type: other

text:
„Prejudiciële verwijzing – Bestaande steun en nieuwe steun – Begrip ‚nieuwe steun’ – Teruggaaf van de dividendbelasting – Uitbreiding van de regeling naar vennootschappen gevestigd buiten het grondgebied van de betrokken lidstaat – Vrij verkeer van kapitaal – Verplichtingen van de nationale rechterlijke instanties”
 In zaak C‐598/17,
 betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het gerechtshof ’s-Hertogenbosch (Nederland) bij beslissing van 12 oktober 2017, ingekomen bij het Hof op 16 oktober 2017, in de procedure
 – A-Fonds, vertegenwoordigd door R. van der Jagt,
 – de Europese Commissie, vertegenwoordigd door P.‐J. Loewenthal, A. Bouchagiar, S. Noë en N. Gossement als gemachtigden,
 1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 107 en 108 VWEU.
 2 Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen A-Fonds en de Inspecteur van de Belastingdienst (Nederland) (hierna: „belastingdienst”) over de teruggaaf van door de Nederlandse belastingdienst ingehouden dividendbelasting.
 3 Krachtens artikel 1, onder c), van verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB 1999, L 83, blz. 1) is „nieuwe steun” „alle steun, dat wil zeggen steunregelingen en individuele steun, die geen bestaande steun is, met inbegrip van wijzigingen in bestaande steun”.
 4 Artikel 1, onder c), van verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 [VWEU] (PB 2015, L 248, blz. 9) bevat bepalingen die overeenstemmen met de in het vorige punt genoemde bepalingen.
 5 Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van verordening nr. 659/1999 (PB 2004, L 140, blz. 1) bepaalt in artikel 4, lid 1:
 „Voor de toepassing van artikel 1, onder c), van verordening (EG) nr. 659/1999 wordt onder een wijziging in bestaande steun iedere wijziging verstaan, met uitzondering van aanpassingen van louter formele of administratieve aard die de beoordeling van de verenigbaarheid van de steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt niet kunnen beïnvloeden. Een verhoging van de oorspronkelijk voor een bestaande steunregeling voorziene middelen met maximaal 20 procent, wordt echter niet als een wijziging van bestaande steun beschouwd.”
 6 Artikel 2, lid 1, onder f) en g), van de Wet op de vennootschapsbelasting van 8 oktober 1969, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „Wet Vpb 1969”), bepaalt:
 „Als binnenlandse belastingplichtigen zijn aan de belasting onderworpen de in Nederland gevestigde:
 g. in het derde lid vermelde ondernemingen van publiekrechtelijke rechtspersonen.”
 7 Artikel 2, lid 3, van de Wet Vpb 1969 bevat een lijst van ondernemingen die actief zijn in bepaalde economische sectoren.
 8 In artikel 2, lid 7, van de Wet Vpb 1969 wordt bepaald dat lichamen waarvan uitsluitend Nederlandse publiekrechtelijke rechtspersonen onmiddellijk of middellijk aandeelhouders, deelnemers of leden zijn, alsmede lichamen waarvan de bestuurders uitsluitend door Nederlandse publiekrechtelijke rechtspersonen onmiddellijk of middellijk worden benoemd en ontslagen en welker vermogen bij liquidatie uitsluitend ter beschikking van Nederlandse publiekrechtelijke rechtspersonen komt, „slechts aan de belasting [zijn] onderworpen, voor zover zij een bedrijf uitoefenen als bedoeld is in het derde lid”.
 9 De Wet op de dividendbelasting (hierna: „Wet DB 1965”) is gedurende de periode waarin de feiten in het hoofdgeding zich hebben voorgedaan, herhaaldelijk gewijzigd.
 10 In de door de verwijzende rechter genoemde versie, die sinds 11 juli 2008 van kracht is, bepaalt de Wet DB 1965 in artikel 1, lid 1:
 „Onder de naam ‚dividendbelasting’ wordt een directe belasting geheven van degenen die – rechtstreeks of door middel van certificaten – gerechtigd zijn tot de opbrengst van aandelen [...].”
 11 In diezelfde versie van de Wet DB 1965 bevat artikel 10 de volgende uitvoeringsvoorschriften voor de teruggaaf van deze belasting:
 „1. Aan een in Nederland gevestigde rechtspersoon die niet aan de vennootschapsbelasting onderworpen is, wordt op zijn verzoek bij een door de inspecteur te nemen voor bezwaar vatbare beschikking teruggaaf verleend van in een kalenderjaar te zijnen laste ingehouden dividendbelasting, indien deze meer bedraagt dan € 23. [...]
 3. Het eerste lid is van overeenkomstige toepassing ten aanzien van een in een andere lidstaat van de Europese Unie gevestigd lichaam dat aldaar niet aan een belastingheffing naar de winst is onderworpen en dat, ware het in Nederland gevestigd geweest, ook alhier niet aan de heffing van de vennootschapsbelasting zou zijn onderworpen. De eerste volzin is niet van toepassing met betrekking tot lichamen die een vergelijkbare functie vervullen als beleggingsinstellingen, bedoeld in artikel 6a of artikel 28 van de [Wet Vpb 1969].”
 12 A-Fonds is een in Duitsland gevestigd Spezial-Sondervermögen (bijzonder beleggingsfonds), dat geen rechtspersoonlijkheid heeft.
 13 Dergelijke fondsen zijn vrijgesteld van vennootschaps- en bedrijfsbelasting. Beleggers die deelnemen in deze fondsen worden geacht dividenden te ontvangen naar rato van hun aandelen in die fondsen. Beleggers dienen over die inkomsten belasting te betalen in overeenstemming met hun persoonlijke fiscale status volgens de Duitse belastingwetgeving.
 14 Alle aandelen in A-Fonds zijn sinds de oprichting daarvan in handen van BBB.
 15 BBB is een Duitse publiekrechtelijke instelling (Anstalt des öffentlichen Rechts) met rechtspersoonlijkheid. Zij is opgericht door een samenwerkingsverband van Duitse gemeenten, die publiekrechtelijke rechtspersonen zijn. BBB verricht bankactiviteiten, maar niet uitsluitend met winstoogmerk. Zij is ook belast met de uitvoering van een publieke taak. Aldus wendt BBB een deel van haar inkomsten aan ter ondersteuning van sociale, culturele, sportieve, wetenschappelijke en educatieve activiteiten in de deelstaat waar zij actief is.
 16 BBB is in Duitsland onderworpen aan vennootschaps- en bedrijfsbelasting. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt ook dat 95 % van de aan BBB uitgekeerde dividenden zijn vrijgesteld van Duitse vermogenswinstbelasting en dat BBB de in Nederland ingehouden dividendbelasting niet kan verrekenen, omdat haar deelneming in A-Fonds deel uitmaakt van de vaste activa (Anlagebuch).
 17 Ten tijde van de feiten in het hoofdgeding hield BBB via A-Fonds aandelen in Nederlandse vennootschappen waarop de Wet DB 1965 van toepassing is. Op de dividenden die deze aandelen voor haar over de belastingjaren 2002/2003 tot en met 2007/2008 hebben gegenereerd, is Nederlandse dividendbelasting ingehouden.
 18 BBB heeft op grond van artikel 10, lid 1, van de Wet DB 1965 bij de Nederlandse belastingdienst verschillende verzoeken om teruggaaf van deze belasting ingediend, maar de belastingdienst heeft die verzoeken afgewezen.
 19 Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de belastingdienst, althans voor de belastingjaren die betrekking hebben op het tijdvak tussen 1 november 2002 en 31 oktober 2008, van oordeel was dat BBB niet gerechtigd was om die teruggaaf te vorderen, op grond dat zij niet in Nederland gevestigd was.
 20 A-Fonds heeft bij de Rechtbank Zeeland-West-Brabant te Breda (Nederland) beroepen ingesteld tegen de besluiten tot weigering van de teruggaaf. Die beroepen zijn echter bij uitspraak van 6 mei 2014 door die rechtbank ongegrond verklaard, met name omdat de situatie van A-Fonds niet vergelijkbaar was met die van een lichaam in de zin van artikel 10, lid 1, van de Wet DB 1965.
 21 A-Fonds heeft tegen die uitspraak hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof ’s-Hertogenbosch (Nederland).
 22 Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch (hierna: „gerechtshof”) is van oordeel dat zowel de door A-Fonds aan de belastingdienst gerichte verzoeken om teruggaaf als de rechtsvorderingen van A-Fonds moeten worden geacht te zijn ingediend namens BBB.
 23 Het gerechtshof is van mening dat de besluiten van de belastingdienst om de door BBB gevraagde teruggaaf van dividendbelasting te weigeren omdat zij in een andere lidstaat dan het Koninkrijk der Nederlanden is gevestigd, in strijd zijn met het vrije verkeer van kapitaal.
 24 Het gerechtshof wijst erop dat dividenden die voortvloeien uit beleggingen van publiekrechtelijke rechtspersonen die in Nederland zijn gevestigd en die op grond van de Wet Vpb 1969 niet onderworpen zijn aan de vennootschapsbelasting omdat zij andere dan de in artikel 2, lid 3, van de Wet Vpb 1969 genoemde activiteiten uitoefenen, in beginsel in Nederland aan dividendbelasting zijn onderworpen. Deze zou hun dan echter vervolgens overeenkomstig artikel 10, lid 1, van de Wet DB 1965 worden teruggegeven.
 25 Het gerechtshof leidt daaruit af dat het feit dat BBB geen aanspraak kon maken op teruggaaf van dividendbelasting krachtens die bepaling, hoewel zij activiteiten uitoefent die vergelijkbaar zijn met die van Nederlandse publiekrechtelijke rechtspersonen die in Nederland niet aan de vennootschapsbelasting zijn onderworpen, een beperking van het vrije verkeer van kapitaal vormt.
 26 Het gerechtshof is dan ook van oordeel dat BBB teruggaaf dient te worden verleend van een bedrag dat overeenkomt met het bedrag dat een in Nederland gevestigde publiekrechtelijke rechtspersoon die in die lidstaat niet aan de vennootschapsbelasting is onderworpen, op grond van artikel 10, lid 1, van de Wet BD 1965 zou ontvangen.
 27 Het werpt echter de vraag op of het verlenen van een dergelijke teruggaaf verenigbaar is met het Unierecht inzake staatssteun.
 28 Het gerechtshof is van oordeel dat in het hoofdgeding de teruggaaf van dividendbelasting op grond van artikel 10, lid 1, van de Wet DB 1965 onlosmakelijk verbonden is met de uit artikel 2, lid 3, van de Wet Vpb 1969 voortvloeiende vrijstelling van vennootschapsbelasting, die de Europese Commissie in haar besluit C(2013) 2372 final van 2 mei 2013 heeft aangemerkt als een met de interne markt onverenigbare, bestaande steunregeling, en leidt hieruit af dat deze teruggaaf derhalve eveneens een bestaande steunregeling vormt.
 29 In deze context wenst het gerechtshof te vernemen of inwilliging van het verzoek om teruggaaf van verzoekster in het hoofdgeding, op grond van artikel 56, lid 1, EG, thans artikel 63, lid 1, VWEU, een wijziging van bestaande steun is, die nieuwe steun vormt in de zin van artikel 1, onder c), van verordening nr. 659/1999.
 30 Indien dit het geval is, vraagt het zich af of het mogelijk is een besluit te nemen tot inwilliging van een dergelijk verzoek, en met name of het noodzakelijk is om dat besluit overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU aan de Commissie te melden.
 31 Het wijst erop dat het hier gaat om een proefproces en dat de belastingdienst al bijna 1 000 soortgelijke verzoeken om teruggaaf heeft ontvangen.
 32 In die omstandigheden heeft het gerechtshof de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
 „1) Is de uitbreiding van de reikwijdte van een bestaande steunregeling ingevolge een succesvol beroep van een belastingplichtige op het recht op vrij kapitaalverkeer van artikel 56 [EG] (thans: artikel 63 VWEU) een als wijziging in bestaande steun op te vatten nieuwe steunmaatregel?
 2) Zo ja, verzet de taakuitoefening van de nationale rechter ingevolge artikel 108, lid 3, VWEU zich ertegen dat de belastingplichtige een belastingvoordeel wordt verleend waarop die belastingplichtige ingevolge artikel 56 [EG] (thans: artikel 63 VWEU) aanspraak maakt, dan wel dient een voorgenomen rechterlijke beslissing, houdende de verlening van dat voordeel, bij de Commissie te worden gemeld, dan wel dient de nationale rechter enige andere handeling te verrichten of maatregel te nemen, gezien de hem ingevolge artikel 108, lid 3, VWEU toebedeelde toezichthoudende taak?”
