type: other

text:
Language of document : Bulgarian Spanish Czech Danish German Estonian Greek French Italian Latvian Lithuanian Hungarian Maltese Dutch Polish Portuguese Romanian Slovak Slovene Finnish Swedish Croatian ECLI:EU:C:2019:208
 ippreżentati fl‐14 ta’ Marzu 2019 (1)
 Kawża C‐38/18
 Shpetim Hyka
 (talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari, l-Italja))
 “Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2012/29/UE – Protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità – Artikolu 16 – Dritt li tinkiseb deċiżjoni dwar il-kumpens f’terminu raġonevoli – Artikolu 18 – Miżuri ta’ protezzjoni waqt is-smigħ – Bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti li quddiemu l-vittma nstemgħet bħala xhud – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lill-persuna akkużata topponi għall-qari tal-proċess verbal tas-smigħ u teżiġi r-repetizzjoni tiegħu quddiem il-Kulleġġ Ġudikanti l-ġdid – Kompatibbiltà – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikoli 47 u 48 – Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali – Artikolu 6(1) u (3)(d) – Modalitajiet ta’ applikazzjoni tad-dritt għal smigħ xieraq fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti – Prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà tal-qorti – Prinċipju ta’ immedjatezza”
 1. Fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali tat-tip akkużatorji, id-Direttiva 2012/29/UE (2) tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti li quddiemu nstemgħet il-vittma, sistema proċedurali li abbażi tagħha l-persuna akkużata tista’ topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ ta’ din il-vittma, u b’hekk teżiġi r-repetizzjoni tiegħu quddiem dan il-Kulleġġ Ġudikanti l-ġdid?
 2. Dan huwa, essenzjalment, is-suġġett tad-domanda preliminari magħmula mit-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari, l-Italja).
 3. Din id-domanda taqa’ taħt il-kuntest ta’ proċeduri kriminali mibdija kontra Massimo Gambino u Shpetim Hyka minħabba frodi u ħasil tal-flus u li fihom il-vittma nstemgħet bħala xhud kontra tagħhom waqt seduta pubblika li nżammet quddiem il-qorti ta’ rinviju. Peress li, wara dan is-smigħ, wieħed mit-tliet Imħallfin li kienu jifformaw parti minn dan il-kulleġġ fl-ewwel istanza ġie ssostitwit, id-difiża bbażat ruħha fuq id-dispożizzjonijiet applikabbli tal-codice di procedura penale (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali) sabiex topponi għall-qari tal-proċess verbal ta’ dan is-smigħ quddiem il-Kulleġġ Ġudikanti l-ġdid, u b’hekk eżiġiet ir-repetizzjoni ta’ dan is-smigħ.
 4. Din ma hijiex l-ewwel darba li l-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija dwar il-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali fir-rigward tal-miżuri ta’ protezzjoni li jibbenefikaw minnhom il-vittmi fid-dritt tal-Unjoni. Fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi tas‐16 ta’ Ġunju 2005, Pupino (3), u tal‐21 ta’ Diċembru 2011, X (4), il-Qorti tal-Ġustizzja kienet intalbet tinterpreta d-dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220 fil-kuntest tal-proċedura inċidentali ta’ produzzjoni antiċipata tal-prova, prevista fis-sistema ġuridika kriminali Taljana favur il-vittmi l-iktar vulnerabbli.
 5. Fil-kuntest ta’ din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, din id-darba, mitluba tirrispondi dwar il-portata tal-miżuri ta’ protezzjoni adottati mid-Direttiva 2012/29, li ssostitwixxiet id-Deċiżjoni Qafas 2001/220, meta huwa permess, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, li l-persuna akkużata topponi, fil-każ ta’ bidla li taffettwa l-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti, l-użu tal-proċessi verbali tas-smigħ tal-vittma.
 6. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, b’mod partikolari, tiddetermina l-portata ta’ dawn il-miżuri previsti fil-Kapitolu 4 ta’ din id-direttiva filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni d-drittijiet fundamentali li tibbenefika minnhom il-persuna akkużata abbażi tal-Artikoli 47 u 48 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (5) kif ukoll tal-Artikolu 6(1) u (3)(d) tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (6).
 7. Għalkemm l-imsemmija direttiva timponi lill-Istati Membri jiggarantixxu lill-vittmi tal-kriminalità livell għoli ta’ protezzjoni permezz tal-adozzjoni ta’ miżuri adattati relattivi għas-smigħ tagħhom waqt il-proċedura ġudizzjarja, ser nuri, f’dawn il-konklużjonijiet, li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma kellux l-intenzjoni jillimita n-numru ta’ okkażjonijiet tas-smigħ f’seduta pubblika tal-vittma, bl-eċċezzjoni tas-sitwazzjoni li fiha l-vittma hija minuri.
 8. Ser nispjega li, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ir-rispett tad-dritt għal smigħ xieraq kif ukoll ir-rispett tad-drittijiet ta’ difiża jeżiġu li l-qorti responsabbli sabiex tiddeċiedi fuq il-ħtija tal-persuna akkużata, tkun il-qorti li quddiemha, bħala prinċipju seħħ is-smigħ tax-xhud, b’mod partikolari meta dan ikun xhud deċiżiv, li x-xhieda tiegħu tista’ tiddetermina l-innoċenza jew il-ħtija ta’ din il-persuna. Dan jirriżulta mill-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà tal-qorti, mifhuma bħala dik li għandha konoxxenza diretta u immedjata tal-kawża, kif ukoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. F’dan il-kuntest, meta s-smigħ tax-xhud ikun determinanti fir-rigward tal-ħtija jew le tal-persuna akkużata, il-bidla fil-kompożizzjoni ta’ din il-qorti wara s-smigħ ta’ dan ix-xhud għandha twassal, bħala prinċipju, għal smigħ ġdid ta’ dan tal-aħħar.
 9. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li, bl-eċċezzjoni tal-miżuri previsti favur il-vittmi minuri, l-ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2012/29 ma tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni, li tippermetti lill-persuna akkużata topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ tal-vittma, u teżiġi b’hekk ir-repetizzjoni tiegħu quddiem il-Kulleġġ Ġudikanti l-ġdid.
 10. Għall-kuntrarju, ser nindika li, fil-każ li l-persuna akkużata teżiġi smigħ ġdid tal-vittma, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom l-obbligu jwettqu evalwazzjoni individwali, konformement mar-rekwiżiti tad-Direttiva 2012/29, sabiex jiddeterminaw il-ħtiġijiet speċifiċi ta’ din il-vittma u, jekk ikun il-każ, il-punt sa fejn hija tkun tista’ tibbenefika mill-miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi previsti fl-Artikoli 23 u 24 ta’ din id-direttiva. F’dan il-kuntest, nemmen li huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiżguraw li l-imsemmija miżuri ma jippreġudikawx in-natura xierqa tal-proċeduri fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta u lanqas id-drittijiet tad-difiża fis-sens tal-Artikolu 48(2) tagħha.
 11. Fl-aħħar, ser nippreċiża li d-Direttiva 2012/29 ma tipprekludix li Stat Membru jadotta miżuri iktar protettivi fir-rigward tas-smigħ tal-vittmi matul il-proċeduri kriminali, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn il-miżuri ma jippreġudikawx id-drittijiet proċedurali tal-persuna akkużata.
 A. Il-KEDB
 12. L-Artikolu 6(1) u (3)(d) tal-KEDB, intitolat “Dritt għal smigħ xieraq”, jipprovdi:
 “1. Fid-deċiżjoni [...] ta’ xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali [...] fi żmien raġonevoli minn tribunal [...].
 d) li jeżamina jew li jara li jiġu eżaminati xhieda kontra tiegħu u li jottjeni l-attendenza u l-eżami ta’ xhieda favur tiegħu taħt l-istess kundizzjonijiet bħax-xhieda kontra tiegħu.”
 B. Id-dritt tal-Unjoni
 1. Il-Karta
 13. It-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta jipprovdi li “[k]ull persuna għandha d-dritt għal smigħ ġust u pubbliku fi żmien raġjonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi”.
 14. L-Artikolu 48(2) tal-Karta jippreċiża li “[g]ħandu jiġi ggarantit ir-rispett għad-drittijiet tad-difiża ta’ kull imputat”.
 2. Id-Direttiva 2012/29
 15. Id-Direttiva 2012/29 hija intiża sabiex tirrevedi u tikkompleta l-prinċipji ddefiniti fid-Deċiżjoni Qafas 2001/220 u sabiex issaħħah il-livell ta’ protezzjoni tal-vittmi, b’mod partikolari fil-kuntest tal-proċeduri kriminali (7).
 16. Din id-direttiva għandha bħala għan li tiggarantixxi li l-vittmi tal-kriminalità jirċievu informazzjoni, appoġġ u protezzjoni xierqa u jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċeduri kriminali (8).
 17. Il-premessi 11, 12, 20, 53, 55, 58 u 66 tal-imsemmija direttiva huma fformulati kif ġej:
 “(11) Din id-Direttiva tistipula regoli minimi. [...]
 (12) Id-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva huma mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tal-awtur ta’ ksur. [...]
 (20) Ir-rwol tal-vittmi fis-sistema tal-ġustizzja kriminali u l-possibbiltà li huma jieħdu sehem attiv fil-proċedimenti kriminali jvarja minn Stat Membru għall-ieħor, skont is-sistema nazzjonali, u jiġu ddeterminati minn wieħed jew aktar mill-kriterji li ġejjin: [...] jekk il-vittma tkunx taħt rekwiżit legali jew tkun mitluba tieħu sehem attiv fil-proċedimenti kriminali, per eżempju bħala xhieda [...]. L-Istati Membri għandhom jiddeterminaw liema minn dawk il-kriterji japplikaw biex jiġi ddeterminat l-ambitu tad-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva, fejn ikun hemm referenzi għar-rwol tal-vittma fis-sistema tal-ġustizzja kriminali rilevanti.
 (53) Għandu jiġi limitat ir-riskju ta’ vittimizzazzjoni sekondarja u ripetuta, ta’ intimidazzjoni u ta’ ritaljazzjoni mill-awtur ta’ ksur jew b’riżultat tal-parteċipazzjoni fi proċedimenti kriminali billi l-proċedimenti jitwettqu b’mod koordinat u rispettuż, li jippermetti l-vittmi jiksbu fiduċja fl-awtoritajiet. L-interazzjoni mal-awtoritajiet kompetenti għandha tkun faċli kemm jista’ jkun filwaqt li jiġi limitat l-għadd ta’ interazzjonijiet li l-vittma jkollha magħhom pereżempju permezz ta’ reġistrazzjoni ta’ filmati tal-intervisti u billi jkun permess l-użu ta’ dan fil-proċedimenti tal-qorti. [...]
 (55) Uħud mill-vittmi huma partikolarment vulnerabbli għall-vittimizzazzjoni sekondarja u ripetuta, għall-intimidazzjoni u r-ritaljazzjoni min-naħa tal-awtur ta’ ksur waqt il-proċedimenti kriminali. Huwa possibbli li tali riskju joħroġ mill-karatteristiċi personali tal-vittma, jew it-tip, in-natura u ċ-ċirkostanzi tal-att kriminali. Huwa biss permezz ta’ valutazzjonijiet individwali, imwettqa kemm jista’ jkun malajr, li tali riskju jista’ jiġi identifikat b’mod effettiv. Tali valutazzjonijiet għandhom jitwettqu għall-vittmi kollha biex jiddeterminaw jekk humiex f’riskju ta vittimizzazzjoni sekondarja jew ripetuti, ta’ intimidazzjoni u ta’ ritaljazzjoni u liema miżuri ta’ protezzjoni speċjali huma jeħtieġu.
 (58) Vittmi li ġew identifikati bħala vulnerabbli għal vittimizzazzjoni sekondarja u ripetuta, intimidazzjoni u ritaljazzjoni għandhom jingħataw il-miżuri adatti biex jipproteġuhom matul il-proċedimenti kriminali. In-natura eżatta ta’ tali miżuri għandha tiġi determinata permezz tal-valutazzjoni individwali, b’kont meħud tax-xewqa tal-vittma. Sa fejn kwalunkwe tali miżura għandha tiġi determinata mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f’konformità mar-regoli tad-diskrezzjoni ġudizzjarja. It-tħassib u l-biża’ tal-vittmi b’rabta mal-proċedimenti għandhom ikunu fattur ewlieni fid-determinazzjoni ta’ jekk ikunux jeħtieġu xi mizura partikolari.
 (66) Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tħares il-prinċipji rikonoxxuti mill-[Karta]. B’mod partikolari, tfittex li tippromwovi [...] d-dritt għal smigħ xieraq.”
 18. Il-Kapitolu 3 tad-Direttiva 2012/29 jirrigwarda l-“[p]arteċipazzjoni fi proċedimenti kriminali” tal-vittma. L-Artikolu 16(1) tagħha huwa fformulat kif ġej:
 “L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, matul il-proċedimenti kriminali, il-vittmi jkunu intitolati li jiksbu deċiżjoni dwar il-kumpens mill-awtur ta’ ksur, fi żmien raġonevoli, ħlief fejn il-liġi nazzjonali tipprevedi li tali deċiżjoni ssir fi proċedimenti legali oħrajn.”
 19. Il-Kapitolu 4 ta’ din id-direttiva, dwar il-“[p]rotezzjoni tal-vittmi u rikonoxximent ta’ vittmi bi ħtiġijiet speċifiċi ta’ protezzjoni”, jinkludi l-Artikoli 18 sa 24.
