text:
KSKE 2 Co 269/2011 - iSpis
 iSpis Judikatúra – KSKE 2 Co 269/2011
 KS v Košiciach, dátum 22.02.2012, sp.zn. KSKE 2 Co 269/2011
 § 630 OZ § 142 ods. 1 OSP § 212 ods. 1 OSP § 214 ods. 2 OSP § 219 ods. 1 OSP § 219 ods. 2 OSP § 205 ods. 2 písm. d) OSP § 132 OSP § 224 ods. 1 OSP
 OSRV 9C173/2010
 Súd: Krajský súd Košice Spisová značka: 2Co/269/2011 Identifikačné číslo súdneho spisu: 7810210823 Dátum vydania rozhodnutia: 23. 02. 2012 Meno a priezvisko sudcu, VSÚ: JUDr. Viera Bodnárová ECLI: ECLI:SK:KSKE:2012:7810210823.1
 Krajský súd v Košiciach, v senáte zloženom z predsedníčky senátu JUDr. Viery Bodnárovej a sudcov JUDr. Ota Jurča a JUDr. Miroslava Sogu, vo veci žalobcu: K. S., nar. XX.X.XXXX, bytom T., W. XXX/ XX, proti žalovanej B. S., nar. XX.X.XXXX, bytom K.-B., V. XXXX/XX, zast. advokátom JUDr. Petrom Majerníkom, Advokátska kancelária Košice, Floriánska 16, o vrátenie daru, o odvolaní žalobcu proti rozsudku Okresného súdu Rožňava č.k. 9C/173/2010-78 z 21.6.2011 takto
 Zaväzuje žalobcu zaplatiť žalovanej náhradu trov odvolacieho konania v sume 64,41 €, ktorú sumu je povinný zaplatiť advokátovi žalovanej JUDr. Petrovi Majerníkovi do 15 dní od právoplatnosti rozsudku.
 Súd prvého stupňa rozsudkom zamietol žalobu o vrátenie daru, ktorým bola nehnuteľnosť - byť č.7 na II. poschodí bytového domu súp.č. 637 T. ul. W. XX, postaveného na pozemku par.č. KN-C 1751/4 v podiele 1/1, spoluvlastnícky podiel na spoločných častiach a spoločných zariadeniach domu a na príslušenstve v podiele 226/10000-in zapísaných na LV č. XXXX kat.úz. T. pod B 13 - pozemok par.č. KNC 1751/25 - zastavané plochy a nádvoria o výmere 19 m2 - a garáž súp.č. 621 nachádzajúca sa na parc.č. KN-C 1751/25 v podiele 1/1 vedených na LV č. XXXX kat.úz. T.P., ktoré boli darované žalobcom, ako darujúcim, žalovanej, ako obdarovanej, zmluvou z 15.11.2005, ktorej vklad bol povolený Správou katastra T. 12.12.2005 pod č. V 1749/05. Zaviazal žalobcu nahradiť žalovanej trovy konania v sume 323 € na účet zástupcu žalovanej do 3 dní od právoplatnosti rozsudku.
 Pri rozhodovaní vychádzal zo zistenia, že účastníci konania uzavreli darovaciu zmluvu dňa 15.11.2005, ktorej vklad do katastra nehnuteľnosti bol povolený Správou katastra T. dňa 12.12.2005 pod č. V 1749/05. Predmetom daru boli nehnuteľnosti vedené na LV č. XXXX kat.úz. T. - byt č. 7 na II. poschodí bytového domu súp.č. 637, ul. W. XX v celosti, spoluvlastnícky podiel na spoločných častiach a spoločných zariadeniach domu a príslušenstve v podiele 226/10000, pozemok parc.č. 1751/25 - zastavené plochy a nádvoria vo výmere 19 m2 a garáž nachádzajúca sa na tejto parcele, so súp.č. 621 zapísané na LV č.XXXX kat.úz. T.. Išlo o byt, v ktorom žalobca býva aj v súčasnej dobe. Ďalej vychádzal zo zistenia, že dňa 19.11.2010 sa účastníci konania stretli na notárskom úrade za účelom mimosúdneho vyriešenia situácie, t.j. aby žalovaná vrátila dar žalobcovi, čo však žalovaná odmietla.
 Na základe vykonaného dokazovania s prihliadnutím na ust. § 630 OZ, súd prvého stupňa dospel k záveru, že žaloba žalobcu nie je dôvodná, pretože neuvedenie dojednania v darovacej zmluve o práve doživotného bývania žalobcu v byte nie je dôvodom na úspešné uplatnenie nároku na vrátenie
 daru. Právo doživotného bývania žalobcu v byte, pri zhodnej vôli zmluvných strán, je možné riešiť uzavretím zmluvy. Za nedôvodnú žalobu považoval aj z dôvodu, že vykonaným dokazovaním nezistil, aby žalovaná, ako obdarovaná, sa správala k žalobcovi alebo k členom jeho rodiny spôsobom hrubo porušujúcim dobré mravy. Pri posudzovaní, či v danom prípade sa žalovaná správala k žalobcovi spôsobom hrubo porušujúcim dobré mravy, prihliadal na rodinné pomery a vzťahy existujúce medzi účastníkmi konania ako aj ostatnými príslušníkmi rodiny, z ktorých vyplynulo, že manželstvo žalobcu a matky žalovanej bolo rozvedené v čase, keď žalovaná bola v útlom veku, žalobca žalovanú navštevoval v bydlisku matky do veku 7-mich rokov žalovanej a odvtedy až do roku 2003 účastníci konania neudržiavali žiadne vzťahy, k obnove vzťahov došlo na podnet žalovanej v roku 2003, odkedy žalovaná sporadicky navštevovala svojho otca a udržiavala s ním telefonický kontakt, v období rokov 2004 až 2009 žalovaná študovala na vysokej škole externou formou a počas letných a zimných mesiacov sa často zdržiavala v zahraničí, kontakty boli iba telefonické; napriek tomu, že žalobca okrem žalovanej má ešte ďalšiu dcéru, ich zoznámenie nesprostredkoval ani samotný žalobca a ani jedna z dcér neiniciovala spoločné stretnutie a zoznámenie sa. Konštatoval, že je nesporné, že žalobca vo veku 82 rokov, s vážnymi zdravotnými ťažkosťami po niekoľkých operáciách chrbtice a operácie srdca, potrebuje podporu a pomoc, ktorú majú poskytnúť predovšetkým deti, avšak na to, aby sa žalovaná mohla podieľať na starostlivosti o otca, je potrebná vzájomná komunikácia medzi príbuznými. Z vykonaného dokazovania však vyplynulo, že dcéra žalobcu z prvého manželstva svojho otca navštevuje raz mesačne, inak v prípade potreby, neter žalobcu takisto navštevuje svojho strýka a poskytuje mu aj zdravotnú starostlivosť, keďže je lekárka a v prípade potreby pomôže aj v domácnosti, s bežnými domácimi prácami mu pomáha aj susedka (svedkyňa K.) , že žalobca aj napriek svojmu veku a zdravotným ťažkostiam je schopný sám sa obliecť, umyť, navariť jednoduché jedlá a urobiť malý nákup. Mal za preukázané, že tak zo strany žalobcu, ako zo strany ostatných príbuzných, žalovaná nebola požiadaná, aby vykonávala osobnú starostlivosť o žalobcu, preto skutočnosť, že iba sporadicky navštevovala svojho otca a telefonicky sa zaujímala o jeho zdravotný stav a jeho potreby, podľa záveru súdu prvého stupňa nie je možné hodnotiť ako správanie sa žalovanej voči žalobcovi alebo príslušníkom jeho rodiny ako hrubo porušujúce dobré mravy. Vzhľadom na to, že v danom prípade žalobca vo svojej výpovedi uviedol, že už v rokoch 2005 a 2006 si uvedomil, že žalovaná o neho neprejavuje dostatočný záujem, žalobu o vrátenie daru však podal na súde až 6.12.2010, pričom právo darcu na vrátenie daru podlieha premlčaniu vo všeobecnej trojročnej premlčacej dobe, ktorá začína plynúť odo dňa, keď darca mohol právo uplatniť po prvý raz, dospel k záveru, že v danom prípade žaloba podaná na súde prvého stupňa 6.12.2010 bola podaná po uplynutí trojročnej premlčacej lehoty. Preto považoval žalovanou vznesené námietku premlčania za dôvodnú.
 Z uvedených dôvodov žalobu ako nedôvodnú v celom rozsahu zamietol.
 O trovách konania rozhodol podľa § 142 ods.1 O.s.p. a úspešnej žalovanej priznal náhradu trov konania pozostávajúcu z trov právneho zastúpenia advokátom.
 Rozsudok napadol včas podaným odvolaním žalobca. Navrhol zrušiť rozsudok súdu prvého stupňa a vyhovieť žalobe o vrátenie daru. Bol toho názoru, že v konaní pred súdom prvého stupňa bolo preukázané, že obdarovaná pri kontaktovaní otca v roku 2003 konala účelne a premyslene za tým účelom, aby ho obrala o majetok. Zdôraznil, že vypočutí svedkovia potvrdili, že žalovaná ho nenavštevovala, ani sa nestarala o jeho denné potreby ako aj o zdravotné zabezpečenie. Zdôraznil, že nezištne žalovanej daroval dar v domnienke úplnej dôvery, že v starobe bude mať zabezpečenú starostlivosť. Bol toho názoru, že žalovaná svojim správaním a negatívnym prístupom dokázala vo svojich výpovediach, že po obdarovaní a získaní daru absolútne ignorovala akúkoľvek starostlivosť o neho. Zdôrazňoval, že podrobné podmienky, za akým účelom jej daruje predmetné nehnuteľnosti, boli dojednané ústne, že žalovaná sa o neho bude v starobe starať. Skutočnosť, že on býva v T. a žalovaná v K., bola žalovanej zrejmá už pri podpisovaní zmluvy ako aj to, čo si starostlivosť o starého človeka vyžaduje. Aj napriek tomu prijala od neho dar podmienený z jeho strany opatrovaním v starobe. Poukázal na to, že žalovaná sa o neho fyzicky nestarala, iba telefonicky vyžadovala, aby ju finančne podporoval. Bol toho názoru, že v konaní sa preukázalo, že obdarovanej išlo vždy iba o majetkový prospech, bez akýchkoľvek záväzkov a povinností v podobe pravidelnej starostlivosti o jeho osobu. Namietal, že súd prvého stupňa nedôsledne skúmal jednotlivé tvrdenia žalovanej. Opätovne poukázal na skutočnosť, že žalovaná bola obdarovaná a dar prijala v prvom rade za podmienok, že bude trvale zabezpečovať
 dôstojnú starostlivosť o jeho osobu až do konca jeho života, lebo dar prijala za stanovených aj ústne dohodnutých podmienok, ale život ukázal a potvrdil, že úlohu starostlivosti o jeho osobu prevzali iní rodinní príslušníci bez akýchkoľvek zištných dôvodov a dodnes zabezpečujú starostlivosť o neho, ktorú mala a má zabezpečovať v prvom rade pravidelne podľa potreby žalovaná. Podľa jeho názoru z celého prípadu je zrejmé a život ukázal, že obdarovaná si neplnila a neplní svoje povinnosti voči nemu a svoje povinnosti preniesla na jeho ostatných rodinných príslušníkov a susedku. Súd prvého stupňa sa mal hlbšie zapodievať skúmaním jeho tvrdení. Podľa neho sú tu oprávnené obavy, že sa stane zákonným spôsobom bezdomovcom, i keď v dobrej viere chcel zabezpečiť svoju starobu bez toho, aby ostatných rodinných príslušníkov zaťažoval. O značnej miere porušovania dobrých vzťahov podľa neho svedčí aj to, že žalovaná sa na Bytovom družstve v T. domáhala vydania potvrdenia, že ona za byt platí mesačné poplatky, čo však nie je pravdou.
