Există o varietate de influențe asiatice în școli, restaurante și centre culturale.
 Patrimoniul mondial UNESCO
 Siturile culturale din Al Aïn au fost înscrise în anul 2011 pe lista patrimoniului mondial UNESCO.
 Educația
 Sistemul de învățământ la nivel secundar este monitorizat de către Ministerul Educației. Se compune din elementar, mediu și licee. Școlile publice sunt finanțate de către Guvern. Învățământul a fost creat pentru a coincide cu obiectivele de dezvoltare și de valori. Limba de instruire în școlile publice este arabă, cu accent pe limba engleză ca a doua limbă. Există, de asemenea, multe școli private care sunt acreditate internațional. Școlile publice din țară sunt gratuite pentru cetățenii din Emiratele Arabe Unite, în timp ce taxele pentru școlile private variază.
 Sistemul de învățământ superior este supravegheat de Ministerul Învățământului Superior pentru a servi și pentru a proteja copiii prin educație. Ministerul este, de asemenea responsabil de admitere a studenților săi în cadrul instituțiilor, inclusiv în cele cinci cele mai mari instituții de învățământ superior: Universitatea din Emiratele Arabe Unite, Zayed University, Golfului Medical College, Sharjah și Universitatea College of Technology ". Există, de asemenea, multe alte universități private în țară, printre care American University of Sharjah, Institutul de Management Tehnologie Dubai, SP Jain Centrul de Management in Dubai, Al Ain Universitatea de Știință și Tehnologie, American University of Dubai, Abu Universitatea Dhabi și Universitatea de Medicină sănătate și științe Ras Al Khamiah. În cele din urmă, pe bază de alte universități din străinătate s-au stabilit centre în Emiratele Arabe Unite.
 EAU a arătat un interes puternic în ultimii ani în îmbunătățirea educației și cercetării. Recent, întreprinderile includ stabilirea unor centre de cercetare de CERT și Masdar Institute of Science and Technology.
 Vezi și
 Locuri din Patrimoniul Mondial UNESCO
 Note
 Legături externe
 Profil de țară pe situl Ministerului Afacerilor Externe al României
 Îndrumar de afaceri Document elaborat de Ministerului Comerțului din România
 Profil de țară pe situl Ligii Statelor Arabe
 Ziua Națională a Emiratelor Unite Arabe, 2 decembrie 2009, Amos News
 Emiratele Arabe Unite – viziune si extravaganta, 14 august 2008, Andrada Fiscutean, Descoperă
 State membre ale Organizației Națiunilor Unite
 Fondări în 1971


