text:
Gdańsk (; ; ; ) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce w województwie pomorskim, położone nad Morzem Bałtyckim u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego. Ośrodek gospodarki morskiej z dużym portem handlowym.
 Gdańsk z 486 022 mieszkańcami zajmuje szóste miejsce w Polsce pod względem liczby ludności, a siódme miejsce pod względem powierzchni – 263,44 km2. Ośrodek aglomeracji trójmiejskiej, nazywaną też gdańską, wraz z Gdynią i Sopotem tworzą Trójmiasto.
 Jest to miasto o ponadtysiącletniej historii, którego tożsamość na przestrzeni wieków kształtowała się pod wpływem różnych kultur. Gdańsk był również największym miastem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, miastem królewskim i hanzeatyckim, posiadał prawo do czynnego uczestnictwa w akcie wyboru króla, w XVI w. był najbogatszym w Rzeczypospolitej. Obywatelstwo Gdańska dawało przywilej do posiadania ziemi. Należał do niezależnego terytorium miasta Gdańska, położony był w drugiej połowie XVI wieku w województwie pomorskim. Miasto było też ważnym ośrodkiem kulturalnym. Gdańsk uznawany jest za symboliczne miejsce wybuchu II wojny światowej oraz początku upadku komunizmu w Europie Środkowej. Na terenie miasta znajdują się liczne zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
 W Gdańsku odbywają się największe na świecie międzynarodowe targi bursztynu i wyrobów bursztynowych Amberif.
 Geografia
 Warunki naturalne
 Miasto jest położone nad Zatoką Gdańską, u ujścia Motławy do Wisły. Gdańsk leży na Żuławach Wiślanych, nadbrzeżna jego cześć na Mierzei Wiślanej, a zachodnie jego krańce na Pobrzeżu Kaszubskim i Pojezierzu Kaszubskim. Położenie Gdańska w obrębie czterech odmiennych jednostek fizycznogeograficznych powoduje duże zróżnicowanie przestrzenne warunków środowiska przyrodniczego na jego terenie. Na ukształtowanie terenu, układ hydrograficzny i parametry klimatyczne wpływa ponadto położenie miasta w strefie nadmorskiej, charakteryzującej się specyficznym oddziaływaniem morza na środowisko przyrodnicze lądu.
 Rozciągłość południkowa miasta wynosi 19,1 kilometra, a równoleżnikowa 33,9 kilometra.
 Klimat
 Klimat w rejonie Gdańska uzależniony jest od morza, które działa jak pompa cieplna – latem odbiera ciepło, a zimą je oddaje. Skutkiem tego wiosna zaczyna się stosunkowo późno (w maju), temperatury powietrza latem są niższe od średniej krajowej (odczuwaną temperaturę dodatkowo obniża bryza morska) choć słońce mocno nagrzewa wodę w Zatoce Gdańskiej (do 24 °C). Jesień ciepła i pełna słońca trwa do października, zimy natomiast są raczej łagodne (w niektóre zimowe miesiące nie ma ani dnia mrozu a znaczniejszy opad śniegu nie utrzymuje się zwykle na gruncie dużo dłużej niż przez dwa tygodnie w roku). Wiatry wieją z różnych stron zależnie od pory roku. W lecie najczęściej z zachodu i północnego zachodu, zimą od lądu. Charakterystyczne dla wybrzeża są też wiatry sztormowe, które zasadniczo wieją zimą i osiągają zawrotne prędkości.
 Struktura użytkowania terenu
 Zieleń miejska
 Do zasobów przyrodniczych miasta należy duża powierzchnia zieleni. Tereny lasów i zieleni zajmują w Gdańsku łącznie 24% powierzchni całkowitej miasta. Do terenów zieleni zalicza się tereny leśne (4589 ha), zieleń miejską (592 ha) i ogrody działkowe (957 ha). Z terenów zieleni urządzonej największe znaczenie mają duże obszary parkowe. Na obszarze miasta znajduje się 21 miejskich, ogólnie dostępnych parków, zajmujących łącznie powierzchnię ponad 180 ha. Największymi są Park im. Ronalda Reagana (62 ha), Park im. Jana Pawła II (25 ha), Park Oruński (19 ha), Park Steffensa (13,6 ha), Park Oliwski (11,3 ha), Park Ferberów (11 ha), Park nad Opływem Motławy (11 ha), Park Brzeźnieński (ok. 10 ha) oraz m.in. Park Jelitkowski i tereny o charakterze parkowym wzdłuż al. Grunwaldzkiej we Wrzeszczu.
 Obszary i obiekty przyrodnicze chronione
 W Gdańsku znajdują się duże połacie lasu, rosnącego na obszarach o urozmaiconej rzeźbie terenu, obfitujących w liczne wzniesienia (wyniosłości morenowe) i doliny. Taka rzeźba terenu sprzyja występowaniu unikatowych dla tego regionu, podgórskich gatunków flory. W północno-zachodniej części miasta lasy te sąsiadują bezpośrednio z terenami mieszkalnymi i głównymi ośrodkami miejskimi. Obszary o dużym znaczeniu przyrodniczym i krajobrazowym znajdujące się na terenie Gdańska (w 2008 roku było to w sumie 6005 ha, czyli 22,9% powierzchni miasta) objęte są ochroną prawną w czterech obszarach chronionego krajobrazu (z których największe znaczenie ma południowa część Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i znajdujące się na jego terenie Lasy Oliwskie), pięciu rezerwatach przyrody (położonych w obrębie wyżej wymienionych obszarów chronionych), dwóch zespołach przyrodniczo–krajobrazowych oraz w obrębie trzynastu użytków ekologicznych.
 W granicach administracyjnych miasta znajdują się 184 pomniki przyrody: 146 pojedynczych drzew, 27 grup drzew, 1 aleja parkowa, 9 głazów narzutowych i 1 pomnik powierzchniowy – co plasuje Gdańsk w czołówce polskich miast pod względem ich liczby. Wśród drzew uznanych za pomniki przyrody najwięcej jest buków i dębów. Pomniki te miejscami skupione są blisko siebie, między innymi w rejonie starego Wrzeszcza, w parku Steffensa i w rejonie starej Oliwy.