 20. L-Artikolu 18 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Dritt għal protezzjoni”, jipprovdi:
 “Bla preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm miżuri disponibbli għall-protezzjoni tal-vittmi u l-membri tal-familja tagħhom minn vitimizzazzjoni sekondarja u repetuta, minn intimidazzjoni u minn ritaljazzjoni, inkluż kontra r-riskju ta’ ħsara emozzjonali jew psikoloġika, u għall-protezzjoni tad-dinjità tal-vittmi waqt l-interrogazzjoni u meta jagħtu x-xhieda tagħhom. Meta meħtieġ, tali miżuri għandhom jikludu wkoll proċeduri stabbiliti taħt il-liġi nazzjonali għall-protezzjoni fiżika tal-vittmi u l-membri tal-familja tagħhom.”
 21. L-Artikoli 19 sa 21 tad-Direttiva 2012/29 jirrigwardaw il-miżuri ta’ protezzjoni ġenerali li jibbenefikaw minnhom il-vittmi waqt is-smigħ u x-xhieda tagħhom.
 22. L-Artikolu 20 ta’ din id-direttiva, espliċitament imsemmi mill-qorti tar-rinviju, intitolat “Dritt għall-protezzjoni tal-vittmi waqt l-investigazzjonijiet kriminali”, jipprevedi:
 “Bla preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f’konformità mar-regoli ta’ diskrezzjoni ġudizzjarja, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li waqt investigazzjonijiet kriminali:
 b) l-għadd ta’ intervisti mal-vittmi jkun limitat kemm jista’ jkun u l-intervisti jsiru biss fejn strettament meħtieġ għall-iskopijiet tal-investigazzjonijiet kriminali;
 23. L-Artikolu 22 tal-imsemmija direttiva jirrigwarda l-evalwazzjoni individwali li l-vittmi għandhom ikunu s-suġġett tagħha sabiex jiġu ddeterminati l-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom fir-rigward tal-protezzjoni.
 24. L-Artikoli 23 u 24 tad-Direttiva 2012/29 jirrigwardaw, minn naħa tagħhom, il-miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi li jistgħu jibbenefikaw minnhom il-vittmi l-iktar vulnerabbli.
 C. Id-dritt Taljan
 25. L-Artikolu 111 tal-Costituzione (il-Kostituzzjoni Taljana) jirrigwarda l-garanziji tal-proċeduri kriminali u jenfasizza, b’mod partikolari, l-importanza tal-kontradittorju u n-natura orali tal-proċeduri kriminali Taljani, kif ukoll l-eċċezzjonijiet tagħhom fil-formalitajiet ta’ kisba tal-prova. Dan jipprovdi (9):
 “Il-ġurisdizzjoni għandha tiġi eżerċitata permezz ta’ proċess ġust irregolat mil-liġi.
 Kull proċess għandu jseħħ b’osservanza tal-prinċipju ta’ kontradittorju, f’kundizzjonijiet ta’ ugwaljanza għall-partijiet, quddiem qorti terza u imparzjali. Il-liġi għandha tiggarantixxi tul raġonevoli ta’ dan il-proċess.
 Fil-proċess kriminali, il-liġi tiggarantixxi li l-persuna akkużata bi reat [...] għandu jkollha l-possibbiltà, quddiem il-qorti, teżamina jew tara li jiġu eżaminati, il-persuni li jwettqu dikjarazzjonijiet kontriha [...]
 Il-proċess kriminali għandu jkun suġġett għall-prinċipju ta’ kontradittorju fil-produzzjoni tal-prova. [...]
 Il-liġi għandha tirregola l-każijiet li fihom il-produzzjoni tal-prova ma ssirx waqt il-kontradittorju minħabba l-kunsens mogħti mill-imputat, minħabba impossibbiltà stabbilita ta’ natura oġġettiva jew minħabba aġir illegali li l-prova tiegħu hija stabbilita.
 26. L-Artikolu 511 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, intitolat “Qari awtorizzat”, jipprovdi, fil-paragrafi (1) u (2) tiegħu:
 “1. Il-qorti għandha tiddeċiedi, jekk ikun il-każ ex officio, li l-atti tal-proċess għandhom jinqraw, kompletament jew parzjalment, għall-finijiet tad-diskussjoni.
 2. Il-qari tal-proċessi verbal tax-xhieda għandu jiġi deċiż biss wara s-smigħ tax-xhud, ħlief fl-assenza ta’ smigħ.”
 27. L-Artikolu 525 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, intitolat “Immedjatezza tad-deċiżjoni”, jipprevedi, fil-paragrafi (1) u (2) tiegħu:
 “1. Is-sentenza għandha tingħata immedjatament wara l-għeluq tad-diskussjoni.
 2. Taħt piena ta’ nullità assoluta, l-Imħallfin li jagħtu s-sentenza għandhom ikunu dawk li pparteċipaw għad-diskussjoni [...]”
 III. Il-fatti tal-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
 28. M. Gambino u S. Hyka huma s-suġġett ta’ proċeduri kriminali mibdija minħabba reati ta’ ħasil ta’ flus u ta’ frodi quddiem it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari), adita fl-ewwel istanza. Waħda mill-vittmi dehret parte civile u talbet kumpens minħabba d-dannu subit minħabba l-frodi mwettqa minn M. Gambino.
 29. Il-vittmi ta’ dawn ir-reati instemgħu bħala xhieda waqt seduta tal‐14 ta’ April 2015.
 30. Wara bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti, fejn wieħed mit-tliet Imħallfin ġie ssostitwit, M. Gambino, bħala konvenut, talab, waqt is-seduta għas-smigħ tad-diskussjoni tal‐21 ta’ Frar 2017 u fuq il-bażi tal-Artikoli 511 u 525 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, smigħ mill-ġdid tal-vittmi. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li din il-parti ma ppreċiżatx il-punti li fuqhom kien assolutament neċessarju li dawn il-vittmi jinstemgħu mill-ġdid.
 31. Hekk kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju, fil-każ ta’ bidla li taffettwa l-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti, il-leġiżlazzjoni Taljana tipprevedi, fil-fatt, ir-repetizzjoni tad-diskussjoni, fatt li jimplika r-repetizzjoni tal-proċedura u, konsegwentement, is-smigħ mill-ġdid tax-xhieda (10). Għaldaqstant, meta l-qorti taċċetta l-prova permezz ta’ xhieda, jista’ jsir il-qari tal-proċess verbal tax-xhieda diġà mogħtija biss meta jkun hemm il-kunsens tal-partijiet kollha fil-proċedura.
 32. Il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja) kienet b’hekk iddeċidiet li “[i]r-repetizzjoni tad-diskussjoni minħabba l-bidla ta’ Imħallef uniku jew ta’ wieħed mill-Imħallfin ta’ Kulleġġ Ġudikanti twassal għall-impossibbiltà li tintuża x-xhieda diġà mogħtija quddiem l-imsemmi Imħallef għall-finijiet tas-sentenza, fuq il-bażi tal-qari biss tal-proċess verbal, mingħajr ma jinstema’ mill-ġdid ix-xhud, fil-każ fejn smigħ ġdid ikun għadu possibbli u fejn dan intalab minn waħda mill-partijiet” (11).
 33. Id-difiża ressqet mill-ġdid it-talba tagħha intiża sabiex tikseb smigħ ġdid tal-vittmi waqt is-seduta tal‐10 ta’ Ottubru 2017, li matulha, il-Pubblico Ministero (il-Prosekutur Pubbliku, l-Italja) talab it-tressiq ta’ talba għal deċiżjoni preliminari. Fil-fatt, waħda mill-provi mitluba mill-Prosekutur sabiex jistabbilixxi l-ħtija tal-persuni akkużati hija kkostitwita mix-xhieda tal-vittmi tal-frodi u min-natura utilizzabbli tagħha.
 34. Il-qorti tar-rinviju taqsam id-dubji espressi mill-Prosekutur Pubbliku fir-rigward tal-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 511(2) u fl-Artikolu 525(2) tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali mad-Direttiva 2012/29.
 35. Filwaqt li din id-direttiva teżiġi garanzija, lill-vittmi tal-kriminalità, ta’ protezzjoni adegwata matul il-proċeduri kriminali, id-dispożizzjonijiet Taljani , inkwantu dawn jippermettu lid-difiża topponi għall-użu tal-proċessi verbal tad-dikjarazzjonijiet u teżiġi b’hekk ir-repetizzjoni tas-smigħ, iwasslu mhux biss sabiex tiġi imposta fuq il-vittmi tbatija psikoloġika addizzjonali li hija kuntrarja għall-iskop tad-Direttiva 2012/29, iżda jippermettu wkoll lill-persuni akkużati jabbużaw mid-dritt għal smigħ xieraq sabiex itawlu t-tul tal-proċedura, u b’hekk irendu ineffettiv id-dritt għall-kumpens għad-dannu f’terminu raġonevoli. Skont il-qorti tar-rinviju, ir-repetizzjoni tas-smigħ huwa b’hekk kuntrarju għall-prinċipji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas‐16 ta’ Ġunju 2005, Pupino (12).
 36. Il-qorti tar-rinviju tqis li, mill-mument li fih is-smigħ tal-vittmi sar pubblikament b’osservanza għall-kontradittorju u quddiem qorti imparzjali, il-qari tal-proċessi verbal ta’ dan is-smigħ ma jippreġudika bl-ebda mod id-dritt għal smigħ xieraq li jibbenefikaw minnu l-persuni akkużati. Hija tenfasizza li, fi kwalunkwe każ, huwa neċessarju li jiġi applikat il-prinċipju ta’ proporzjonalità, u li jsir ibbilanċjar bejn il-bżonn li jiġi ggarantit ir-rispett tad-dinjità tal-vittma, konformement mad-Direttiva 2012/29, u dak tar-rispett tad-dritt għal smigħ xieraq stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta u fl-Artikolu 6 tal-KEDB.
 37. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
 “L-Artikoli 16, 18 u 20(b) tad-Direttiva 2012/29/UE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li l-vittma jkollha terġa’ tixhed f’seduta quddiem qorti b’kompożizzjoni ġdida meta waħda mill-partijiet fil-proċeduri tirrifjuta, skont l-Artikoli 511(2) u 525(2) tal-[Kodiċi tal-Proċedura Kriminali] (kif jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita f’dan il-qasam), li tagħti l-kunsens tagħha sabiex jinqara l-proċess verbal tal-istqarrijiet li saru qabel mill-istess vittma fl-osservanza tal-kontradittorju quddiem qorti b’kompożizzjoni differenti fl-istess proċeduri?”
 IV. Osservazzjonijiet preliminari
 38. L-eżami tad-domanda preliminari jeħtieġ li jsiru xi osservazzjonijiet preliminari.
 39. Fl-ewwel lok, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta b’mod ċar li, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, il-vittma hija mitluba tipparteċipa fil-proċeduri kriminali mibdija kontra M. Gambino u S. Hyka bħala xhud kontra tagħhom. Madankollu, it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari) ma tindikax jekk id-dikjarazzjoni ta’ dan ix-xhud hijiex determinanti għall-finijiet tal-ħtija jew le tal-persuni akkużati. Bl-istess mod, lanqas ma tippreċiża jekk dan ix-xhud huwiex partikolarment vulnerabbli. Madankollu, nistgħu neskludu li l-vittma ta’ din il-frodi hija minuri.
 40. Fit-tieni lok, għandu jiġi enfasizzat il-fatt li l-proċeduri kriminali inkwistjoni qegħdin iseħħu quddiem qorti tal-ewwel istanza. Għaldaqstant, dawn il-konklużjonijiet ser ikunu limitati għar-regoli u għall-prinċipji li jirregolaw is-smigħ tax-xhieda fil-kuntest tal-proċeduri fl-ewwel istanza, sa fejn, meta seduta pubblika tkun seħħet fl-ewwel istanza, l-assenza ta’ diskussjoni pubblika fl-appell tista’ tiġi ġġustifikata mill-partikolaritajiet tal-proċeduri inkwistjoni, fid-dawl tan-natura tas-sistema nazzjonali ta’ appell, tal-portata tas-setgħat tal-qorti tal-appell li jirriżultaw mis-sistema ġuridika nazzjonali u tan-natura tal-kwistjonijiet li hija kellha tiddeċiedi dwarhom.
 41. Fl-aħħar u fit-tielet lok, id-domanda li tagħmel it-Tribunal di Bari (il-Qorti ta’ Bari) teħtieġ li titfakkar in-natura tal-proċeduri kriminali Taljani (13) u l-prinċipji li jirregolawhom. Fil-fatt, tradizzjonalment, issir distinzjoni bejn żewġ mudelli proċedurali u istituzzjonali li jippermettu li tinftiehem l-organizzazzjoni tal-qrati kriminali u r-rwol li dawn jirriżervaw lill-awturi differenti tax-xena ġudizzjarja kriminali: il-mudell akkużatorju u l-mudell inkwiżitorju.
 42. L-Artikolu 111 tal-Kostituzzjoni Taljana jistabbilixxi l-prinċipji bażiċi ta’ proċeduri akkużatorji, li fosthom huwa inkluż il-prinċipju ta’ espressjoni orali. B’hekk, din id-dispożizzjoni tipprevedi li, “[f]il-proċess kriminali, il-liġi tiggarantixxi li l-persuna akkużata b’reat [...] għandu jkollha l-possibbiltà, quddiem il-qorti, teżamina jew tara li jiġu eżaminati, il-persuni li jwettqu dikjarazzjonijiet kontriha”, u li l-proċess kriminali għandu jkun “suġġett għall-prinċipju ta’ kontradittorju fil-produzzjoni tal-prova”.