 Žalovaná v písomnom vyjadrení k odvolaniu navrhla potvrdiť rozsudok súdu prvého stupňa a priznať jej náhradu trov prvostupňového aj odvolacieho konania. Mala za to, že súd prvého stupňa sa v dostatočnej miere zaoberal a správne sa právne vyporiadal s otázkou nenaplnenia predpokladov pre vyslovenie jej povinnosti na vrátenie daru. V plnej miere sa stotožnila so skutkovými zisteniami, aj právnymi závermi súdu prvého stupňa. Poukázala na to, že odvolanie žalobcu vyznieva účelovo, nakoľko v ňom uvádza diametrálne odlišné skutočnosti, ktoré majú byť dôvodom vrátenia daru, než uvádzal v samotnej žalobe na začatí konania ako aj na pojednávaní 21.6.2011. Bola toho názoru, že rozporuplne vyznieva aj samotné odvolanie žalobcu, v ktorom uvádza na jednej strane, že jej nezištne daroval dar v domnienke úplnej dôvery, že v starobe bude mať zabezpečenú starostlivosť poukazujúc na to, že pokiaľ jej nezištne daroval byt, nemohol očakávať akékoľvek protiplnenie, pretože v takom prípade by už nešlo o nezištné darovanie. Z takejto formulácie podľa jej názoru vyplýva skutočnosť, ktorá bola preukázaná aj na samotnom pojednávaní, že medzi ňou a žalobcom nikdy nedošlo k uzatvoreniu ani len ústnej dohody, v zmysle ktorej by žalobca od nej požadoval osobnú starostlivosť. Zrejme išlo iba o jeho vnútorné presvedčenie, ktoré nemalo žiaden zmluvný základ a ktoré, podľa jej názoru, je iba účelovo tvrdené, pretože žalobca doposiaľ nikdy nespomenul, že by od nej akúkoľvek starostlivosť požadoval. Takéto tvrdenie je v rozpore aj s výsledkami dokazovania, najmä výsluchu svedkyne Márie Kóosovej aj z výpovede svedkyne Z. S., ktorá uviedla, že: žalobca jej povedal, že daroval byt žalovanej a ďalej uviedol, že žalobu podal preto, lebo sa bojí, že stratí tento byt a nebude mať kde bývať . Poukázala na to, že žalobca nielenže nikdy neprejavil záujem o starostlivosť z jej strany, preukázateľne ju sám odmietol a o účelovosti týchto tvrdení je aj skutočnosť, že nie je odkázaný na starostlivosť tretích osôb. Za nehorázne považovala tvrdenie žalobcu, že sa z jej strany jednalo len o majetkový prospech, bez akýchkoľvek záväzkov a povinností voči žalobcovi, poukazujúc na to, že 16 rokov neprejavil o svoju dcéru (o ňu) ani minimálny záujem, nezaujímal sa o jej život ani o jej potreby. Uviedla, že nikdy od žalobcu nežiadala, aby jej daroval byt, ktorý je predmetom tohto sporu. Pre ňu samotnú tento počin zo strany žalobcu bol prekvapením. Bol to samotný žalobca, ktorý sa dobrovoľne, bez akýchkoľvek podmienok rozhodol jej darovať svoj byt. Vzhľadom na vzdialenosť bydlísk ako aj skutočnosť, že študovala na vysokej škole a mala pracovné povinnosti mimo územia SR počas letných prázdnin, žalobca nemal ani najmenší dôvod očakávať, že by bola schopná zabezpečiť mu sústavnú osobnú starostlivosť. Trvala na tom, že z vykonaného dokazovania jednoznačne a nepochybne vyplýva, že z jej strany nielenže nedošlo k hrubému porušeniu dobrých mravov ale voči žalobcovi neporušila dobré mravy vôbec. Poukázala na to, že žalobca tvrdením, že má oprávnené obavy, že sa stane bezdomovcom, zahmlieva skutočný dôvod podania žaloby, pretože počas samotného súdneho konania prejavila ochotu uzatvoriť so žalobcom dohodu o zriadení vecného bremena práva bývania v predmetnom byte, za tým účelom bola im počas pojednávania dňa 21.6.2011 poskytnutá možnosť mimosúdneho urovnania, avšak počas týchto rokovaní žalovaný (správne žalobca) takúto dohodu odmietol. Poukazujúc na to, že samotný žalobca uviedol, že už v roku 2005, resp. 2006 podľa jeho subjektívneho pocitu došlo k naplneniu zákonných predpokladov pre vznik nároku na vrátenie daru, preto od tohto dátumu je potrebné počítať trojročnú premlčaciu dobu, ktorá v čase podania návrhu na začatie konania uplynula, čo správne konštatoval aj súd prvého stupňa. Za rozhodujúcu považovala skutočnosť, že samotný petit žalobného návrhu je nevykonateľný, preto ani v prípade, pokiaľ by boli splnené zákonné podmienky pre úspešné uplatňovanie nároku zo strany žalobcu, nebolo by možné rozhodnúť spôsobom požadovaným v žalobe, preto súdu prvého stupňa by neostávala iná možnosť, iba žalobu zamietnuť. Uplatnila si nárok na náhradu trov odvolacieho konania pozostávajúcich z trov právneho zastúpenia za jeden úkon právnej pomoci, vyjadrenie k odvolaniu a paušálnej náhrady 1x7,41 €.
 Odvolací súd prejednal vec podľa § 212 ods.1,3 O.s.p. bez nariadenia pojednávania (§ 214 ods.2 O.s.p.) a napadnutý rozsudok podľa § 219 ods.1 O.s.p. ako vecne správny potvrdil.
 I keď to žalobca v odvolaní výslovne neuvádza, z obsahu odvolania vyplýva, že svoje odvolanie odôvodňuje odvolacími dôvodmi podľa § 205 ods.2 písm.d/, f/ O.s.p., že súd prvého stupňa dospel na základe vykonaných dôkazov k nesprávnym skutkovým zisteniam a rozhodnutie súdu prvého stupňa vychádza z nesprávneho právneho posúdenia veci.
 Odvolací dôvod podľa § 205 ods. 2 písm. d/ O.s.p. je vykladaný tak, že sa týka chyby v zisťovaní skutkového stavu veci súdom prvého stupňa, pričom musí ísť o také skutkové zistenie, na základe ktorého súd prvého stupňa vec posúdil po právnej stránke a ktoré nemá v podstatnej časti oporu vo vykonanom dokazovaní. Skutkové zistenie nezodpovedá vykonaným dôkazom, ak výsledok hodnotenia dôkazov nie je v súlade s § 132 O.s.p., a to vzhľadom na to, že buď vzal do úvahy skutočnosti, ktoré z vykonaných dôkazov alebo prednesov účastníkov nevyplynuli ani inak nevyšli počas konania najavo alebo opomenul rozhodujúce skutočnosti, ktoré boli vykonanými dôkazmi preukázané alebo vyšli počas konania najavo. Nesprávne sú i také skutkové zistenia, ktoré súd založil na chybnom hodnotení dôkazov.
 Nesprávnym právnym posúdením veci je omyl súdu pri aplikácii práva na zistený skutkový stav (skutkové zistenie) . O mylnú aplikáciu právnych predpisov ide, ak súd použil iný právny predpis, než ktorý mal správne použiť, alebo aplikoval správny právny predpis, ale nesprávne ho vyložil, prípadne vtedy, ak zo skutočnosti dostatočne preukázaných vyvodil nesprávne právne závery.
 Z hľadiska uvedených odvolacích dôvodov odvolací súd nepovažuje odvolanie žalobcu za dôvodne podané.
 Ako to vyplýva z obsahu spisu, súd prvého stupňa vykonal účastníkmi navrhnuté dokazovanie. Toto dokazovanie náležite vyhodnotil, vzal do úvahy skutočnosti, ktoré z vykonaných dôkazov a prednesov účastníkov vyplynuli a neopomenul rozhodujúce skutočnosti, ktoré boli vykonanými dôkazmi preukázané, alebo vyšli počas konania najavo. Pri rozhodovaní vychádzal zo správneho právneho predpisu, správne ho aplikoval a správne ho aj vyložil.
 Podľa § 630 OZ darca sa môže domáhať vrátenia daru, ak sa obdarovaný správa k nemu alebo k členom jeho rodiny tak, že tým hrubo porušuje dobré mravy.
 Podľa ustálenej súdnej praxe (napr. R 88/1998, R 31/1999, R 61/1997) k zániku darovacieho vzťahu podľa citovaného zákonného ustanovenia dochádza na základe dvoch po sebe nasledujúcich právnych skutočností:
 1/ hrubého porušenia dobrých mravov, správaním sa obdarovaného voči darcovi alebo členom jeho rodiny a
 2/ jednostranného právneho úkonu darcu adresovaného obdarovanému.
 Dobré mravy patria k zásadám súkromného práva, bývajú užívané ako kritérium obmedzujúce subjektívne práva v ich obsahu, ale častejšie obmedzujúce výkon subjektívnych práv. Dobré mravy, hoci sú zákonným pojmom a teda majú funkciu normotvornú, nie sú zákonom definované. Ich obsah spočíva vo všeobecne platných normách morálky, pri ktorých je daný všeobecný záujem ich rešpektovania. Posúdenie konkrétneho obsahu pojmu dobré mravy patrí vždy od prípadu k prípadu sudcovi.
 Predpokladom úspešného uplatnenia práva darcu nie je akékoľvek nevhodné správanie obdarovaného alebo len jeho samotná nevďačnosť, ale také správanie sa, ktoré s ohľadom na všetky okolnosti konkrétneho prípadu možno kvalifikovať ako hrubé porušenie dobrých mravov. Ide buď o porušenie značnej intenzity alebo porušovanie sústavné alebo aj neposkytnutie potrebnej pomoci darcovi alebo iným osobám, ktorá povinnosť vyplýva buď z právnych noriem alebo zo zmluvného vzťahu, pričom tieto osoby patria k členom rodiny darcu.
 Negatívne správanie sa obdarovaného k darcovi alebo jeho rodine, ktoré treba posudzovať ako správanie sa v rozpore s dobrými mravmi, sa musí prejavovať objektívne. Zachovanie dobrých vzťahov je vecou vzájomnej tolerancie účastníkov. Nie je možné považovať správanie sa jedného účastníka k druhému za konanie v rozpore s dobrými mravmi, keď tento druhý účastník svojim konaním takéto správanie vyvoláva. Pri posudzovaní, či určité konkrétne správanie sa obdarovaného možno považovať za hrubé porušenie dobrých mravov, treba vychádzať z princípu vzájomnosti. To znamená, že treba brať do úvahy a hodnotiť aj správanie sa darcu.