 33 De Commissie is van mening dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is omdat het niet de feitelijke en juridische elementen bevat die nodig zijn om het Hof in staat te stellen een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen.
 34 In dit verband zij erop gewezen dat de twee door de verwijzende rechter gestelde vragen berusten op de premisse dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting een bestaande steunregeling vormt.
 35 De verwijzende rechter baseert zijn onderzoek met name op het feit dat in het hoofdgeding de in artikel 10, lid 1, van de wet DB 1965 bedoelde teruggaaf onlosmakelijk verbonden is met de in artikel 2 van de wet Vpb 1969 voor publiekrechtelijke rechtspersonen voorziene vrijstelling van vennootschapsbelasting, die de Europese Commissie in haar besluit C(2013) 2372 final heeft aangemerkt als een met de interne markt onverenigbare, bestaande steunregeling.
 36 Zoals de Commissie zelf in haar schriftelijke opmerkingen stelt, dient evenwel te worden geconstateerd dat dit besluit uitsluitend betrekking heeft op de regeling voor de vrijstelling van de vennootschapsbelasting van publiekrechtelijke personen die is voorzien in de Wet Vpb 1969, en niet op de regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting die is voorzien in artikel 10, lid 1, van de Wet DB 1965.
 37 Bovendien hebben die twee regelingen niet dezelfde werkingssfeer, aangezien de tweede regeling, meer in het algemeen, alle Nederlandse ondernemingen bestrijkt die van de vennootschapsbelasting zijn vrijgesteld.
 38 De vaststelling door de Commissie dat de in artikel 2 van de Wet Vpb 1969 voorziene regeling waarbij Nederlandse publiekrechtelijke ondernemingen van vennootschapsbelasting zijn vrijgesteld, een met de interne markt onverenigbare, bestaande steunregeling vormt, kan dus niet worden geacht mutatis mutandis te gelden voor de regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting die is voorzien in artikel 10, lid 1, van de Wet DB 1965.
 39 Niettemin kan, zoals de verwijzende rechter overigens aangeeft, niet worden ontkend dat in het specifieke geval waarin een Nederlandse publiekrechtelijke onderneming teruggaaf wordt verleend van dividendbelasting omdat zij krachtens artikel 2 van de Wet Vpb 1969 is vrijgesteld van de vennootschapsbelasting, die teruggaaf het rechtstreekse en onlosmakelijke gevolg is van de toekenning van staatssteun en dus ook als staatssteun kan worden aangemerkt.
 40 Aangezien niet kan worden uitgesloten dat de betrokken wetgevingsmaatregel als staatssteun moet worden aangemerkt en het aan de nationale rechter staat om dit te verifiëren teneinde ervoor te zorgen dat artikel 108, lid 3, VWEU wordt nageleefd, moet ervan uitgegaan worden dat de antwoorden op de gestelde vragen voor de verwijzende rechter van nut zijn met het oog op de beslechting van het hoofdgeding en derhalve moeten worden geacht te berusten op de premisse dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting een steunregeling is.
 41 Om te beginnen zij erop gewezen dat de verwijzende rechter het Hof niet vraagt om een uitlegging van artikel 56, lid 1, EG, thans artikel 63, lid 1, VWEU, dat alle beperkingen van het kapitaalverkeer tussen de lidstaten en tussen de lidstaten en derde landen verbiedt, en waarvan de schending volgens hem lijkt vast te staan. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt immers dat deze schending voortvloeit uit het feit dat de Nederlandse wettelijke regeling die voorziet in de teruggaaf van dividendbelasting, die teruggaaf afhankelijk stelt van een vereiste van woonplaats op het nationale grondgebied.
 42 Voorts moet worden opgemerkt dat de relevante bepalingen van verordening nr. 659/1999, waarnaar de verwijzende rechter verwijst, in gelijke bewoordingen zijn opgenomen in verordening 2015/1589, die eerstgenoemde verordening heeft vervangen, zodat het niet nodig is te bepalen of deze twee verordeningen ratione temporis van toepassing zijn op de feiten van het hoofdgeding.
 43 Gelet op het voorgaande moet ervan worden uitgegaan dat de verwijzende rechter met zijn twee vragen, die tezamen moeten worden onderzocht, in wezen wenst te vernemen of het Unierecht zich ertegen verzet dat een rechterlijke instantie van een lidstaat, om de naleving van artikel 56, lid 1, EG, thans artikel 63, lid 1, VWEU, te waarborgen, het gebruik van een steunregeling, zoals die welke door de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling inzake de teruggaaf van dividendbelasting in het leven zou zijn geroepen, toestaat aan een in een andere lidstaat gevestigde onderneming. De verwijzende rechter vraagt in het bijzonder of, wanneer een dergelijke steunregeling als een bestaande steunregeling moet worden beschouwd, het besluit om het gebruik van deze regeling toe te staan nieuwe steun is in de zin van artikel 1, onder c), van verordening nr. 659/1999, die overeenkomstig artikel 108, lid 3, laatste zin, VWEU bij de Commissie zou moeten worden aangemeld.
 44 Opgemerkt zij dat de door de verwijzende rechter gestelde vragen, zoals deze overigens zelf opmerkt, impliceren dat allereerst wordt nagegaan of het Unierecht zich ertegen verzet dat hij bevoegd blijft om de verenigbaarheid van het in het hoofdgeding aan de orde zijnde woonplaatsvereiste met het vrije verkeer van kapitaal te onderzoeken, dan wel of dit onderzoek, ter beoordeling van de verenigbaarheid van een steunregeling met de interne markt, onder de uitsluitende bevoegdheid van de Commissie valt.
 45 Uit vaste rechtspraak van het Hof volgt dat de nationale rechterlijke instanties en de Commissie in het bij het Verdrag ingestelde systeem voor toezicht op staatssteun aanvullende, maar onderscheiden taken vervullen (zie in die zin arresten van 11 juli 1996, SFEI e.a., C‐39/94, EU:C:1996:285, punt 41, en 15 september 2016, PGE, C‐574/14, EU:C:2016:686, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 46 Terwijl de beoordeling van de verenigbaarheid van steunmaatregelen met de interne markt onder de exclusieve bevoegdheid valt van de Commissie, die daarbij onder toezicht van de rechterlijke instanties van de Unie staat, zien de nationale rechterlijke instanties toe op de vrijwaring van de rechten van de justitiabelen in geval van schending van de bij artikel 108, lid 3, laatste zin, VWEU opgelegde verplichting om staatssteun vooraf bij de Commissie aan te melden (zie in die zin arrest van 8 december 2011, Residex Capital IV, C‐275/10, EU:C:2011:814, punt 27). Wanneer de justitiabelen zich op een dergelijke miskenning beroepen, en de nationale rechter deze miskenning vaststelt, moet hij daaruit overeenkomstig zijn nationale recht alle consequenties trekken, zonder dat zijn beslissing echter een beoordeling impliceert van de verenigbaarheid van de steun met de interne markt, wat tot de uitsluitende bevoegdheid van de Commissie behoort, onder toezicht van het Hof (zie in die zin arrest van 23 april 2002, Nygård, C‐234/99, EU:C:2002:244, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 47 Uit de rechtspraak van het Hof volgt ook dat een nationale rechter enkel bevoegd is om te beoordelen of de uitvoeringsvoorschriften van een steunregeling verenigbaar zijn met rechtstreeks werkende Verdragsbepalingen – andere dan die inzake staatssteun – wanneer die voorschriften afzonderlijk kunnen worden beoordeeld en wanneer zij, ofschoon zij onderdeel zijn van de betrokken steunregeling, niet noodzakelijk zijn ter bereiking van het doel of voor de goede werking ervan (zie in die zin arresten van 22 maart 1977, Iannelli & Volpi, 74/76, EU:C:1977:51, punt 14, en 23 april 2002, Nygård, C‐234/99, EU:C:2002:244, punt 57).
 48 Daarentegen kan er een dermate nauw verband bestaan tussen enerzijds het doel van de steun en anderzijds de uitvoeringsvoorschriften ervan, dat een afzonderlijke beoordeling van die voorschriften niet mogelijk is en ter beoordeling van hun consequenties voor de verenigbaarheid van de steun in zijn geheel noodzakelijkerwijze de procedure van artikel 108 VWEU moet worden gevolgd (zie in die zin arrest van 22 maart 1977, Iannelli & Volpi, 74/76, EU:C:1977:51, punt 14).
 49 In casu is dit inderdaad het geval met een woonplaatsvereiste zoals voorzien in de regeling inzake teruggaaf van dividendbelasting die in het hoofdgeding aan de orde is, ervan uitgaande evenwel dat het daarbij om een staatssteunregeling gaat, aangezien dat vereiste onlosmakelijk lijkt samen te hangen met het doel van de betrokken vrijstellingsmaatregelen, te weten het begunstigen van uitsluitend nationale ondernemingen.
 50 Bovendien moet worden opgemerkt dat in het hoofdgeding een dergelijk toezicht onvermijdelijk, ook al is het slechts indirect, tot gevolg zou hebben dat het woonplaatsvereiste van artikel 2 van de Wet Vpb 1969 voor de vrijstelling van vennootschapsbelasting voor publiekrechtelijke ondernemingen, dat een noodzakelijk vereiste is voor de verwezenlijking van het doel en de werking van deze steunregeling, ter discussie wordt gesteld.
 51 Het lijkt dan ook niet mogelijk een dergelijk vereiste, dat noodzakelijk blijkt te zijn voor de verwezenlijking van het doel en voor de werking van een steunregeling, te isoleren zonder afbreuk te doen aan de bevoegdheidsverdeling tussen de Commissie en de nationale rechterlijke instanties op het gebied van staatssteun.
 52 Bijgevolg moet worden vastgesteld dat het Unierecht zich ertegen verzet dat een nationale rechter beoordeelt of een woonplaatsvereiste als aan de orde in het hoofdgeding verenigbaar is met het vrije verkeer van kapitaal, wanneer de betrokken regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting een steunregeling is.
 53 Hieruit volgt dat die rechter a fortiori geen gevolgen kan verbinden aan een eventuele schending, wegens dat woonplaatsvereiste, van het vrij verkeer van kapitaal door de teruggaaf van die belasting toe te staan, zodat de in punt 43 van dit arrest vermelde vraag niet hoeft te worden beantwoord.
 54 Gelet op het voorgaande moet op de gestelde vragen worden geantwoord dat de artikelen 107 en 108 VWEU aldus moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter niet kan beoordelen of een woonplaatsvereiste als aan de orde in het hoofdgeding verenigbaar is met artikel 56, lid 1, EG, thans artikel 63, lid 1, VWEU, wanneer de betrokken regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting een steunregeling is.
 De artikelen 107 en 108 VWEU moeten aldus worden uitgelegd dat een nationale rechter niet kan beoordelen of een woonplaatsvereiste als aan de orde in het hoofdgeding verenigbaar is met artikel 56, lid 1, EG, thans artikel 63, lid 1, VWEU, wanneer de betrokken regeling voor de teruggaaf van dividendbelasting een steunregeling is.
 Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 2 mei 2019.


type: wikipedia

text:
Oxid uhličitý (dříve kysličník uhličitý) je bezbarvý plyn bez chuti a zápachu; při vyšších koncentracích může mít v ústech slabě nakyslou chuť. Je těžší než vzduch. V pevném skupenství je znám také jako suchý led. Jeho molekula je tvořena jedním atomem uhlíku a dvěma atomy kyslíku.
 Objevení a popis
 Oxid uhličitý byl první chemickou sloučeninou, která byla popsána jako plyn odlišný od vzduchu. V 17. století vlámský chemik Jan Baptist van Helmont zjistil, že při spalování dřevěného uhlí v uzavřené nádobě je váha zbylého popele menší než hmotnost spalovaného uhlí. Vysvětlil to přeměnou části uhlí na neviditelnou substanci, kterou nazval „spiritus sylvestre“.
 V polovině 18. století studoval vlastnosti tohoto plynu podrobněji skotský lékař Joseph Black. Zjistil, že zahříváním vápence, nebo jeho reakcí s kyselinami vzniká plyn, který nazval „fixovatelný vzduch“ („fixed air“), protože jej bylo možno vázat silnými zásadami (například hydroxidem vápenatým). Zjistil také, že je těžší než vzduch. Potvrdil, že na rozdíl od vzduchu nepodporuje hoření a živé organismy v něm hynou. Vázání na hydroxid vápenatý použil k důkazu, že je ve vydechovaném vzduchu a také, že se uvolňuje při procesu kvašení.