 43. Fil-kuntest tas-sistema ġuridika kriminali Taljana, l-Artikolu 525 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali jistabbilixxi, hekk kif ippreċiżat ukoll il-qorti tar-rinviju, il-prinċipju ta’ immedjatezza kemm fl-aspett ratione temporis tiegħu u kemm f’dak spazjali.
 44. Il-prinċipju ta’ immedjatezza, intiż bħala dak tal-konoxxenza diretta u immedjata tal-kawża, jaqa’ taħt il-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà tal-qorti.
 45. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ma ddeċidietx dwar il-portata ta’ dawn il-prinċipji. L-Avukat Ġenerali Philippe Léger biss, fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Baustahlgewebe vs Il‐Kummissjoni ddeskriva l-parametri tagħhom (14). L-imsemmija prinċipji, kif iggarantiti fid-dritt tal-Istati Membri, jidhru bħala li huma prinċipji li għandhom numru ta’ aspetti differenti.
 46. Mifhuma b’mod wiesa’, il-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà jinkludu n-natura diretta tal-proċedura ġudizzjarja, li abbażi tagħha l-qorti għandha jkollha kuntatt personali u dirett mal-awturi differenti tal-proċess kriminali, jiġifieri l-partijiet, ix-xhieda, il-periti, l-avukati tal-partijiet u l-Prosekutur Pubbliku (15).
 47. Fid-dritt kriminali Franċiż, dawn il-prinċipji jimplikaw li l-qrati ġudizzjarji huma, bħala prinċipju, obbligati li jifformaw l-opinjoni tagħhom fuq provi amministrati quddiemhom, oralment u direttament, jiġifieri, li huma għandhom jiddeċiedu abbażi ta’ dak li huma jisimgħu (jew jaraw) waqt is-seduta, u mhux abbażi tad-dokumenti inklużi fil-fajl tal-investigazzjonijiet tal-pulizija jew tal-istruttorja (16).
 48. Il-prinċipju ta’ espressjoni orali jimplika li l-qorti tiddeċiedi mhux biss abbażi ta’ fajl, iżda wara esperjenza personali u umana tal-awturi u tax-xhieda tar-reat, fatt li jimplika partikolarment li x-xhieda, irrispettivament minn jekk dawn xehdux jew le waqt l-istruttorja, għandhom jinstemgħu oralment (17). Fil-fatt, fir-rigward ta’ xhieda, l-amministrazzjoni tal-prova ma tidhirx li hija neċessarja biss fir-rigward tal-kontenut ta’ din ix-xhieda, iżda, meta s-sentenza tiddependi b’mod deċiżiv fuq l-aġir tax-xhud, tal-mod li bih dan jixhed u tal-impressjoni li huwa jagħti.
 49. Dan il-prinċipju jikkostitwixxi varjazzjoni tal-prinċipju ta’ kontradittorju li jeżiġi li l-provi prodotti quddiem il-Kulleġġ Ġudikanti setgħu jiġu diskussi mill-partijiet waqt diskussjoni pubblika. Meta l-akkuża tkun ibbażata kompletament jew parzjalment fuq xhieda, id-diskussjoni kontradittorja tista’ biss tkun kompletament illuminanti jekk tippermetti li jiġi evalwat il-grad ta’ kredibbiltà tax-xhud u għaldaqstant is-solidità tax-xhieda tiegħu (18). B’hekk, meta l-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti tinbidel, ikun neċessarju, sabiex jiġi ggarantit ir-rispett ta’ dawn il-prinċipji, li x-xhud jinstema’ mill-ġdid mill-Kulleġġ Ġudikanti kompost b’mod differenti, partikolarment meta x-xhieda tkun tikkostitwixxi prova essenzjali u deċiżiva li s-saħħa probatorja tagħha tiddependi fuq l-impressjoni mogħtija.
 50. Il-prinċipju ta’ immedjatezza jieħu inkunsiderazzjoni bis-sħiħ ir-rekwiżiti stabbiliti mill-prinċipju ta’ espressjoni orali. Dan l-ewwel prinċipju jkopri żewġ aspetti, wieħed ratione temporis, l-ieħor spazjali, rifless, f’dan il-każ, fl-Artikolu 525 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali.
 51. L-immedjatezza ratione temporis taqa’ iktar taħt il-qasam tat-terminu raġonevoli. Dan jeżiġi li l-awtoritajiet ġudizzjarji jiddeċiedu f’terminu raġonevoli sabiex jiġi evitat li, minħabba ż-żmien li jkun għadda bejn is-seduta u s-sentenza, il-memorji jintesew f’moħħ l-Imħallfin (19). Il-ksur ta’ dan il-prinċipju ma għandux impatt fuq id-deċiżjoni meħuda.
 52. L-immedjatezza spazjali tirreferi għall-fatt li l-qorti ma tistax tqiegħed intermedjarju bejnha u bejn il-parti fil-kawża jew ir-rappreżentant tagħha u timplika li Imħallef li ma jkunx attenda għas-seduta għas-sottomissjonijiet orali ma huwiex ammess jipparteċipa għad-deċiżjoni (20). Is-sentenza mogħtija bi ksur ta’ dan il-prinċipju toħloq riskju li jiġu miksura aspetti essenzjali tal-kawża. Abbażi tal-Artikolu 32(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, “[m]eta tkun inżammet seduta għas-sottomissjonijiet orali, huma biss l-Imħallfin li jkunu pparteċipaw f’din is-seduta [...] li jistgħu jieħdu sehem fid-deliberazzjonijiet”. Fil-kawża prinċipali, dan il-prinċipju huwa rifless fl-Artikolu 525(2) tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, li jipprovdi “l-Imħallfin li jagħtu s-sentenza, għandhom ikunu dawk li pparteċipaw għad-diskussjoni”. Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari) tindika li, abbażi ta’ din id-dispożizzjoni, l-Imħallfin li jiddeċiedu dwar ir-responsabbiltà kriminali tal-persuna akkużata għandhom ikunu l-istess Imħallfin li assistew għall-produzzjoni tal-provi.
 53. Din id-domanda preliminari tirrigwarda dan il-punt.
 V. L-analiżi
 54. Permezz tad-domanda tagħha, it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari) tfittex, essenzjalment, li tiddetermina jekk, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-qorti tal-ewwel istanza li quddiemha l-vittma ta’ reat kriminali nstemgħet bħala xhud, l-Artikoli 16, 18,u kif ukoll l-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2012/29 jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprevedi sistema proċedurali li abbażi tagħha l-persuna akkużata tista’ topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ tal-vittma quddiem il-Kulleġġ Ġudikanti kompost b’mod differenti, u teżiġi b’hekk smigħ ġdid tagħha.
 55. F’sitwazzjoni bħal din preżenti, ir-risposta għal din id-domanda hija bla dubju negattiva.
 56. Fil-fatt, sa fejn il-vittma tar-reat kriminali inkwistjoni ma tkunx minuri, jirriżulta b’mod ċar minn eżami tal-kliem u tas-sens tad-Direttiva 2012/29 li l-ebda waħda mill-miżuri ġenerali jew speċifiċi ta’ protezzjoni li hija tistabbilixxi ma tobbliga lill-Istati Membri jiddispensaw lill-vittma minn smigħ ġdid fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti li quddiemu hija nstemgħet. Mill-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà tal-qorti, mifhuma bħala dik li għandha konoxxenza diretta u immedjata tal-kawża, jirriżulta li l-qorti responsabbli sabiex tiddeċiedi fuq il-ħtija tal-persuna akkużata fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali għandha tkun dik li quddiemha, bħala prinċipju, twettaq is-smigħ tax-xhud. Dan għandu jiggarantixxi r-rispett tad-dritt għal smigħ xieraq fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, kif ukoll ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża fis-sens tal-Artikolu 48(2) tagħha.
 57. Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex il-possibbiltà tiddeċiedi fuq il-portata tal-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà tal-qorti, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem żviluppat, f’dan ir-rigward, ġurisprudenza voluminuża, li abbażi tagħha hija tqis li l-bidla fil-kompożizzjoni ta’ qorti wara s-smigħ ta’ xhud deċiżiv għandha twassal, bħala prinċipju, għal smigħ mill-ġdid ta’ dan tal-aħħar.
 58. Fil-kuntest tal-ewwel parti tar-raġunament tiegħi ser niżviluppa kull wieħed minn dawn l-argumenti. It-tieni parti ser tkun iddedikata għall-eżami tar-regoli li jirregolaw il-kumpens tal-vittma ta’ reat kriminali u ser tkun iqsar, peress li ma hijiex kwistjoni fil-qalba ta’ din il-kawża.
 A. Ir-regoli dwar il-protezzjoni tal-vittma waqt is-smigħ tagħha fi proċeduri kriminali
 1. Id-dispożizzjonijiet previsti fil-Kapitolu 4 tad-Direttiva 2012/29
 59. Il-Kapitolu 4 tad-Direttiva 2012/29 huwa intitolat “Protezzjoni tal-vittmi u rikonoxximent ta’ vittmi bi ħtiġijiet speċifiċi ta’ protezzjoni”.
 60. Fi ħdan dan il-kapitolu, l-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29, li l-interpretazzjoni tiegħu hija mitluba hawnhekk, huwa artikolu introduttiv li jistabbilixxi l-prinċipju ġenerali li abbażi tiegħu, waqt is-smigħ tagħha jew waqt ix-xhieda tagħha, il-vittma ta’ reat kriminali għandha tibbenefika minn protezzjoni, bla ħsara, madankollu, għar-rispett tad-drittijiet tad-difiża tal-awtur allegat tar-reat.
 61. Konformement ma’ din id-dispożizzjoni, l-Istati Membri għandhom jadottaw miżuri li jippermettu, waqt is-smigħ jew ix-xhieda tal-vittma, li l-vittma tkun protetta minn attakk fuq id-dinjità tagħha, minn vittimizzazzjoni sekondarja u rrepetuta jew ukoll minn atti ta’ intimidazzjoni u minn ritaljazzjoni, kemm jekk dawn jirriżultaw mill-aġir tal-awtur tar-reat u kemm jekk dawn jirriżultaw mill-parteċipazzjoni tal-vittma fil-proċeduri kriminali.
 62. Dan id-dritt jimplika l-adozzjoni ta’ serje ta’ miżuri li l-leġiżlatur tal-Unjoni jrid li tkun “wiesgħa” (21). Madankollu, bl-eċċezzjoni tal-miżuri ta’ protezzjoni intiżi għall-vittmi minuri, l-ebda waħda mill-miżuri ġenerali jew speċifiċi stabbiliti mid-Direttiva 2012/29 ma tobbliga lill-Istati Membri jiddispensaw lill-vittma minn smigħ ġdid fil-kwalità ta’ xhud, matul proċeduri kriminali, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti.
 a) In-natura tal-miżuri ta’ protezzjoni li tibbenefika minnhom il-vittma waqt is-smigħ tagħha
 63. Il-miżuri ta’ protezzjoni li tibbenefika minnhom il-vittma ta’ reat kriminali huma previsti fl-Artikoli 19 sa 24 tad-Direttiva 2012/29.
 64. Il-miżuri ta’ protezzjoni, stabbiliti fl-Artikoli 19 sa 22 ta’ din id-direttiva, huma ġenerali (22). Hekk kif irrilevat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tal‐15 ta’ Settembru 2011, Gueye u Salmerón Sánchez (23), dawn il-miżuri huma ta’ ordni preventiva u prattika u huma intiżi sabiex jiżguraw li l-vittma tista’ tipparteċipa fil-proċess kriminali b’mod xieraq mingħajr ma din il-parteċipazzjoni tkun kompromessa minn riskji fir-rigward tas-sigurtà tagħha u tal-ħajja privata tagħha (24). B’hekk dawn jinkludu miżuri applikabbli għat-totalità tal-proċeduri kriminali li jippermettu, minn naħa, li jiġi evitat kull kuntatt bejn il-vittma u l-awtur tar-reat fil-post fejn iseħħu l-proċeduri kriminali (Artikolu 19) u, min-naħa l-oħra, li tiġi ggarantita l-protezzjoni tal-ħajja privata tal-vittma (Artikolu 21).
 65. L-imsemmija miżuri jinkludu, ukoll, miżuri speċifikament applikabbli għall-fażi tal-investigazzjoni kriminali. B’hekk, skont l-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2012/29, is-smigħ għandu jseħħ biss meta jkun strettament neċessarju għall-finijiet tal-investigazzjoni u n-numru ta’ smigħ għandu jkun limitat kemm jista’ jkun. Għalkemm, fit-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment espliċitu għal dan l-artikolu sabiex tikkontesta l-legalità tal-leġiżlazzjoni Taljana, din id-dispożizzjoni ma hijiex rilevanti fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Fil-fatt, għalkemm il-leġiżlatur tal-Unjoni rrepeta hawnhekk il-miżura stabbilita fl-ex Artikolu 3(2) tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220 billi llimita n-numru ta’ smigħ tal-vittma, huwa madankollu għażel li jillimita espliċitament l-applikazzjoni tagħha għall-fażi tal-investigazzjoni kriminali, bl-esklużjoni tal-proċedura ġudizzjarja (fatt li ma kienx il-każ preċedentement), u li jissuġġettaha għar-rispett komplet tad-drittijiet tad-difiża tal-persuna akkużata.