 V zmysle týchto zásad súd prvého stupňa vec posudzoval a jeho záver o tom, že v danom prípade neboli splnené podmienky ustanovené cit. § 630 OZ, považuje odvolací súd za správny. Žalobcom tvrdený nezáujem žalovanej o neho tým, že ho nenavštevovala vzhľadom na skutočnosť, že medzi nimi bol vo všeobecnosti zaužívaný kontakt viac formou telefonických rozhovorov, ako návštev, nemožno hodnotiť ako porušenie pravidiel morálky, ktorý by dosahoval zákonom požadovanú intenzitu.
 V danom prípade nemožno hovoriť ani o neposkytnutí potrebnej pomoci žalobcovi, pretože žalobca nie je na ňu zo strany žalovanej odkázaný, keďže ako sám uviedol, starostlivosť mu zabezpečuje druhá dcéra a neter, ktorá je lekárka, ako aj suseda a časť svojich potrieb je schopný zabezpečiť si aj sám. Navyše ako to vyplýva z obsahu spisu a žalobca to ani nepopiera, nikdy žalovanú o takúto pomoc nepožiadal. Jeho tvrdenie, že súčasťou darovacou zmluvy bola aj ústna dohoda o tom, že žalovaná sa bude o neho v starobe starať (zabezpečovať mu denné potreby a zdravotné zabezpečenie) , v konaní nebola preukázaná. V konaní bolo jednoznačným spôsobom preukázané aj to, že starostlivosť vrátane zdravotnej starostlivosti aj pred uzavretím darovacej zmluvy žalobcovi poskytovala druhá dcéra, neter a suseda.
 Z uvedených dôvodov odvolací súd rozhodnutie súdu prvého stupňa ako vecne správne potvrdil.
 Výrok o trovách odvolacieho konania vyplýva z § 224 ods.1 O.s.p. a § 142 ods.1 O.s.p., podľa ktorých právo na náhradu trov odvolacieho konania má účastník, ktorý bol v odvolacom konaní úspešný, v danom prípade žalovaná, preto jej prináleží náhrada trov odvolacieho konania pozostávajúca z trov právneho zastúpenia za jeden úkon právnej pomoci (vyjadrenie k odvolaniu) v sume 57 € a paušálna náhrada 1x7,41 €, čo spolu predstavuje čiastku 64,41 €. Uvedenú sumu je žalobca povinný zaplatiť advokátovi žalovanej JUDr. Petrovi Majerníkovi, Advokátska kancelária Košice, Floriánska 16.


type: other

text:
⭐Ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Koncepcja zmian systemowych ubezpieczeń rolniczych
 Download "Ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Koncepcja zmian systemowych ubezpieczeń rolniczych"
 1 Ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie Koncepcja zmian systemowych ubezpieczeń rolniczych Warszawa2 Autorzy Łukasz Marć Karol Pogorzelski Julian Zawistowski Redakcja Piotr Stronkowski Julian Zawistowski Opracowanie przygotowane dla Departamentu Doradztwa, Oświaty Rolniczej i Nauki Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez: Instytut Badań Strukturalnych ul. Rejtana Warszawa, Polska Tel Fax PSDB ul. Sienna Warszawa Tel Fax3 Spis treści Spis treści...3 Wstęp Ubezpieczenia społeczne rolników stan obecny Opis systemu Projekcja liczby ubezpieczonych, przychodów i wydatków Kwestie problemowe Propozycje zmian systemowych Główne cechy nowego systemu Zakres podmiotowy ubezpieczenia i wysokość składki na ubezpieczenia Ubezpieczenie chorobowe Ubezpieczenie wypadkowe Rozwiązania instytucjonalne Projekcje skutków finansowych Podsumowanie...52 Bibliografia4 Wstęp Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie koncepcji reformy rolniczego ubezpieczenia społecznego w jego części chorobowej, macierzyńskiej i wypadkowej. Opracowanie składa się z dwóch części. W pierwszej części opracowania prezentowany jest system obecnie obowiązujący, wraz z omówieniem oczekiwanych w nadchodzących latach tendencji w zakresie liczby ubezpieczonych oraz poziomu wydatków i dochodów Funduszu Składkowego, przy założeniu braku zmian systemowych. Następnie omówiono podstawowe problemy występujące w systemie i na tej podstawie a także na podstawie analizy celu systemu oraz rozwiązań przyjmowanych w innych państwach (prezentowanych w aneksie) zarysowano postulaty co do pożądanych cech nowego systemu. Część druga poświęcona została opisowi proponowanego systemu ubezpieczeń rolniczych w części wypadkowej, chorobowej i macierzyńskiej. Punkt wyjścia stanowią wnioski z części pierwszej, które wykorzystano do opisu podstawowych cech nowego systemu. Następnie omówiono szczegółowo proponowane rozwiązania w poszczególnych składowych systemu, określając zarówno grupy podlegające ubezpieczeniu, jak i zasady ustalania wysokości składek i świadczeń. W kontekście proponowanych zmian zarysowano także konieczne zmiany systemowe w KRUS i Funduszu Składkowym. Część tę zamykają wyliczenia skutków finansowych proponowanych zmian dla systemu, która obok scenariusza bazowego zawiera także analizę wrażliwości projekcji w zależności od najważniejszych poczynionych założeń, tj.: dochodu z hektara przeliczeniowego, zmian liczby osób ubezpieczonych oraz występowania lub nie zmian w strukturze gospodarstw według wielkości. Wszystkie najważniejsze postulaty części drugiej, a także prowadzące do nich wnioski z części pierwszej, krótko przedstawiono w podsumowaniu wieńczącym opracowanie. 45 1. Ubezpieczenia społeczne rolników stan obecny 1.1. Opis systemu W 1990 roku Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego powierzono obsługę ubezpieczeń społecznych rolników. Do zadań Kasy, oprócz obsługi opisanych poniżej ubezpieczeń, należy prowadzenie działań prewencyjnych na rzecz bezpieczeństwa w gospodarstwach rolnych oraz eliminacji zagrożeń w miejscu pracy i życia rolników, a także prowadzenie dobrowolnej, nieodpłatnej rehabilitacji leczniczej dla osób uprawnionych do świadczeń KRUS, które są niezdolne do pracy lub zagrożone niezdolnością. KRUS realizuje również inne zadania zlecone przez państwo, do których zaliczyć można m.in. wypłaty krajowych rent strukturalnych, świadczeń kombatanckich, obsługę ubezpieczeń zdrowotnych rolników i ich domowników oraz rencistów i emerytów, a także członków ich rodzin i wspieranie ubezpieczeń wzajemnych. Pełni również rolę płatnika składek na ubezpieczenie chorobowe do NFZ. Podstawową działalnością Kasy jest obsługa ubezpieczeń społecznych rolników, w ramach których funkcjonują dwa rodzaje ubezpieczenia: Ubezpieczenie emerytalno-rentowe, finansowane w przeważającej części z dotacji budżetowej, uzupełnione dochodami ze składek ubezpieczonych rolników; Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, świadczenia finansowane ze składek rolników, gromadzone i zarządzane przez Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników. Poniższy rozdział będzie miał na celu scharakteryzowanie obecnie funkcjonującego systemu ubezpieczeń wypadkowych, chorobowych i macierzyńskich, a także opis ram organizacyjnych działalności Kasy w tym zakresie. Przedstawiona zostanie również projekcja liczy ubezpieczonych, przychodów i wydatków systemu do 2015 roku, zakładająca brak zmian systemowych, natomiast uwzględniająca prognozy liczby zatrudnionych w całej gospodarce i w sektorze rolnym. Dla porównania, przy niektórych opisach scharakteryzowane zostaną również rozwiązania przyjęte w ramach ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Opis ten umożliwi wskazanie w kolejnym rozdziale podstawowych kwestii problemowych, które będą podstawą proponowanych zmian systemowych. Opis systemu bazuje przede wszystkim na Ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników z późniejszymi zmianami, 1 a także na informacjach dostępnych na stronie internetowej KRUS (www.krus.gov.pl), w opracowaniu pod redakcją Zofii Kobielskiej (2007) i Kwartalnikach KRUS. Opis Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników (dalej jako Fundusz Składkowy) oparty jest na Zarządzeniu nr 35 ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 23 1 Tekst ujednolicony z uwzględnieniem zmian do dnia 24 kwietnia 2009 roku włącznie (do Dz.U nr 79 poz. 667). W szczególności uwzględnione są więc rozwiązania, które wejdą w życie 1 października 2009 roku. 56 grudnia 2008 roku. Przy przygotowaniu projekcji korzystano z prognoz Instytutu Badań Strukturalnych. Ramka 1. Kto podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu, oraz emerytalnemu i rentowemu? Ubezpieczenia obejmują rolników, ich małżonków i pracujących z nimi domowników. Przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym. Małżonek rolnika jest traktowany jak rolnik, jeżeli pracuje w gospodarstwie rolnym lub domowym (jeśli jest bezpośrednio związane z rolnym) rolnika. Domownikiem jest osoba, która ukończyła 16 lat, jest bliska rolnikowi i pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terminie gospodarstwa, lub w jego bliskim sąsiedztwie, stale pracując w gospodarstwie, ale nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Powyżej zdefiniowane grupy, aby podlegać ubezpieczeniu, muszą posiadać obywatelstwo polskie lub przebywać na terytorium RP na podstawie wizy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy, lub ochrony uzupełniającej. Ubezpieczenie obejmuje również osoby, które są obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy podlega rolnik, który gospodaruje na obszarach użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego (lub na dziale specjalnym 2 ), a także domownik rolnika, pod warunkiem, że nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty lub nie mają ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń. Ubezpieczenie na wniosek obejmuje innego rolnika lub domownika pod warunkiem, że działalność rolnicza stanowi jego stałe źródło utrzymania, a także rolnika, który przeznaczył grunty do zalesiania na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Ubezpieczeniem na wniosek w zakresie ubezpieczenia wypadkowego obejmuje się innego rolnika, domownika lub osobę, która przeznaczyła grunty do zalesiania, jeżeli podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu albo ma ustalone prawo do emerytury/renty lub innych świadczeń społecznych. Obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy dodatkowo (w stosunku do osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu, macierzyńskiemu i wypadkowemu z mocy ustawy) podlega osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (i małżonek, jeśli powyższe renty wypłacane są ze zwiększeniem na tego małżonka) Inne regulacje (w porównaniu do ubezpieczenia chorobowego, macierzyńskiego i wypadkowego) dotyczą ubezpieczenia na wniosek. Obejmuje się nim (i) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskim w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym, (ii) osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy, (iii) osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową. Przepisów (i) i (ii) nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawdo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Źródło: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników z uwzględnieniem późniejszych poprawek 2 Do działów specjalnych zalicza się m.in. uprawę roślin ozdobnych, grzybów, chów drobiu, zwierząt futerkowych i pszczół. 