 Vznik, příprava a výroba
 Vzniká reakcí uhlíku s kyslíkem (spalováním):
 C + O2 → CO2,
 hořením oxidu uhelnatého (například svítiplynu):
 2 CO + O2 → 2 CO2,
 nebo organických látek, například methanu:
 CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O,
 a to vždy za vývinu značného množství tepla. Podobnými reakcemi můžeme popsat i spalování fosilních paliv a biomasy. Je také produktem dýchání většiny živých organismů, kde je spolu s vodou konečným produktem metabolické přeměny živin obsažených v potravě.
 V laboratoři se většinou připravuje reakcí uhličitanů, především uhličitanu vápenatého se silnými kyselinami například chlorovodíkovou:
 CaCO3 + 2 HCl → CO2 + CaCl2 + H2O.
 Průmyslově se vyrábí tepelným rozkladem (žíháním) vápence (uhličitanu vápenatého):
 CaCO3 → CaO + CO2.
 Po chemické stránce je oxid uhličitý velice stálý a ani při velmi vysokých teplotách nad 2 000 °C se znatelně nerozkládá. Ve vodě se snadno rozpouští, přičemž se z malé části slučuje s vodou na kyselinu uhličitou:
 CO2 + H2O ⇌ H2CO3.
 Biomasa
 Kromě spalování biomasy či bioplynu, vzniká oxid uhličitý také během kompostování.
 Část organické hmoty zůstává v půdě a na povrchu půdy, jako posklizňové, nebo potěžební zbytky. V průběhu kompostování a anaerobní digesce je velká část organické hmoty přeměněna na hmotu s vysokým podílem humusových látek. Tímto procesem velký podíl uhlíku zůstává dlouhodobě fixován v humusu, který zlepšuje vlastnosti půdy, jako např. vzdušnost, schopnost zadržovat vodu. Půda, která obsahuje více humusu, má lepší vlastnosti pro pěstování, tím dochází k vyšším výnosům plodin a i intenzivnější asimilaci CO2 během fotosyntézy.
 Významné reakce
 Oxid uhličitý reaguje se silnými hydroxidy za vzniku solí, které se vyskytují ve dvou formách, jako uhličitany a hydrogenuhličitany (starším názvem kyselé uhličitany); například s hydroxidem sodným vzniká buď hydrogenuhličitan sodný:
 CO2 + NaOH → NaHCO3,
 nebo při větším množství hydroxidu uhličitan sodný:
 CO2 + 2 NaOH → Na2CO3 + H2O.
 V zelených rostlinách je oxid uhličitý asimilován v procesu zvaném fotosyntéza za katalytického působení chlorofylu a dodávky energie ve formě světelných kvant na monosacharidy podle celkové rovnice:
 6 CO2 + 6 H2O → C6H12O6 + 6 O2.
 Spalování sacharidů v těle živočichů (i rostlin v noci) je chemickým procesem právě opačným, stejně tak kvašení cukrů působením kvasinek.
 Při geologickém vývoji planetárních těles hraje v chemismu oxidu uhličitého významnou roli rovnováha mezi oxidem uhličitým a oxidem křemičitým v kompetici o vápník podle vztahu:
 CaCO3 + SiO2 ⇌ CO2 + CaSiO3.
 Za běžných teplot panujících na Zemi je tato rovnováha posunuta téměř úplně vlevo, takže velké množství oxidu uhličitého je vázáno v uhličitanových horninách. Stoupne-li teplota zhruba nad 350 °C, rovnováha se vychýlí téměř úplně vpravo a oxid křemičitý vytěsní z hornin oxid uhličitý, který přejde do atmosféry. Tímto mechanismem se vysvětluje velmi hustá atmosféra planety Venuše, složená převážně z oxidu uhličitého.
 Při ochlazení pod −80 °C mění plynný oxid uhličitý svoje skupenství přímo na pevné (desublimuje) za vzniku bezbarvé tuhé látky, nazývané suchý led.
 Oxid uhličitý je nedýchatelný a ve vyšších koncentracích může způsobit ztrátu vědomí a smrt. Naruší totiž uhličitanovou rovnováhu v krvi a způsobí tak acidosu. Stejně tak ovšem pokles pod jeho normální koncentraci může způsobit alkalosu.
 Výskyt v přírodě
 Oxid uhličitý je běžnou součástí zemské atmosféry, přičemž jeho koncentrace (průměrně 0,040 % v roce 2013) v ovzduší kolísá v závislosti na místních podmínkách, na výšce nad povrchem a relativní vlhkosti vzduchu v ovzduší. V důsledku zejména průmyslových emisí jeho průměrná koncentrace ve vzduchu stále roste (viz odstavec „Vliv oxidu uhličitého na globální oteplování“). V půdě je ho celkem 2x více než v atmosféře a v oceánu zhruba 50x více než v atmosféře.
 Lokálně velmi vysoká koncentrace je v místech jeho výronu sopečných plynů ze země ve vulkanicky aktivních oblastech a v některých přírodních minerálních vodách. Vzhledem k tomu, že je těžší než vzduch, může se v takových místech hromadit a představovat nebezpečnou past pro zvířata i lidi. V oblastech, kde se vulkanický oxid uhličitý postupně uvolňuje do vodních ploch (jezer), může při seismické aktivitě dojít k náhlému uvolnění a „zaplavení“ okolní krajiny jedovatým nedýchatelným plynem (katastrofa u jezera Nyos). Ročně tak vulkanické aktivity dodávají do ovzduší Země přibližně 130 až 230 milionů tun, což představuje řádově jen 1 až 2 % produkce CO2 lidstvem.
 Oxid uhličitý byl také nalezen v mezihvězdném prostoru. Je hlavní složkou atmosfér planet Venuše a Mars. Spektroskopicky byl prokázán i v řadě komet.
 Výskyt oxidu uhličitého v atmosféře a změna klimatu způsobená člověkem
 Oxid uhličitý je přirozeně se vyskytující stopový plyn v zemské atmosféře, který ovlivňuje klima; jeho koncentrace v atmosféře se od začátku průmyslové revoluce zvyšuje, zejména v důsledku spalování fosilních paliv. Údaje z ledových jader ukázaly, že hladina CO2 v atmosféře se za posledních 420 000 let až do nástupu industrializace v polovině 19. století pohybovala v rozmezí od 190 ppm v době vrcholící doby ledové po 280 ppm v teplých obdobích.
 S industrializací došlo v důsledku lidské činnosti k prudkému nárůstu obsahu oxidu uhličitého v atmosféře, který pokračuje i nadále. Mezi lety 1750–1958 (začátek systematických měření Charlese Davida Keelinga) se koncentrace CO2 nejprve mírně zvýšila na 315 ppm, poté do roku 2015 vzrostla na 401 ppm. Dne 9. května 2013 překročila koncentrace hranici 400 ppm (0,04 % objemu celkového plynného obalu Země), dle měření americkým Národním úřadem pro oceán a atmosféru (NOAA) na Mauna Loa (Havaj) jako místní denní průměr. Měsíční globální průměr měřený NOAA poprvé překročil 400 ppm v březnu 2015 a v únoru 2018 tato hodnota činila 408 ppm. Údaje za rok 2017 ukazují novou rekordní hodnotu 405,5 ppm, což je o 46 % více než v předindustriálním období. V roce 2018 bylo opět dosaženo nové rekordní hodnoty 407,8 ppm. Hlavními zdroji je spalování fosilních paliv pro výrobu energie a v průmyslovém sektoru. V mnohem menší míře se na tomto nárůstu podílí také uvolňování oxidu uhličitého uloženého v půdě a lesích v důsledku změn ve využívání půdy, jako je odlesňování. V roce 2014 se na celkových emisích skleníkových plynů způsobených člověkem (měřeno v ekvivalentech oxidu uhličitého) podílela spotřeba energie a průmyslové využívání fosilních paliv ze 70 % a využívání půdy z 5 %.
 Celková hmotnost oxidu uhličitého v atmosféře je přibližně 3 000 Gt, tedy asi 800 Gt uhlíku (poměr molárních hmotností CO2 a C je zaokrouhleně 44:12). Koncentrace se mění sezónně a lokálně, zejména v blízkosti země. V městských oblastech je koncentrace obecně vyšší; v interiérech může být koncentrace až desetkrát vyšší než průměrná hodnota.
 Oxid uhličitý pohlcuje část tepelného záření (infračervené záření), zatímco kratší vlny slunečního záření mohou procházet téměř bez překážek. Absorpční těleso také vyzařuje v závislosti na své teplotě. Díky těmto vlastnostem patří oxid uhličitý mezi tzv. skleníkové plyny. Oxid uhličitý je po vodní páře druhým nejúčinnějším skleníkovým plynem podle jeho množstevního podílu, i když specifická účinnost methanu a ozonu je vyšší. Všechny skleníkové plyny společně zvyšují průměrnou teplotu na zemském povrchu z přibližně −18 °C na +15 °C díky přirozenému skleníkovému efektu. Oxid uhličitý má na celkovém efektu poměrně velký podíl a přispívá tak k životu příznivému klimatu Země.
 Obsah oxidu uhličitého v zemské atmosféře v průběhu historie Země z různých biologických, chemických a fyzikálních důvodů značně kolísal. Před 500 miliony let byla koncentrace oxidu uhličitého nejméně desetkrát vyšší než v současnosti. Následně se koncentrace CO2 neustále snižovala, v průměru se pohybovala kolem 300 ppm přibližně před 300 miliony let během permokarbonské doby ledové, na přechodu z karbonu do permu a krátce klesla na minimum pravděpodobně 100 ppm v raném permu. Během druhohor se hladina CO2 většinou pohybovala mezi 1 000 a 2 000 ppm, aby po klimatickém optimu na počátku eocénu až do začátku kenozoické doby ledové před zhruba 34 miliony let klesl hluboko pod 1 000 ppm v moderní éře Země.
 Po dobu nejméně 800 000 let byla hladina oxidu uhličitého vždy nižší než 300 ppm. Koncentrace oxidu uhličitého za posledních 10 000 let zůstala relativně konstantní na úrovni 300 ppm. Bilance koloběhu oxidu uhličitého tak byla v tomto období vyrovnaná. S nástupem industrializace v 19. století se zvýšilo množství oxidu uhličitého v atmosféře. Současná koncentrace je pravděpodobně nejvyšší za posledních 15 až 20 milionů let. V období 1960 až 2005 se obsah oxidu uhličitého zvyšoval v průměru o 1,4 ppm ročně.V roce 2017 činil desetiletý průměrný nárůst něco málo přes 2 ppm ročně. Keelingova křivka ukazuje nárůst koncentrace oxidu uhličitého.
 Antropogenní, tj. člověkem způsobené, emise oxidu uhličitého dosahují přibližně 36,3 Gt ročněa představují jen malý zlomek oxidu uhličitého, který pochází převážně z přírodních zdrojů, a to přibližně 550 Gt ročně. Jelikož však přírodní propady uhlíku pohlcují stejné množství CO2, zůstávala koncentrace oxidu uhličitého před industrializací relativně konstantní. Přibližně polovina dodatečného oxidu uhličitého je pohlcena biosférou a polovina oceány (což vede k jejich okyselení), takže nyní pohlcují více oxidu uhličitého, než uvolňují. V důsledku toho dochází od roku 1982 k občasnému „zezelenání“ Země (index listové plochy), jak dokládají satelitní data NASA, avšak novější údaje naznačují, že toto zezelenání, pozorované až do konce 20. století, se následně zastavilo. Druhá polovina vypouštěného oxidu uhličitého zůstává v atmosféře a vede k měřitelnému nárůstu jeho koncentrace, což poprvé prokázal Charles Keeling na počátku 60. let 20. století, kdy po něm byla pojmenována Keelingova křivka.
 Šestá hodnotící zpráva IPCC, která byla vydána v srpnu 2021 potvrdila vědecké výzkumy, které ukazují, že antropogenní emise CO2 jsou zcela zásadní příčinou globálního oteplování.