 66. Fl-aħħar, b’applikazzjoni tal-Artikolu 22 tad-Direttiva 2012/29, dawn il-miżuri ta’ protezzjoni ġenerali jeżiġu li l-Istati Membri jwettqu evalwazzjoni individwali tal-vittmi sabiex jiddeterminaw il-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom. Huwa biss fir-rigward tal-vittmi li, wara din l-evalwazzjoni, ġew identifikati bħala partikolarment vulnerabbli, bħalma huma l-minuri, il-vittmi ta’ terroriżmu jew ta’ vjolenza domestika, li l-leġiżlatur tal-Unjoni jipprevedi miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi relatati mas-smigħ tagħhom, previsti fl-Artikolu 23 ta’ din id-direttiva, u, fir-rigward tal-minuri, fl-Artikolu 24 tagħha, fejn dawn il-miżuri jiżdiedu mal-miżuri ta’ protezzjoni ġenerali.
 67. .Fir-rigward, b’mod partikolari, tad-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni jwettaq distinzjoni bejn il-miżuri speċifiċi applikabbli għas-smigħ tal-vittma matul l-investigazzjoni kriminali u dawk applikabbli waqt il-proċedura ġudizzjarja. Għalkemm dawk tal-ewwel ma humiex rilevanti meta jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest tal-kawża prinċipali (25), it-tieni juru, bil-kontra, partikolarment sew ir-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li ma jaffettwax l-iżvolġiment tal-proċeduri kriminali, u, partikolarment, li ma jnaqqasx l-importanza tal-fażi tas-smigħ tal-vittma.
 68. Fil-fatt, għalkemm il-leġiżlatur tal-Unjoni jippermetti, partikolarment, li l-vittma tinstema’ waqt is-seduta mingħajr ma tkun preżenti, permezz ta’ mezzi ta’ komunikazzjoni xierqa, jew permezz ta’ seduta in camera, għandu jiġi kkonstatat li, bl-eċċezzjoni tas-sitwazzjoni li fiha l-vittma hija minuri (26), huwa ma jipprevedix li jillimita n-numru ta’ smigħ matul din il-fażi tal-proċeduri kriminali, lanqas fil-każ fejn hija jkollha bżonn speċifiku ta’ protezzjoni minħabba l-vulnerabbiltà tagħha, inkwantu “jekk dan ma jsirx tkun tista’ ssir ħsara lill-vittma jew persuna oħra jew tista’ tippreġudika l-kors tal-proċedimenti” (27).
 69. L-eżami tal-kliem tal-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29 kif ukoll tas-sens tal-Kapitolu 4 li fih tinsab din id-dispożizzjoni juri b’mod ċar li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma kellux intenzjoni jillimita n-numru ta’ smigħ tal-vittma matul il-proċedura ġudizzjarja, la fil-kuntest tal-miżuri ta’ protezzjoni ġenerali u lanqas fil-kuntest tal-miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi intiżi għall-vittmi l-iktar vulnerabbli, bl-eċċezzjoni tal-miżuri intiżi għall-vittmi minuri.
 b) Il-portata tal-miżuri ta’ protezzjoni li tibbenefika minnhom il-vittma waqt is-smigħ tagħha
 70. Il-miżuri ta’ protezzjoni li għadni kif semmejt jistgħu jkollhom portata limitata.
 71. Fl-ewwel lok, mill-premessi 11 u 67 tad-Direttiva 2012/29 jirriżulta li r-regoli applikabbli għall-protezzjoni tal-vittmi huma f’dan il-każ regoli minimi, li jħallu b’hekk setgħa diskrezzjonali wiesgħa lill-Istati Membri fir-rigward tal-modalitajiet konkreti ta’ implementazzjoni ta’ dawn il-miżuri. Riżerva bħal din tippermetti li jittieħdu inkunsiderazzjoni d-differenzi li jeżistu bejn is-sistemi legali nazzjonali u, b’mod partikolari, in-natura orali jew miktuba tal-proċeduri kriminali u l-post tal-vittma fil-proċeduri kriminali.
 72. Fit-tieni lok, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħa ħsieb, qabel kollox, li jippreċiża fil-premessa 12 tad-Direttiva 2012/29, jiġifieri immedjatament wara li tfakkar il-kuntest storiku tagħha, li “[i]d-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva huma mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tal-awtur ta’ ksur”. Barra minn hekk, fil-premessa 66 tal-imsemmija direttiva, huwa ppreċiża li din tirrispetta lid-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji stabbiliti mill-Karta, b’mod partikolari dak intiż sabiex jippromwovi d-dritt għal smigħ xieraq.
 73. B’hekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni jistabbilixxi għall-benefiċċju tal-vittma drittijiet li l-eżerċizzju tagħhom ma jistax jippreġudika d-dritt għal smigħ xieraq u d-drittijiet tad-difiża ta’ persuna akkużata, rispettivament stabbiliti fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 u fl-Artikolu 48(2) tal-Karta.
 74. Barra minn hekk, jirriżulta b’mod ċar mill-kliem tal-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29, iżda wkoll mill-kliem tad-dispożizzjonijiet kollha li jifformaw il-Kapitolu 4 tagħha, li l-Istati Membri jistgħu jadottaw miżuri ta’ protezzjoni li jirrigwardaw is-smigħ tal-vittmi biss sakemm id-drittijiet proċedurali tal-persuni akkużati fil-kuntest tal-proċeduri kriminali huma debitament protetti.
 75. Il-leġiżlatur tal-Unjoni fformula din ir-riżerva fl-okkażjoni tal-istabbiliment tad-dritt għal protezzjoni waqt is-smigħ li jinsab fl-Artikolu 18 ta’ din id-direttiva. Huwa rrepeta l-imsemmija riżerva fl-artikoli sussegwenti. B’hekk, fl-Artikolu 19 tal-imsemmija direttiva, il-miżuri li huma intiżi sabiex jiggarantixxu, matul il-proċeduri kriminali, l-assenza ta’ kuntatt bejn il-vittma u l-awtur tar-reat huma applikabbli “sakemm il-proċedimenti kriminali ma jkunux jeħtieġu tali kuntatt”; fl-Artikolu 20 tad-Direttiva 2012/29, il-miżuri li huma intiżi sabiex jillimitaw in-numru ta’ smigħ tal-vittmi huma applikabbli “[b]la preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f’konformità mar-regoli ta’ diskrezzjoni ġudizzjarja” u barra minn hekk huma previsti biss għall-fażi tal-investigazzjoni kriminali; fl-Artikolu 21 ta’ din id-direttiva, il-miżuri li huma intiżi sabiex jipproteġu l-ħajja privata tal-vittma għandhom dejjem ikunu “konsistenti mad-dritt għal proċess ġust” (28), u fl-aħħar, fl-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva, il-miżuri dwar is-smigħ tal-vittmi l-iktar vulnerabbli huma applikabbli “[m]ingħajr preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża u f’konformità mar-regoli tad-diskrezzjoni ġudizzjarja” (29).
 76. Għalkemm id-Direttiva 2012/29 tobbliga lill-Istati Membri jiggarantixxu lill-vittmi livell għoli ta’ protezzjoni waqt is-smigħ tagħhom u toffrilhom ukoll il-possibbiltà li jestendu d-drittijiet iddefiniti f’din id-direttiva sabiex joffru grad ta’ protezzjoni ogħla, dawn l-Istati Membri jibqgħu madankollu obbligati li ma jippreġudikawx id-drittijiet proċedurali tal-persuni akkużati.
 77. Fis-sentenzi tas‐16 ta’ Ġunju 2005, Pupino (30), u tad‐9 ta’ Ottubru 2008, Katz (31), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret barra minn hekk, fir-rigward tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 2 (“[r]ispett” għad-dinjità personali tal-vittma u “rikonoxximent” tad-drittijiet u tal-interessi leġittimi tagħha), tal-Artikolu 3 (“[s]eduti, u l-provvista ta’ provi”) u tal-Artikolu 8 (“[i]d-dritt għall-protezzjoni”) tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220, li din għandha tiġi interpretata b’mod li jiġu rrispettati d-drittijiet fundamentali u, b’mod partikolari, id-dritt għal smigħ xieraq, hekk kif huwa stabbilit fl-Artikolu 6 tal-KEDB (32). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, hija l-qorti nazzjonali “li għandha tiżgura b’mod partikolari li l-amministrazzjoni tal-provi fil-kuntest tal-proċeduri kriminali, ikkunsidrati fl-intier tagħhom, ma tippreġudikax proċeduri ġusti skont l-Artikolu 6 tal-KEDB, kif interpretat mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem” (33).
 78. Din il-ġurisprudenza hija applikabbli b’mod evidenti fil-kuntest tal-implimentazzjoni tad-Direttiva 2012/29.
 79. Fit-tielet lok, din ir-riżerva relatata mar-rispett tad-drittijiet tad-difiża għandha portata ikbar meta l-vittma tokkupa pożizzjoni deċiżiva fil-kuntest tal-proċeduri kriminali, pereżempju bħala xhud.
 80. Fil-fatt, il-leġiżlatur tal-Unjoni rrikonoxxa espliċitament, fil-premessa 20 tad-Direttiva 2012/29 li l-portata tad-drittijiet stabbiliti f’din id-direttiva tvarja abbażi tar-rwol mogħti lill-vittmi fis-sistema ta’ ġustizzja kriminali ta’ kull wieħed mill-Istati Membri, u tiddependi partikolarment fuq il-punt dwar jekk il-vittma hijiex ġuridikament obbligata tipparteċipa attivament fil-proċeduri kriminali jew jekk hijiex imsejħa tipparteċipa fiha b’mod attiv, pereżempju bħala xhud.
 81. L-eżami tal-kliem u tas-sens tad-Direttiva 2012/29 jippermettili nasal għall-konklużjonijiet li ġejjin.
 82. Bl-eċċezzjoni tas-sitwazzjoni li fiha l-vittma hija minuri, l-ebda dispożizzjoni tad-Direttiva 2012/29 ma tobbliga lill-Istati Membri jiddispensaw lill-vittma, anki dik l-iktar vulnerabbli, minn smigħ ġdid matul il-proċeduri kriminali fil-każ fejn il-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti tkun inbidlet.
 83. F’dawn iċ-ċirkustanzi, leġiżlazzjoni nazzjonali li, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprevedi, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti, sistema proċedurali li abbażi tagħha l-persuna akkużata tista’ topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ tal-vittma, u teżiġi b’hekk ir-repetizzjoni tiegħu, ma hijiex kuntrarja għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2012/29 u taqa’ taħt is-setgħa diskrezzjonali li l-Istat Membru għandu.
 84. Din il-leġiżlazzjoni tidher adattata sabiex tiżgura r-rispett tad-drittijiet tad-difiża u n-natura xierqa tal-proċeduri, li jimplikaw, f’sistema ġuridika tat-tip akkużatorja, li l-qorti responsabbli sabiex jiddeċiedi fuq l-innoċenza jew il-ħtija tal-persuna akkużata tkun il-qorti li quddiemha, bħala prinċipju, seħħ is-smigħ tax-xhud. Dan jirriżulta mill-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ immutabbiltà tal-qorti li indikajt preċedentement il-portata tagħhom. B’hekk, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni, meta l-Imħallef uniku inbidel jew il-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti ġiet mibdula qabel ma tkun ingħatat is-sentenza, ir-rispett tad-drittijiet u tal-prinċipji msemmija iktar ’il fuq jimplika, bħala prinċipju, smigħ mill-ġdid tax-xhud.
 85. Madankollu, din il-konklużjoni għandha tiġi kkwalifikata.
 86. Minn naħa, kif rajna, din il-leġiżlazzjoni ma tistax tiddispensa lill-Istati Membri milli jwettqu, konformement mal-Artikolu 22 tad-Direttiva 2012/29, evalwazzjoni individwali sabiex jiddeterminaw il-ħtiġijiet speċifiċi tal-vittma, u, jekk ikun il-każ, il-punt sa fejn hija tkun tista’ tibbenefika mill-miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi previsti fl-Artikoli 23 u 24 ta’ din id-direttiva (34).
 87. F’dan ir-rigward, mis-sentenza tal‐21 ta’ Diċembru 2011, X (35), jirriżulta li, fil-kuntest tas-sistema ġuridika Taljana u bla ħsara għall-emendi leġiżlattivi li setgħu seħħew minn dakinhar, il-vittma ta’ reat kriminali hija protetta bis-saħħa ta’ diversi dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, li jipprevedu, partikolarment, meta r-rekwiżiti ta’ protezzjoni tal-persuni jirrenduhom neċessarji jew opportuni, is-smigħ in camera u l-possibbiltà li jintużaw il-modalitajiet differenti previsti fl-Artikolu 398(5a) ta’ dan il-kodiċi (36).
 88. Min-naħa l-oħra, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2012/29 tistabbilixxi regoli minimi. Dan ifisser, hekk kif jinnota espliċitament il-leġiżlatur tal-Unjoni fil-premessa 11 ta’ din id-direttiva, li“[l]-Istati Membri jistgħu jestendu d-drittijiet stipulati f’din id-Direttiva bil-għan li jipprovdu [lill-vittma] livell ogħla ta’ protezzjoni”.
 89. Għaldaqstant, l-ebda dispożizzjoni tad-Direttiva 2012/29 ma topponi li Stat Membru jadotta miżuri iktar protettivi fir-rigward tas-smigħ tal-vittmi matul il-proċeduri kriminali, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn ma jippreġudikawx in-natura xierqa tal-proċeduri fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta u lanqas id-drittijiet tad-difiża tal-persuna akkużata fis-sens tal-Artikolu 48(2) tagħha.