67 Liczba ubezpieczonych Zarówno ubezpieczenie emerytalno-rentowe, jak i ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, przysługuje rolnikom, ich małżonkom i domownikom na zasadach ustalonych w ustawie (patrz ramka 1). Liczba ubezpieczonych w KRUS w ostatnich dwóch dekadach nie była stabilna. Spadała w latach , a do głównych powodów tego stanu rzeczy zalicza się m.in. obowiązek ubezpieczenia w powszechnym systemie ubezpieczenia (ZUS), z powodu podejmowania przez rolników pracy poza rolnictwem, uzyskiwanie uprawnień do świadczeń emerytalnych i rentowych przez coraz liczniejsze kohorty osób (korzystające z prawa wypłaty świadczeń w części składkowej, bez konieczności zaprzestania działalności), czy zmiany w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobocia (Kobielska et al., 2007). Stopniowy wzrost liczby ubezpieczonych w późniejszym okresie wynikał z ustawy umożliwiającej pozostanie w systemie rolnikom, którzy podejmowali także działalność pozarolniczą, a także z faktu, że powszechne ubezpieczenie zdrowotne na rzecz NFZ realizuje KRUS. Kobielska et al. (2007) wskazuje również, że wzrost liczby osób wynika z napływu osób, które nie są rolnikami, a np. kupują ziemię w celach inwestycyjnych, a jednocześnie płacą podatki gruntowe i nie pracują nigdzie na etat (np. pracownicy wolnych zawodów) i dlatego obejmuje je system rolniczy. W latach malała liczba świadczeniobiorców KRUS, a więc przede wszystkim osób odbierających emerytury i renty. Było to głównie wynikiem zmniejszenia się liczebności kohort wchodzących w wiek emerytalny Wykres 1. Liczba ubezpieczonych w KRUS w latach (w tys.) Wykres 2. Liczba świadczeniobiorców KRUS w latach (w tys.) Źródło: KRUS w liczbach, Liczbę ubezpieczonych na mocy ustawy i na wniosek prezentuje Wykres 3. 3 Dekompozycja ta pozwala wychwycić charakterystyki niedostępne w bazach danych. Liczba ubezpieczonych z mocy ustawy, a więc osób gospodarujących na obszarze powyżej 1 hektara przeliczeniowego, niepodlegających innemu ubezpieczeniu i mających prawa do świadczeń społecznych, emerytury i renty kształtowała się na poziomie od 1320 do 1430 tys. osób w latach Ubezpieczenie na wniosek obejmuje 3 Dane łączne dla ubezpieczenia emerytalno-rentowego i ubezpieczenia chorobowego, macierzyńskiego i wypadkowego. Brak danych w rozbiciu względem obu ubezpieczeń. 78 kilkukrotnie mniejszą grupę osób (prawdopodobnie w większości dotyczy to osób ubezpieczonych w gospodarstwach najmniejszych, o powierzchni poniżej 1 ha), choć od roku 2000 zauważalna jest stała tendencja wzrostu liczby ubezpieczonych, a ich liczba zwiększyła się z 130 do 170 tys. osób. Niestety dane uzyskane z KRUS uniemożliwiają bardziej szczegółową liczbę ubezpieczonych z mocy ustawy i na wniosek. W szczególności, zaskakujący jest brak wyodrębnienia osób, które podlegają ubezpieczeniu w zakresie ograniczonym do świadczenia wypadkowego (art. 7, pkt. 3), a które opłacają 1/3 podstawowego wymiaru składki. Wykres 3. Liczba ubezpieczonych na mocy ustawy (lewa oś) i na wniosek (oś prawa) w latach Z mocy ustawy (oś lewa) Na wniosek (oś prawa) Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Informacji na temat struktury osób ubezpieczonych z mocy ustawy i na wniosek dostarczają kolejne dwa wykresy 4. Ponad 60% osób w wypadku ubezpieczenia obowiązkowego i 66% ubezpieczonych na wniosek to rolnicy, odpowiednio 30 i 18% to współmałżonkowie, a 9 i 16% domownicy. Wykres 4. Struktura rolników ubezpieczonych z mocy ustawy w ramach ubezpieczenia chorobowego, macierzyńskiego i wypadkowego w 2008 roku Wykres 5. Struktura rolników ubezpieczonych na wniosek w ramach ubezpieczenia chorobowego, macierzyńskiego i wypadkowego w 2008 roku Rolnicy Współmałżonkowie Domownicy Rolnicy Współmałżonkowie Domownicy 9% 16% 30% 18% 61% 66% Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych uzyskanych z Biura Ekonomicznego KRUS Struktura liczby ubezpieczonych względem wielkości gospodarstwa rolnego, oraz względem płci i wieku jest bezpośrednią konsekwencją struktury polskiego rolnictwa względem tych czynników. 4 Dane dostępne są za lata , ale struktura pozostała stała, dlatego prezentowany jest rok9 Polskie rolnictwo cechuj się relatywnie wysokim stopniem rozdrobnienia, o czym świadczy fakt, że połowa ubezpieczonych posiada gospodarstwa rolne o powierzchni do 4 hektarów przeliczeniowych, a niemal 80% do 10 ha. Udział gospodarstw dużych, o powierzchni ponad 100 hektarów, to zaledwie 0,3%, a o powierzchni ponad 50 hektarów - 1,28%. Struktura powierzchni zmieniła się w niewielkim stopniu w latach Wykres 6. Liczba osób objętych ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim (w tys.) w KRUS według powierzchni gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych w 2004 i 2008 roku Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Struktura gospodarstw ma istotne znaczenie z punktu widzenia ustalania wysokości składki, która jest obecnie jednakowa dla (niemal) wszystkich rolników. W Polsce, w przeciwieństwie do pozostałych krajów Unii Europejskiej, rolnicy nie są zobowiązani do prowadzenia sprawozdawczości finansowej i wykazywania uzyskiwanych dochodów. Z tego powodu, za wyjątkiem badań naukowych (takich jak FADN), jedynym jak dotąd sposobem przybliżenia dochodów rolników jest wielkość prowadzonego przez nich gospodarstwa. Na Wykres 7 przedstawiono strukturę wiekową osób ubezpieczonych w ramach ubezpieczania chorobowego, macierzyńskiego i wypadkowego. Porównując rok 2008 do 2004 zauważyć można stopniowe starzenie się populacji rolników, co związane było przede wszystkim ze zmniejszającymi się napływami do rolnictwa. Informacje te istotne są z punktu widzenia prognozy liczby osób ubezpieczonych. Zakładać można również, że w grupie rolników stopniowo może wzrastać udział emerytów i rencistów prowadzących gospodarstwo rolne, a więc ubezpieczenie tej grupy rolników może być coraz bardziej istotne z punktu widzenia całego systemu. 910 Wykres 7. Liczba osób ubezpieczonych w KRUS według płci i wieku w 2004 i 2008, w tys Wykres 8. Liczba osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników, które jednocześnie prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą jako procent ogółu ubezpieczonych 7,0 6,5 6,0 5,5 5,0 4,5 4, ,5 3, lat19-24 lat25-30 lat31-36 lat37-42 lat43-48 lat49-54 lat55-60 lat61-66 lat powyżej 66 lat Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS 2,5 2, Źródło: KRUS w liczbach, Część osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników prowadzi jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą. Zmiany ich liczby zależały głównie od zmian przepisów regulujących to zagadnienie. Z punktu widzenia dalszej analizy, liczba osób prowadzących jednocześnie działalność pozarolniczą i objętych innym ubezpieczeniem społecznym jest istotna, gdyż objęte są one jedynie ubezpieczeniem na wniosek w zakresie ubezpieczenia wypadkowego i opłacają jedną trzecią składki. 5 Niestety, jak zauważono już powyżej, dane KRUS nie wyodrębniają ani osób, które spełniały wymagania art. 5a i opłacały składkę w dwukrotnej wysokości (co zmieniła ostatnia nowelizacja ustawy), ani liczby osób, które opłacają 1/3 składki z mocy art. 8, ust. 3. Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Świadczeniami z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego są: 1. Jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. Ustalane jest proporcjonalnie do określonego procentowo stałego (lub długotrwałego) uszczerbku na zdrowiu. Za stały uszczerbek na zdrowiu uznaje się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie jego czynności nie rokujące poprawy. Za długotrwały uszczerbek uznaje się takie naruszenie sprawności organizmu wskutek doznanego wypadku przy pracy rolniczej lub przebytej choroby zawodowej, które spowodowało upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące jednak ulec poprawie (www.krus.gov.pl). Jednorazowe odszkodowanie przysługuje rolnikowi (domownikowi), a także członkom rodziny ubezpieczonego, 6 który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub choroby 5 Za wyjątkiem osób ubezpieczonych przez trzy lata w KRUS i spełniających wymagania z art. 5a ustawy, 6 Członkami rodziny upoważnionymi do otrzymania odszkodowania są (i) małżonek, (ii) dzieci własne i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej oraz (iii) rodzice, osoby przysposabiające, macocha, ojczym, jeżeli w 1011 zawodowej. Wyjątkami od powyższych zasad jest spowodowanie wypadku umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, a także pod wpływem środków odurzających lub alkoholu w takim wypadku ubezpieczonemu nie przysługuje odszkodowanie. Zgodnie z ustawą, za wypadek przy pracy rolniczej uważa się zdarzenie, które nastąpiło podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności i zostało wywołane przez przyczyny zewnętrzne. Aby zdarzenie podlegało wypłacie odszkodowania, musi mieć miejsce (i) na terenie gospodarstwa rolnego rolnika lub gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem rolnym, lub (ii) w drodze z mieszkania do gospodarstwa lub powrotnej, lub (iii) podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, jak i podczas dojazdu na to miejsce. O wypadku przy pracy rolniczej poszkodowany, rolnik, domownik lub inna osoba są zobowiązane zawiadomić Kasę bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 6 miesięcy od zaistnienia zdarzenia. 2. Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który wskutek choroby jest niezdolny do pracy nieprzerwanie przez co najmniej 30 dni, ale nie dłużej niż przez 180 dni. W wypadku chorych rokujących odzyskanie zdolność do pracy, może zostać przedłużony na dalszy okres, ale nie dłużej niż o dalsze 360 dni. Zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy. Zasiłek nie przysługuje w sytuacji, gdy ubezpieczony przebywa w zakładzie opieki zdrowotnej na koszt Kasy i po ustaniu ubezpieczenia. Prawo do zasiłku przyznaje się na wniosek zainteresowanego, na podstawie zaświadczenia lekarskiego wydanego na druku ZUS ZLA. W wypadku chorych dłużej niż 180 dni, zasiłek chorobowy przyznawany jest w drodze decyzji KRUS na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS lub komisji lekarskiej KRUS. 3. Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu z tytułu urodzenia dziecka, a także z tytułu przyjęcia dziecka w wieku do jednego roku na wychowanie, jeśli w tym czasie został złożony wniosek o przysposobienie. Zasiłek wypłacany jest jednorazowo i wynosi czterokrotność emerytury podstawowej obowiązującej w dacie porodu (w 2009 roku 2546,16 zł do marca, a potem 2700 zł). Jeśli ubezpieczeniu podlegają oboje rodzice, zasiłek przysługuje im łącznie. W przypadku rolników, którzy ubezpieczyli się dobrowolnie prawa do świadczeń przysługuje jeśli byli oni ubezpieczeni co najmniej 1 rok bezpośrednio przed ich nabyciem, a do tego okresu nie wlicza się okresów podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu. Wyjątkiem jest jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej oraz zasiłek chorobowy z tego tytułu, które to przysługują od początku podlegania ubezpieczeniu. dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony przyczyniał się w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli zostało ustalone, wyrokiem lub ugodą sądową, prawo do alimentów z jego strony. 