 Výskyt v oceánech
 Oceánská voda obsahuje oxid uhličitý v rozpuštěné formě a jako kyselinu uhličitou v rovnováze s hydrogenuhličitany a uhličitany. Množství rozpuštěného oxidu uhličitého se mění v závislosti na ročním období, protože závisí na teplotě a slanosti vody: ve studené vodě se rozpouští více oxidu uhličitého. Protože studená voda má vyšší hustotu, voda bohatá na oxid uhličitý klesá do hlubších vrstev. Pouze při tlaku nad 300 barů a teplotě nad 120 °C (393 K) je tomu naopak, například v blízkosti hlubokých geotermálních pramenů.
 V oceánech je přibližně 50krát více uhlíku než v atmosféře. Oceán funguje jako hlavní pohlcovač uhlíku, který pohlcuje přibližně třetinu oxidu uhličitého uvolněného lidskou činností. V horních vrstvách oceánů je částečně pohlcován fotosyntézou. Se zvyšujícím se obsahem oxidu uhličitého se snižuje alkalita slané vody, což se označuje jako okyselování oceánů, které bude mít velmi pravděpodobně negativní důsledky pro mořské ekosystémy. Mnoho mořských organismů je citlivých na kolísání kyselosti oceánů; okyselení v historii Země vedlo k hromadnému vymírání a prudkému poklesu biologické rozmanitosti ve světových oceánech. Postiženy jsou zejména organismy, které si vytvářejí struktury uhličitanu vápenatého, protože ten se s rostoucí kyselostí oceánů rozpouští. Za zvláště ohrožené jsou považováni koráli, mlži a ostnokožci, jako jsou hvězdice a mořští ježci.
 Vědci mají obavy, že to bude mít negativní dopad na tvorbu lastur mlžů. Již dnes jsou tyto účinky patrné na korálových útesech a některých ústřicových farmách; s rostoucí acidifikací se očekávají závažnější ekologické důsledky. Na druhou stranu existují důkazy, že zvýšená koncentrace oxidu uhličitého stimuluje některé druhy k větší produkci lastur mlžů.
 Využití
 Oxid uhličitý je průmyslově lehce dostupný plyn. Využívá se jako:
 chemická surovina pro výrobu:
 anorganických uhličitanů
 polykarbonátů
 polyuretanů
 karbamátů
 isokyanátů
 a jiných organických sloučenin
 hnací plyn a ochranná atmosféra pro potravinářské účely, označen jako konzervant E290
 součást perlivých/sycených nápojů, což ovlivňuje i vnímání jejich chuti
 náplň sněhových hasicích přístrojů
 chladicí médium (suchý led)
 v medicíně se přidává (do 5 %) ke kyslíku pro zvýšení efektivity dýchání
 hnojivo v akvaristice
 CO2 kanony (speciální efekty)
 extrakce silic
 hromadná likvidace („vybíjení“) některých druhů zvířat
 Jímání CO2
 Oceány: Výzkumný program CarboOcean
 Velkým úložištěm CO2 jsou moře a oceány, dne 1. ledna 2005 byl zahájen výzkumný program CarboOcean. Cílem programu bylo zjistit, kdy a za jakých podmínek může dojít k naplnění tohoto rezervoáru. Voda je pro CO2 stejně jímavá jako vzduch. S rostoucí koncentrací CO2 ve vzduchu, jímají přebytky oceány a pomáhají udržovat rovnováhu. Díky proudění mořské vody k pólům dochází k ochlazování vody, jejímu houstnutí a klesání ke dnu. Což lze přirovnat k velkému tepelnému výměníku. Tento princip označili vědci za mechanickou pumpu. Rozpuštěný uhlík je v mořské vodě je využit fytoplanktonem, kdy dochází k fotosyntéze. Fytoplankton je základní článek v potravním řetězci mořských živočichů. Zde jde o princip, který označili vědci za biologickou pumpu. Část CO2 se z mořských organismů postupně, v řádu dnů, měsíců, vrátí zpět do atmosféry. Přibližné desetina vzniklé organické hmoty klesá ke dnu, kde tvoří sediment a dno, ve kterém je uhlík uložen tisíce roků.
 Výzkumný program probíhal v severní část Atlantiku, vč. Arktického oceánu a v Jižním oceánu. Zde vědci přišli na to, že dochází ke slábnutí biologické pumpy. To je přičítáno nedostatku železa. Od roku 1963 probíhají experimenty, které potvrzují, že ke zvýšení aktivity fytoplanktonu v jímání CO2 pomůže přidání malého množství železa do mořské vody. Podle ředitele expedice KEOPS (Kerguelen Ocean and Plateau compared Study), která prováděla srovnávací pokusy, zde zůstává značný prostor pro pochybnosti.
 Výsledky, i dílčí, využívají komerční organizace. Organizace Planktos, která využila možnosti vydělávat na prodeji povolenek získaných zalesňováním v tradingu emisí skleníkových plynů, hodlá rozšířit aktivity o zahájení přihnojování moří železem. Vědci jsou skeptičtí, protože doposud není ověřen vliv na mořské organismy. Podle poznatků KEOPS je efekt umělého dodávání železa v mořském ekosystému podstatně odlišný od efektů železa vzniklého v přírodních podmínkách.
 Vliv na jímavost mořské vody má i její kyselost. Chemický vzorec: CO2 + H2O = [[H2CO3]] (kyselina uhličitá) platí i pro mořskou vodu. Před průmyslovou revolucí bylo pH oceánů 8,16 a dnes je 8,05. Pokud by došlo k poklesu zásaditosti, tedy pod hodnotu pH 7,60, mělo by to vliv na život mnoha mořských organismů, zejména korýšů s vápníkovou skořápkou. Tedy i vliv na potravní řetězec.
 V technologických procesech
 Potravinářství
 Pivovary Prazdroj a Gambrinus využívají technologické zařízení, které umožňuje zpětné jímání oxidu uhličitého, který vzniká při kvašení a výrobě piva. Pivovary opětovným užitím plynu ušetřily ročně téměř 300 tun CO2, který by se jinak musel vyrobit z fosilních zdrojů s vedlejším efektem vzniku dalších emisí. Tento projekt snížil uhlíkovou stopu výroby piva od roku 2006 do 2011 o 20%.
 Tepelná energetika (fosilní elektrárny)
 Švédský energetický koncern Vattenfal Europe v roce 2008 ohlásil, že postaví v braniborském Sprembergu uhelnou elektrárnu se zařízením na ukládání CO2 pod zemí (technologie CCS). Zkušební provoz a výstavba prvních „regulérních“ elektráren, které budou vybaveny touto technologií má být do roku 2015. Sériová výstavba má probíhat od roku 2020. V polovině září 2008 vyhlásila Evropská komise veřejnou soutěž na stavbu vlastního zařízení, na němž chce jímání a skladování CO2 v podzemí testovat.
 Odlučování a ukládání oxidu uhličitého je jednou z technologií, která by měla řešit emise z fosilních elektráren. S dalším využitím CO2 je počítáno v technologii power-to-gas. Kdy z elektřiny získané z obnovitelných zdrojů se elektrolýzou vody vyrobí vodík, který po sloučení s CO2 vytvoří metan. Ocelářský gigant ArcelorMittal v roce 2016 zprovoznil v Gentu zařízení, které oxidu uhelnatý, vzniklý při výrobě železa přetváří na etanolové palivo pro automobily. Běžně se tento plyn spaluje, a vypouští tak CO2.
 V roce 2017 bylo postaveno a zprovozněno první zařízení s technologií CCS. Jedná se o zařízení texaské energetické společnosti NRG Energy, resp. jde o odlučovač CO2 na jednom z bloků elektrárny Petra Nova s výkonem 240 megawattů. Náklady na stavbu zařízení v Petra Nova byly v přepočtu na kilowatt 4167 dolarů. To je 2x více, než stavba nové solární elektrárny. Skeptici proto upozorňují, že z ekonomických důvodů nemá technologie CCS možnosti pro další celosvětové rozšiřování. Podle současných zkušeností NRG Energy lze další zařízení postavit o 1/3 levněji. Dalších 17 menší zařízení se používá na ropných vrtech. Zde jde zatím o nerentabilní provoz. Těžba ropy spolu s jímáním CO2 je rentabilní při ceně 75 dolarů za barel. Předčasně byl ukončen projekt americké elektrárny Kemper, která měla plánovaný výkon 582 megawattů, a ve které se měl CO2 separovat při zplynování hnědého uhlí. Energetická společnost Mississippi Power investici ukončila, když se proti původnímu rozpočtu projekt prodražil ze dvou na sedm miliard dolarů.
 V roce 2018 byly ve výstavbě zařízení v Číně (zplynovací elektrárna Yanchang a elektrárna Haifeng v Kantonu), Austrálii a Kanadě. Kapacita těchto zařízení je šest milionů tun CO2, dle analýzy Global CCS Institute. To odpovídá emisím, které vypustí Česko za zhruba dvacet dnů.
 Do roku 2040 by mělo být toto zařízení u každé uhelné elektrárny s výkonem nad 210 tisíc megawattů, především v Číně a USA.
 Z atmosféry
 V roce 2015 společnost Carbon Engeneering Ltd. uvedla, že vyvinula zařízení, které umožňuje odsátí CO2 z ovzduší. První přístroj této společnosti byl instalován na univerzitě v Calgary. Zařízení o velikosti kamiónu umožňuje odstranit 80 % CO2. Denní kapacita je kapacita 100 kg CO2, to odpovídá provozu 14–15 automobilů. Další, demonstračního, zařízení je umístěno v Squamish v Britské Kolumbii. Spolu s týmem vědců na tomto zařízení pracoval David Keith, profesor na Harvard University School of Engineering a výkonný předseda Carbon Engineering. Podle vědeckého týmu je zde značný efekt: „Výstavba potřebného počtu stromů by vyžádala přeměnu velkého množství hospodářské půdy. Absorpce dostatečného množství CO2 by si vyžádala 1000krát větší plochu stromového porostu než zabírá plocha absorpčního zařízení.“
 Princip technologie: Vzduch je nasát do zařízení, kde prochází absorpční kapalinou, která pohltí asi 80 procent oxidu uhličitého. Vzniklý roztok je připraven k dalšímu zpracování – 1) uložení do zásobníků, nebo 2) k výrobě kapalného uhlovodíkového paliva, které lze využít ve stávajících spalovacích motorech. Výrobě uhlovodíků z CO2 věří několik vizionářů, jedním z investorů Carbon Engeneering, je mimo specializovaných fondů, např. Bill Gates. Automobilka Audi v dubnu 2015, ve spolupráci s firmami sunfire GmbH a Climeworks Deutschland GmbH, vyrobila první syntetickou naftu z CO2, tzv. e-dieselu.
 V červnu 2017 uvedla švýcarská dceřiná společnost firmy Climeworks Deutschland do komerčního provozu zařízení na zachytávání CO2. Zařízení se nachází nedaleko Curychu a ročně dokáže zachytit 900 tun CO2 přímo z atmosféry. Zakladatelé společnosti Christoph Gebald a Jan Wurzbacher realizovali tento projekt za devět let od prvního nápadu. Technologie je umístěna na střeše zařízení na energetické využití odpadu (ZEVO) v oblasti Hinwil. Zařízení ZEVO je zdroj tepelné a elektrické energie pro společnost Climeworks Deutschland. Zachycený CO2 je potrubím veden do nedalekých skleníků, kde je pěstována zelenina. Díky nastavenému dávkování oxidu uhličitého dochází k zvýšení výnosů pěstovaných plodin až o 20 %. Podle autorů konceptu je možné zachycený CO2 využít také v dalších odvětvích jako např. v potravinářském průmyslu, kde může být využit k tvorbě ochranné atmosféry nebo jako konzervant, nebo v energetice, pro výrobu E-paliv (E-gas, E-benzin, nebo synteticky vyráběná nafta E-diesel). Zachycený oxid uhličitý může být také ukládán do podzemních úložišť, kde je dlouhodobě skladován.
 Toxikologické hledisko pro živé organismy
 Kognitivní funkce člověka se snižují se zvyšující koncentrací oxidu uhličitého ve vzduchu (například špatnou ventilací). Koncentrace do 1000 ppm se považuje za dobrou. V ČR je uvnitř budov limit 1500 ppm. V kabině auta však dosahují koncentrace i několik tisíc ppm.
 Koncentrace nad 5000 ppm (tj. 0,5 %) způsobují nepříjemný pocit a bolesti hlavy a koncentrace nad 5 % tlumí centrální nervovou soustavu a dýchací centrum. Při 20 % se člověk náhle zhroutí a nastává smrt.
 Nebezpečí hrozí například v silážních či kanalizačních prostorech.