 Ochrona środowiska
 Położenie miasta w bliskim sąsiedztwie morza i znacznych połaci lasu sprzyja czystości środowiska. W przeglądach większych aglomeracji Gdańsk plasuje się w Polsce jako najczystsze miasto zarówno pod względem czystości powietrza, jak i czystości wody dostarczanej przez sieć wodno-kanalizacyjną.
 Historia
 Nazwa
 Pierwsza wzmianka o Gdańsku pochodzi ze spisanego po łacinie w 999 w Żywocie świętego Wojciecha. Opisuje on wizytę biskupa Wojciecha na tym terenie wiosną 997 i tę datę często przyjmuje się umownie jako początek dziejów miasta, chociaż już w VII wieku była tu osada rybacka. W dokumencie tym Jan Kanapariusz nazwę Gdańska zapisał w zlatynizowanej formie urbe Gyddanyzc. Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Gdanczk wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Lubiniu w 1281 roku sygnowanym przez księcia pomorskiego Mściwoja II.
 W historycznych dokumentach nazwę miasta wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Kdansk (1148), Gdansk (1173-86), Gdanzc (1178), Gdantz (1198), Danzk, Danzc (1209), Gdanizc (1220), Dancek, Danczk (1224), Gdancz (1235), Gdanzc (1238), in Danzeke (1248), Gdanzke (1267), Gdansk (1268), Danczk (1279), de Dancezc (1281), Gdanchek, Gdanchez (1283), Dantzig (1292), Gdantzik (1295), Gedani (1303), in civitate Gdansco (1310), Danzich (1310), Gdantczk (1325), Danzk (1342), Danczc, Gdanczk, Gdanczc (1342), Dantzigke, Dantzke (1357), Gdanczk (1434), Gdansk (1435), Gdansko (1457), Dantzigk (1471), Gdanysk (1483), in Gdanum (1510-29), Gdańsk, do Gdańska (1565), Gedanum civitas (1570), do Gdańska, pode Gdańskiem (1615), in civitate Gedanensi (1624), do Gdańska (1664), Danzig (1796-1802), Gdańsk, Danzig (1881).
 Nazwa doczekała się kilku teorii na temat jej pochodzenia. Według najszerzej przyjętej (Brückner, Rospond, Rudnicki) pochodzi od rozlewiska w ujściu Wisły i ma słowiańskie pochodzenie. Utworzono ją poprzez dodanie sufiksu -ьsk- do prasłowiańskiego rdzenia *-gъd oznaczającego mokry, wilgotny. Według innej teorii nazwa ma się wywodzić od niezachowanej nazwy pobliskiej rzeki (prawdopodobnie Motławy), która dziś brzmiałaby Gdania. (Nazwa Motława pochodzi z języka pruskiego, przeniesionego w okolice Pruszcza Gdańskiego zza Wisły w drugiej połowie XIII w.). Formant -sk w jęz. polskim (także innych słowiańskich) był produktywny w nazwach topograficznych i dzierżawczych i stanowi cechę charakterystyczną polskich nazw miejscowych i przestrzennych. Oboczności tego formantu (-sk[o], -ck[o]) charakterystyczne są dla bardzo dawnych nazw miejscowych nadawanych miejscowościom na terenie Polski, jak np. Bużesk, Łańsk, Płońsk, Płock, Wąchock, Rajsko, Bielsko, Kłodzko, Radomsko, Sławsko, Słupsk itp. Gdania mogła być również dzisiejszym Potokiem Siedleckim.
 Taki sposób tworzenia nazw grodów od rzek był w słowiańszczyźnie powszechny (por. Puck od Putnica, Mieńsk od Mienia, Pińsk od Pina i wiele innych). Jeśli zaś chodzi o nazwę Gdania, rdzeń gъd- oznaczał teren wilgotny, podmokły (por. Gdynia, Gacka ← gъdьska, Gdinj itp.), zaś szereg sufiksów -Vnьja jest dla nazw rzek i strumieni na Pomorzu typowy (por. Gdynia, Radunia, Orania).
 Slawiści Aleksander Brückner, Friedrich Lorentz, Witold Taszycki podają również równoległą teorię pochodzenia nazwy Gdańsk od bałtyckiej nazwy *gud oznaczającej las i spokrewnioną z pruskim gudde – las. Stąd przez dodanie sufiksu -isk do rdzenia *gudan oznaczającej leśnych ludzi znaczenie nazwy brzmiałoby osada leśna, osada leśnych ludzi.
 Przynależność państwowa
 Przez ponad tysiąc lat swojej historii miasto Gdańsk było częścią:
 997–1227: Księstwo/Królestwa Polskiego
 1227–1294: Księstwa Pomorskiego
 1294–1308: Księstwo/Królestwa Polskiego
 1308–1454: Zakonu krzyżackiego
 1454–1466: ziem spornych podczas wojny trzynastoletniej
 1466–1569: Korona Królestwa Polskiego
 1569–1793: Rzeczypospolitej Obojga Narodów
 1793–1807: Królestwa Prus
 1807–1814: Wolnego Miasta Gdańsk (zależnego od Cesarstwa Francuskiego)
 1815–1871: Królestwa Prus
 1871–1918: Cesarstwa Niemieckiego
 1918–1920: Republiki Weimarskiej (w sporze między Polską a Niemcami)
 1920–1939: Wolnego Miasta Gdańsk (pod protektoratem Ligi Narodów)
 1939–1945: Niemiec nazistowskich (Gdańsk-Prusy Zachodnie)
 1945–1989 Polski Ludowej (1952–1989 Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej)
 1989–obecnie: Rzeczypospolitej Polskiej.
 Średniowiecze
 Nie wiadomo gdzie istniała pierwsza umocniona osada zbudowana przez Piastów, ponieważ gród w widłach Motławy i Wisły zbudowano dopiero w latach 50.-60. XI wieku. Zajmował on przestrzeń około 2,27 ha z szacowaną przez archeologów liczbą ok. 250 domów z 1000 mieszkańców. W 997 roku w mieście przebywał w drodze do Prus święty Wojciech. W latach 60. XI wieku powstał u ujścia Motławy do Wisły gród obronny. Po zwycięskiej wojnie z Pomorzanami Bolesław III Krzywousty odzyskał dla Polski całe Pomorze Zachodnie i zdobył Pomorze Przednie. W latach 1217 i 1227 miały miejsce wyprawy pomorskie Leszka Białego i ustanowiono zwierzchność Polski nad Pomorzem Gdańskim. Po objęciu rządów na Pomorzu Gdańskim przez Świętopełka II, nastąpił okres uniezależnienia się regionu. W 1263 miasto otrzymało prawa miejskie wzorowane na prawie lubeckim. W roku 1271 Brandenburczycy zajęli miasto. Mściwoj II dzięki pomocy Bolesława Pobożnego odzyskał miasto szturmem w 1272 roku. 15 lutego 1282 w wyniku układu w Kępnie władca Wielkopolski, Przemysł II, uzyskał zwierzchnictwo nad Pomorzem Gdańskim.