1112 Struktura wydatków i źródła finansowania Fundusz Składkowy, w przeciwieństwie do ubezpieczenia emerytalno-rentowego, opiera się na zasadzie samofinansowania. Z tego też powodu, nie przysługuje mu dotacja budżetowa, a całość wydatków finansowana jest ze składek i dochodów własnych Funduszu. Wymiar kwartalnej składki podstawowej na ubezpieczenia prezentuje Wykres 10. Dla porównania, pokazano składkę na fundusz emerytalno-rentowy. Wykres 9. Wymiar kwartalnej składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, oraz emerytalnorentowe w zł ,1 159,9 165,8 168, ,3 141,2 Wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie Emerytalno-rentowe I kw 2000I kw 2001I kw 2002I kw 2003I kw 2004I kw 2005I kw 2006I kw 2007I kw 2008 Źródło: KRUS w liczbach, Ubezpieczonych obowiązuje składka w równej wysokości (poza wyjątkami ujętymi w ramce 2), bez względu na wielkość gospodarstwa i wysokość zysków z prowadzonej działalności. Ramka 2. Wysokość składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie Ubezpieczonych obowiązuje składka w równej wysokości, odprowadzana raz na kwartał 7, której wielkość jest ustalana przez Radę Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ogłaszana przez prezesa KRUS. Inną wysokość składki płacą jedynie: - rolnik, domownik lub osoba, która przeznaczyła grunty do zalesienia, objęta ubezpieczeniem na wniosek w ograniczonym zakresie (tylko jednorazowe odszkodowanie), jeżeli podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu albo ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (zgodnie z art. 7, ust. 3), opłaca składkę w wysokości jednej trzeciej wymiaru podstawowego (art. 8, ust. 3) - rolnik lub domownik, który podlega ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata i rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności i podlega nadal ubezpieczeniu pod warunkami określonymi w artykule 5a. ustawy, opłaca składkę w wysokości dwukrotności składki podstawowej. Jednakże, przepis ten obowiązuje jedynie do października 2009 roku, w późniejszym okresie opłacany będzie wymiar podstawowy składki. Źródło: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników z uwzględnieniem późniejszych poprawek Strukturę przychodów i wydatków Funduszu Składkowego zaprezentowano na Wykres 10. Większość przychodów pochodzi ze składek opłacanych przez rolników. Dodatkowe dochody Funduszu, w wysokości około 40 mln złotych w ostatnich latach, czerpane są z zarządzania nabytymi 7 Od października wysokość składki określana będzie miesięcznie. 1213 nieruchomościami oraz prowadzenia działalności gospodarczej, polegającej zwłaszcza na świadczeniu usług w zakresie opieki zdrowotnej i pomocy społecznej Wykres 10. Przychody Funduszu Składkowego Składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie Pozostałe przychody Wykres 11. Wielkość wydatków i przychodów Funduszu Składkowego (lewa oś) i bilans Funduszu (prawa oś) w latach , w mln Bilans Funduszu Przychody Wydatki *Dla 2009 roku projekcje KRUS Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Wykres 11 prezentuje oprócz wielkości przychodów także wielkość wydatków Funduszu Składkowego. Zielone kolumny obrazują bilans Funduszu. Początek obecnej dekady to okres nadwyżki przychodów nad dochodami. W latach skumulowana nadwyżka w wartościach nominalnych wyniosła 115 milionów zł. Projekcje KRUS na rok 2009 wskazują na znaczny wzrost wydatków Funduszu w roku 2009, co przy prognozowanym spadku przychodów 8 spowoduje znaczny deficyt, przekraczający 150 mln zł. Źródła tego deficytu omówione zostaną w dalszej części opracowania. Analiza struktury wydatków może wskazać główne składowe, które przyczyniły się do wzrostu całkowitych wydatków (patrz Wykres 12). W 2008 roku ponad 56% wydatków stanowiły wydatki na zasiłki chorobowe, które wzrosły o 25 punktów procentowych (i o niemal 320 mln) od 2000 roku. Znaczny wzrost, zarówno pod względem udziału w wydatkach absolutnych, jak i w wartościach nominalnych, zanotowała kategoria pozostałe wydatki i odpis na fundusz prewencji i rehabilitacji. Znacznie zmalały natomiast wydatki na odszkodowania powypadkowe. Szczegółowa analiza poszczególnych kategorii wydatków przedstawiona została w dalszej części. 8 Spadek przychodów wynika przede wszystkim z przyjętego przez KRUS założenia, że efektywna wysokość składki na ubezpieczonego wynosić będzie około 310 zł. Powoduje to znaczne niedoszacowanie przychodów, gdyż rzeczywista wysokość składki wynosi w roku zł (78 zł w pierwszym kwartale i 90 w pozostałych). 1314 Wykres 12. Udział poszczególnych wydatków w latach 2000 i 2008, w %(wykres lewy) i poziomu wielkości wydatków, w mln (wykres prawy) w latach 2000 i , , , , , , ,2 7,8 56 5, ,7 4, ,2 0,9 1, Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Najistotniejszą pozycją po stronie wydatków są zasiłki chorobowe. Wielkość wydatków jest iloczynem liczby dni zasiłkowych i wysokości dziennego zasiłku (patrz Tabela 1). W latach znaczny wzrost wydatków na zasiłki chorobowe spowodowany był zarówno wzrostem przeciętnej wysokości zasiłku, jak i wzrostem liczby dni zasiłkowych o ponad 80%. Od 2005 roku liczba dni zasiłkowych utrzymuje się na relatywnie stałym poziomie, a znaczny wzrost wydatków związany był ze stopniowym zwiększaniem wysokości zasiłku. Tabela 1. Wydatki na zasiłki chorobowe, liczba dni zasiłkowych w tys. i przeciętna dzienna wysokość zasiłku w zł w latach i plan na rok Wydatki w tys. zł Liczba dni zasiłkowych w tys. Przeciętna dzienna wysokość zasiłku w zł ,0 4,0 4,8 5,5 6,6 7,0 7,0 7,5 8,5 10,0 Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Zastanawiający wydaje się znaczy wzrost liczby dni zasiłkowych w sytuacji, gdy liczba ubezpieczonych wzrosła w opisywanym okresie jedynie o 5,5%. Za wzrost liczby dni zasiłkowych odpowiada więc wzrost liczby dni chorobowych na ubezpieczonego, prezentowany na Wykres 13. W 2000 roku przeciętnie jeden ubezpieczony przebywał 13,7 dni na chorobowym, podczas gdy w 2008 roku - 24 dni. Zmiana wynikała głównie z wprowadzonego w 2004 przedłużonego zasiłku chorobowego. Dla porównania, średnia liczba dni chorobowych w ZUS na ubezpieczonego wynosiła 13,15 dni w 2007 roku. Warto mieć jednak na uwadze jedną istotną różnicę, która w znaczący sposób wpływa na omawiane zagadnienia. W ZUS liczone są wszystkie dni absencji chorobowej, podczas gdy w KRUS tylko okres, za który przysługiwał zasiłek chorobowy. A więc uwzględnia się jedynie choroby trwające 1415 nieprzerwanie ponad 30 dni, a nie liczy chorób trwających poniżej 30 dni. Co więcej, przedłużony zasiłek chorobowy w KRUS jest odpowiednikiem świadczenia rehabilitacyjnego z ZUS. 9 Wykres 13. Liczba dni chorobowych na ubezpieczonego i udzielony zasiłek (lewa oś) oraz liczba zasiłków chorobowych udzielonych w tys. (prawa oś) w latach Liczba dni chorobowych na ubezpieczonego (lewa oś) Liczba dnia chorobowych na udzielony zasiłek (lewa oś) Liczba zasiłków chorobowych w tys. (prawa oś) Źródło: Obliczenia własne IBS Wydatki na zasiłki macierzyńskie rosły z powodu wzrostu przeciętnej wysokości zasiłku, który wynosi czterokrotność wysokości emerytury podstawowej. Liczba udzielonych zasiłków pozostawała na stałym poziomie (patrz Tabela 2). Tabela 2. Wielkość wydatków na zasiłki macierzyńskie w tys. zł, liczba zasiłków i ich przeciętna wysokość Wydatki na zasiłki macierzyńskie w tys. zł Liczba zasiłków Przeciętna wysokość zasiłku w zł Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Znacząco, w porównaniu do początku obecnej dekady, spadła natomiast liczba jednorazowych odszkodowań, za czym poszedł spadek wydatków na ten cel, z ponad 110 mln złotych w latach do około 60 mln w 2008 roku. Spadek liczby odszkodowań w 2005 roku był przede wszystkim rezultatem wprowadzonej w 2004 roku nowelizacji, która ograniczyła liczbę osób upoważnionych do odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy rolniczej (które to jednocześnie nie były zobowiązane do opłacania składki). 9 Niestety, ponownie uzyskane od KRUS dane uniemożliwiają podanie dokładnej liczby dni chorobowych przypadających na normalny zasiłek chorobowy i zasiłek przedłużony. KRUS podaje, że wydano 127 tys. przedłużonych zasiłków chorobowych z ogólnej liczby tys. Jednakże, proste przemnożenie najkrótszej możliwej długości trwania zasiłku przedłużonego (180 dni) przez liczbę wydanych zasiłków chorobowych wskazuje, że chorzy na przedłużonych zasiłkach chorobowych spędzili łącznie tys. dni. Gdyby tak było, średnie długość nieprzedłużonego zasiłku chorobowego równa by była 14 dniom, co nie jest możliwe, gdyż musi być dłuższa niż 30 dni. Biuro, od którego wykonawca uzyskał dane nie było w stanie wyjaśnić zauważonych prawidłowości. 1516 Tabela 3. Wydatki na jednorazowe odszkodowania powypadkowe w tys. zł, liczba odszkodowania i przeciętna wielkość odszkodowania Jednorazowe odszkodowanie powypadkowe w tys. zł Liczba odszkodowań Przeciętna wysokość odszkodowania w zł Źródło: Opracowanie własne IBS na podstawie danych uzyskanych z KRUS Struktura Funduszu Składkowego 10 Fundusz Składkowy jest niezależną osobą prawną, której głównym zadaniem jest gromadzenie składek na ubezpieczenie chorobowe, wypadkowe i macierzyńskie rolników oraz wypłacanie środków finansowych na potrzeby świadczeń z wymienionych ubezpieczeń. Fundusz Składkowy przeznaczony jest na (i) finansowanie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego, (ii) działania na rzecz rolników i członków ich rodzin, realizowane przez organizacje społeczne, zawodowe lub samorządowe(iii) inicjowanie i wspieranie ubezpieczeń dla rolników i członków ich rodzin, prowadzonych przez towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, stosownie do przepisów o działalności ubezpieczeniowej (nie więcej niż 1% funduszu), a także (iv) niedoborów funduszu administracyjnego (do 9% jego wydatków) oraz funduszu prewencji i rehabilitacji (do 5%). Środki Funduszu Składkowego pochodzą, przede wszystkim, ze składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Dodatkowe dochody Fundusz może czerpać z zarządzania nabytymi nieruchomościami, prowadzenia działalności gospodarczej, polegającej zwłaszcza na świadczeniu usług w zakresie opieki zdrowotnej i pomocy społecznej. Świadczenia z powyższych ubezpieczeń mają charakter samofinansujący się, a ze względu na kwartalny okres pobierania składki, w celu zapewnienia wypłacalności systemu, Fundusz wykazuje regularne nadwyżki, lokowane na rachunkach terminowych i w obligacjach. W razie niedoboru środków może zostać zaciągnięty kredyt, a jego spłatę uwzględnia się przy ustalaniu wysokości składki. Prewencja Poza obsługą ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców, zadaniem KRUS jest podejmowanie zadań prewencyjnych mających na celu zapobieganie wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym rolników, a także pomoc w korzystaniu z rehabilitacji. Kasa podejmuje następujące działania w celu zapobiegania wypadkom przy pracy (Kobielska et al., 2007): 10 Na podstawie Zarządzenia Nr 35 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie nadania statutu Funduszowi Składkowemu Ubezpieczenia Społecznego Rolników. 