 Odkazy
 Poznámky
 Reference
 Literatura
 Neftel, A., H. Friedli, E. Moore, H. Lotscher, H. Oeschger, U. Siegenthaler, and B. Stauffer. 1994. Historical carbon dioxide record from the Siple Station ice core. pp. 11–14. In T.A. Boden, D.P. Kaiser, R.J. Sepanski, and F.W. Stoss (eds.) Trends'93: A Compendium of Data on Global Change. ORNL/CDIAC-65. Carbon Dioxide Information Analysis Center, Oak Ridge National Laboratory, Oak Ridge, Tenn. U.S.A.
 Keeling, C.D., and T.P. Whorf. 1994. Atmospheric carbon dioxide records from sites in the SIO air sampling network. pp. 16–26. In T.A. Boden, D.P. Kaiser, R.J. Sepanski, and F.W. Stoss (eds.) Trends'93: A Compendium of Data on Global Change. ORNL/CDIAC-65. Carbon Dioxide Information Analysis Center, Oak Ridge National Laboratory, Oak Ridge, Tenn. U.S.A.
 NÁTR, Lubomír. 2006. Země jako skleník : proč s bát CO2?. vydala Academia,
 Související články
 Klimatická změna
 Zachycování a ukládání oxidu uhličitého
 Externí odkazy
 Emise oxidu uhličitého podle zemí, v absolutních číslech, na 1000 obyvatel.
 Oxid uhličitý a další skleníkové plyny
 Uhličité sloučeniny
 Hnací plyny
 Chladiva
 Hasiva
 Skleníkové plyny


text:
 2005 (MMV) a fost un an obișnuit al calendarului gregorian, care a început într-o zi de sâmbătă. A fost al 2005-lea an d.Hr., al 5-lea an din mileniul al III-lea și din secolul al XXI-lea, precum și al 6-lea an din deceniul 2000-2009. A fost desemnat:
 Anul Mondial al Fizicii.
 Anul Internațional al Educației Fizice și al Sportului.
 Anul Internațional al microcreditelor financiare.
 Anul European al Cetățeniei prin Educație, de către Consiliul Europei.
 Anul Euharistiei în Biserica Catolică.
 Anul George Enescu, comemorând 50 de ani de la moartea compozitorului George Enescu (în România).
 Anul Einstein (în Germania).
 Anul cocoșului în astrologia chineză.
 Evenimente
 Ianuarie
 1 ianuarie: În România intră în vigoare introducerea cotei unice de impozitare de 16%, atât pentru profitul companiilor, cât și pentru veniturile populației.
 5 ianuarie: Este descoperită planeta pitică Eris.
 5 ianuarie: Într-un interviu publicat în ziarul Adevărul, președintele Traian Băsescu se pronunță în favoarea alegerilor anticipate „pentru a scăpa de această soluție imorală care se numește PUR“. Expresia „soluție imorală“ va fi folosită de-a lungul anilor în presa românească pentru alianțe politice extreme.
 6 ianuarie: Televiziunea Română recunoaște oficial presiunea politică a regimului Iliescu.
 9 ianuarie: Alegeri în Statul Palestina pentru înlocuirea lui Yasser Arafat, decedat pe 11 noiembrie 2004.
 11 ianuarie: Ion Iliescu revine în PSD și primește de la organizația sectorului 1 carnetul de membru.
 11 ianuarie: Potrivit datelor furnizate de Institutul Național de Statistică, anul trecut, rata anuală a inflației a coborât, pentru prima data în ultimii 15 ani, sub 10%.
 14 ianuarie: Coborârea sondei Huygens pe Titan, cel mai important satelit al planetei Saturn.
 15 ianuarie: A fost lansat primul volum al ediției facsimilate a manuscriselor eminesciene sub egida Academiei Române.
 16 ianuarie: O româncă a devenit cea mai vârstnică mamă din lume; Adriana Iliescu, în vârstă de aproape 67 de ani, a dat naștere unei fetițe de numai 1,400 kilograme. Iliescu a deținut recordul până în decembrie 2006.
 19 ianuarie: Comisarul european pentru extindere, Olli Rehn, a atras din nou atenția României că UE poate întârzia cu un an intrarea sa în Uniune. Rehn a spus în Parlamentul European că Justiția și Competiția vor fi cele mai monitorizate capitole al României.
 23 ianuarie: Viktor Iușcenko a fost investit oficial președinte al Ucrainei.
 Februarie
 10 februarie: Coreea de Nord anunță că posedă arme nucleare ca protecție împotriva ostilității pe care o simte din Statele Unite.
 14 februarie: Fostul prim-ministru libanez Rafic Hariri este asasinat, alături de alte 21 de persoane, de un bombardier sinucigaș în Beirut.
 14 februarie: Este fondat YouTube.
 16 februarie: Protocolul de la Kyoto intră în vigoare oficial.
 Martie
 1 martie: Începe popularizarea „leului greu”. Începând cu această zi toate prețurile vor fi afișate în ambele monede – leul vechi și leul nou – pentru ca populația să se obișnuiască, vizual, fără zerouri.
 6 martie: Alegeri parlamentare în R. Moldova câștigate de Partidul Comuniștilor (PCRM).
 9-10 martie: Are loc vizita președintelui Traian Băsescu în Statele Unite. Președintele american George W. Bush îl primește pe Traian Băsescu la Casa Albă, unde cei doi poartă discuții legate de lupta împotriva corupției din administrația românească, de configurația strategică a zonei Mării Negre, de situația din Moldova, precum și de relațiile româno-americane, inclusiv situația privind ridicarea vizelor.
 10 martie: Cantărețul american Michael Jackson a întârziat 90 de minute la procesul în care a fost acuzat de abuz sexual asupra unui minor și și-a făcut apariția în pijama.
 24 martie: Președintele Kârgâzstanului, Askar Akayev, este răsturnat de la putere în urma unor demonstrații anti-guvernamentale de masă și fuge de țară.
 25 martie: Se deschide Expo Aichi 2005, prima expoziție mondială a secolului XXI, având ca temă Înțelepciunea naturii (Japonia, Aichi).
 28 martie: Un puternic seism, produs în largul insulei indoneziene Sumatra și având o magnitudine de 8,7 grade Richter, a provocat moartea a zeci de persoane și importante pagube materiale în insula Nias, la sud de Sumatra.
 29 martie: Trei ziariști români au fost răpiți în Irak, reporterul Marie-Jeanne Ion și cameramanul Sorin Dumitru Mișcoci, de la Prima TV, și reporterul Ovidiu Ohanesian, de la cotidianul România Liberă.
 29 martie: Echipa feminină de tenis de masă a României a câștigat pentru a treia oară titlul european.
 30 martie: La televiziunea Al Jazeera a apărut o înregistrare cu cei trei români răpiți în Irak.
 31 martie: Purtătorul de cuvânt al Vaticanului anunță că Papa Ioan Paul al II-lea este într-o stare critică și că sănătatea sa cunoaște o degradare rapidă.
 Aprilie
 2 aprilie: Papa Ioan Paul al II-lea moare la vârsta de 84 de ani; peste patru milioane de oameni călătoresc la Vatican pentru a-l jeli.
 3 aprilie: Bucureștenii sunt chemați la urne pentru a-și alege primarul general. În cursa pentru primăria Capitalei s-au înscris 17 candidați. Candidatul Alianței Dreptate și Adevăr, Adriean Videanu, a câștigat din primul tur, cu 53,09% din voturi. El a fost urmat de candidatul PSD, Marian Vanghelie - 29,56% din voturi și de Cristian Popescu (Piedone) - 8,71%. Prezența la vot a fost extrem de redusă.
 8 aprilie: Au loc funeraliile Papei Ioan Paul al II-lea.
 9 aprilie: În Marea Britanie, Prințul Charles se căsătorește cu Camilla Parker Bowles.
 13 aprilie: Parlamentul European votează Tratatul de aderare a României și Bulgariei la UE. Comisarul european pentru Extindere, Olli Rehn, precizează că votul nu înseamnă că pregătirea este încheiată. În următoarele 21 de luni rămase, România și Bulgaria trebuie să facă reforme-cheie și să îndeplinească angajamentele asumate în timpul negocierilor.
 15 aprilie: Cel puțin 21 de oameni au murit și în jur de 50 au fost răniți într-un incendiu devastator la un hotel în centrul Parisului.
 15 aprilie: Funeraliile Prințului Rainier al III-lea de Monaco.
 19 aprilie: Cardinalii electori au ales, după un conclav considerat cel mai scurt din ultima sută de ani, al 265-lea șef al Bisericii Catolice, în persoana cardinalului german Joseph Ratzinger, care și-a ales numele de Benedict al XVI-lea.
 21 aprilie: La Congresul PSD, Mircea Geoană este ales președinte al partidului cu 964 de voturi, față de 530 de voturi ale lui Ion Iliescu. Adrian Năstase a devenit președinte executiv al PSD, învingându-l pe Sorin Oprescu cu 1018 voturi la 433.
 22 aprilie: Postul de televiziune Al Jazeera a difuzat o înregistrare cu cei trei jurnaliști români răpiți în Irak, postul susținând că răpitorii cer retragerea trupelor române din Irak în patru zile, altfel vor ucide ostaticii.
 22 aprilie: Președintele Ecuadorului, Lucio Gutierrez, fuge din palatul prezidential la bordul unui elicopter. El a fost alungat în urma săptămânilor de proteste împotriva lui Gutierrez, care s-a amestecat în treburile justiției. Gutierrez, un fost colonel de armată, a devenit președinte în 2002, fiind ales pe o platformă de stânga.
 25 aprilie: România semnează la Luxemburg Tratatul de aderare la UE.
 26 aprilie: Răpitorii celor trei jurnaliști români au prelungit până pe 27 aprilie, ora 18, ultimatumul dat autorităților române cu privire la retragerea trupelor din Irak.
 27 aprilie: Cel mai mare avion de pasageri construit vreodată, Airbus A-380, a efectuat primul său zbor din Toulouse, Franța.
 Mai
 5 mai: Uzbekistanul se retrage din GUAM.
 19 mai: A fost lansat filmul Războiul stelelor - Episodul III - Răzbunarea Sith.
 20 mai: La cea de-a 58-a ediție a Festivalului Internațional de Film de la Cannes, filmul lui Cristi Puiu, "Moartea domnului Lăzărescu" a obținut premiul "Un Certain Regard".
 21 mai: La Kiev, Ucraina, România, reprezentată de Luminița Anghel și trupa Sistem, s-a clasat pe locul 3 la cea de-a 50-a ediție Eurovision. Câștigătoarea ediției a fost Grecia.
 22 mai: Ziariștii români răpiți în Irak au fost eliberați.
 Iunie
 11 iunie: Jurnalista franceză Florence Aubenas și însoțitorul său, ghidul irakian Hussein Hanoun au fost eliberați după 157 de zile de captivitate în Irak.
 14 iunie: Salvamontistul Teodor Tulpan, primul român care a ajuns pe Everest, începe expediția pe cel mai înalt vârf din Peru, Huascarán (6.768 m).
 16-17 iunie: România: Președintele Traian Băsescu și premierul Călin Popescu Tăriceanu participă la reuniunea Consiliului European de vară. Este prima dată când România și Bulgaria participă în calitate de observator la lucrările Consiliului European.
 17 iunie: România: Nicolae Manolescu este ales președinte al Uniunii Scriitorilor din România cu 322 de voturi din 497 exprimate. Cezar Ivănescu, principalul contracandidat a obținut 84 de voturi.
 25 iunie: Convenția Națională Extraordinară a PD îl alege ca președinte al PD pe Emil Boc, cu 3.555 de voturi pentru, 144 contra și 16 anulate, aprobând totodată în unanimitate retragerea din Internaționala Socialistă și începerea negocierilor cu Partidul Popular European.
 Iulie
 1 iulie: România: Intră în circulație leul nou, urmând ca până la 31 decembrie 2006 leii vechi să circule în paralel cu cei noi. Aceasta reprezintă a doua etapă a denominării și începând cu această dată 10.000 lei vechi vor fi preschimbați pentru 1 leu nou.
 2 iulie: La Londra și în alte orașe au loc concertele maraton Live 8, destinate să aducă în prim-plan problema sărăciei din Africa, cu doar 3 zile înainte de debutul summit-ului G8 de la Edinburgh.
 7 iulie: explozii, presupuse de natură teroristă, zguduie Londra în timpul desfășurării în Scoția a summit-ului G8. Se estimează peste 33 de morți.