 W sierpniu 1308 Brandenburczycy opanowali miasto bez grodu, obronionego przez sędziego Boguszę. Krzyżacy wezwani przez Łokietka do pomocy przy usunięciu Brandenburczyków zajęli już w październiku część grodu i po nadejściu posiłków zaatakowali miasto. 13 listopada 1308, po wycofaniu się Brandenburczyków, Krzyżacy dokonali rzezi mieszkańców. W roku 1343, w wyniku pokoju kaliskiego, Polska traci Pomorze. Król Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza, chociaż nie wysłał dokumentów pokojowych zawartych między nim i Zakonem Krzyżackim, do zatwierdzenia papieżowi. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto. 31 lipca 1346 wielki mistrz krzyżacki Heinrich IV Dusemer von Arfberg wydał dokument, który zlikwidował resztki działania prawa miejskiego według wzoru lubeckiego i zastąpił je prawem chełmińskim. W 1361 Gdańsk dołączył do Związku Miast Hanzeatyckich. W 1361, 1378, 1411 i 1416 wybuchały powstania antykrzyżackie, krwawo tłumione.
 W 1410, po klęsce zakonu krzyżackiego w bitwie pod Grunwaldem, biedota miejska wszczęła rozruchy, w których wymordowano gości zakonu i zaciężnych, których rannych przywieziono po bitwie. Gdańska rada postanowiła uznać władzę Władysława Jagiełły, za co miasto uzyskało liczne przywileje. Rok później Jagiełło w wyniku traktatu w Toruniu uwolnił Gdańsk od złożonej mu przysięgi. Gdańsk dotknęły represje ze strony Krzyżaków.
 14 marca 1440 Gdańsk przystąpił do Związku Pruskiego. 11 lutego 1454, po 146 latach, zakończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku. 6 marca tego roku król Kazimierz IV Jagiellończyk na wniosek poselstwa Związku Pruskiego, wcielił Gdańsk do Polski, udzielając mu jednocześnie przywileju bicia własnej monety. Gdańsk został zwolniony z prawa nabrzeżnego, a także dopuszczono przedstawicieli ziem pruskich do elekcji króla Polski. Gdańsk przystąpił do wojny trzynastoletniej w 1455; gdańszczanie złożyli hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 25 maja 1457 miasto otrzymało Wielki Przywilej, zapewniający swobodny przewóz towarów Wisłą z Polski, Litwy i Rusi bez konieczności kontroli oraz inne przywileje, które miały wynagrodzić miastu wkład w wojnę.
 Zawarcie w 1466 pokoju toruńskiego zagwarantowało Pomorzu Gdańskiemu oraz Warmii pozostanie przy Polsce. Utworzone zostało województwo pomorskie.
 Dzieje nowożytne (XVI–XIX wiek)
 W czasie wojny polsko-krzyżackiej (1519–1521), w dniach 8–10 listopada 1520 posiłkujący Krzyżaków niemieccy landsknechci ostrzelali Gdańsk z Biskupiej Górki. W 1525 miał miejsce tumult gdański – wystąpienie luterańskiego pospólstwa i plebsu przeciwko burmistrzowi Eberhardowi Ferberowi, które obaliło stary magistrat. 17 kwietnia 1526 król Zygmunt wraz z księciem pomorskim Jerzym I wkroczyli do Gdańska na czele ośmiotysięcznego wojska. Z królewskiego rozkazu buntownicy zostali ścięci i rozszerzono uprawnienia burgrabiego. 5 stycznia 1556 roku kasztelanem Gdańska został Jan Kostka, który był nim do kwietnia 1574. Król Zygmunt August specjalnym dekretem tolerancyjnym dla Gdańska z 1557 uspokoił nastroje społeczne i położył kres walkom religijnym w mieście. W roku 1568 Zygmunt August postawił Jana Kostkę na czele świeżo powołanej Komisji Morskiej. Dnia 20 czerwca 1570 sejm zatwierdził tzw. Konstytucje Gdańskie, które precyzowały zwierzchnie prawa króla polskiego i Rzeczypospolitej w Gdańsku oraz na morzu. 16 grudnia 1577 Stefan Batory po zakończeniu Wojny Rzeczypospolitej z Gdańskiem zakończonej porozumieniem obu stron na skutek dotkliwych strat wojsk gdańskich i niemożnością zdobycia miasta przez armie królewskie potwierdził przywileje miasta i rozszerzył tolerancję religijną na inne wyznania. Gdańsk stał się schronieniem dla obcokrajowców prześladowanych w swoich krajach za przekonania religijne, wśród których były osoby wybitne i uzdolnione.
 28 listopada 1627 na redzie gdańskiej rozegrała się morska bitwa pod Oliwą. 3 maja 1660 zawarcie pokoju oliwskiego zakończyło okres potopu szwedzkiego.
 Gdańsk był głównym punktem oporu zwolenników Stanisława Leszczyńskiego w czasie wojny o sukcesję polską. Od lutego do września 1734, był oblegany przez Rosjan i częściowo zniszczony przez ostrzał artyleryjski. Królestwo Prus zajęło w 1772 niektóre majątki Gdańska oraz Nowy Port. 23 stycznia 1793 Prusy dokonały zaboru Gdańska.
 26 maja 1807 wojska napoleońskie zdobyły miasto. 9 lipca 1807 na mocy postanowień traktatu w Tylży, utworzono pierwsze Wolne Miasto Gdańsk. Od lutego 1814 Gdańsk ponownie znalazł się pod panowaniem Prus, co zostało potwierdzone na kongresie wiedeńskim w 1815. W tym samym roku miasto weszło w skład prowincji Prusy Zachodnie, w rejencji gdańskiej jako powiat miejski (Stadtkreis). W 1829 r. miała miejsce największa w historii tego miasta powódź, która zatopiła 3/4 ówczesnej powierzchni Gdańska. Do połowy XIX wieku nastąpił ogólny upadek miasta. Po 1850, gdy utworzono połączenia kolejowe z Bydgoszczą, Szczecinem i Berlinem, a następnie z Warszawą – stopniowo sytuacja miasta się poprawiała.