1617 Analizy przyczyn wypadków i chorób zawodowych. Na podstawie tych analiz tworzone są szczegółowe rekomendacje, a także profilowane szkolenia i instruktaże; Prowadzenie dobrowolnych, nieodpłatnych szkoleń i instruktaży dla ubezpieczonych na temat zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym. Tematyka szkoleń dostosowana jest do specyfiki danego regionu; Upowszechnianie wśród ubezpieczonych wiedzy o zagrożeniach wypadkami przy pracy rolniczej, chorobami zawodowymi oraz o zasadach ochrony zdrowia i życia; Dbanie o właściwą produkcję i dystrybucję bezpiecznych środków stosowanych w rolnictwie oraz sprzętu i odzieży ochronnej dla rolników. Przyznaje się Znak Bezpieczeństwa KRUS i wyróżnienia targowe Dobrosław wyrobom zwiększającym bezpieczeństwo pracy w gospodarstwie rolnym. Stworzone zostały również Zasady ochrony zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym, w których zawarto zalecenia i rekomendacje dla rolników dotyczące obsługi maszyn i urządzeń, zabezpieczenia osób pracujących, bezpiecznych metod wykonywania czynności związanych z działalnością rolniczą. Jak wskazują Kobielska et. (2007), stosowanie się do zaleceń zależy od dobrej woli rolników, a nieprzestrzeganie zaleceń nie rodzi żadnych skutków prawnych, w szczególności nie pozbawia rolnika odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu w skutek wypadku przy pracy rolniczej czy zasiłku chorobowego. 1718 1.2. Projekcja liczby ubezpieczonych, przychodów i wydatków W oparciu o udostępnione przez KRUS dane historyczne z lat można dokonać oszacowań, jak będą się kształtować przychody i wydatki Funduszu Składkowego do roku 2015 przy założeniu braku zmian w konstrukcji obecnego systemu ubezpieczeń chorobowych, wypadkowych i macierzyńskich. Dodatkowo, zakłada się, że: udział ubezpieczonych w całej populacji rolników i struktura gospodarstw jest stały; liczba wypadków, chorób i liczba urodzonych dzieci na 1000 ubezpieczonych jest równa średniej z 5 poprzednich lat; wysokość świadczenia chorobowego i macierzyńskiego ustalona jest na podstawie spodziewanej średniej dla 2009 roku, a wysokość świadczenia wypadkowego jest średnią z ostatnich 5 lat (w cenach z 2009 roku); składka na ubezpieczenia wynosi 348 zł w 2009 roku (78 zł w pierwszym i 90 z pozostałych), a następnie 360 zł 11 (90 kwartalnie). Głównym czynnikiem wpływającym na bilans Funduszu Składkowego jest liczba osób pracujących w rolnictwie, która w Polsce systematycznie obniża się. Trend ten ulegnie w najbliższych latach dodatkowemu wzmocnieniu za sprawą zmian demograficznych kraju. Na podstawie danych historycznych, przeciętne tempo spadku liczby zatrudnionych w rolnictwie można określić w przybliżeniu na 2 proc. rocznie 12. Zakładając, że udział rolników ubezpieczonych w KRUS wśród ogółu zatrudnionych w rolnictwie utrzyma dotychczasową tendencję, 13 liczba osób znajdujących się w systemie zabezpieczenia społecznego rolników spadnie z 1522 tys. osób w 2008 r. do 1326 tys. osób w roku Szczegółowe wyliczenia w tym zakresie ilustruje Wykres 14. Wykres 14: Liczba osób zatrudnionych w rolnictwie oraz ubezpieczonych w KRUS w latach , w tys zatrudnieni w rolnictwie ubezpieczeni w KRUS Źródło: Opracowanie własne IBS. 11 Wszystkie wartości pieniężne w cenach z 2009 roku 12 Prognozy (m.in. IBS) wskazują, że tempo spadku liczby osób zatrudnionych w rolnictwie może być bliższe 3%. Jednakże, bezpieczną presumpcją jest utrzymanie dotychczasowego trendu spadkowego liczby osób zatrudnionych, która to spadła z tys. w 1997 do około 2300 w 2008 (zgodnie z danymi Eurostatu), co odpowiada około 2% rocznie. 13 W ciągu ostatnich lat kształtował się na poziomie około 75%. 1819 Wraz ze spadkiem liczby ubezpieczonych w KRUS zmniejszą się zarówno przychody Funduszu Składkowego ze składek, jak i wielkość wypłacanych świadczeń chorobowych, wypadkowych i macierzyńskich. Spadek liczby ubezpieczonych zmniejszy dochody Funduszu Składkowego ze składek z 523 mln zł (572 mln po uwzględnieniu dodatkowych dochodów 14 ) w 2008 r. do 477 mln zł (523 mln) w roku Łączne wydatki FS, przy założeniu, że nie zmieni się w istotny sposób ich struktura, również spadną, ale w mniejszym tempie (z 621 mln zł w 2009 r. do 579 mln zł w 2015 r.), w związku z czym, bilans Funduszu będzie w każdym kolejnym roku ujemny, z deficytem wynoszącym od 54 do 58,3 mln zł. Szczegółowe wyliczenia dotyczące przychodów, wydatków i deficytu FS ilustruje wykres 16. Wykres 15: Przychody, wydatki i bilans Funduszu Składkowego, w mln zł Przychody Wydatki Bilans Źródło: Opracowanie własne IBS. Warto również przyjrzeć się prognozowanej strukturze wydatków Funduszu Składkowego w perspektywie 2015 r. Największą pozycją wśród nich będą niezmiennie świadczenia chorobowe, których udział w wydatkach będzie stanowić przeciętnie 54 proc. i ulegać tylko niewielkim wahaniom. Relatywna łączna wartość zasiłków macierzyńskich spadnie w porównaniu z 2009 r. (16,1 proc. wydatków) i w roku 2015 będzie stanowić ok. 13,5 proc. wszystkich wydatków. Udział wydatków na ubezpieczenia wypadkowe zmniejszy się jedynie nieznacznie, od 11,3 proc. w roku 2009 do 10,6 proc. w roku W prognozie tej założono, że wydatki pozostałe Funduszu Składkowego, które są niezwiązane bezpośrednio z ubezpieczeniami społecznymi, będą kształtować się podobnie jak poprzednich latach, w związku z czym ich udział nieznacznie wzrośnie (z 6,35 proc. w 2009r. do 7,3 proc. w 2015 r.). Struktura wydatków Funduszu w perspektywie roku 2015 została szczegółowo przedstawiona na wykresie. 14 Jak zaznaczono już wcześniej, Fundusz Składkowy uzyskuje dodatkowe dochody głównie z prowadzenia zakładów opieki zdrowotnej i wynajmu nieruchomości. 1920 Wykres 16: Struktura wydatków KRUS wg rodzajów wypłacanych świadczeń w latach , w mln zł chorobowe wypadkowe macierzyńkie Źródło: Opracowanie własne IBS. Podsumowując, jeśli dotychczasowy system ubezpieczeń chorobowych, wypadkowych i macierzyńskich rolników nie ulegnie zmianie, to, zgodnie z dostępnymi prognozami, system ten będzie w każdym kolejnym roku wykazywał deficyt (na poziomie około 55 mln zł 15 ), czyli utraci zdolność samofinansowania się. 15 Warto zauważyć, że wysokość prognozowanego deficytu jest znacząco niższa niż w wypadku prognozy KRUS, która wskazuje na nadwyżkę wydatków nad dochodami Funduszu na poziomie aż 170 mln zł (co oznacza aż 6- krotny wzrost deficytu w porównaniu do 2008 roku). Różnica w prognozach spowodowana jest następującymi założeniami: KRUS założyło dalszy liniowy trend wzrostu liczby dni zasiłkowych na ubezpieczonego o 7% (z 24 na 25,2 dnia), wysokość efektywnej składki ustaliło na poziomie 311 zł rocznie (podczas gdy rzeczywista wysokość składki wynosi 348 zł), a średnią wysokość zasiłku chorobowego na poziomie 10 zł (przez pierwsze dwa kwartały wynosił 9 zł, od 24 czerwca będzie równy 10 zł, więc prawdopodobnie średnia wysokość będzie bliższa 9,5 zł). Wydaje się więc, że założenia przyjęte w prognozie bazowej są dużo bardziej realistyczne. W dniu oddania raportu nie są dostępne jeszcze informacje za pierwszy kwartał roku 2009, które pomogłyby w weryfikacji części założeń. 20 Pokazać jeszcze
 Ubezpieczenie społeczne rolników 1 Źródło statystyk: strona internetowa KRUS 2 3 4 ok. 9% posiada gospodarstwa do 1 ha przeliczeniowego i nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS z mocy ustawy ok. Bardziej szczegółowo Dz.U. 1991 Nr 7 poz. 24 USTAWA. z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rozdział 1. Przepisy ogólne
 Kancelaria Sejmu s. 1/76 Dz.U. 1991 Nr 7 poz. 24 USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. Opracowano na podstawie: tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 704, 1066, 1217. o ubezpieczeniu społecznym rolników Rozdział 1 Przepisy Bardziej szczegółowo Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników
 Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter Bardziej szczegółowo ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych
 ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z Bardziej szczegółowo SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2
 SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 II. SKUTKI EKONOMICZNE NIEWŁAŚCIWYCH WARUNKÓW PRACY. ŚWIADCZENIA Z TYTUŁU WYPADKÓW Bardziej szczegółowo Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE ROLNIKÓW
 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE ROLNIKÓW Ustawa z 20 grudnia 1990 r. wprowadziła nową strukturę organizacyjnofinansową ubezpieczenia społecznego rolników. Bardziej szczegółowo Wyliczenie poziomu składek do ZUS, KRUS. Agata Tomczyk
 Wyliczenie poziomu składek do ZUS, KRUS. Agata Tomczyk Składki ZUS w zależności od rodzaju umowy i osiąganego dochodu (umowa o pracę, zlecenie, umowa o dzieło). Dla wszystkich ubezpieczonych wysokość składek Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
 Co nam przysługuje, gdy płacimy składki? 1 25 Ubezpieczenie chorobowe Zasiłek chorobowy świadczenie wypłacane zamiast pensji, gdy osoba ubezpieczona przebywa na zwolnieniu lekarskim. Standardowa wysokość Bardziej szczegółowo JEDNORAZOWA ZAPOMOGA Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA
 JEDNORAZOWA ZAPOMOGA Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA Z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
 Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1996 r. Nr 124, poz. 585, Nr 155, poz. 771, z 2004 r. Nr Bardziej szczegółowo Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej
 Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rozdział 1 Przepisy ogólne
 Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Rozdział 1 Przepisy ogólne Opracowano na podstawie: tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, Nr 67, poz. 411, Nr Bardziej szczegółowo Prawo do renty socjalnej
 Prawo do renty socjalnej 1 1 Ujęcie teoretyczne Renta socjalna dotyczy problematyki dostarczenia podstawowych środków utrzymania osobom, które nie są w stanie zapewnić ich własną pracą lub nabytymi świadczeniami Bardziej szczegółowo Świadczenia rodzinne
 Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. Rozdział 1 Przepisy ogólne
 Kancelaria Sejmu s. 1/55 USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ubezpieczenie społeczne rolników, zwane dalej ubezpieczeniem, obejmuje, Bardziej szczegółowo Warszawa, dnia 27 sierpnia 2013 r. Poz. 983 USTAWA. z dnia 26 lipca 2013 r.