 24 iulie: Lance Armstrong câștigă Turul Franței pentru a șaptea oară consecutiv
 7 august: Un grup de spărgători din Brazilia au săpat un tunel lung de 78 metri spre Banca Centrală din Fortaleza. Au extras de acolo cinci containere pline cu bancnote de 50 reali, cu o valoare estimată de 70 milioane dolari. Hoții au reușit să păcălească sistemele de alarmă și senzorii băncii, rămânând nedescoperiți până în dimineața zilei de luni, 8 august, atunci când s-a redeschis banca. Până în prezent, autoritățile au recuperat aproximativ șapte milioane de dolari din întreaga sumă.
 August
 12 august: Mars Reconnaissance Orbiter este lansat din Cape Canaveral, proiectat pentru a explora planeta Marte.
 16 august: Un avion West Caribbean Airways (Flight 708) se prăbușește pe un munte din Venezuela, omorând 160 de persoane.
 30 august: Uraganul Katrina a devastat sudul Statelor Unite.
 Septembrie
 18 septembrie: Alegeri federale în Germania. Coalitia partidelor CDU/CSU castiga alegerile. Conservatoarea Angela Merkel devine prima femeie cancelar al Germaniei.
 25 septembrie: Fernando Alonso își câștigă primul său titlu mondial de Formula 1 și astfel sfârșește dominația lui Michael Schumacher asupra sportului.
 29 septembrie: "Seară Magică" pentru fotbalul românesc. Toate cele 3 echipe, Steaua București, Dinamo București și Rapid București se califică în grupele cupei UEFA, după 16 ani de așteptare.
 30 septembrie: Desenele controversate cu Profetul Muhammad sunt tipărite în ziarul danez Jyllands-Posten, care declanșează revolte violente ale musulmanilor din întreaga lume.
 Octombrie
 1 octombrie: Pugilista Mihaela Cijevschi, cat. 54 kg, a devenit prima campioană mondială din istoria boxului feminin românesc, titlu cucerit la Campionatele Mondiale de la Podolsk, Rusia.
 3 octombrie: Eclipsă inelară parțială de soare.
 8 octombrie: Un seism de 7,6 grade pe scara Richter a zguduit Pakistanul, fiind simțit și în India și Afganistan. Bilanțul: peste 30.000 morți, 60.000 răniți și 2,5 milioane rămași fără adăpost.
 12 octombrie: A fost lansată a doua misiune chineză cu oameni la bord, Shenzhou 6, pentru 5 zile pe orbită.
 16 octombrie: Papa Benedict al XVI-lea a acordat, pentru prima oară în istoria papalității, un interviu televizat difuzat de canalul public polonez TVP1.
 22 noiembrie: Microsoft lansează Xbox 360 prima consolă din a șaptea generație.
 27 octombrie: La Paris încep revolte de stradă, după moartea a doi adolescenți musulmani.
 Noiembrie
 9 noiembrie: Cel puțin 56 de persoane sunt ucise și alte 100 sunt rănite într-o serie de atentate cu sinucidere coordonate în Amman, Iordania.
 11 noiembrie: În Kazahstan, Zamanbek Nurkadilov, fost primar al Almatî, ministru al guvernului și un adversar politic al lui Nursultan Nazarbayev, a fost găsit mort.
 13 noiembrie: Andrew Stimpson, un bărbat britanic de 25 de ani, este raportat ca prima persoană care s-a dovedit a fi "vindecată" de HIV.
 22 noiembrie: Angela Merkel își asumă funcția de prim-cancelar al Germaniei.
 23 noiembrie: Ellen Johnson Sirleaf câștigă alegerile generale din Liberia, devenind prima femeie aleasă președinte într-un stat african.
 28 noiembrie: Conferința Organizației Națiunilor Unite privind schimbările climatice se desfășoară la Montréal.
 30 noiembrie: Chirurgi din Franța efectuează primul transplant de chip.
 Decembrie
 1 decembrie: Marea Britanie: Casa de licitații Sotheby's scoate la licitație un manuscris unic, scris de marele compozitor Ludwig van Beethoven și care a fost pierdut pentru mai mult de un secol. Prețul de deschidere al vânzării a fost estimat la peste 1 milion lire sterline.
 1 decembrie: Africa de Sud devine a cincea țară din lume care recunoaște căsătoria între persoanele de același sex.
 18 decembrie: Izbucnește războiul civil în Ciad, după ce diferite forțe rebele, cu sprijinul Sudanului, au atacat capitala, N'Djamena.
 Nedatate
 A fost lansat Sistemul Național Unic pentru Apeluri de Urgență - 112.
 Nașteri
 Ianuarie
 18 ianuarie: Benedetta Pilato, sportivă italiană (înot)
 Aprilie
 8 aprilie: Leah Isadora Behn, prințesă a Norvegiei
 Mai
 15 mai: Jolene Marie Rotinsulu, cântăreață și fotomodel indoneziană
 Iunie
 8 iunie: Irene Urdangarin, nepoata Regelui Juan Carlos al Spaniei
 26 iunie: Alexia Juliana Marcela Laurentien, prințesă a Țărilor de Jos
 Iulie
 25 iulie: Pierce Gagnon, copil-actor american
 Octombrie
 12 octombrie: Jacopo Hosciuc, motociclist român
 15 octombrie: Prințul Christian al Danemarcei, fiul Prințului Moștenitor Frederic al Danemarcei
 31 octombrie: Leonor, Prințesă de Asturia, prima fiică a Regelui Filip al VI-lea al Spaniei
 31 octombrie: Infanta Leonor a Spaniei, prințesă a Spaniei
 Decese
 Ianuarie
 1 ianuarie: Alecsandru Puiu Tacu, 71 ani, economist român (n. 1933)
 3 ianuarie: Will Eisner (n. William Erwin Eisner), 87 ani, scriitor american de benzi desenate (n. 1917)
 4 ianuarie: Guy Davenport, 77 ani, scriitor, traducător, ilustrator, pictor și profesor american (n. 1927)
 7 ianuarie: Eileen Desmond, 72 ani, politiciană irlandeză (n. 1932)
 9 ianuarie: Koji Hashimoto, 68 ani, regizor japonez de film (n. 1936)
 10 ianuarie: Vasile Fedak, 95 ani, arhiereu al Bisericii Ortodoxe Ucrainene din Canada (n. 1909)
 10 ianuarie: Prințesa Joséphine-Charlotte a Belgiei (n. Joséphine-Charlotte Ingeborg Elisabeth Maria Josepha), 77 ani, soția lui Jean, Mare Duce de Luxembourg (n. 1927)
 11 ianuarie: Jerzy Pawłowski, 72 ani, scrimer polonez și agent dublu (n. 1932)
 12 ianuarie: Herbert Goldstein, 82 ani, fizician american (n. 1922)
 13 ianuarie: Amaury de Riencourt, 86 ani, scriitor și istoric francez (n. 1918)
 13 ianuarie: Ilie Todorov, 68 ani, regizor și actor de teatru și film din Republica Moldova (n. 1936)
 14 ianuarie: Ward Beysen, 63 ani, politician belgian (n. 1941)
 15 ianuarie: Victoria de los Ángeles, 81 ani, soprană lirică spaniolă (n. 1923)
 15 ianuarie: Sven Christer Swahn, 71 ani, scriitor, traducător, critic literar și cercetător literar suedez (n. 1933)
 17 ianuarie: Maria Albuleț, 72 ani, medic și șahist român (n. 1932)
 17 ianuarie: Zhao Ziyang, 85 ani, al 3-lea secretar general al Partidului Comunist Chinez (1980-1987), (n. 1919)
 19 ianuarie: Anita Kulcsár, 28 ani, handbalistă maghiară (n. 1976)
 20 ianuarie: Per Borten, 91 ani, prim-ministru al Norvegiei (1965-1971), (n. 1913)
 21 ianuarie: Antonio Alexe, 35 ani, jucător român de baschet (n. 1969)
 23 ianuarie: Johnny Carson, 79 ani, prezentator TV, american (n. 1925)
 25 ianuarie: Philip Johnson, 98 ani, arhitect american (n. 1906)
 25 ianuarie: Manuel Lopes (n. Manuel António do Sousa Lopes), 97 ani, scriitor din Republica Capului Verde (n. 1907)
 29 ianuarie: Ephraim Kishon, 80 ani, prozator umorist și dramaturg israelian (n. 1924)
 29 ianuarie: Žika Mitrović, 83 ani, regizor și scenarist sârb și iugoslav (n. 1921)
 30 ianuarie: Maxim Berghianu (Berghian), 80 ani, comunist român (n. 1925)
 30 ianuarie: Mircea Hrișcă, 66 ani, pictor român (n. 1938)
 Februarie
 1 februarie: John Vernon, 72 ani, actor canadian (n. 1932)
 2 februarie: Vaime Kabur, 90 ani, bibliograf estonian (n. 1914)
 2 februarie: Max Schmeling (n. Max Adolph Otto Siegfried Schmeling), 99 ani, pugilist german (n. 1905)
 3 februarie: Corrado Bafile, 101 ani, cel mai în vârstă cardinal italian din istorie (n. 1903)
 3 februarie: Ioan Flora, 54 ani, om de cultură, filolog, poet și traducător român originar din Serbia (n. 1950)
 3 februarie: Mihail Nemeș, 60 ani, filolog român (n. 1944)
 5 februarie: Gnassingbe Eyadema, 69 ani, președinte al statului Togo (1967-2005), (n. 1935)
 5 februarie: Michalina Wisłocka, 83 ani, medic polonez (n. 1921)
 6 februarie: Lazar Naumovich Berman, 74 ani, pianist rus (n. 1930)
 8 februarie: Jean Petrovici, 80 ani, regizor de filme documentare român (n. 1924)
 9 februarie: Ana Pop-Corondan, 82 ani, interpretă română de muzică populară din zona Ardealului (n. 1922)
 10 februarie: Arthur Asher Miller, 89 ani, scriitor american (n. 1915)
 13 februarie: Maurice Trintignant, 87 ani, pilot francez de Formula 1 (n. 1917)
 17 februarie: Natalia Ostianu, 82 ani, matematiciană din R. Moldova (n. 1922)
 17 februarie: Enrique Omar Sívori, 69 ani, fotbalist argentinian (atacant), (n. 1935)
 19 februarie: Huy Cận, 85 ani, poet vietnamez (n. 1919)
 20 februarie: Hunter Stockton Thompson, 67 ani, eseist american (n. 1937)
 21 februarie: Zdzisław Beksiński, 75 ani, pictor polonez (n. 1929)
 22 februarie: Josette Rey-Debove, 75 ani, lexicografă franceză (n. 1929)
 22 februarie: Renzo Imbeni, 60 ani, politician italian (n. 1944)
 Martie
 1 martie: Eugenia Miulescu, 66 ani, poetă română (n. 1938)
 3 martie: Rinus Michels (n. Marinus Jacobus Hendricus Michels), 77 ani, fotbalist (atacant) și antrenor olandez (n. 1928)
 4 martie: Nistor Bădiceanu, 76 ani, senator român (1992-1996), (n. 1928)
 4 martie: Mihai Brediceanu, 84 ani, compozitor român (n. 1920)
 4 martie: Filip Moisei, 76 ani, deputat român (1990-1992), (n. 1928)
 5 martie: Ion Bas, 71 ani, interpret de muzică populară și de estradă din R. Moldova (n. 1933)
 5 martie: Sergiu Comissiona, 76 ani, dirijor român de etnie evreiască (n. 1928)
 6 martie: Hans Albrecht Bethe, 98 ani, fizician american de origine germană (n. 1906)
 6 martie: Teresa Wright, 86 ani, actriță americană de film (n. 1918)
 11 martie: Mircea Dumitrescu, 78 ani, scriitor român (n. 1926)
 14 martie: Abele Conigli (n. San Vito di Spilamberto), 92 ani, episcop italian (n. 1913)
 14 martie: Akira Yoshizawa, 94 ani, origamist japonez, considerat Maestru de origami (n. 1911)