 Historia najnowsza (XX–XXI wiek)
 W 1920 na mocy traktatu wersalskiego Gdańsk ponownie stał się wolnym miastem. Polska odpowiadała za politykę zagraniczną i obronną miasta, koleje, pocztę, miała także składnicę wojskową na Westerplatte, prawo swobodnego używania portu gdańskiego, a samo miasto było w unii celnej z Polską. W 1923 roku w Gdańsku mieszkało 7896 osób polskojęzycznych, co stanowiło 2,35% ogółu, choć według późniejszych szacunków ludność polska mogła stanowić nawet 15% mieszkańców miasta, a w 1939 – ok. 10%. W 1925 na terenie Wolnego Miasta została utworzona archidiecezja gdańska. W 1933, po dojściu nazistów do władzy i utworzeniu III Rzeszy, rozpoczęły się prowokacje antypolskie oraz prześladowania polskich działaczy i organizacji przez miejscowych Niemców.
 1 września 1939 salwa z okrętu „Schleswig-Holstein” na Westerplatte była drugim tuż po bombardowaniu Wielunia atakiem na Polskę rozpoczynającym II wojnę światową. Na początku II wojny światowej Gdańsk stanowił silny ośrodek polskiej konspiracji, ale wielu konspiratorów zginęło na skutek denuncjacji gdańskich Niemców.
 Pod koniec marca 1945 wojska radzieckie i polskie wchodzące w skład II Frontu Białoruskiego przystąpiły do szturmu na miasto. 30 marca 1945 miasto zostało zdobyte i w znacznej części zniszczone. Zniszczeniu uległo m.in. 90% zabytkowego śródmieścia, przy czym szacuje się, że ok. połowy zniszczeń powstało w rezultacie nalotów lotniczych w trakcie wojny bądź ostrzału artyleryjskiego podczas walk, zaś drugą połowę stanowiło burzenie miasta przez wojska sowieckie.
 W rezultacie konferencji poczdamskiej Gdańsk wrócił do Polski.
 W celu stworzenia administracji polskiej została utworzona specjalna komisja rządowa. Ścierały się w niej dwa stanowiska. W dyskusji nad projektem dekretu o utworzeniu województwa gdańskiego 30 marca 1945 roku Władysław Gomułka był zwolennikiem ostrożnych kroków. Stanowisko zdecydowane prezentował Jakub Berman stwierdzając m.in. „Dotychczas cała koncepcja miasta Gdańska oparta była na chęci bronienia interesów mniejszości niemieckiej. My chcemy podkreślić, że Gdańsk był i będzie miastem polskim. Nie jest przypadkowe, że właśnie teraz, kiedy zwróciliśmy się o radę w tej materii, to ze strony Rządu Sowieckiego nie było żadnych zastrzeżeń, ażebyśmy dokonali jak najszybciej uroczystej inkorporacji Gdańska do Polski.”.
 Od 30 marca 1945 Gdańsk był stolicą województwa gdańskiego, które utworzono z północnej części województwa pomorskiego i byłego Wolnego Miasta Gdańska. 9 lipca 1945 po raz pierwszy zebrała się Miejska Rada Narodowa.
 Spośród pozostałych w mieście mieszkańców Wolnego Miasta, ludność niemiecka (ok. 120–130 tys. osób w połowie 1945) w zdecydowanej większości została przesiedlona do Niemiec, zaś ludność polska, zmuszona po zajęciu Wolnego Miasta przez III Rzeszę do podpisania Volkslisty, zobowiązana była poddać się procedurze weryfikacji organizowanej przez nowe władze. Od połowy 1945 Gdańsk był celem licznych transportów przymusowych wysiedleńców z Kresów Wschodnich.
 W listopadzie 1948 roku zwodowano rudowęglowiec „Sołdek”, pierwszy statek pełnomorski zbudowany w Polsce. Statkowi nadano imię jednego z pierwszych przodowników pracy w przemyśle stoczniowym.
 W 1962 Rada Państwa odznaczyła miasto Gdańsk Orderem Odrodzenia Polski I klasy.
 W 1970 utworzono Uniwersytet Gdański. Podczas wydarzeń Grudnia 1970 rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej. Doszło do walk ulicznych i starć z organami bezpieczeństwa, a w efekcie do podpalenia gmachu KW Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w czasie trwającego wiecu protestacyjnego.
 31 sierpnia 1980 podpisano porozumienia sierpniowe kończące falę protestów robotniczych i strajków. Porozumienie gwarantowało między innymi powstanie pierwszych niezależnych związków zawodowych. Wydarzenia te przyjmuje się jako początek procesu obalenia systemu komunistycznego w Europie Wschodniej. W 1987 do Gdańska z wizytą przybył Jan Paweł II.
 W 1992 diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji. 24 listopada 1994 podczas koncertu w hali Stoczni Gdańskiej wybuchł pożar, w którym śmierć poniosło 7 osób, a 300 zostało rannych. 17 kwietnia 1995 doszło do eksplozji gazu w wieżowcu mieszkalnym, w wyniku czego zginęły 22 osoby. W 1997 uroczyście obchodzono 1000-lecie Gdańska. W 2001 r. miała miejsce powódź w Gdańsku.
 2 września 2002 w Dworze Artusa odbyło się uroczyste wręczenie władzom Gdańska honorowej flagi Rady Europy. Z rąk Benno Zierera, członka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy flagę odebrali prezydent Gdańska Paweł Adamowicz oraz przewodniczący Rady Miasta Gdańska Bogdan Oleszek. Wieczorem honorową flagę Rady Europy wciągnięto na maszt na Nowym Ratuszu. Wyróżnienie stanowić miało wyraz uznania dla aktywności miasta w rozwijaniu kontaktów z zagranicznymi miastami partnerskimi oraz jest swoistą nagrodą za dokonania Gdańska w dziedzinie promocji idei jedności europejskiej.