 U S T AWA Projekt z dnia o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Bardziej szczegółowo Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:
 ZASIŁEK RODZINNY Komu przysługuje zasiłek rodzinny Osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego jest: obywatel polski, cudzoziemiec posiadający obywatelstwo państwa członkowskiego UE lub EOG, cudzoziemiec przebywający Bardziej szczegółowo ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY
 ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rozdział 1 Przepisy ogólne
 Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Opracowano na podstawie: tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ubezpieczenie Bardziej szczegółowo Warszawa, dnia 29 listopada 2013 r. Poz. 1403 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 13 września 2013 r.
 DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 listopada 2013 r. Poz. 1403 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 13 września 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego Bardziej szczegółowo INFORMACJA ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE, SPECJALNY ZASIŁEK OPIEKUŃCZY
 INFORMACJA ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE, SPECJALNY ZASIŁEK OPIEKUŃCZY Urząd Gminy Wilczęta na podstawie art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych Bardziej szczegółowo Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Radziejowie KARTA USŁUGI Przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka
 Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Radziejowie KARTA USŁUGI Przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka Wymagane dokumenty : 1. wniosek (druk do pobrania) 2. Skrócony odpis aktu urodzenia Bardziej szczegółowo o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.
 SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Druk nr 391 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Zgodnie Bardziej szczegółowo Świadczenia rodzinne. Świadczeniami rodzinnymi są:
 -++++++++++++ Świadczenia opiekuńcze Podstawa prawna ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 z póź.zm.), rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej Bardziej szczegółowo SPIS TREŚCI. t AKTUALNE DANE Aktualne wysokości świadczeń, wskaźniki, składki, odsetki 12
 nr 1 (60) 2015 SPIS TREŚCI t INFORMACJE I KOMUNIKATY Informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 stycznia 2015 r. w sprawie najniższej podstawy wymiaru składek oraz kwot składek na ubezpieczenia Bardziej szczegółowo Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) rozdział 6. Gospodarka finansowa, art. 75-80 Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej Bardziej szczegółowo ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 7 lipca 2010 r.
 1 z 19 Dziennik Ustaw rok 2010 nr 123 poz. 836 wersja obowiązująca od 2012-01-01 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu Bardziej szczegółowo Warszawa, dnia 21 grudnia 2012 r. Poz. 1446 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2012 r.
 DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 grudnia 2012 r. Poz. 1446 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz sposobu przekazywania Bardziej szczegółowo USTAWA. z dnia... o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1.
 Projekt USTAWA z dnia... o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach Bardziej szczegółowo o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2272).
 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Druk nr 2692-A DODATKOWE SPRAWOZDANIE KOMISJI POLITYKI SPOŁECZNEJ I RODZINY o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Bardziej szczegółowo WZÓR WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO JEDNORAZOWEJ ZAPOMOGI Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA
 WZÓR Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO JEDNORAZOWEJ ZAPOMOGI Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA Część I 1. Dane osoby ubiegającej Bardziej szczegółowo KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA
 KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA I KWARTAŁ 2014 R. WARSZAWA 2014 R. SPIS TREŚCI Uwagi wstępne... 3 I. FUNDUSZ EMERYTALNO-RENTOWY TABL. 1. Przeciętna miesięczna Bardziej szczegółowo wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r
 wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r Podstawa prawna ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity Bardziej szczegółowo Akt zgonu. Zasiłek pogrzebowy ZUS
 Akt zgonu Akt zgonu jest aktem stanu cywilnego rejestrującym śmierć osoby. Kwestie związane z aktem zgonu reguluje ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego. Skrócony odpis aktu zgonu potrzebny jest m.in. Bardziej szczegółowo U Z A S A D N I E N I E
 U Z A S A D N I E N I E Projekt ustawy o systemie ubezpieczenia społecznego rolników (druk sejmowy nr 3380) przyjęty został przez Radę Ministrów w dniu 28 września 2004 r. Do Sejmu projekt skierowany został Bardziej szczegółowo INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO
 ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA Bardziej szczegółowo UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ
 ZASADY PODLEGANIA UBEZPIECZENIU ZDROWOTNEMU PRZEZ ROLNIKÓW I CZŁONKÓW ICH RODZIN UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ Zgodnie z ustawą przyjęto ubezpieczeniowy charakter systemu opieki zdrowotnej. Bardziej szczegółowo Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego. Szczecin 08.05.2014r
 Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego Szczecin 08.05.2014r Podstawa prawna ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy Bardziej szczegółowo Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody
 KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW (Dane wstępne) LUTY 2015 CZĘŚĆ I opisowa CZĘŚĆ II tabelaryczna WARSZAWA MARZEC 2015 Bardziej szczegółowo WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASIŁKU OPIEKUŃCZEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego
 1 Posługując się pojęciem pracownika w kontekście ubezpieczeń społecznych to: osoby pozostające w stosunku pracy, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej ze swoim pracodawcą Bardziej szczegółowo WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO JEDNORAZOWEJ ZAPOMOGI Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA
 Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO JEDNORAZOWEJ ZAPOMOGI Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA 1. Dane osoby ubiegającej Bardziej szczegółowo KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA
 KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA IV KWARTAŁ 2013 R. WARSZAWA 2014 R. SPIS TREŚCI Uwagi wstępne... 3 I. FUNDUSZ EMERYTALNO-RENTOWY TABL. 1. Przeciętna miesięczna Bardziej szczegółowo Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800)
 Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Dz.U.09.97.800 [+] ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Bardziej szczegółowo Becikowe. Wymagane dokumenty
 Becikowe Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje: 1) z tytułu urodzenia się żywego dziecka; jednorazowo w wysokości 1 000,00 zł na jedno dziecko; jednorazowa zapomoga przysługuje Bardziej szczegółowo Dr Eliza Mazurczak-Jasińska
 Dr Eliza Mazurczak-Jasińska 1 Ubezpieczenie chorobowe podstawa prawna Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa tzw. ustawa Bardziej szczegółowo INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO
 KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW (Dane wstępne) WRZESIEŃ 2014 CZĘŚĆ I opisowa CZĘŚĆ II tabelaryczna WARSZAWA PAŹDZIERNIK Bardziej szczegółowo Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Radziejowie KARTA USŁUGI. Przyznanie zasiłku rodzinnego z dodatkami
 Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Radziejowie KARTA USŁUGI Przyznanie zasiłku rodzinnego z dodatkami Wymagane dokumenty: 1. Wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego Bardziej szczegółowo Ile mogą dorobić osoby otrzymujące wcześniejszą emeryturę?
 Ile mogą dorobić osoby otrzymujące wcześniejszą emeryturę? Emeryci i renciści mogą pracować. Aby wcześniejsze emerytury lub renty nie zostały zmniejszone lub zawieszone, uzyskiwane w ten sposób dochody Bardziej szczegółowo INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO
 ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO IV KWARTAŁ / Bardziej szczegółowo USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)
 Dz.U.2009.97.800 2011-05-01 zm. Dz.U.2011.75.398 art. 20 2013-01-01 zm. Dz.U.2012.637 art. 14 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca Bardziej szczegółowo WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASIŁKU OPIEKUŃCZEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego
 Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Załącznik nr 7 Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASIŁKU OPIEKUŃCZEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do specjalnego Bardziej szczegółowo Stypendium socjalne. Dochód z gospodarstwa (1 ha przeliczeniowego) za 2013 roku wynosi 2869 zł. 1. Dokumentowanie stanu osobowego rodziny studenta
 Stypendium socjalne Stypendium socjalne może otrzymać student, który znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Trudną sytuację materialną określa się na podstawie dochodu uzyskiwanego przez członków Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia 22 maja 2009 r.
 Kancelaria Sejmu s. 1/12 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398. Art. 1. Ustawa Bardziej szczegółowo INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO
 ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ORAZ O NIEKTÓRYCH ŚWIADCZENIACH Z ZABEZPIECZENIA Bardziej szczegółowo WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASIŁKU OPIEKUŃCZEGO
 Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Miejskie Centrum Świadczeń w Opolu Adres: ul. Ozimska 19 45-057 Opole www.mcs.opole.pl Załącznik nr 17 WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO SPECJALNEGO ZASIŁKU Bardziej szczegółowo REGULAMIN Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Turobinie I. POSTANOWIENIA OGÓLNE
 REGULAMIN Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Turobinie I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Podstawa prawna: 1 1) Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu Bardziej szczegółowo PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH
 PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH 1. Osoba, która zamierza skorzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawców, którzy mają podpisaną umowę z NFZ, ma obowiązek przedstawić potwierdzenie prawa do Bardziej szczegółowo USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r.
 Kancelaria Sejmu s. 1/8 Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania Bardziej szczegółowo Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r.
 Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r. Co to jest kapitał początkowy Kapitał początkowy jest tzw. hipotetyczną emeryturą pomnożoną przez średnie dalsze trwania życia dla wieku 62 lat równe dla Bardziej szczegółowo Prawo do bezpłatnych świadczeń medycznych
 Prawo do bezpłatnych świadczeń medycznych 1. Prawo do świadczeń w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia: Zgodnie z Ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr Bardziej szczegółowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych
 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2015 roku. Warszawa 2015 Opracowała: Ewa Karczewicz Bardziej szczegółowo INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW
 KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW (Dane wstępne) KWIECIEŃ 2015 CZĘŚĆ I opisowa CZĘŚĆ II tabelaryczna WARSZAWA MAJ 2015 Bardziej szczegółowo Karta procedury zadania dot. prowadzenia postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami
 Karta procedury zadania dot. prowadzenia postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. Złożenie wniosku w MGOPS Mrocza, ul. Łąkowa 7, 89-115Mrocza. 2. Wymagane Bardziej szczegółowo USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)
 Dz.U.09.97.800 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki nabywania i utraty prawa do nauczycielskich Bardziej szczegółowo INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW
 KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW (Dane wstępne) STYCZEŃ 2015 CZĘŚĆ I opisowa CZĘŚĆ II tabelaryczna WARSZAWA LUTY 2015 Bardziej szczegółowo USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach
 Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 30 października 2002 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2002 r. Nr 199, poz. 1674. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych Bardziej szczegółowo 2016 © DocPlayer.pl Polityka prywatności | Warunki świadczenia usług | Zwrotny adres


type: caselaw

jurisdiction: EU

text:
 22.2.2016
 ET
 Euroopa Liidu Teataja
 C 68/45
 27. novembril 2015 esitatud hagi – ZZ versus parlament
 (Kohtuasi F-146/15)
 (2016/C 068/58)
 Kohtumenetluse keel: prantsuse
 Pooled
 Hageja: ZZ (esindajad: advokaadid S. Orlandi ja T. Martin)
 Kostja: Euroopa Parlament
 Hagi ese ja sisu
 Nõue tühistada parlamendi otsus, mille jäeti rahuldamata taotlus teisendada teenetepunktideks hageja hindamisaruanded, mis olid koostatud alates tema edutamisest palgaastmele AD 12.
 Hageja nõuded
 —
 tühistada ametisse nimetava asutuse 8. aprilli 2015. aasta otsus, millega jäeti teenetepunktideks teisendamata hageja hindamisaruanded, mis olid koostatud alates tema edutamisest palgaastmele AD 12;
 —
 mõista kohtukulud välja parlamendilt.