 15 martie: Ștefan Dorobanțu, 85 ani, medic chirurg român (n. 1920)
 15 martie: Loe de Jong, 90 ani, jurnalist și istoric neerlandez (n. 1914)
 16 martie: Sergiu Cunescu, 82 ani, politician român (n. 1923)
 17 martie: Gary Bertini, 77 ani, dirijor și compozitor israelian (n. 1927)
 17 martie: George Frost Kennan, 101 ani, istoric american (n. 1904)
 17 martie: Adrian Marino, 83 ani, critic literar român (n. 1921)
 17 martie: Andre Alice Norton, 93 ani, scriitoare americană (n. 1912)
 18 martie: R. Dale Reed, 75 ani, inginer aerospațial american (n. 1930)
 18 martie: Maria Baroness Rosseels, 88 ani, scriitoare belgiană (n. 1916)
 19 martie: John DeLorean, 80 ani, inginer și inventator american (n. 1925)
 19 martie: Ioan Jebelean, 61 ani, profesor de matematică, director al Liceului Teoretic din Sânnicolau-Mare, județul Timiș (n. 1943)
 19 martie: Gheorghe Lăpădeanu, 75 ani, politician român (n. 1929)
 23 martie: Mișicu Mircea, 79 ani, om de știință român (n. 1926)
 24 martie: Vasile Spătărelu, 66 ani, compozitor român (n. 1938)
 26 martie: James Callaghan, 92 ani, prim-ministru al Marii Britanii (1976-1979), (n. 1912)
 26 martie: Tiberiu Gheza, 51 ani, violonist virtuoz de muzică populară din Transilvania (n. 1954)
 Aprilie
 1 aprilie: Thomas Kling, 47 ani, scriitor german (n. 1957)
 2 aprilie: Papa Ioan Paul al II-lea (n. Karol Józef Wojtyła), 84 ani, născut în Polonia (n. 1920)
 4 aprilie: Fernand Herman, 73 ani, politician belgian (n. 1932)
 5 aprilie: Octavian Bârlea, 91 ani, istoric român (n. 1913)
 5 aprilie: Saul Bellow, 89 ani, scriitor american de etnie evreiască, laureat al Premiului Nobel (1976), (n. 1915)
 6 aprilie: Prințul Rainier al III-lea de Monaco (n. Rainier Louis Henri Maxence Bertrand), 81 ani (n. 1923)
 7 aprilie: Cliff Allison, 73 ani, pilot britanic de Formula 1 (n. 1932)
 7 aprilie: Yvonne Vera, 40 ani, scriitoare zimbabwiană (n. 1964)
 8 aprilie: László Papp Kolozsvári, 65 ani, scriitor maghiar (n. 1940)
 11 aprilie: André François (n. André Farkas), 89 ani, grafician francez și ilustrator de cărți pentru copii, născut în România (n. 1915)
 11 aprilie: Lucien Laurent, 97 ani, fotbalist francez (atacant), (n. 1907)
 12 aprilie: Toma Moldoveanu, 89 ani, rugbist și antrenor român (n. 1916)
 15 aprilie: Art Cross, 87 ani, pilot american de Formula 1 (n. 1918)
 16 aprilie: Kim Mu Saeng, 62 ani, actor sud-coreean (n. 1943)
 18 aprilie: Donald William Trevor Bruce, 92 ani, politician britanic (n. 1912)
 18 aprilie: Norberto Höfling, 80 ani, fotbalist român (atacant) de etnie evreiască (n. 1924)
 19 aprilie: Maria Brezeanu, 81 ani, chimist român (n. 1924)
 20 aprilie: Fumio Niwa, 100 ani, scriitor japonez (n. 1904)
 21 aprilie: Wayne S. Vucinich, 91 ani, istoric american (n. 1913)
 22 aprilie: Camil Baciu (n. Camillo Kaufman), 78 ani, ziarist și scriitor român de etnie evreiască (n. 1926)
 23 aprilie: Yehezkel Mark, 76 ani, rabin evreu (n. 1928)
 23 aprilie: John Mills, 97 ani, actor englez (n. 1908)
 23 aprilie: John Mills, actor englez (n. 1908)
 24 aprilie: Ezer Weizman, 80 ani, președinte al Israel (1993-2000), (n. 1924)
 26 aprilie: Augusto Roa Bastos, 87 ani, scriitor paraguayan (n. 1917)
 26 aprilie: Josef Nesvadba, 78 ani, doctor și scriitor ceh (n. 1926)
 29 aprilie: Mircea Desideriu Banciu, 63 ani, chimist român (n. 1941)
 26 aprilie: Maria Schell (n. Maria Margarete Anna Schell), 79 ani, actriță austriacă (n. 1926)
 30 aprilie: Lúcia Machado de Almeida, 95 ani, scriitoare braziliană (n. 1910)
 Mai
 8 mai: Małgorzata Lorentowicz, 78 ani, actriță poloneză de teatru și film (n. 1927)
 12 mai: Martin Lings, 96 ani, scriitor și filosof britanic (n. 1909)
 12 mai: Ladislau Simon, 53 ani, sportiv român (lupte), (n. 1951)
 13 mai: George Dantzig, 90 ani, matematician american (n. 1914)
 17 mai: Frank Gorshin (n. Franklin John Gorshin, jr.), 72 ani, actor american (n. 1933)
 20 mai: Paul Ricoeur, 92 ani, filosof francez (n. 1913)
 21 mai: Howard Morris, 85 ani, actor, comic și regizor de film american (n. 1919)
 24 mai: Carl Amery, 83 ani, scriitor german (n. 1922)
 26 mai: Eddie Albert (n. Edward Albert Heimberger), 99 ani, actor american (n. 1906)
 26 mai: Gheorghe Șimonca, 69 ani, actor român (n. 1936)
 27 mai: Liviu Tudan (n. Dumitru Tunsoiu), 57 ani, solist și chitarist român (Roșu și Negru), (n. 1947)
 30 mai: Aurel Dragoș Munteanu, 63 ani, scriitor român (n. 1942)
 30 mai: Arnold Pomerans, 85 ani, traducător britanic (n. 1920)
 Iunie
 4 iunie: Emil Laghia, 37 ani, chitarist român (Compact), (n. 1967)
 6 iunie: Anne Bancroft (n. Anna Maria Louisa Italiano), 73 ani, actriță americană (n. 1931)
 7 iunie: Niculae Conovici, 57 ani, istoric român (n. 1948)
 8 iunie: Florin Medeleț, 62 ani, istoric român (n. 1943)
 11 iunie: Ghena Dimitrova, 64 ani, soprană bulgară (n. 1941)
 11 iunie: Ioan Lespuc, 68 ani, fotograf român (n. 1936)
 11 iunie: Jerzy Pawłowski (n. Jerzy Władysław Pawłowski), 72 ani, scrimer polonez (n. 1932)
 11 iunie: Juan José Saer, 67 ani, scriitor argentinian (n. 1937)
 13 iunie: Eugénio de Andrade (n. José Fontinhas Rato), 82 ani, poet portughez (n. 1923)
 13 iunie: Lane Smith (n. Walter Lane Smith III), 69 ani, actor și prezentator american (n. 1936)
 14 iunie: Carlo Maria Giulini, 91 ani, dirijor italian (n. 1914)
 15 iunie: Mihai Petric, 82 ani, pictor din R. Moldova (n. 1923)
 18 iunie: Tatsuo Matsumura, 90 ani, actor de film, japonez (n. 1914)
 18 iunie: Tatsuo Matsumura, actor japonez (n. 1914)
 20 iunie: Jack S. Kilby (n. Jack St. Clair Kilby), 81 ani, fizician american, laureat al Premiului Nobel (2000), (n. 1923)
 22 iunie: Vasile Varga, 84 ani, pictor român (n. 1921)
 23 iunie: Paul Bennewitz (n. Paul Frederic Bennewitz, jr.), 77 ani, teoretician american al conspirației OZN (n. 1927)
 26 iunie: Filip Adwent, 49 ani, medic și politician polonez (n. 1955)
 Iulie
 1 iulie: Luther Vandross, 54 ani, cântăreț, textier și producător american (n. 1951)
 3 iulie: Gaylord A. Nelson, 89 ani, senator al statului Wisconsin (1963-1981), (n. 1916)
 3 iulie: Gaylord Nelson, politician american (n. 1916)
 5 iulie: Ray Davis (n. Raymond Davis), 65 ani, cântăreț american (n. 1940)
 6 iulie: Ed McBain (n. Salvatore Albert Lombino), 78 ani, autor și scenarist american (n. 1926)
 6 iulie: Claude Simon, 91 ani, scriitor francez, laureat al Premiului Nobel (1985), (n. 1913)
 9 iulie: Petru Forna, 60 ani, germanist și traducător român de literatură germană (n. 1944)
 9 iulie: Evgheni Grișin, 74 ani, patinator rus (n. 1931)
 9 iulie: Maria Peter, 80 ani, interpretă română de muzică populară din zona Năsăudului (n. 1925)
 10 iulie: A. J. Quinnell (n. Philip Nicholson), 65 ani, scriitor britanic (n. 1940)
 12 iulie: Ferko-László Agoston, 62 ani, politician maghiar (n. 1943)
 16 iulie: Harald Alexandrescu, 60 ani, astronom român (n. 1945)
 17 iulie: Edward Heath, 89 ani, politician britanic (n. 1916)
 20 iulie: James Doohan (n. James Montgomery Doohan), 85 ani, actor american (n. 1920)
 22 iulie: George D. Wallace, 88, actor american (n. 1917)
 25 iulie: Alexe S. Coban, 92 ani, veteran român de război (n. 1912)
 26 iulie: Aristide Ghiță, 65 ani, fotbalist român (portar), (n. 1940)
 26 iulie: Ileana Oroveanu, 80 ani, pictoriță română, creatoare de costume de teatru și film (n. 1925)
 26 iulie: Gheorghe C. Mihalcea, 66 ani, antropolog român (n. 1938)
 27 iulie: George Sbârcea, 91 ani, compozitor, muzician și muzicolog român (n. 1914)
 27 iulie: Ștefan Tcaciuc, 69 ani, deputat român de etnie ucraineană (1990-1996 și 2000-2008), (n. 1936)
 29 iulie: Gheorghe Alexandrescu, scriitor și luptator anticomunist (n. 1912)
 31 iulie: Wim Duisenberg (n. Willem Frederik Duisenberg), 70 ani, economist neerlandez (n. 1935)
 August
 1 august: Fahd (n. Fahd bin Abdulaziz Al Saud), 84 ani, rege al Arabiei Saudite (1982-2005), (n. 1921)
 1 august: Robert Ficheux, 106 ani, istoric francez (n. 1898)
 3 august: Gilles Néret, 72 ani, istoric de artă, editor de artă, jurnalist și scriitor francez (n. 1933)
 5 august: Sanda Stolojan, 86 ani, poetă și eseistă română (n. 1919)
 6 august: Vizma Belševica, 74 ani, poetă, scriitoare și traducătoare letonă (n. 1931)
 6 august: Simona Cassian, 73 ani, cântăreață română de muzică ușoară (n. 1932)
 6 august: Nicolae Dumitru, 76 ani, fotbalist (atacant) și antrenor român (n. 1928)
 8 august: Barbara Bel Geddes, 82 ani, actriță americană (Dallas), premiată cu Globul de Aur (1981), (n. 1922)
 9 august: Gheorghe Coman, 79 ani, sculptor român (n. 1925)
 9 august: Matthew McGrory, 32 ani, actor american (n. 1973)
 12 august: Ion Șcurea (n. Ion Sandri Șcurea), 69 ani, actor din R. Moldova (n. 1935)
 13 august: Lakshman Kadirgamar, 73 ani, politician din Sri Lanka (n. 1932)
 16 august: Frère Roger (n. Roger Schutz), 90 ani, călugăr elvețian (n. 1915)
 21 august: Robert Moog (n. Robert Arthur Moog), 71 ani, inventator american (sintetizator electronic), (n. 1934)
 21 august: Dalia Ravikovich, 68 ani, poetă israeliană (n. 1936)
 24 august: Jerzy Plebański, 77 ani, fizician-teoretician polonez (n. 1928)
 25 august: Reihan Anghelova, 19 ani, cântăreață bulgară (n. 1986)
 25 august: Reyhan Angelova, cântăreață bulgară (n. 1986)
 26 august: Ioan Cott, 70 ani, pictor român (n. 1934)
 28 august: Hans Clarin (n. Hans-Joachim Schmied), 75 ani, actor german (n. 1929)
 29 august: Antonie Plămădeală, 78 ani, mitropolit al Ardealului (n. 1926)
 29 august: Radu Anton Roman, 57 ani, scriitor, realizator român de emisiuni TV (n. 1948)
 30 august: Jakup Mato (n. Jakup Halil Mato), 70 ani, critic literar albanez (n. 1934)
 31 august: Joseph Rotblat, 96 ani, fizician britanic (n. 1908)
 Septembrie