 W 2007 na podstawie umowy sprawie utworzenia i prowadzenia wspólnej instytucji kultury zawartej między Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Województwem Pomorskim, Miastem Gdańsk, Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność” i Fundacją Centrum Solidarności powołano do życia Europejskie Centrum Solidarności. W 2014 otwarto nowo wybudowaną siedzibę muzeum znajdująca się przy placu Solidarności i Bramie nr 2 i tuż nieopodal Sali BHP.
 W 2008 założono Gdański Teatr Szekspirowski, budowę gmachu teatru ukończono w 2014 r. W tym samym roku utworzono Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, budowę gmachu muzeum ukończono w 2017 r.
 W 2009 rozpoczęto budowę Muzeum – Ośrodek Kultury Morskiej, które zakończyło się otwarciem w 2012.
 13 stycznia 2019 na Targu Węglowym, podczas obchodów miejskiego finału 27. edycji WOŚP, doszło do zamachu na prezydenta miasta Pawła Adamowicza. Następnego dnia na skutek obrażeń prezydent zmarł.
 Znani gdańszczanie
 Do znanych gdańszczan należą między innymi:
 Paweł Adamowicz – prawnik, radca prawny, samorządowiec i polityk, w latach 1998–2019 prezydent Gdańska,
 Lech Bądkowski – pisarz, dziennikarz, tłumacz, działacz polityczny, kulturalny i społeczny,
 Abraham van den Blocke – architekt i rzeźbiarz,
 Izaak van den Blocke – malarz,
 Jan Bernard Bonifacio – humanista, bibliofil, podróżnik, fundator Biblioteki Rady Miejskiej w Gdańsku,
 Daniel Chodowiecki – polsko-niemiecki malarz i rysownik,
 Jan Dantyszek – podróżnik, dyplomata, biskup chełmiński rezydujący w Lubawie, warmiński, poeta polsko-łaciński okresu renesansu, sekretarz królewski,
 Gabriel Fahrenheit – fizyk i inżynier pochodzenia niemieckiego,
 Daniel Gralath – burmistrz, burgrabia, uczony,
 Günter Grass – niemiecki pisarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury,
 Jan Heweliusz – astronom, matematyk i konstruktor instrumentów naukowych,
 Jakob Kabrun – kupiec, dyplomata Saksonii i Księstwa Warszawskiego,
 Bronisław Komorowski – błogosławiony Kościoła katolickiego, polski duchowny katolicki, działacz i polityk,
 Franciszek Kubacz – działacz gdańskiej Polonii, przewodniczący lokalnej Macierzy Szkolnej, poseł do Volkstagu,
 Gotfryd Lengnich – historyk, prawnik i syndyk miejski,
 Anton Möller – malarz, autor obrazów alegorycznych, kompozycji o tematyce biblijnej i portretów,
 Krzysztof Celestyn Mrongovius – duchowny ewangelicki, kaznodzieja, filozof, językoznawca,
 Jerzy Owsiak – polski dziennikarz, filantrop, działacz charytatywny i społeczny,
 Arthur Schopenhauer – filozof niemiecki, przedstawiciel pesymizmu w filozofii,
 Johanna Schopenhauer – niemiecka pisarka, matka Arthura Schopenhauera,
 Johann Speymann – kupiec, rajca i burmistrz Gdańska,
 Jan Strakowski – architekt, murarz-kamieniarz,
 Jerzy Strakowski – architekt, syn Jana Strakowskiego,
 Johann Uphagen – bibliofil, historyk, miłośnik nauk, ławnik i rajca gdański,
 Lech Wałęsa – polityk i działacz związkowy, przywódca i bohater opozycji demokratycznej w PRL, współzałożyciel i pierwszy przewodniczący NSZZ „Solidarność”, laureat Pokojowej Nagrody Nobla, w latach 1990–1995 prezydent RP, z zawodu elektryk,
 Brunon Zwarra – publicysta, autor książek o historii Gdańska, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych
 Architektura
 Gdańsk stanowi jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce, pomimo że prawie całe historyczne śródmieście zostało odbudowane po ostatniej wojnie, a znaczna część zabytków ruchomych uległa zniszczeniu bądź rozproszeniu.
 Istotne zabytki Gdańska znajdują się na Głównym Mieście (Ratusz Głównego Miasta, Dwór Artusa, Dom Uphagenów) i Starym Mieście (Wielki Młyn, Ratusz Starego Miasta, kościół św. Katarzyny), główne znajdują się wzdłuż Drogi Królewskiej reprezentacyjnej ulicy Gdańska – Długiej. Na Głównym Mieście znajduje się również Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP – największa średniowieczna świątynia z cegły na świecie. Do 1939 istniała Wielka Synagoga.
 Do ważnych miejsc w Gdańsku należy również Westerplatte, Twierdza Wisłoujście oraz Oliwa, gdzie znajduje się zespół archikatedralny.
 Zabytki architektury Gdańska pochodzą z różnych okresów. Można je zaliczyć do:
 budowli gotyckich – pozostałości miejskich umocnień obronnych, kilkanaście kościołów, ratusze miejskie, Wielki Młyn i Dwór Bractwa św. Jerzego. Niektóre z tych zabytków znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.
 budowli renesansowych – ratusz staromiejski, część kamieniczek mieszczańskich, Dwór Artusa, Zielona Brama i Katownia
 budowli manierystycznych – Wielka Zbrojownia, Złota Brama, Złota Kamienica, Dom Przyrodników
 budowli barokowych – Kaplica Królewska, część kamieniczek mieszczańskich, Pałac Opatów w Oliwie
 W okresie renesansu i baroku działali tutaj twórcy tacy, jak: Willem, Abraham i Izaak van den Blocke, Antoni van Obberghen, Andreas Schlüter.
 Demografia
 Liczba ludności Gdańska na przestrzeni lat.
 Największą populację Gdańsk odnotował w 2021 r. – według danych GUS 480 022 mieszkańców.
 Gospodarka
 Rys historyczny
 Gdańsk jest dużym ośrodkiem gospodarczym nad Morzem Bałtyckim. Już pierwsze przekazy dowodzące istnienia miasta, jak „Żywot świętego Wojciecha” z 997, mówią o grodzie, mieście; ówczesny Gdańsk musiał być więc ludną osadą. Gród prowadził działalność handlowo-targową, z rybołówstwem, zbieractwem bursztynu i portem morskim. W 1263 Gdańsk otrzymał prawa miejskie w wyniku silnego rozwoju za czasów Świętopełka. Największe stosunki handlowe Gdańsk utrzymywał z Lubeką, skąd przywożono sól oraz sukno, a wywożono zboże i drewno.