type: wikipedia

text:
Nāḩiyat at Tibnī (arabiska: ناحية التبني) är ett subdistrikt i Syrien. Det ligger i provinsen Dayr az-Zawr, i den östra delen av landet, km nordost om huvudstaden Damaskus.
 Trakten runt Nāḩiyat at Tibnī är ofruktbar med lite eller ingen växtlighet. Runt Nāḩiyat at Tibnī är det ganska glesbefolkat, med invånare per kvadratkilometer. I trakten råder ett hett ökenklimat. Årsmedeltemperaturen i trakten är °C. Den varmaste månaden är augusti, då medeltemperaturen är °C, och den kallaste är januari, med °C. Genomsnittlig årsnederbörd är millimeter. Den regnigaste månaden är december, med i genomsnitt mm nederbörd, och den torraste är juli, med mm nederbörd.
 Källor
 Indelningar i Dayr az-Zawr (provins)


jurisdiction: US

text:
 272 Md. 107 (1974)
 321 A.2d 162
 JACKSON
 v.
 JACKSON
 [No. 273, September Term, 1973.]
 Court of Appeals of Maryland.
 Decided June 26, 1974.
 *108 The cause was argued before MURPHY, C.J., and SINGLEY, SMITH, DIGGES, LEVINE, ELDRIDGE and O'DONNELL, JJ.
 Arthur M. Wagman for appellant.
 David E. Manoogian, with whom were Macdonald & Manoogian on the brief, for appellee.
 ELDRIDGE, J., delivered the opinion of the Court.
 Appellant Maxine Jackson brought this action in equity in the Circuit Court for Montgomery County to enforce a foreign judgment for child support against her former husband, appellee Reid Jackson II. She also sought an increase in the amount of future monthly child support payments. The issues on this appeal are whether the chancellor erred in refusing to increase and in reducing sua sponte, the amount of future support payments from that prescribed in the foreign judgment and whether the chancellor erred in denying the appellant counsel fees.
 Maxine Jackson, now a resident of California, was married to Reid Jackson II, now a resident of Maryland, for nine years before obtaining a divorce from him in 1968 in the state of Florida. The divorce decree granted custody of their two minor children to Maxine and ordered Reid to pay monthly support payments for the two children. On January 16, 1973, a Florida court entered judgment against Reid for past due child support in the amount of $6,000.00 plus $988.00 costs and attorney's fees. That court also modified the amount of future monthly child support which Reid would have to pay, ordering him to pay $125.00 monthly for each child, or a total of $250.00 per month for the support of his two sons.
 Reid Jackson made no payments in satisfaction of the Florida judgment. Consequently, Maxine Jackson brought this action requesting enforcement of the Florida judgment, an increase in child support, and reimbursement for counsel fees and court costs incurred in the action. In his answer to the bill of complaint, Reid Jackson claimed that the court had no obligation to give full faith and credit to the Florida *109 judgment. The answer made no response to the request for an increase in the child support payments.
 The only witnesses to testify at the trial were the appellant and the appellee. Maxine Jackson testified that she held a doctorate in education and was currently earning a gross salary of $12,000.00 as an assistant professor at California State University. She further testifed that she was in the process of buying a house in San Diego, California. Reid Jackson, who also holds a doctorate in education, testified that he is employed by Howard University in Washington D.C., and earns approximately $26,000.00 per year. He stated that he has remarried, supports another child by that union, and is currently purchasing a house in Silver Spring, Maryland. Reid Jackson admitted the failure to make support payments in the past, and he did not dispute owing the amount claimed to be due. In his testimony, Reid seemed to justify his failure to make some of the child support payments on the ground that Maxine had moved around the country quite often, that he was therefore unable to exercise his visitation rights, and that sometimes he did not know where to send the monthly payments.
 Maxine Jackson argued in the court below that the Florida judgment was entitled to be given full faith and credit as to the arrearages for child support. As to future support payments, she urged the Maryland court to increase the monthly sum fixed by the Florida judgment. Reid Jackson contended that the court was not obliged to extend full faith and credit to any portion of the Florida judgment. However, at no time did Reid Jackson request a reduction in the amount of future child support payments.
 The chancellor found that Reid Jackson had not paid any portion of the $6,988.00 Florida judgment, that he had made no monthly payments since the Florida judgment, and that he owed an additional $1,500.00 for past support payments which had become due since the Florida judgment. The court ordered that judgment be entered in favor of Maxine Jackson for $8,488.00. However, with respect to future child support payments, the chancellor on his own motion reduced the amount from the $125.00 for each child prescribed in the *110 Florida judgment to $70.00 monthly per child. The chancellor also denied Maxine Jackson's request for counsel fees.
 Reid Jackson has not appealed from the trial court's decision, and there is no issue before us concerning the enforcement of the Florida judgment with respect to the $8,488.00 past due under that judgment. Maxine Jackson has appealed from those portions of the order below which reduced the amount of future child support and denied her counsel fees. Her appeal was initially taken to the Court of Special Appeals, but we granted a writ of certiorari before a decision by that court. See Maryland Code (1974), §§ 12-201 and 12-203 of the Courts and Judicial Proceedings Article.
 While there has been considerable discussion throughout this litigation concerning the effect of the Full Faith and Credit Clause of the United States Constitution, Art. IV, § 1, the appellant does not argue that the Full Faith and Credit Clause precluded the court below from reducing the amount of future support payments. Rather, the appellant's position with respect to future support payments seems to be that since a Florida court could modify the amount, the Full Faith and Credit Clause would not prohibit a Maryland court from also modifying the amount. Appellant argues, however, that Maryland law prohibits a judge from sua sponte reducing the amount of support payments. Appellant goes on to argue that the court should have granted her request to increase the amount of future child support or, alternatively, should have ordered the appellee to pay the amount set forth in the Florida judgment. Appellant Maxine Jackson also insists that she was entitled to counsel fees.
 In light of the positions of the parties, and our disposition of the case, we need not and do not reach any issue concerning the applicability of the Full Faith and Credit Clause to any portion of the Florida judgment.[1] As a matter *111 of Maryland law, the court below should not have modified the amount of the monthly child support payments to be made in the future by the appellee Reid Jackson.
 There is no merit to the appellant's first contention that the chancellor should have increased the amount of child support. No testimony or other evidence of the children's increased needs or the father's increased ability to pay or the mother's decreased ability to pay was adduced at the trial. Consequently, appellant failed to show any necessity for increasing the child support payments. Wooddy v. Wooddy, 258 Md. 224, 265 A.2d 467 (1970); Wagshal v. Wagshal, 249 Md. 143, 238 A.2d 903 (1968); Chalkley v. Chalkley, 240 Md. 743, 215 A.2d 807 (1966); Warren v. Warren, 218 Md. 212, 146 A.2d 34 (1958); Slacum v. Slacum, 158 Md. 107, 148 A. 226 (1930).
 On the other hand, there was no evidence that the children's needs had decreased, or that the father's ability to pay had become substantially less, or that the mother could contribute substantially more. Under these circumstances, and the principles of the above-cited cases, there was similarly no basis for a reduction in the child support payments.
 Moreover, this Court has flatly held that the chancellor may not sua sponte modify a previously rendered award for child support, Woodham v. Woodham, 235 Md. 356, 361, 201 A.2d 674 (1964). We stated in Woodham that while a child support decree is subject to modification, "there must be some formal request for it...." In the present case, the appellee Reid Jackson made no request, either formal or informal, for a reduction in the child support payments. Consequently, the chancellor should not have considered the matter of a reduction. It was simply not involved in the case.
 We also agree with the appellant that the chancellor should have awarded her counsel fees. Maryland Code (1957, 1973 Repl. Vol.), Art. 16, § 5A, provides:
 "In all cases where a person makes an application for a decree or modification of a decree with respect *112 to the custody, the amount of support or visitation rights concerning a child or children of the parties, or files any form of proceeding to recover arrearages of child support or otherwise to enforce such decree, the court, after considering the financial status of both parties, their respective needs and whether there was substantial justification for instituting or defending the proceeding, may make such award of costs and counsel fees to either party as shall be just and proper under all the circumstances." (Emphasis supplied.)
 This was a blatant case of a father's ignoring his obligation to support his children and ignoring the mandate of a court to make monthly payments in satisfaction of that obligation. The appellee Reid Jackson had become $6,000.00 in arrears between the time of the 1968 Florida judgment and the 1973 Florida judgment. He had not made a single monthly payment towards the support of his sons pursuant to the 1973 judgment. Maxine Jackson was required to come to Maryland from California and bring this action in order to obtain any sums from him for the support of the children. There was clearly "substantial justification" for Maxine Jackson to institute the proceedings, and Reid Jackson's "financial status" certainly permitted the award. Thus, the criteria set forth in the statute were satisfied. While the statute vests discretion in the chancellor, the exercise of that discretion must be based upon the statutory criteria and the facts of the case. Under the circumstances here, the appellee should have been ordered to pay counsel fees. See Rhoderick v. Rhoderick, 257 Md. 354, 359-362, 263 A.2d 512 (1970); Fuld v. Fuld, 252 Md. 254, 256-258, 250 A.2d 93 (1969); Bracone v. Bracone, 16 Md. App. 288, 293-296, 295 A.2d 798 (1972). Upon remand, the award of counsel fees should encompass a fee for this appeal.
 Order reversed.
 Remanded for further proceedings not inconsistent with this opinion.
 Appellee to pay costs.
 NOTES
 [1] As to the circumstances under which judgments in one state for spouse or child support must be accorded full faith and credit in another, see: Barber v. Barber, 323 U.S. 77, 65 S. Ct. 137, 89 L. Ed. 82 (1944); Yarborough v. Yarborough, 290 U.S. 202, 54 S. Ct. 181, 78 L. Ed. 269 (1933); Sistare v. Sistare, 218 U.S. 1, 30 S. Ct. 682, 54 L. Ed. 905 (1910); Lee v. Lee, 220 Md. 325, 331-332, 152 A.2d 561 (1959); McKay v. Paulson, 211 Md. 90, 97-98, 126 A.2d 296 (1956); McCabe v. McCabe, 210 Md. 308, 123 A.2d 447 (1956); Winkel v. Winkel, 178 Md. 489, 507-508, 15 A.2d 914 (1940); Rosenberg v. Rosenberg, 152 Md. 49, 135 A. 840 (1927).


text:
Карàли е село в Северна България, община Габрово, област Габрово.
 География
 Село Карали се намира на около 10 km североизточно от центъра на град Габрово и 7 km запад-югозападно от Дряново. Разположено е в източната част на платото Стражата, върху терен с общ наклон на юг. Надморската височина в северния край на Карали достига около 530 m, а в южния намалява до около 480 m. През село Карали минава общински път от село Лесичарка, който след Карали продължава през село Костенковци на североизток към връзка с третокласния републикански път III-4041 (Севлиево – Дряново).
 Населението на село Карали, наброявало 86 души при преброяването към 1934 г., намалява до 16 към 1985 г. и до 5 души (по текущата демографска статистика за населението) – към 2019 г.
 История
 През 1966 г. дотогавашното населено място колиби Каралите е преименувано на Карали, а през 1995 г. колиби Карали придобива статута на село..
 Други
 Галерия
 Бележки
 Села в област Габрово
 Населени места в община Габрово