 90. Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex l-opportunità tiddeċiedi fuq il-prinċipji li jirregolaw l-osservanza tal-imsemmija dispożizzjonijiet u, b’mod partikolari, fuq ir-regoli dwar is-smigħ tax-xhieda fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, għall-kuntrarju, ġiet adita b’numru kunsiderevoli ta’ kawżi, li għandu jsir sunt tal-prinċipji tagħhom.
 91. Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mill-ispjegazzjonijiet relatati mal-Karta (37), id-dritt għal smigħ xieraq iggarantit mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta u d-drittijiet tad-difiża stabbiliti fl-Artikolu 48(2) tagħha, jikkorrispondu rispettivament għall-Artikolu 6(1) u (3) tal-KEDB. Issa, konformement mal-Artikolu 52(3) tal-Karta, is-sens u l-portata ta’ dawn id-drittijiet huma l-istess bħal dawk li tagħtihom il-KEDB.
 2. Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar is-smigħ tal-vittma fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali
 92. L-Artikolu 6(1) tal-KEDB jistabbilixxi d-dritt għal smigħ xieraq. Dan id-dritt jimplika b’mod partikolari fuq il-bażi tal-Artikolu 6(3)(d) ta’ dan l-artikolu, id-dritt ta’ kull akkużat li “jeżamina jew li jara li jiġu eżaminati xhieda kontra tiegħu”.
 93. Fuq il-bażi ta’ dawn il-dispożizzjonijiet, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem teżamina jekk il-proċeduri kriminali, ikkunsidrati fit-totalità tagħhom u, b’mod partikolari, il-metodi ta’ produzzjoni tal-provi, kinux ta’ natura xierqa (38). Fil-kuntest tal-eżami tagħha, din il-Qorti tieħu inkunsiderazzjoni n-natura tal-kwistjonijiet li għandhom jiġu deċiżi kif ukoll is-sistema ġuridika nazzjonali u, b’mod partikolari, l-ispeċifiċitajiet tal-proċeduri, in-natura u l-portata tas-setgħat tal-qrati nazzjonali. B’hekk, hija tiddeċiedi li, fil-qasam kriminali, għandu ġeneralment ikun hemm qorti tal-ewwel istanza li tissodisfa kompletament ir-rekwiżiti tal-Artikolu 6 tal-KEDB, u li quddiemha l-persuna akkużata tista’ leġittimament teżiġi li jinstemgħu d-depożizzjonijiet kontriha tax-xhieda (39).
 94. Skont il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, l-osservanza tal-Artikolu 6(1) u (3) tal-KEDB timplika li l-provi kollha għandhom jiġu prodotti quddiem l-akkużat, f’seduta pubblika, bil-għan ta’ diskussjoni kontradittorja qabel ma huwa jkun jista’ jiġi ddikjarat ħati (40). Għaldaqstant, smigħ xieraq jimplika, bħala prinċipju, li dawk li jkollhom ir-responsabbiltà sabiex jiddeċiedu dwar il-ħtija jew l-innoċenza ta’ akkużat, għandhom jisimgħu lix-xhieda personalment (41). Dan għandu jippermetti lill-akkużat jikkonfronta lix-xhud kontrih u jikkontesta x-xhieda tiegħu fil-preżenza tal-Imħallef li għandu, fl-aħħar lok, jagħti d-deċiżjoni tiegħu. Dan jirrifletti l-prinċipju ta’ immedjatezza. Skont din il-Qorti, dan il-prinċipju huwa garanzija importanti tal-proċeduri kriminali, peress li jippermetti lill-Imħallef li għandu jiddeċiedi jevalwa l-kredibbiltà u l-affidabbiltà tad-dikjarazzjonijiet inkriminanti u, għalhekk, il-fondatezza tal-akkużi, fatt li jista’ jkollu konsegwenzi deċiżivi għall-akkużat (42). Din il-Qorti tinnota li dan huwa kompitu kumpless, li jeħtieġ minn naħa tal-Imħallef evalwazzjoni diretta tal-provi (43) u li ma jistax jitwettaq permezz tas-sempliċi qari tal-proċessi verbal tad-dikjarazzjonijiet (44).
 95. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tiddeċiedi li l-prinċipju ta’ immedjatezza jimplika li d-deċiżjoni tingħata mill-Imħallfin li ddeċidew matul il-proċeduri kollha u li assistew għall-produzzjoni tal-provi kollha. Bħala konsegwenza, skont din il-Qorti, “il-bidla fil-kompożizzjoni ta’ qorti wara s-smigħ ta’ xhud deċiżiv twassal normalment għas-smigħ mill-ġdid ta’ dan tal-aħħar” (45).
 96. Madankollu, l-imsemmija Qorti tammetti xi eċċezzjonijiet għall-prinċipju ta’ immedjatezza, bil-kundizzjoni li l-miżuri adottati mill-Imħallfin li jkunu qegħdin jiddeċiedu dwar il-mertu jippermettu li jiġu ggarantiti n-natura globalment xierqa tal-proċeduri kriminali u r-rispett tad-drittijiet iggarantiti fl-Artikolu 6 tal-KEDB (46).
 97. Fl-ewwel lok, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tqis li, b’teħid inkunsiderazzjoni tar-raġunijiet amministrattivi jew proċedurali li jirrendu kultant impossibbli l-parteċipazzjoni kontinwa ta’ Imħallef f’kawża partikolari, il-prinċipju ta’ immedjatezza ma jipprekludix bidla fil-kompożizzjoni ta’ Kulleġġ Ġudikanti matul il-proċeduri kriminali, bil-kundizzjoni li l-akkużat kellu l-possibbiltà “adegwata u suffiċjenti”, sabiex jikkontesta x-xhieda kontrih u sabiex jeżamina lill-awturi tagħha jew fil-mument tad-depożizzjoni tagħha, jew f’fażi ulterjuri (47).
 98. Sabiex tipproċedi għal dan l-eżami, din il-Qorti tqis jekk is-smigħ tax-xhud qajjimx xi dubji fir-rigward tal-kredibbiltà ta’ dan tal-aħħar, f’liema każ l-użu tal-proċessi verbal tax-xhieda ma huwiex suffiċjenti sabiex tiġi ggarantita l-osservanza tal-Artikolu 6 tal-KEDB, jew jekk dan is-smigħ jistax jikkostitwixxi prova determinanti għall-finijiet tas-sentenza tal-parti kkonċernata, f’liema każ hija tiddeċiedi li r-repetizzjoni ta’ dan is-smigħ hija neċessarja.
 99. B’hekk, meta jidher li kundanna hija bbażata, unikament jew sa ċertu punt determinanti, fuq id-depożizzjonijiet ta’ xhud li l-akkużat ma kellux il-possibbiltà jeżamina jew jara li jiġi eżaminat la fl-istadju tal-istruttorja u lanqas waqt id-diskussjoni, l-imsemmija Qorti tiddeċiedi li din l-eċċezzjoni għall-prinċipju ta’ immedjatezza hija inkompatibbli mal-garanziji tal-Artikolu 6 tal-KEDB.
 100. Fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat‐2 ta’ Diċembru 2014, Cutean vs Ir‐Rumanija (48), il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem b’hekk ikkonkludiet li kien hemm ksur tal-Artikolu 6(1) u (3) tal-KEDB, sa fejn l-użu tal-proċessi verbal tad-dikjarazzjonijiet tax-xhieda ma kienx jikkumpensa għall-assenza ta’ immedjatezza tal-proċedura. Minkejja r-raġunijiet proċedurali oġġettivi li ġġustifikaw li jiġi adit Kulleġġ Ġudikanti ġdid, din il-Qorti kkonstatat, fil-fatt, li l-Kulleġġ Ġudikanti l-ġdid adit ma kien kompost minn ebda wieħed mill-membri tal-Kulleġġ inizjali ta’ Imħallfin li quddiemhom kienu nstemgħu r-rikorrent u x-xhieda, li l-kredibbiltà tax-xhieda kienet espliċitament ġiet ikkontestata mir-rikorrent u li d-dikjarazzjonijiet ta’ dawn tal-ewwel kienu jikkostitwixxu provi determinanti għall-finijiet tal-kundanna tat-tieni (49).
 101. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem waslet għall-istess konklużjoni fil-kuntest tal-każ li ta lok għas-sentenza tas‐7 ta’ Marzu 2017, Cerovšek u Božičnik vs Is‐Slovenja(50). Hija kienet ġiet mistoqsija wkoll fuq in-natura xierqa tal-proċeduri kriminali mibdija kontra r-rikorrenti, inkwantu peress li l-Imħallef li kienet qed tiddeċiedi bħala Imħallef uniku kienet irtirat wara li kienet iddeċidiet u kkundannat ħatja ta’ serq lil dawn tal-aħħar, iżda qabel ma motivat id-deċiżjoni ta’ kundanna tagħha, sentenza bil-miktub għaldaqstant kienet ingħatat tliet snin wara minn żewġ Imħallfin li ma kinux ipparteċipaw fil-proċess, fuq il-bażi tad-dokumenti bil-miktub tal-proċess. Il-kundanna tar-rikorrenti kienet ġiet ikkonfermata fl-appell mingħajr ma’ nstema’ l-ebda xhud mill-ġdid.
 102. F’din il-kawża, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkonkludiet ukoll li kien hemm ksur tal-Artikolu 6(1) u (3) tal-KEDB, sa fejn, konformement mal-prinċipju ta’ immedjatezza fil-proċeduri kriminali, l-osservazzjoni mill-Imħallef tal-aġir tax-xhieda u tar-rikorrenti kif ukoll l-evalwazzjoni tagħha dwar il-kredibbiltà tagħhom kellhom ikollhom rwol importanti, jekk mhux deċiżiv, fir-rigward tal-istabbiliment tal-fatti li fuqhom hija kienet ibbażat id-deċiżjoni ta’ kundanna tagħha. Fir-rigward tar-raġuni li kienet iġġustifikat bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti, din il-Qorti nnotat li l-irtirar tal-Imħallef responsabbli għall-kawża ma setax jitqies bħala ċirkustanza eċċezzjonali li tiġġustifika ksur tal-proċedura interna normali, peress li l-Imħallef kienet neċessarjament taf bil-quddiem id-data tat-tluq tagħha. Għaldaqstant, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem qieset li kien konsegwentement possibbli, għall-awtoritajiet nazzjonali responsabbli, jadottaw miżuri intiżi sabiex din l-Imħallef tikkonkludi hija stess it-trattazzjoni tal-każ inkwistjoni, jew sabiex Imħallef ieħor jintervjeni iktar kmieni fil-proċeduri. Fi kwalunkwe każ, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li l-uniku mod sabiex tiġi kkumpensata l-inabbiltà tal-Imħallef sabiex tagħti r-raġunijiet li jiġġustifikaw il-kundanna tar-rikorrenti kien li jiġi ordnat proċess ġdid, billi l-qorti tal-appell tibgħat lura, pereżempju, il-każ lill-ewwel istanza sabiex tiġi organizzata seduta ġdida.
 103. Bil-kontra, fil-kuntest tal-każ li ta lok għas-sentenza tal‐10 ta’ Frar 2005, Graviano vs L-Italja (51), il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikkonkludiet li ċ-ċaħda tat-talbiet tal-akkużat intiżi sabiex jikseb smigħ mill-ġdid tax-xhieda ma kinitx ippreġudikat id-drittijiet tad-difiża tiegħu sal-punt li jiġi miksur l-Artikolu 6(1) u (3)(d) tal-KEDB. F’dan il-każ din il-Qorti kienet intalbet tevalwa jekk il-proċeduri kriminali mressqa kontra r-rikorrent minħabba qtil u assoċjazzjoni tat-tip mafjuża, kinux xierqa fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet minħabba s-sostituzzjoni ta’ wieħed mit-tmien Imħallfin li kienu jifformaw l-awla tal-Qorti tal-Assiżi u minħabba ċ-ċaħda tat-talbiet tiegħu intiżi għall-konvokazzjoni mill-ġdid tax-xhieda, li fosthom kien hemm partikolarment xi mafjużi pentiti.
 104. Fil-kuntest tal-eżami tagħha, l-imsemmija Qorti nnotat, fl-ewwel lok, li l-kundanna tar-rikorrent kienet ibbażata fuq l-affermazzjonijiet ta’ diversi xhieda, fit-tieni lok, li l-bidla ta’ wieħed mit-tmien Imħallfin li jifformaw il-Kulleġġ Ġudikanti ma kinitx ċaħdet lir-rikorrent mid-dritt tiegħu li jeżamina x-xhieda inkwistjoni, peress li dawn kienu nstemgħu waqt diskussjoni pubblika fil-preżenza tar-rikorrent u tal-avukat tiegħu, li kellhom l-okkażjoni jagħmlulhom il-mistoqsijiet li huma kienu jqisu utli għad-difiża, fit-tielet lok, li r-rikorrent ma kienx indika kif ir-repetizzjoni tas-smigħ setgħet tipproduċi elementi ġodda u rilevanti u, fl-aħħar u fir-raba’ lok, li s-seba’ Imħallfin l-oħra kienu setgħu jassistu għall-produzzjoni tal-provi kollha. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem qieset li l-fatt li l-Imħallef sostitwenti kellu l-possibbiltà jaqra l-proċessi verbal tas-smigħ li fihom ix-xhieda inkwistjoni kienu ġew eżaminati kien jikkumpensa għall-assenza tiegħu matul dawn is-seduti (52).
 105. Fit-tieni lok, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem taċċetta xi eċċezzjonijiet għall-prinċipju ta’ immedjatezza meta, minħabba l-vulnerabbiltà tal-vittma, din ma tkunx dehret waqt il-proċess u l-Kulleġġ Ġudikanti jibbaża ruħu fir-rigward tal-provi fuq il-proċessi verbal tad-dikjarazzjonijiet preċedenti tagħha.