 Gdańsk rozwijał się również pod panowaniem krzyżackim. Miasto stało się członkiem Hanzy, pośredniczył w handlu zagranicznym Polski pobierając tzw. funtowe. Do gdańskiego portu przybijało coraz więcej statków, powstały wielkie spichlerze oraz wielki żuraw wybudowany w 1367. Gdańsk prześcignął inne miasta dolnej Wisły jak Elbląg, Toruń czy Chełmno. Stał się również ważnym miastem w Hanzie.
 Po zakończeniu wojny i podpisaniu pokoju toruńskiego nastąpił okres związku z Polską. Gdańsk uzyskał liczne przywileje: szeroką autonomię w dziedzinie finansowej, administracyjnej i sądowniczej. Przyznano prawo wydawania statutów tzw. wilkierzy – przepisów normujących życie miejskie, przede wszystkim handlowe. Ponadto Gdańsk otrzymał prawo bicia własnej monety w złocie i srebrze. W tym czasie Gdańsk wprowadził nowe cło, palowe, w celu zwiększenia swoich dochodów. Nastąpił złoty okres rozwoju gospodarczego miasta. Gdańsk stał się monopolistą w handlu zagranicznym Polski, pośrednicząc w transakcjach eksportowo-importowych. Prowadził wówczas wymianę handlową na dużą skalę, handlował z niemieckimi miastami hanzeatyckimi: Hamburgiem, Lüneburgiem, Wismarem, Rostockiem, duńskimi i szwedzkimi, skąd sprowadzano: śledzie, futra, żelazo i wywożono: sól, piwo (głównie piwo jopejskie), wino, owoce południowe i towary przemysłowe. Podobne transakcje Gdańsk zawierał na wschodnim wybrzeżu Bałtyku z Rewlem, Parnawą, Dorpatem, Rygą i Nowogrodem. Duże znaczenie miały kontakty kupców z Brugią, dokąd wywozili: zboże, drewno, futra, ołów, miedź węgierską, żelazo szwedzkie i przywozili: sukno flandryjskie, wino, oliwę, owoce południowe. Następnie przenieśli swoje kontakty handlowe do Antwerpii i Amsterdamu. Również handlowano z Anglią, Francją oraz Hiszpanią i Portugalią. Udział Gdańska w ogólnym handlu w rejonie Bałtyku osiągnął 30%.
 Na początku XVII Gdańsk pod względem wielkości dorównał Lubece. Na krótko przed potopem szwedzkim Gdańsk, liczący 77 000 mieszkańców, stał u szczytu rozkwitu. Następne lata obniżyły wartość handlu, Europa Zachodnia zmniejszała zapotrzebowanie na zboże z Gdańska, liczne wojny zniszczyły miasto, doszło do zaborów i utraty samodzielności. W celu zmiany koniunktury Gdańsk utworzył Izbę Handlową, oddano na cele giełdy towarowej Dwór Artusa, miasto utrzymywało agentów handlowych w stolicach większych państw i przyjmowano obcych agentów i konsulów innych państw.
 W XIX w. gospodarka miasta znajdowała się w recesji. Po utworzeniu połączenia kolejowego z Bydgoszczą w 1852 stopniowo sytuacja gospodarcza się poprawiała. W 1870 dodatkowo utworzono nowe połączenia kolejowe ze Szczecinem i Berlinem, a w 1877 z Warszawą. W 1873 powstała pierwsza linia tramwaju konnego do ówczesnej Oliwy. Po kolejnych decyzjach z końca XIX wieku, znoszących cła tranzytowe, nastąpił stopniowy rozwój eksportu (głównie zboża i drewna), towarzyszyła temu rozbudowa gdańskiego portu i rozbudowa przemysłu, powstawały stocznie i fabryki.
 W latach 1871–1897 założono pierwszą sieć kanalizacyjną, następnie rozpoczęto budowę sieci wodociągowej, ponadto miasto posiada od 1903 roku rozdzielczą sieć kanalizacji – deszczową odprowadzaną do wód otwartych, oraz sanitarną odprowadzaną do oczyszczalni. W 1853 wybudowano gazownię, w 1897 elektrownię, a w okresie od 1895–1896 pierwsze elektryczne linie tramwajowe. W połowie XIX wieku rozwijała się także nauka, w 1849 w Gdańsku działało 46 szkół elementarnych i 8 szkół średnich. W 1904 otwarto politechnikę.
 Dopiero koniec I wojny światowej oraz powstanie Wolnego Miasta Gdańska z wolną Polską umożliwiło wejście w kolejną fazę rozwoju miasta.
 W okresie Wolnego Miasta Gdańska, znaczne wpływy Republiki Weimarskiej na Wolne Miasto Gdańsk, spowodowały podjęcie decyzji o budowie portu w Gdyni przez Polskę. Port ten do II wojny światowej wyprzedził pod względem ilości przeładowanych towarów port w Gdańsku.
 Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta. Odbudowano port oraz powstała zewnętrzna nowa część portu zwana Portem Północnym. Zostały odbudowane stocznie.
 W Gdańsku po wojnie zlokalizowano następujące stocznie: Gdańska Stocznia „Remontowa” S.A., Stocznia Gdańsk S.A., Stocznia Północna, Stocznia Wisła.
 Współcześnie
 W Gdańsku działalność gospodarczą prowadzi około 52 tys. podmiotów. Z listy 500 największych firm polskich (według przychodów ze sprzedaży) pisma Polityka swoje główne siedziby w Gdańsku w 2012 roku posiadało dziesięć firm. Są to przedsiębiorstwa z branży stoczniowej (Gdańska Stocznia „Remontowa”, Crist – największa prywatna stocznia w Polsce), petrochemicznej (Grupa Lotos w tym Petrobaltic), energetycznej (Elektrociepłownie Wybrzeże, Energa, Gdańskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej), odzieżowej (LPP), metalowej (Glencore), materiałów budowlanych (Mercor) i handlu detalicznego (Jysk).