 1 septembrie: Alexandru Paleologu, 86 ani, scriitor și diplomat român (n. 1919)
 10 septembrie: Hermann Bondi, 85 ani, astronom britanic (n. 1919)
 12 septembrie: Serge Lang, 78 ani, matematician și activist american (n. 1927)
 13 septembrie: Fiorella Ghilardotti, 59 ani, politician italian (n. 1946)
 13 septembrie: Chieko Nakakita, 79 ani, actriță de film, japoneză (n. 1926)
 14 septembrie: Veronica Gurău, 83 ani, călugăriță română (n. 1922)
 14 septembrie: Vladimir Volkoff, 72 ani, scriitor francez de etnie rusă (n. 1932)
 14 septembrie: Robert Wise, 91 ani, regizor american (n. 1914)
 18 septembrie: Marta Bohn-Meyer, 48 ani, pilot și inginer american (n. 1957)
 19 septembrie: Ahmed Avtorhanov, 31 ani, comandant militar cecen (n. 1973)
 19 septembrie: Emil Manu (n. Emil Cismărescu), 82 ani, critic literar român (n. 1922)
 20 septembrie: Simon Wiesenthal, 96 ani, fondatorul centrului Simon Wiesenthal, de etnie evreiască (n. 1908)
 21 septembrie: Mustai Karim (n. Mustafa Safich Karimov), 85 ani, poet și dramaturg rus (n. 1919)
 21 septembrie: Ulise Petrescu, 103 ani, bober român (n. 1902)
 23 septembrie: Ada Zevin, 87 ani, pictoriță din R. Moldova (n. 1918)
 24 septembrie: André Testut, 79 ani, pilot francez de Formula 1 (n. 1926)
 28 septembrie: Bianca Balotă, 69 ani, scriitoare română (n. 1936)
 28 septembrie: Leo Sternbach, 97 ani, chimist polonezo-american (n. 1908)
 Octombrie
 6 octombrie: Remus Niculescu, 78 ani, istoric de artă, român (n. 1927)
 10 octombrie: Wayne C. Booth, 84 ani, profesor universitar american (n. 1921)
 10 octombrie: Alexandru Mandy (n. Armand Abram Penchas), 91 ani, compozitor român de etnie evreiască (n.1914)
 11 octombrie: Kelsey Briggs, 2 ani, victimă a abuzului asupra copiilor (n. 2002)
 11 octombrie: Emil Iordache, 50 ani, critic literar român (n. 1954)
 11 octombrie: Peter Krassa, 66 ani, autor austriac (n. 1938)
 13 octombrie: István Eörsi, 74 ani, scriitor, romancier, eseist politic, poet și traducător literar maghiar (n. 1931)
 13 octombrie: Wayne Weiler, 70 ani, pilot american de Formula 1 (n. 1934)
 14 octombrie: Paul Romano Cheler, 76 ani, general român (n. 1928)
 18 octombrie: Johnny Haynes (n. John Norman Haynes), 71 ani, fotbalist britanic (atacant), (n. 1934)
 19 octombrie: Wolf Rilla, 85 ani, regizor de film și scenarist britanic de origine germană (n. 1920)
 19 octombrie: Ion Stratan, 50 ani, filolog român, poet, publicist, redactor-șef (Contrapunct) (n. 1955)
 20 octombrie: Dan Anca, 58 ani, fotbalist (mijlocaș) și antrenor român (n. 1947)
 21 octombrie: Nicolae Corlățeanu, 90 ani, academician din R. Moldova (n. 1915)
 21 octombrie: Cristian-Traian Ionescu, 62 ani, deputat român (1992-1996), (n. 1943)
 24 octombrie: Rosa Parks (n. Rosa Louise Parks), 92 ani, cetățeană americană (n. 1913)
 26 octombrie: Jany Holt, 96 ani, actriță franceză de film, născută în România (n. 1909)
 27 octombrie: Georges Guingouin, 92 ani, luptător și militant al rezistenței comuniste franceze (n. 1913)
 27 octombrie: Ion Mociorniță, 88 ani, deținut politic român (n. 1917)
 28 octombrie: Ion Irimescu, 102 ani, sculptor și pedagog român, membru al Academiei Române (n. 1903)
 28 octombrie: Richard Smalley (n. Richard Errett Smalley), 62 ani, chimist american laureat al Premiului Nobel (1996), (n. 1943)
 28 octombrie: Ljuba Tadić, 76 ani, actor sârb (n. 1929)
 28 octombrie: Richard Smalley, chimist american (n. 1943)
 29 octombrie: Lloyd Bochner, 81 ani, actor canadian de etnie evreiască (n. 1924)
 29 octombrie: Adriana Georgescu-Cosmovici, 85 ani, deținută politic și memorialistă din România (n. 1920)
 31 octombrie: George I. M. Georgescu, medic (n. 1943)
 Noiembrie
 1 noiembrie: Michael Piller, 57 ani, scenarist american și producător de televiziune (n. 1948)
 4 noiembrie: Hiro Takahashi, 41 ani, cântăreț, compozitor și textier japonez (n. 1964)
 5 noiembrie: John Fowles, 79 ani, scriitor britanic (n. 1926)
 5 noiembrie: Link Wray (n. Frederick Lincoln Wray, jr.), 76 ani, chitarist american (n. 1929)
 6 noiembrie: Petre Sălcudeanu, 75 ani, scriitor român (n. 1930)
 10 noiembrie: John de Courcy Ling, 72 ani, politician britanic (n. 1933)
 11 noiembrie: Peter Drucker, 95 ani, consultant de management de origine austro-americană (n. 1909)
 11 noiembrie: Tudor Pană, 75 ani, dirijor și violonist român (n. 1930)
 12 noiembrie: Ursula Bedners (n. Ursula Markus), 85 ani, scriitoare română de etnie germană (n. 1920)
 12 noiembrie: Moise Vass, 85 ani, fotbalist român (n. 1920)
 13 noiembrie: Eddie Guerrero (n. Eduardo Gory Guerrero), 38 ani, wrestler american (n. 1967)
 14 noiembrie: Alexandru Marin (n. Alexandru Adalbert Marin), 60 ani, fizician american de origine română (n. 1945)
 16 noiembrie: Henry Taube, 89 ani, chimist american laureat al Premiului Nobel (1983), (n. 1915)
 17 noiembrie: Marek Perepeczko, 63 ani, actor polonez de teatru și film (n. 1942)
 18 noiembrie: Laura Hidalgo, 78 ani, actriță română de etnie argentiniană (n. 1927)
 18 noiembrie: Valeriu Popescu, 66 ani, actor român de teatru, film și televiziune (n. 1938)
 18 noiembrie: Harold Stone, 92 ani, actor american (n. 1913)
 23 noiembrie: Cornel Brahaș (n. Ionel Vițu), 55 ani, deputat român (1992-1996), (n. 1950)
 24 noiembrie: Cornel Brahaș, 55 ani, politician român (n. 1950)
 24 noiembrie: Pat Morita (n. Noriyuki Morita), 73 ani, actor american de etnie japoneză (n. 1932)
 25 noiembrie: George Best, 59 ani, fotbalist nord irlandez (n. 1946)
 25 noiembrie: Elek Jakab, 32 ani, pictor român (n. 1973)
 25 noiembrie: Elek Jakab, pictor român (n. 1973)
 27 noiembrie: Jocelyn Brando, 86 ani, actriță americană (n. 1919)
 27 noiembrie: Avram Goldstein-Goren, 100 ani, bancher român de etnie evreiască (n. 1905)
 30 noiembrie: Jean Parker, 90 ani, actriță americană (n. 1915)
 Decembrie
 2 decembrie: Nikolai Artiomov, 97 ani, fiziolog sovietic (n. 1908)
 8 decembrie: Leo Scheffczyk, 85 ani, cardinal german (n. 1920)
 9 decembrie: Robert Sheckley, 77 ani, scriitor american (n. 1928)
 9 decembrie: Ihil Șraibman, 92 ani, scriitor din R. Moldova de limbă idiș (n. 1913)
 10 decembrie: Richard Pryor (n. Richard Franklin Lennox Thomas Pryor), 65 ani, actor de comedie, american (n. 1940)
 14 decembrie: József Annus, 65 ani, politician maghiar (n. 1940)
 14 decembrie: Radu Ionescu, 75 ani, cercetător științific, autor, scenarist, comentator filme de artă și critic de artă român (n. 1930)
 14 decembrie: Tom Milne, 79 ani, critic de film britanic (n. 1926)
 18 decembrie: Doris Fisher, Baroness Fisher of Rednal, 86 ani, politician britanic (n. 1919)
 19 decembrie: Yū Fujiki, 74 ani, actor de film, japonez (n. 1931)
 19 decembrie: Vincent Louis Gigante, 77 ani, gangster american (n. 1928)
 20 decembrie: Klaus Kessler, 80 ani, scriitor român de etnie germană (n. 1925)
 24 decembrie: Pericle Martinescu, 94 ani, scriitor român (n. 1911)
 26 decembrie: Vincent Schiavelli, 57 ani, actor de personaj american (n. 1948)
 30 decembrie: Maxim Berghianu (n. Maxim Berghian), 80 ani, politician român (n. 1925)
 31 decembrie: Phillip Whitehead, 68 ani, politician britanic (n. 1937)
 Nedatate
 mai: Mordechai Burnstein, 83 ani, rabin și sionist român (n. 1922)
 octombrie: Esdra Alhasid, 93 ani, traducător și scriitor evreu-român (n. 1912)
 noiembrie: Aurel Cojan, 91 ani, pictor român (n. 1914)
 noiembrie: Lena Constante, 96 ani, artistă plastică română (n. 1909)
 noiembrie: Ion Dândăreanu, 80 ani, general român (n. 1925)
 Gheorghe Alexandrescu, 92 ani, autor român (n. 1912)
 Nicolae Ampoițan, 78 ani, saxofonist român (n. 1927)
 Constantin Baciu, 75 ani, pictor român (n. 1930)
 Rizvan Citigov, 39 ani, comandat militar cecen (n. 1965)
 Ion Cornea, 66 ani, medic ORL-ist român (n. 1939)
 Baca Deleanu, 84 ani, evreică basarabeană, scriitoare și traducătoare (n. 1921)
 Gheorghe Gornea, 60 ani, fotbalist român (n. 1944)
 Aurora Gruescu, 90 ani, inginer silvic (n. 1914)
 Maurizio Lucidi, 73 ani, regizor italian (n. 1932)
 Marius Munteanu, 84 ani, poet român (n. 1920)
 noiembrie: Solomon Mutswairo, 80 ani, romancier și poet zimbabwian (n. 1924)
 Teodor Oroveanu, 84 ani, inginer român (n. 1920)
 Iosif Petran (n. Iosif Pocler), 72 ani, poet și dramaturg român de etnie evreiască (n. 1932)
 Nicolae Popovici, 69 ani, jurist român (n. 1935)
 Radu Roșca, 86 ani, matematician român (n. 1918)
 Vasile Scarlat, 92 ani, militar român (n. 1913)
 Eugeniu Ureche, 87 ani, deputat din R. Moldova (n. 1917)
 Ion Țăranu, 66 ani, luptător român, laureat cu bronz la Roma 1960 (n. 1938)
 Premii Nobel
 Fizică: John L. Hall și Roy J. Glauber (SUA), și Theodor W. Haensch (Germania) pentru cercetările lor în domeniul tehnologiei optice.
 Chimie: Yves Chauvin (Franța) și Robert Grubbs și Richard Schrock (SUA) pentru cercetări în domeniul chimiei organice.
 Medicină: Barry J. Marshall și Robin Warren (Australia) pentru că au reușit să demonstreze că ulcerul și gastrita nu sunt provocate de stres, așa cum s-a crezut până acum, ci de o bacterie.
 Literatură: Harold Pinter (Regatul Unit).
 Pace: Agenția Internațională pentru Energie Atomică (AIEA) și directorul general al acesteia, Mohamed ElBaradei (Egipt) pentru activitatea împotriva proliferării armelor nucleare.
 Economie: Robert J. Aumann și Thomas Schelling (SUA) pentru analiza lor în teoria jocului.
 Note
 Legături externe
 2005 - 5 povestiri despre viitorul imediat, 10 iulie 2007, Cecilia Stroe, Descoperă
 Marii dispăruți ai anului 2005, 28 decembrie 2005, Evenimentul zilei
 Retrospectiva - Lume, lume..., 29 decembrie 2005, Jurnalul Național
 Anul 2005 în medicină, 27 decembrie 2005, Jurnalul Național