 106. Għaldaqstant, din il-Qorti twettaq ibbilanċjar tal-interessi konkorrenti tad-difiża, tal-vittma, tax-xhieda u tal-interess pubbliku li tiġi żgurata amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (53) u, fil-kuntest ta’ dan l-eżerċizzju, titfa’ l-attenzjoni tagħha mhux biss fuq ir-rispett neċessarju tad-drittijiet tad-difiża, iżda wkoll fuq dak tad-drittijiet tal-vittmi u tax-xhieda (54).
 107. Sabiex tiżgura ruħha li l-akkużat ibbenefika minn possibbiltà “adegwata u suffiċjenti” sabiex jikkontesta x-xhieda kontrih u sabiex jeżamina l-awturi tagħha (55), il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tanalizza tliet kriterji (56).
 108. L-ewwel nett, hija teżamina jekk teżistix raġuni serja u suffiċjenti li tiġġustifika l-assenza ta’ smigħ tax-xhud bħall-mewt tax-xhud (57), l-istat ta’ saħħa tiegħu, il-vulnerabbiltà tiegħu jew ukoll il-biżgħat tiegħu (58).
 109. It-tieni nett, hija teżamina jekk is-smigħ tax-xhud jikkostitwixxix il-prova unika jew determinanti li fuqha hija bbażata l-kundanna tal-persuna akkużata. Anki jekk ir-raġunijiet li jiġġustifikaw l-assenza ta’ preżenza tax-xhud jitqiesu bħala serji, xorta jibqa’ l-fatt li dawn jistgħu jkunu insuffiċjenti fir-rigward tal-piż u tan-natura deċiżiva li s-smigħ tax-xhud jista’ jkollu għad-determinazzjoni tal-ħtija tal-akkużat kif ukoll tal-interessi inkwistjoni għal dan tal-aħħar (59).
 110. B’hekk, fil-każ li ta lok għas-sentenza tat‐18 ta’ Lulju 2013, Vronchenko vs L‐Estonja (60), il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li, għalkemm il-Kulleġġ Ġudikanti kien aġixxa fl-aħjar interess tal-minuri billi rrinunzja milli jipproċedi għas-smigħ tiegħu f’seduta pubblika u għalkemm ix-xandir waqt is-seduta tar-reġistrazzjoni bil-vidjo tas-smigħ tiegħu kien ippermetta lill-Imħallfin u lid-difiża josservaw l-aġir u jevalwaw il-kredibbiltà tal-vittma, il-miżuri kienu insuffiċjenti sabiex jiżguraw ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-importanza ta’ din ix-xhieda (61).
 111. Fl-aħħar u fit-tielet nett, din il-Qorti teżamina jekk jeżistux elementi kumpensatorji suffiċjenti u, b’mod partikolari, xi garanziji proċedurali solidi, li jippermettu l-kontrobilanċ tad-diffikultajiet ikkawżati lid-difiża minħabba l-ammissjoni bħala prova tad-dikjarazzjonijiet ta’ xhud assenti.
 112. F’dan il-kuntest, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem teżamina, b’mod partikolari, jekk xi provi oħra ġewx prodotti sabiex tiġi kkorroborata d-depożizzjoni tax-xhud, bħal perizji dwar il-kredibbiltà tal-vittma. Hija teżamina, ukoll, jekk id-difiża kellhiex il-possibbiltà teżamina x-xhud fl-istadju tal-investigazzjoni u jekk ix-xandir waqt is-seduta ta’ reġistrazzjoni bil-vidjo tas-smigħ tax-xhud huwiex ta’ natura li tippermetti lill-qorti, lill-prosekuzzjoni u lid-difiża josservaw l-aġir tax-xhud u jifformaw opinjoni tagħhom dwar l-affidabbiltà tiegħu. Barra minn hekk, hija tieħu inkunsiderazzjoni l-mod kif l-Imħallfin li jkunu qegħdin jiddeċiedu dwar il-mertu wettqu l-eżami tad-dikjarazzjonijiet ta’ xhud assenti u r-raġunijiet li għalihom huma ddeċidew li dawn tal-aħħar kienu affidabbli filwaqt li tevalwa provi oħra disponibbli (62).
 113. Dan l-eżami tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iwassalni għall-preċiżazzjonijiet li ġejjin.
 114. Ninnota li din il-Qorti titlaq mill-prinċipju li s-smigħ, quddiem il-Kulleġġ Ġudikanti mitlub jiddeċiedi, tal-vittma li qed tipparteċipa fil-proċeduri kriminali bħala xhud huwa rregola. Dan huwa wkoll il-prinċipju li jiddefendi l-leġiżlatur tal-Unjoni fil-kuntest tad-Direttiva 2012/29, peress li l-ebda mid-dispożizzjonijiet tagħha, bl-eċċezzjoni ta’ dik iddedikata lill-vittmi minuri, ma tiddispensa lill-vittma, anki dik l-iktar vulnerabbli, minn smigħ waqt il-proċeduri kriminali, jew tillimita n-numru tiegħu.
 115. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem taċċetta madankollu xi eċċezzjonijiet għal dan il-prinċipju billi tevalwa, każ b’każ, in-natura globali xierqa tal-proċeduri. F’dan ir-rigward, hija tieħu inkunsiderazzjoni l-vulnerabbiltà tal-vittma, iżda wkoll ir-rwol tagħha u l-importanza tax-xhieda tagħha fil-kuntest tal-proċeduri kriminali. Dawn huma wkoll ċirkustanzi li l-Istati Membri għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni fl-implimentazzjoni tad-Direttiva 2012/29. Għalkemm il-KEDB tista’ tidher iktar protettiva fil-konfront tal-vittma meta din taċċetta li din setgħet leġittimament tiġi ddispensata milli tidher f’seduta pubblika, infakkar li d-Direttiva 2012/29 tistabbilixxi biss regoli minimi. Għaldaqstant, din ma tipprekludix li l-Istati Membri jwessgħu id-drittijiet li huma ddefiniti fiha sabiex joffru grad ta’ protezzjoni ogħla lill-vittmi li huma partikolarment vulnerabbli billi jawtorizzaw, pereżempju, l-użu bħala prova tal-proċessi verbal tad-dikjarazzjonijiet tagħhom.
 116. B’teħid inkunsiderazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, l-adozzjoni ta’ tali miżura għanda għaldaqstant tiġi ppreċeduta minn ibbilanċjar tat-totalità tal-interessi inkwistjoni. F’dan il-kuntest, l-Istati Membri għandhom, b’mod partikolari, jieħdu ħsieb li jeżaminaw jekk is-smigħ tal-vittma jistax ikun ta’ natura determinati għall-finijiet tal-kundanna tal-persuna akkużata, jew iqajjem dubju dwar il-kredibbiltà tagħha u jiżguraw, permezz ta’ garanziji proċedurali solidi, li l-amministrazzjoni tal-provi fil-kuntest tal-proċeduri kriminali ma tippreġudikax in-natura xierqa tal-proċeduri fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta u lanqas id-drittijiet tad-difiża fis-sens tal-Artikolu 48(2) tagħha.
 117. Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha li nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-Artikolu 18 tad-Direttiva 2012/29 ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprevedi, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti fl-ewwel istanza li quddiemu nstemgħet il-vittma bħala xhud, sistema proċedurali li abbażi tagħha l-persuna akkużata tista’ topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ tal-vittma, u teżiġi b’hekk ir-repetizzjoni tiegħu, b’mod partikolari meta l-vittma tkun xhud deċiżiv, li x-xhieda tagħha tista’ tiddetermina l-innoċenza jew il-ħtija tal-persuna akkużata.
 118. Barra minn hekk, inqis li, meta, fuq il-bażi ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, il-persuna akkużata teżiġi smigħ mill-ġdid tal-vittma, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti huma obbligati jwettqu, konformement mal-Artikolu 22 tad-Direttiva 2012/29, evalwazzjoni individwali sabiex jiddeterminaw il-ħtiġijiet speċifiċi ta’ din il-vittma, u jekk ikun il-każ, il-punt sa fejn hija tkun tista’ tibbenefika mill-miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi previsti fl-Artikoli 23 u 24 ta’ din id-direttiva. F’dawn iċ-ċirkustanzi, naħseb li huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiżguraw ruħhom li l-imsemmija miżuri ma jippreġudikawx in-natura xierqa tal-proċeduri fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta u lanqas id-drittijiet tad-difiża fis-sens tal-Artikolu 48(2) tagħha.
 119. Fl-aħħar, nistieden ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża li d-Direttiva 2012/29 ma tipprekludix li Stat Membru jadotta miżuri iktar protettivi fir-rigward tas-smigħ tal-vittmi matul il-proċeduri kriminali, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn il-miżuri ma jippreġudikawx l-imsemmija drittijiet fundamentali.
 B. Il-portata tad-dritt li tinkiseb deċiżjoni dwar il-kumpens tal-vittma f’terminu raġonevoli
 120. Skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2012/29, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li vittma ta’ reat kriminali jkollha d-dritt li tikseb deċiżjoni f’terminu raġonevoli dwar il-kumpens tagħha, fil-kuntest tal-proċeduri kriminali jew fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja oħra.
 121. B’teħid inkunsiderazzjoni tal-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari) issostni, fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, li l-persuna akkużata tista’ tuża l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni bil-għan li taħli l-ħin, u b’hekk iġġib fix-xejn il-kumpens fi żmien raġonevoli tad-dannu meħtieġ mill-Artikolu 16 tad-Direttiva 2012/29. Il-qorti tar-rinviju ssemmi wkoll l-idea ta’ manuvra li tista’ ssir sistematika u li toħloq riskju li twassal, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-estensjoni tat-termini, għall-preskrizzjoni tal-proċeduri.
 122. Dan l-argument ma jikkonvinċinix.
 123. Abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, kull persuna għandha effettivament id-dritt sabiex il-kawża tagħha tinstema’ fi żmien raġonevoli. Hekk kif indikajt, konformement mal-Artikolu 52(3) tal-Karta, is-sens u l-portata ta’ dan id-dritt huma l-istess bħal dawk mogħtija mill-Artikolu 6(1) tal-KEDB.
 124. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li l-osservanza tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB timplika, bħala prinċipju, li kull fażi tal-proċedura ġudizzjarja, ta’ natura ċivili jew kriminali, għandha tintemm f’terminu raġonevoli, li jinkludi l-fażijiet sussegwenti għad-deċiżjonijiet dwar il-mertu (63), bħall-proċeduri dwar l-ispejjeż tal-qorti jew l-irkupru effettiv ta’ dejn.
 125. Għalkemm il-qrati nazzjonali jistgħu jieħdu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti ta’ effettività u ta’ ekonomija, billi jiddeċiedu, pereżempju, li l-organizzazzjoni sistematika tad-diskussjoni tista’ tikkostitwixxi ostakolu għad-diliġenza partikolari meħtieġa u timpedixxi l-osservanza tat-terminu raġonevoli (64), din il-Qorti tfakkar, madankollu, li l-ħeffa tal-proċeduri tikkostitwixxi biss wieħed mill-komponenti tal-prinċipju, iktar ġenerali, ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (65) u li “l-Artikolu 6[(1) tal-KEDB huwa] qabel kollox intiż li jipproteġi l-interessi tad-difiża u dawk ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja” (66).
 126. Fil-kuntest tal-kawża prinċipali, ir-rekwiżit li tittieħed deċiżjoni f’terminu raġonevoli dwar il-kumpens tal-vittma ma jistax għaldaqstant jaffettwa l-portata tal-prinċipji ta’ espressjoni orali u ta’ konoxxenza diretta u immedjata tal-kawża mill-Imħallef, indispensabbli għal dan tal-aħħar sabiex jifforma l-opinjoni tiegħu stess.
 127. L-approċċ adottat mil-leġiżlatur tal-Unjoni huwa perfettament konformi mal-prinċipji stabbiliti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Hekk kif rajna, mill-premessi 12 u 66 tad-Direttiva 2012/29 jirriżulta li d-drittijiet li din tistabbilixxi, fosthom id-dritt li tinkiseb deċiżjoni dwar il-kumpens f’terminu raġonevoli, huma bla ħsara għar-rispett tad-drittijiet proċedurali tal-awtur tar-reat, u, b’mod partikolari, tad-drittijiet tad-difiża tiegħu u tad-dritt għal smigħ xieraq (67).
 128. Konsegwentement, id-dritt irrikonoxxut lill-vittma fl-Artikolu 16 tad-Direttiva 2012/29 ma jistax jaffettwa t-tgawdija effettiva tad-drittijiet proċedurali rrikonoxxuti lill-persuna akkużata, b’mod partikolari f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fejn il-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti li quddiemu l-vittma kienet instemgħet ġiet emendata minħabba s-sostituzzjoni ta’ wieħed mill-Imħallfin tiegħu jiġifieri, fi kliem ieħor, minħabba s-seħħ, waqt il-proċedura ġudizzjarja, ta’ ċirkustanza li ma tiddependix minnu. F’tali sitwazzjoni, il-persuna akkużata ma tistax tiġi meħtieġa tirrinunzja għat-tgawdija effettiva tad-drittijiet proċedurali tagħha taħt il-pretest li għandu jitħaffef il-kors tal-ġustizzja sabiex tingħata deċiżjoni fuq il-kumpens dovut lill-vittma, f’terminu raġonevoli.