 W Gdańsku corocznie odbywa się kilkadziesiąt imprez o charakterze targów branżowych. Wiele z nich organizują Międzynarodowe Targi Gdańskie. Długoletnią tradycję mają gdańskie targi branży morskiej Baltexpo. Poprzednio targi odbywały się najczęściej na halach wystawienniczych przy ulicy Beniowskiego w Oliwie, obecnie w nowej lokalizacji w Centrum Wystawienniczo-Kongresowym AmberExpo w Gdańsku Letnicy w sąsiedztwie stadionu.
 Na koniec lipca 2021 roku liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Gdańsku obejmowała ok. 9,1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 3,6%.
 Ważniejsze centra handlowe
 położone w okolicach Starego Miasta:
 Forum Gdańsk – otwarte 26 maja 2018 przy ul. Targ Sienny 7, położone pomiędzy głównymi ulicami gdańskiego Śródmieścia – Wałami Jagiellońskimi, al. Armii Krajowej oraz ul. 3 Maja, naprzeciwko Bramy Wyżynnej, w okolicy skrzyżowania Hucisko. Bezpośrednio pod budynkiem forum znajduje się tunel (ul. Nowe Podwale Grodzkie) umożliwiający przejazd z pominięciem Huciska oraz Błędnika. Częścią budynku jest również zaadaptowany fragment Kanału Raduni. Forum zajmuje łącznie 6 hektarów, z czego 40% to dostępna całodobowo przestrzeń publiczna, zaś 2 hektary stanowią tereny zielone w postaci ogrodów. W Forum znajduje się ok. 220 lokali handlowych i usługowych (w tym m.in. ok. 140 sklepów, ok. 30 lokali gastronomicznych, 9-ekranowe kino Helios i klub fitness) oraz wielopoziomowy parking na ok. 1000 miejsc.
 Galeria Handlowa Madison – galeria handlowa położona przy ul. Rajskiej 10 w ścisłym centrum Gdańska, niedaleko biurowca Organika Trade i w pobliżu hotelu Mercure-Hevelius w odległości ok. 300 m od Dworca PKP/SKM Gdańsk Główny. Otwarta została 28 listopada 2003. Jej powierzchnia wynosi 33 tys. m2. Posiada 100 sklepów i punktów usługowych.
 położone w obrębie Wrzeszcza:
 Galeria Bałtycka – otwarta 4 października 2007 przy al. Grunwaldzkiej 141, obecnie najpopularniejsze centrum handlowe w Gdańsku. Posiada 200 sklepów i punktów usługowych oraz 15 gastronomicznych.
 CH Manhattan – otwarte 5 marca 2004 o powierzchni 53 tys. m2 przy al. Grunwaldzkiej 82. Posiada 120 sklepów i punktów usługowych.
 Galeria Metropolia – Otwarta 22 października 2016. Położona naprzeciwko Galerii Bałtyckiej i w bezpośrednim sąsiedztwie dawnego browaru oraz dworca PKP/SKM Gdańsk Wrzeszcz. Oprócz ok. 100 sklepów, funkcjonuje również: hotel (116 pokoi), kino, kraina zabaw dla dzieci, centrum odnowy biologicznej oraz klub fitness.
 położone w obrębie Przymorza i Zaspy:
 Alfa Centrum Gdańsk
 Galeria Przymorze – położona przy ul. Obrońców Wybrzeża 1 dwupiętrowa galeria handlowa, sąsiadująca z najdłuższym w Europie Środkowej budynkiem mieszkalnym – falowcem; po raz pierwszy drzwi dla klientów otworzyła wiosną 2009.
 Galeria Zaspa (dawniej Centrum handlowe ETC)
 położone przy obwodnicy trójmiejskiej:
 CH Osowa (dawniej King Cross) – obiekt otwarty 18 listopada 1998 przy ul. Spacerowej 48; sąsiaduje z obwodnica Trójmiasta. Ma powierzchnię 45 tys. m2; oferuje swoim klientom ok. 70 butików i punktów usługowych.
 Park Handlowy Matarnia – otwarty 23 listopada 2005 park handlowy posiada łącznie ponad 50 sklepów, zarówno z ofertą modową, jak i meblową oraz kawiarnie. Jego powierzchnia handlowo–usługowa to 69 tys. m2. Tak jak CH Osowa, park ten sąsiaduje z trójmiejską obwodnicą, a kilka kilometrów dalej położony jest port lotniczy.
 CH Auchan – mające powierzchnię 13 tys. m2, otwarte 25 marca 1998, zlokalizowane przy ul. Szczęśliwej 3 centrum złożone jest z trzech większych sklepów: Hipermarket Auchan, Leroy Merlin i Norauto. Posiada ok. 50 mniejszych sklepów i restauracji.
 inne dzielnice:
 CH Morena – ulokowane przy ul. Schuberta 102 A jest jednym z najstarszych centrów handlowych w Gdańsku.
 Galeria Chełm – otwarte we wrześniu 2008 przy ul. Cienistej 30 posiada dużo pustych lokali usługowych; ulokowano tam m.in. siłownię i halę sprzedażową Kaufland – dawniej znajdowało się tam Tesco.
 Transport
 Transport drogowy
 Gdańsk leży na skrzyżowaniu drogowych szlaków transportowych. W mieście spotykają się trasy europejskie: E28, E75 oraz E77. W gdańskim Porcie rozpoczyna się droga krajowa nr 91, krzyżują się ponadto: droga krajowa nr 7 oraz drogi ekspresowe S6 i S7. Na terenie miasta przebiega także droga krajowa nr 89. Sieć drogową uzupełnia 6 dróg wojewódzkich (218, 221, 222, 468, 472 i 501).
 Gdańsk posiada dwie obwodnice tranzytowe:
 Obwodnica Trójmiasta (północ–południe), która stanowi „przedłużenie” autostrady A1 do Gdyni.
 Południowa obwodnica Gdańska (wschód–zachód), która pozwala ominąć centrum miasta jadącym od strony Elbląga drogą ekspresową S7 w kierunku Gdyni, Kartuz i Szczecina.
 W latach 2010–2012 miasto wybudowało trasy łączące gdańskie porty z obwodnicami, są to Trasa Sucharskiego (DK89) i część Trasy Słowackiego. W kwietniu 2016 roku do ruchu został oddany ostatni z wybudowanych odcinek Trasy Słowackiego, którym jest Tunel pod Martwą Wisłą łączący Nowy Port (terminal promowy) z Wyspą Portową (Port Północny, Terminal kontenerowy DCT Gdańsk).