type: legislation

jurisdiction: EU

text:
 Avviż Legali Importanti
 |
 52007PC0229
 Proposta għal regolament tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (KE) Nru.423/2007 dwar miżuri restrittivi kontra l-Iran /* KUMM/2007/0229 finali */
 [pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ |Brussel 26.4.2007KUMM(2007) 229 finaliProposta għalREGOLAMENT TAL-KUNSILLli jemenda r-Regolament (KE) Nru.423/2007 dwar miżuri restrittivi kontra l-Iran(preżentata mill-Kummissjoni)MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI1. Fis-27 ta' Frar 2007, il-Kunsill approva Pożizzjoni Komuni 2007/140/CFSP li tipprovdi għal ċerti miżuri restrittivi kontra l-Iran. Fid-19 ta' April 2007, il-Komunità ħadet il-miżuri meħtiġa urġenti permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru.423./2007 dwar miżuri restrittivi kontra l-Iran.2. Emenda għall-Pożizzjoni Komuni 2007/140/CFSP kienet approvata fit-23 ta' April 2007 biex titqies ir-Riżoluzzjoni 1747 tal-Kunsill Ġenerali tal-ĠM ta' l-24 ta' Marzu 2007. Bi qbil ma din ir-Riżoluzzjoni, l-emenda tipprovdi inter alia , li jkun applikat l-embargo kontra l-Iran fuq l-esportazzjoni ta' l-armi u l-materjal relatat u għall-għoti ta' assistenza teknika u finanzjarja relatata, finanzjament, investiment u servizzi ta' senserija, kif ukoll fuq il-projbizzjoni ta' l-importazzjoni ta' l-armi u materjal ieħor relatat mill-Iran.3. L-għan ta' din il-proposta hu li r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 423/2007 ikun jaqbel mal-Pożizzjoni Komuni emendata 2007/140/CFSP. Jekk jiġi kkunsidrat x'ġara għal żmien twil fir-rigward ta' l-embargo fuq l-armi, il-miżuri tal-Komunità m'għandhomx jinkludu l-embargo fuq l-esportazzjoni ta' l-armi u l-materjal ieħor relatat u mas-servizzi ta' senserija relatatiProposta għalREGOLAMENT TAL-KUNSILLli jemenda r-Regolament (KE) Nru 423/2007 dwar miżuri restrittivi kontra l-IranIL-KUNSILL TA' L-UNJONI EWROPEA,Wara li kkunsidra t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, u b'mod partikolari l-Artikoli 60 u 301 tiegħu,Wara li kkunsidra l-Pożizzjoni Komuni 2007/.../CFSP li emendat il-Pożizzjoni Komuni 2007/140/CFSP dwar miżuri restrittivi kontra l-Iran[1].Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni,Billi:4. Il-Pożizzjoni Komuni 2007/140/CFSP kif emendata tipprovdi inter alia li għandu jkun ipprojbit l-għoti ta' l-assistenza teknika u finanzjarja, il-finanzjament u l-investiment relatat ma' l-armi u materjal relatat ta' kull tip lil kull persuna, entità jew korp fl-Iran jew għall-użu fl-Iran, kif ukoll għall-ksib ta' dawn l-affarijiet mill-Iran5. Dawn il-mi¿uri jaqgħu taħt il-firxa ta' applikazzjoni tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u, għalhekk, partikolarment sabiex tkun assigurata l-applikazzjoni uniformi tagħhom mill-operaturi ekonomiċi fl-Istati Membri kollha, hija meħtieġa leġiżlazzjoni tal-Komunità sabiex timplimentahom f'dak li jirrigwarda l-Komunità.6. Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 423/2007 tad-19 ta' April 2007[2] impona ċerti miżuri ristrettivi kontra l-Iran, biex ikun jaqbel mal-Pożizzjoni Komuni 2007/140/CFSP. Għandu jkun xieraq li jitniżżlu l-projbizzjonijiet kollha f'dak ir-Regolament. Għalhekk għandu jkun emendat kif xieraq.7. Biex jiġi garantit li l-miżuri previsti f'dan ir-Regolament ikunu effettivi, dan ir-Regolament għandu jidħol fis-seħħ immedjatament,ADOTTA DAN IR-REGOLAMENT:Artikolu 1Ir-Regolament (KE) Nru 423/2007 huwa emendat kif ġej:(a) Fl-Artikolu 2, it-test preżenti jsir il-paragrafu 1 u għandu jiżdied il-paragrafu 2 li ġej:“2. L-Anness I ma għandux jinkludi l-prodotti u t-teknoloġija inklużi fil-Lista Militari Komuni ta' l-Unjoni Ewropea[3](b) L-Artikolu 4 jinbidel b'dan li ġej:"L-Artikolu 41. Għandu jkun ipprojbit li jinxtraw, jiġu importati jew trasportati mill-Iran, il-prodotti u t-teknoloġija mniżżla fil-Lista Militari Komuni ta' l-Unjoni Ewropea, kemm jekk il-prodott ikkonċernat joriġina mill-Iran jew le2. Għandu jkun ipprojbit li jinxtraw, jiġu importati jew trasportati mill-Iran, il-prodotti u t-teknoloġija mniżżla fl-Anness I, kemm jekk l-oġġett kkonċernat joriġina mill-Iran jew le.(c) Fl-Artikolu 5, il-paragrafu 1 huwa sostitwit b'dan li ġej:“1. Għandu jkun ipprojbit:(a) li tkun ipprovduta, b'mod dirett jew indirett, assistenza teknika relatata mal-prodotti u t-teknoloġija mniżżla fil-Lista Militari Komuni ta' l-Unjoni Ewropea, u għall-provvista, il-manifattura, il-manutenzjoni u l-użu tal-prodotti inklużi f'dik il-lista, lil kull persuna naturali jew legali , entità jew korp, jew għall-użu fl-Iran;(b) li tkun ipprovduta, b'mod dirett jew indirett, assistenza teknika, jew servizzi ta' senserija relatati mal-prodotti u t-teknoloġija mniżżla fl-Anness I, u għall-provvista, il-manifattura, il-manutenzjoni u l-użu tal-prodotti inklużi f'dik il-lista, lil kull persuna naturali jew ġuridika, entità jew korp, jew għall-użu fl-Iran;(c) li tipprovdi investiment lill-impriżi fl-Iran li jaħdmu fil-manifattura tal-prodotti u t-teknoloġija elenkati fil-Lista Militari Komuni ta' l-Unjoni Ewropea jew fl-Anness I;(d) li jkun ipprovdut, direttament jew indirettament, finanzjament jew għajnuna finanzjarja relatata mal-prodotti u t-teknoloġija elenkati fil-Lista Militari Komuni ta' l-Unjoni Ewropea, inklużi b'mod partikolari l-għotjiet, is-self u l-assigurazzjoni ta' kreditu ta' esportazzjoni, għal kull bejgħ, forniment, trasferiment jew esportazzjoni ta' dawn l-prodotti jew għal kull għoti ta' għajnuna teknika relatata lil kull persuna naturali jew ġuridika, entità jew korp, fl-Iran jew għall-użu fl-Iran,(e) li jkun hemm parteċipazzjoni, bl-għarfien u bl-intenzjoni, f'attivitajiet li l-għan jew l-effett tagħhom ikun li jevitaw il-projbizzjonijiet imsemmija fil-punti (a) sa (d)."Artikolu 2Dan ir-Regolament għandu jidħol fis-seħħ fil-jum tal-pubblikazzjoni tiegħu fil- Ġurnal Uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea .Dan ir-Regolament għandu jorbot fl-intier tiegħu u japplika direttament fl-Istati Membri kollha.Magħmul fi Brussell, [....]Għall-KunsillIl-President[...] [1] ĠU L ...,....4.2007, p. ....[2] ĠU L ...,....4.2007, p. ....[3] ĠU L 88, 29.3.2007, p. 58.