 129. Fil-każ preżenti, il-qorti tar-rinviju ssemmi l-idea li r-rifjut mill-persuna akkużata li jintużaw il-proċessi verbal tas-smigħ jista’ jikkostitwixxi ostakolu intenzjonat għall-funzjonament tajjeb tal-proċeduri kriminali. Dan ir-riskju ovvjament ma huwiex eskluż. Madankollu, għandu jiġi nnotat li għaddew kważi sentejn bejn l-ewwel seduta tad-diskussjonijiet li matulha nstemgħet il-vittma għall-ewwel darba fl‐14 ta’ April 2015 u t-tieni seduta tad-diskussjonijiet, fil‐21 ta’ Frar 2017, li matulha d-difiża talbet ir-repetizzjoni tas-smigħ tagħha wara l-bidla fil-kompożizzjoni tal-qorti tar-rinviju. Għaldaqstant, lanqas ma jista’ jiġi eskluż li, minħabba ż-żmien li għadda bejn iż-żewġ seduti tad-diskussjonijiet, il-memorji setgħu ntesew f’moħħ iż-żewġt Imħallfin li quddiemhom seħħ l-ewwel smigħ. Fid-dawl ta ’dawn iċ-ċirkustanzi u meta jittieħed ukoll inkunsiderazzjoni l-fatt li Imħallef wieħed mit-tlieta li jifformaw il-qorti tar-rinviju ġie ssostitwit, naħseb li l-qorti tar-rinviju għandha qabel kollox tiggarantixxi l-prinċipju ta’ immedjatezza, fid-dimensjoni kemm ratione temporis kif ukoll spazjali tiegħu, u tiżgura r-rispett tad-drittijiet fundamentali tal-persuna akkużata, billi tippermettilha tikkontesta, konformement mal-prinċipju ta’ kontradittorju u fil-preżenza tal-membri kollha tal-Kulleġġ Ġudikanti aditi sabiex jiddeċiedu, id-dikjarazzjonijiet li jistgħu jkunu l-bażi tal-kundanna tagħha.
 130. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi, bħala konsegwenza, li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2012/29 ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprevedi, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti fl-ewwel istanza li quddiemu nstemgħet il-vittma bħala xhud, sistema proċedurali li abbażi tagħha l-persuna akkużata tista’ topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ tal-vittma, u teżiġi b’hekk ir-repetizzjoni tiegħu, b’mod partikolari meta l-vittma tkun xhud deċiżiv, li x-xhieda tagħha tista’ tiddetermina l-innoċenza jew il-ħtija tal-persuna akkużata.
 131. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mit-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari, l-Italja) kif ġej:
 1) L-Artikoli 16 u 18 tad-Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‐25 ta’ Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, f’sistema ġuridika bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprevedi, fil-każ ta’ bidla fil-kompożizzjoni tal-Kulleġġ Ġudikanti fl-ewwel istanza li quddiemu nstemgħet il-vittma bħala xhud, sistema proċedurali li abbażi tagħha l-persuna akkużata tista’ topponi għall-qari tal-proċessi verbal tas-smigħ tal-vittma, u teżiġi b’hekk ir-repetizzjoni tiegħu, b’mod partikolari meta l-vittma tkun xhud deċiżiv, li x-xhieda tagħha tista’ tiddetermina l-innoċenza jew il-ħtija tal-persuna akkużata.
 Meta, fuq il-bażi ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, il-persuna akkużata teżiġi smigħ mill-ġdid tal-vittma, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti huma obbligati jwettqu, konformement mal-Artikolu 22 tad-Direttiva 2012/29, evalwazzjoni individwali sabiex jiddeterminaw il-ħtiġijiet speċifiċi ta’ din il-vittma, u jekk ikun il-każ, il-punt sa fejn hija tkun tista’ tibbenefika mill-miżuri ta’ protezzjoni speċifiċi previsti fl-Artikoli 23 u 24 ta’ din id-direttiva. F’dawn iċ-ċirkustanzi, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiżguraw ruħhom li l-imsemmija miżuri ma jippreġudikawx in-natura xierqa tal-proċeduri fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta u lanqas id-drittijiet tad-difiża fis-sens tal-Artikolu 48(2) tagħha.
 2) Id-Direttiva 2012/29 ma tipprekludix li Stat Membru jadotta miżuri iktar protettivi fir-rigward tas-smigħ tal-vittmi matul il-proċeduri kriminali, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn il-miżuri ma jippreġudikawx l-imsemmija drittijiet fundamentali.
 2 Direttiva 2012/29/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‐25 ta’ Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi fir-rigward tad-drittijiet, l-appoġġ u l-protezzjoni tal-vittmi tal-kriminalità, u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2001/220/ĠAI (ĠU 2012, L 315, p. 57).
 3 C‐105/03, EU:C:2005:386.
 4 C‐507/10, EU:C:2011:873. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija dwar il-konformità, fir-rigward tal-Artikoli 2, 3 u 8 tad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2001/220/ĠAI, tal‐15 ta’ Marzu 2001, dwar id-drittijiet tal-vittmi fil-proċeduri kriminali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 19 Vol. 4, p. 72), tad-dispożizzjonijiet previsti fil-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali dwar il-proċedura inċidentali ta’ produzzjoni antiċipata tal-prova jew il-“ġbir tal-provi waqt l-istruttorja”.
 5 Iktar 'il quddiem il-“Karta”.
 6 Iffirmata f’Ruma fl‐4 ta’ Novembru 1950, iktar 'il quddiem il-“KEDB”.
 7 Ara l-premessa 4 ta’ din id-direttiva.
 8 Ara l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2012/29.
 9 Traduzzjoni ppubblikata mis-Segretarju Ġenerali tal-Presidenza tar-Repubblika Taljana fis-sit internet li ġej: https://www.quirinale.it/allegati_statici/costituzione/costituzione_francese.pdf.
 10 Il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-Artikoli 492 sa 495 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali.
 11 Sentenza Nru 2 tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), seduta plenarja tal-awli kriminali, tal‐15 ta’ Jannar 1999.
 12 C‐105/03, EU:C:2005:386.
 13 Ara l-punti 19 sa 29 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cruz Villalón fil-kawża X (C‐507/10, EU:C:2011:682), li fihom hemm diskussjoni twila dwar in-natura tal-proċedura kriminali Taljana u li qed nirreferi għaliha.
 14 C‐185/95 P, EU:C:1998:37. Nirreferi, b’mod partikolari, għall-punti 80 sa 83 tal-konklużjonijiet tiegħu.
 15 F’sens strett, dawn il-prinċipji huma mifhuma bħala d-dritt għal parti li tinstema’ waqt seduta li matulha hija jew ir-rappreżentant tagħha jkollha l-possibbiltà tesprimi ruħha u tirrispondi għad-domandi tal-qrati. Is-sistemi ġudizzjarji tal-Istati Membri jipprevedu sistemi li jħalltu, fi gradi differenti, l-elementi orali u miktuba tal-proċeduri ġudizzjarji, iżda l-prinċipju ta’ espressjoni orali huwa komuni għalihom kollha.
 16 Bouzat, P., u Pinatel, J., Traité de droit pénal et de criminologie, Volum II, Edizzjoni Nru 2, Dalloz, Pariġi, 1970, punt 1336.
 17 Bouzat, P., u Pinatel, J., op.cit., punt 1336.
 18 Desportes, F., u Lazergues-Cousquer, L., Traité de procédure pénale, Edizzjoni Nru 3, Economica, Pariġi, 2013, punti 609 sa 611.
 19 Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, it-Tribunale di Bari (il-Qorti ta’ Bari) fil-fatt tirrileva espressament li l-Artikolu 525(1) tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali jistabbilixxi l-prinċipju ta’ immedjatezza fis-sens ratione temporis (“[i]d-deċiżjoni għandha tingħata immedjatament wara l-għeluq tad-diskussjoni”).
 20 Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Baustahlgewebe vs Il‐Kummissjoni (C-185/95 P, EU:C:1998:37, punt 83).
 21 Ara l-premessa 53 tad-Direttiva 2012/29.
 22 L-għan ta’ dawn il-miżuri huwa indikat b’mod ċar fil-premessi 53 u 54 tad-Direttiva 2012/29.
 23 C‐483/09 u C‐1/10, EU:C:2011:583.
 24 Punt 64 ta’ din is-sentenza, dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8(2) sa (4) tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220.
 25 Konformement mal-Artikolu 23(2) tad-Direttiva 2012/29, il-miżuri previsti waqt l-investigazzjoni kriminali jikkonsistu f’li jiġi ggarantit lill-vittma d-dritt li tinstema’ f’postijiet maħsuba għal dan il-għan, minn professjonisti mħarrġa għal dan il-għan u li, “sakemm dan ma jmurx kontra l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja”, ikunu dejjem l-istess, u fl-aħħar, jekk dan ikun neċessarju u “sakemm il-kors tal-proċedimenti kriminali ma jiġix ippreġudikat”, ikunu tal-istess sess tal-vittma. Dawn il-miżuri ma humiex rilevanti fil-kuntest tal-kawża prinċipali, peress li ma dawn ma jirrigwardawx il-fażi tal-proċedura ġudizzjarja.
 26 Konformement mal-Artikolu 24(1)(a) tad-Direttiva 2012/29, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li, “f’investigazzjonijiet kriminali, l-intervisti kollha mal-vittmi tfal jistgħu jiġu rreġistrati awdjoviżwalment u tali intervisti rreġistrati jistgħu jintużaw bħala evidenza fi proċedimenti kriminali”. Din id-dispożizzjoni hija konformi mal-ġurisprudenza stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ proċeduri dwar id-dritt tal-kustodja ta’ minuri, li abbażi tagħha, “għalkemm jibqa’ dritt tal-minuri, is-smigħ ma jistax jikkostitwixxi dritt assolut, iżda għandu jkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni skont l-eżiġenzi marbutin mal-aħjar interess tal-minuri f’kull każ partikolari, b’mod konformi mal-Artikolu 24(2) tal-[Karta]” (sentenza tat‐22 ta’ Diċembru 2010, Aguirre Zarraga (C‐491/10 PPU, EU:C:2010:828, punt 64)).
 27 Artikolu 23(1) tad-Direttiva 2012/29.
 28 Ara l-premessa 54 tad-Direttiva 2012/29.
 29 Konformement mal-premessa 58 tad-Direttiva 2012/29, “tali miżura għandha tiġi determinata mingħajr preġudizzju għad-drittijiet tad-difiża”. Dan il-prinċipju kien jinsab diġà fl-Artikolu 2(2) tad-Deċiżjoni Qafas 2001/220.
 30 C‐105/03, EU:C:2005:386.
 31 C‐404/07, EU:C:2008:553.
 32 Ara s-sentenza tad‐9 ta’ Ottubru 2008, Katz (C‐404/07, EU:C:2008:553, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
 33 Sentenza tad‐9 ta’ Ottubru 2008, Katz (C‐404/07, EU:C:2008:553, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata). Il-Qorti tal-Ġustizzja adottat f’dak il-każ il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, li tipprovdi “[i]l-missjoni fdata lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-[KEDB] ma tikkonsistix f’li tiddeċiedi fuq il-punt dwar jekk xi dikjarazzjonijiet tax-xhieda ġewx ammessi ġustament bħala provi [inkwantu dan jaqa taħt l-evalwazzjoni tal-qrati nazzjonali], iżda f’li taċċerta li l-proċeduri kkunsidrati fit-totalità tagħhom, inkluż il-metodu ta’ produzzjoni tal-provi, kienu ta’ natura ekwa” (ara Qorti EDB, 10 ta’ Frar 2005, Graviano vs L‐Italja, CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
 34 Ara l-punt 66 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
 35 C‐507/10, EU:C:2011:873.
 36 Ara l-punt 40 ta’ din is-sentenza.
 37 ĠU 2007, C 303, p. 17.
 38 Ara Qorti EDB, 10 ta’ Frar 2005, Graviano vs L‐Italja (CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 36).
 39 Qorti EDB, 23 ta’ Novembru 2006, Jussila vs Il‐Finlandja (CE:ECHR:2006:1123JUD007305301, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
 40 Ara Qorti EDB, 5 ta’ Diċembru 2002, Craxi vs L‐Italja (CE:ECHR:2002:1205JUD003489697, punt 85 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll l‐14 ta’ Ġunju 2009, Mayali vs Franza (CE:ECHR:2005:0614JUD006911601, punt 31).
 41 Ara Qorti EDB, 29 ta’ Ġunju 2017, Lorefice vs L‐Italja (CE:ECHR:2017:0629JUD006344613, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata), 10 ta’ Ottubru 2017, Daştan vs It‐Turkija (CE:ECHR:2017:1010JUD003727208, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll 9 ta’ Jannar 2018, Ghincea vs Ir‐Rumanija (CE:ECHR:2018:0109JUD003667606, punt 40 u l‐ġurisprudenza ċċitata).
 42 Ara Qorti EDB, 10 ta’ Frar 2005, Graviano vs L‐Italja (CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll 5 ta’ Marzu 2013, Manolachi vs Ir‐Rumanija (CE:ECHR:2013:0305JUD003660504, punti 48 u 49).
 43 Ara Qorti EDB, 29 ta’ Ġunju 2017, Lorefice vs L-Italja (CE:ECHR:2017:0629JUD006344613, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
 44 Ara Qorti EDB, 29 ta’ Ġunju 2017, Lorefice vs L‐Italja (CE:ECHR:2017:0629JUD006344613, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll 9 ta’ Jannar 2018, Ghincea vs Ir‐Rumanija (CE:ECHR:2018:0109JUD003667606, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
 45 Qorti EDB, 10 ta’ Mejju 2001, Graviano vs L-Italja (CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 38), korsiv miżjud minni.
 46 Qorti EDB, 19 ta’ Diċembru 2013, Rosin vs L‐Estonja (CE:ECHR:2013:1219JUD002654008, punti 59 u 62 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
 47 Qorti EDB, 10 ta’ Mejju 2001, Graviano vs L‐Italja (CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 37).
 48 CE:ECHR:2014:1202JUD005315012. F’dan il-każ, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ġiet mistoqsija fuq in-natura xierqa tal-proċeduri kriminali mibdija kontra r-rikorrent, peress li l-Kulleġġ inizjali ta’ Imħallfin responsabbli sabiex jeżamina l-każ tiegħu fl-ewwel istanza kien ġie mibdul u ebda mill-Imħallfin tal-Kulleġġ li kienu sussegwentement ikkundannawh ma kien sema’ direttament la lir-rikorrent u lanqas lix-xhieda, fatt li ma kienx ġie kkoreġut fl-appell.
 49 Punti 60 sa 73 ta’ din is-sentenza.
 50 CE:ECHR:2017:0307JUD006893912 (punti 37 sa 48).
 51 CE:ECHR:2005:0210JUD001007502.
 52 Ara s-sentenza tal-Qorti EDB, 10 ta’ Frar 2005, Graviano vs L‐Italja (CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 39).
 53 Ara Qorti EDB, 15 ta’ Diċembru 2011, Al-Khawaja u Tahery vs Ir‐Renju Unit (CE:ECHR:2011:1215JUD002676605, punt 146).
 54 Ara Qorti EDB, 15 ta’ Diċembru 2011, Al-Khawaja u Tahery vs Ir Renju Unit (CE:ECHR:2011:1215JUD002676605, punti 120 et seq.), kif ukoll 15 ta’ Diċembru 2015, Schatschaschwili vs Il‐Ġermanja (CE:ECHR:2015:1215JUD000915410, punt 101 u l-ġurisprudenza ċċitata).
 55 Qorti EDB, 10 ta’ Frar 2005, Graviano vs L‐Italja (CE:ECHR:2005:0210JUD001007502, punt 37).
 56 Ara Qorti EDB, 15 ta’ Diċembru 2015, Schatschaschwili vs Il‐Ġermanja (CE:ECHR:2015:1215JUD000915410, punt 107 u l-ġurisprudenza ċċitata)
 57 Ara Qorti EDB, 8 ta’ Ġunju 2006, Bonev vs Il‐Bulgarija (CE:ECHR:2006:0608JUD006001800, punt 44).
 58 Ara Qorti EDB, 15 ta’ Diċembru 2011, Al-Khawaja u Tahery vs Ir‐Renju Unit (CE:ECHR:2011:1215JUD002676605, punti 121 u 122).
 59 Ara, f’dan ir-rigward, Qorti EDB, 5 ta’ Lulju 2011, Dan vs Il‐Moldovja (CE:ECHR:2011:0705JUD000899907, punt 31), 15 ta’ Diċembru 2011, Al-Khawaja u Tahery vs Ir‐Renju Unit (CE:ECHR:2011:1215JUD002676605, punti 126 et seq.), kif ukoll 29 ta’ Ġunju 2017, Lorefice vs L‐Italja (CE:ECHR:2017:0629JUD006344613, punt 41).
 60 CE:ECHR:2013:0718JUD005963209. Sentenza dwar l-assenza fil-proċess tal-vittma minuri ta’ reat sesswali għall-finijiet tal-protezzjoni tal-benesseri tal-minuri. Ara, ukoll, Qorti EDB, 19 ta’ Diċembru 2013, Rosin vs L‐Estonja (CE:ECHR:2013:1219JUD002654008, punti 57 u 60).
 61 Punt 65 ta’ din is-sentenza. Fis-sentenza tal‐15 ta’ Diċembru 2011, Al-Khawaja u Tahery vs Ir‐Renju Unit (CE:ECHR:2011:1215JUD002676605, punt 125), il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kienet diġà nnotat li, “b’teħid inkunsiderazzjoni tal-punt sa fejn l-assenza ta’ xhud tippreġudika d-drittijiet tad-difiża, [...] [q]abel ma xhud ma jista’ jiġi ddispensat milli jidher minħabba l-fatt li jibża jippreżenta ruħu għall-proċess, il-qorti għandha tqis bħala stabbilit li l-possibbiltajiet l-oħra kollha, bħalma huma l-anonimat, jew miżuri oħra speċjali, ma humiex adatti jew huma impossibbli li jiġu implimentati” (punt 125).
 62 Ara Qorti EDB, 15 ta’ Diċembru 2015, Schatschaschwili vs Il‐Ġermanja (CE:ECHR:2015:1215JUD000915410, punt 125 et seq.).
 63 Qorti EDB, 23 ta’ Settembru 1997, Robins vs Ir‐Renju Unit (CE:ECHR:1997:0923JUD002241093, punt 28), u 21 ta’ April 1998, Estima Jorge vs Il‐Portugal (CE:ECHR:1998:0421JUD002455094, punt 45).
 64 Qorti EDB, 23 ta’ Novembru 2006, Jussila vs Il‐Finlandja (CE:ECHR:2006:1123JUD007305301, punt 42).
 65 Qorti EDB, 12 ta’ Ottubru 1992, Boddaert vs Il‐Belġju (CE:ECHR:1992:1012JUD001291987, punt 39).
 66 Qorti EDB, 21 ta’ Novembru 1995, Acquaviva vs Franza (CE:ECHR:1995:1121JUD001924891, punt 66).
 67 Ara l-punt 72 ta’ dawn il-konklużjonijiet.


text:
§ 241a SGB V (weggefallen) | Gesetze auf anwalt24.de
 § 241a SGB V (weggefallen) Suche
 Sozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V) Gesetzliche Krankenversicherung Bundesre......§ 241a SGB V (weggefallen)§ 242 SGB V, Zusatzbeitrag§ 242a SGB V, Durchschnittlicher Zusatzbeitragssatz§ 242b SGB V (weggefallen)§ 243 SGB V, Ermäßigter Beitragssatz§ 244 SGB V, Ermäßigter Beitrag für Wehrdienstleistende und Zivildienstleistende§ 245 SGB V, Beitragssatz für Studenten und Praktikanten§ 246 SGB V, Beitragssatz für Bezieher von Arbeitslosengeld II§ 247 SGB V, Beitragssatz aus der Rente§ 248 SGB V, Beitragssatz aus Versorgungsbezügen und Arbeitseinkommen§ 249 SGB V, Tragung der Beiträge bei versicherungspflichtiger Beschäftigung§ 249a SGB V, Tragung der Beiträge bei Versicherungspflichtigen mit Rentenbezug§ 249b SGB V, Beitrag des Arbeitgebers bei geringfügiger Beschäftigung§ 249c SGB V, Tragung der Beiträge bei Bezug von Pflegeunterstützungsgeld§ 250 SGB V, Tragung der Beiträge durch das Mitglied§ 251 SGB V, Tragung der Beiträge durch Dritte§ 252 SGB V, Beitragszahlung§ 253 SGB V, Beitragszahlung aus dem Arbeitsentgelt§ 254 SGB V, Beitragszahlung der Studenten§ 255 SGB V, Beitragszahlung aus der Rente§ 256 SGB V, Beitragszahlung aus Versorgungsbezügen...§ 322 SGB V, Übergangsregelung zur Beitragsbemessung aus Renten und aus Versorgu...
 § 241a SGB VSozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V) Gesetzliche KrankenversicherungBundesrechtErster Abschnitt – Beiträge → Dritter Titel – Beitragssätze, ZusatzbeitragTitel: Sozialgesetzbuch (SGB) Fünftes Buch (V) Gesetzliche KrankenversicherungNormgeber: BundAmtliche Abkürzung: SGB VGliederungs-Nr.: 860-5Normtyp: Gesetz (weggefallen)
 § 241 SGB V, Allgemeiner Beitragssatz§ 242 SGB V, Zusatzbeitrag


type: caselaw

jurisdiction: EU

text:
 10.8.2015
 LV
 Eiropas Savienības Oficiālais Vēstnesis
 C 262/18
 Vispārējās tiesas 2015. gada 25. jūnija spriedums – SACE un Sace BT/Komisija
 (Lieta T-305/13) (1)
 (Valsts atbalsts - Eksporta kredīta apdrošināšana - Pārapdrošināšanas segums, ko valsts uzņēmums ir piešķīris savam meitasuzņēmumam - Kapitālieguldījumi meitasuzņēmuma zaudējumu segšanai - Valsts atbalsta jēdziens - Valsts vainojamība - Privātā ieguldītāja kritērijs - Pienākums norādīt pamatojumu)
 (2015/C 262/23)
 Tiesvedības valoda – itāļu
 Lietas dalībnieki
 Prasītāja: Servizi assicurativi del commercio estero SpA (SACE) (Roma, Itālija); un Sace BT SpA (Roma) (pārstāvji – M. Siragusa un G. Rizza, advokāti)
 Atbildētāja: Eiropas Komisija (pārstāvji – G. Conte, D. Grespan un K. Walkerová)
 Persona, kas iestājusies lietā prasītāju prasījumu atbalstam: Itālijas Republika (pārstāvji – G. Palmieri, pārstāvis, kam palīdz S. Fiorentino, avvocato dello Stato)
 Priekšmets
 Prasība atcelt Komisijas 2013. gada 20. marta Lēmumu 2014/525/ES par pasākumiem SA.23425 (11/C) (ex NN 41/10), ko Itālija 2004. un 2009. gadā īstenojusi uzņēmuma Sace BT SpA labā (OV 2014, L 239, 24. lpp.)
 Rezolutīvā daļa:
 1)
 Komisijas 2013. gada 20. marta Lēmuma 2014/525/ES par pasākumiem SA.23425 (11/C) (ex NN 41/10), ko Itālija 2004. un 2009. gadā īstenojusi uzņēmuma Sace BT SpA labā, 2. panta otro daļu atcelt;
 2)
 pārējā daļā prasību noraidīt;
 3)
 Servizi assicurativi del commercio estero SpA (SACE) un Sace BT sedz savus tiesāšanās izdevumus, tostarp tos, kas radušies pagaidu noregulējuma tiesvedībā;
 4)
 Eiropas Komisija sedz savus tiesāšanās izdevumus, tostarp tos, kas radušies pagaidu noregulējuma tiesvedībā;
 5)
 Itālijas Republika sedz savus tiesāšanās izdevumus, tostarp tos, kas radušies pagaidu noregulējuma tiesvedībā.
 (1) OV C 207, 20.7.2013.


type: wikipedia

text:
Puraskar is a 1970 Bollywood action film. The film stars Joy Mukherjee and Farida Jalal.
 Cast
 Abhi Bhattacharya ... Mr. Das / Mr. Dinanath
 Joy Mukherjee ... Rakesh
 I. S. Johar ... Sumesh
 Farida Jalal ... Reshma
 Helen... Rita
 Faryal ... No.7 / Anita
 Bipin Gupta
 Rajan Haksar ... Raghu
 Ram Kumar
 Sapana ... Renu Das
 Plot
 Rakesh and Sumesh are two plain-clothes agents in the city's Criminal Investigations Department. They have been entrusted the task of locating a missing, believed to be abducted scientist, Mr. Das. They are assisted in this search by Renu Das, the daughter of Mr. Das. They manage to locate Mr. Das, and bring him safely to his house. His daughter is delighted to have her dad back. But then a series of odd coincidences lead Renu to conclude that her father has changed for the worse since she last saw him.
 Soundtrack
 Music composed by R. D. Burman, lyrics by S. H. Bihari.
 External links
 1970 films
 1970s Hindi-language films
 1970 action films
 Films scored by R. D. Burman
 Indian action films


text:
 7.12.2015
 SL
 Uradni list Evropske unije
 C 406/39
 Tožba, vložena 1. oktobra 2015 – Uribe-Etxebarría Jiménez/UUNT – Núcleo de comunicaciones y control (SHERPA)
 (Zadeva T-577/15)
 (2015/C 406/40)
 Jezik, v katerem je bila tožba vložena: španščina
 Stranke
 Tožeča stranka: Xabier Uribe-Etxebarría Jiménez (Erandio, Španija) (zastopnica: M. Esteve Sanz, odvetnica)
 Tožena stranka: Urad za usklajevanje na notranjem trgu (znamke in modeli) (UUNT)
 Druga stranka pred odborom za pritožbe: Núcleo de comunicaciones y control, SL (Tres Cantos (Madrid), Španija)
 Podatki o postopku pred UUNT
 Imetnik sporne znamke: tožeča stranka
 Zadevna sporna znamka: besedna znamka Skupnosti „SHERPA“ – znamka Skupnosti št. 1 0 0 00 339
 Postopek pred UUNT: postopek za ugotovitev ničnosti
 Izpodbijana odločba: odločba drugega odbora za pritožbe pri UUNT z dne 17. Julija 2015 v zadevi R 1135/2014-2
 Tožbena predloga
 Tožeča stranka Splošnemu sodišču predlaga, naj:
 —
 izpodbijano odločbo; razveljavi
 —
 UUNT in po potrebi intervenientki naloži plačilo stroškov.
 Navajani tožbeni razlogi
 —
 Kršitev členov 63(1), 64(1) in 76(1) Uredbe št. 207/2009.
 —
 Kršitev člena 42(2) in (3) Uredbe št. 207/2009 in člena 22 Uredbe št. 2868/95.
 —
 Kršitev člena 8(1)(a) in (b) Uredbe št. 207/2009.