 Transport kolejowy
 Kolej żelazna dotarła do Gdańska 6 sierpnia 1852, gdy uruchomiono 1-torowy odcinek Tczew-Gdańsk, stanowiący fragment Pruskiej Kolei Wschodniej (Preußische Ostbahn) z Berlina poprzez Kostrzyn-Krzyż-Piłę-Bydgoszcz-Tczew do Gdańska i Królewca. W październiku 1857 Gdańsk uzyskał połączenie z Malborkiem. W 1870 oddano do użytku połączenie Słupsk-Gdańsk wybudowane przez Berlińsko-Szczecińskie Towarzystwo Kolejowe (Berlin-Stettiner Eisenbahn Gesellschaft). W latach 1876–1877, dzięki uruchomieniu linii Malbork-Iława-Działdowo-Mława, 1 września 1877 Gdańsk uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą. Do końca II wojny światowej funkcjonowała zbudowana w 1914 linia kolejowa Gdańsk Wrzeszcz – Stara Piła [Kartuzy]. W roku 2015 odbudowano tę linię jako Pomorska Kolej Metropolitalna w wariancie Gdańsk Wrzeszcz – Gdańsk Osowa. Do końca 2021 r. planowane jest oddanie do użytku linii kolejowej przez Gdańsk Kokoszki, Starą Piłę, Banino i Glincz mająca łączyć się z liniami do Kościerzyny i Kartuz. Projekt ten ma mieć nazwę Bajpasa kartuskiego i ma pełnić funkcję objazdu przy modernizacji magistrali węglowej do Gdyni. Do roku 2024 planowana jest elektryfikacja linii PKM, a także budowa nowego przystanku Gdańsk Firoga w gdańskiej dzielnicy Matarnia. Pracę ma wykonać poznańska firma Torpol S.A.
 Lata powojenne przyniosły budowę wydzielonej, zelektryfikowanej linii SKM – w 1951 Gdańsk Główny-Gdańsk Nowy Port, w 1952 na odcinku Gdańsk Wrzeszcz-Sopot oraz w 1953 Sopot-Gdynia. Linia do Nowego Portu obecnie używana jest jedynie w ruchu towarowym. Okazjonalnie kursują nią pociągi SKM dowożące i odwożące uczestników imprez masowych na Stadionie Gdańsk.
 Transport publiczny
 Istotną rolę w transporcie publicznym w aglomeracji trójmiejskiej stanowi Szybka Kolej Miejska, której pociągi kursują przez Gdańsk, Sopot, Gdynię, do Rumi, Redy, Wejherowa i Lęborka, na odcinku Gdańsk-Gdynia z częstotliwością do 7–8 minut w szczycie, po własnym torowisku wydzielonym z sieci PKP Polskie Linie Kolejowe.
 Transport miejski w Gdańsku zarządzany jest przez Zarząd Transportu Miejskiego (ZTM Gdańsk), zaś przewozy realizują Gdańskie Autobusy i Tramwaje (dawniej Zakład Komunikacji Miejskiej w Gdańsku) oraz PW BP Tour Piotr Brewczak. Na zlecenie ZTM funkcjonuje 73 linie autobusowe stałe dzienne, 11 linii nocnych i 2 linie sezonowe (łączna długość 767,7 km) oraz 11 linii tramwajowych, 1 okazjonalna linia nocna i 2 linie sezonowe (łączna długość 116,7 km).
 W Gdańsku funkcjonują także przewoźnicy niezrzeszeni z ZTM Gdańsk, którzy zapewniają komunikację z okolicznymi miejscowościami, są to m.in. Veolia Transport, P.A. Gryf, Roki-Trans, Angelus, Jurexbus i in.
 W ramach wakacyjnej komunikacji turystycznej, miasta Gdańsk, Sopot i Hel postanowiły o uruchomieniu (od 2006 roku) tramwajów wodnych. Promy kursują na trzech liniach, obsługiwanych jednostkami Żeglugi Gdańskiej.
 Od 2004 roku w ramach projektu „Gdański Projekt Komunikacji Miejskiej” gdański magistrat modernizuje istniejące torowiska tramwajowe, wymienia tabor autobusowy i tramwajowy na nowszy, ekologiczny, wygodniejszy i sprzyjający osobom niepełnosprawnym.Ponadto w ramach tego projektu udało się wybudować torowiska na Chełm („pętla Chełm Witosa”, 2007) i Orunię Górną („pętla Łostowice-Świętokrzyska”, 2012).
 W 2007 roku miasto Gdańsk wspólnie z trzynastoma gminami sąsiadującymi, utworzyło Metropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej Jednym z pierwszych postanowień MZKZG była decyzja o wdrożeniu biletu metropolitalnego. Obecnie w ramach MZKZG można nabyć wspólne bilety 1-, 24-, 72-godzinne oraz miesięczne.
 W roku 2015 wybudowane zostało torowisko od pętli Siedlce do przystanku Gdańsk Brętowo przez Piecki-Migowo. Zostało także zmodernizowane torowisko na Przeróbce wraz z Mostem Siennickim.
 W Gdańsku od 1 lipca 2018 r. obowiązują darmowe przejazdy dla dzieci i młodzieży mieszkającej w Gdańsku oraz uczęszczających do szkół. Darmowe przejazdy obowiązują tylko dla posiadaczy Karty Mieszkańca Gdańska. z aktywowanym pakietem darmowych przejazdów (po weryfikacji legitymacji).
 Od 2019 roku osoby posiadający załadowany bilet na komunikację miejską na kartę mieszkańca Gdańska mogą korzystać z darmowych przejazdów z SKM oraz Polregio w granicach administracyjnych miasta Gdańska.
 W 2020 roku ukończono budowę Alei Pawła Adamowicza, która skomunikowała Jasień oraz Ujeścisko z liniami tramwajowymi. Trasa została zaprojektowana tak, aby w przyszłości ułatwić rozbudowę ulicy Jabłoniowej łączącej Ujeścisko z Szadółkami i Warszawskiej łączącej Ujeścisko z Chełmem.
 W 2020 ukończono kompleksowy remont torowiska na Stogach na odcinku od Trasy Sucharskiego do plaży.
 3 lutego 2021 r. podpisano umowę na realizację nowej trasy tramwajowej o roboczej nazwie Nowa Warszawska na której planowane są 4 przystanki oraz nowy układ jezdny. Planowana data zakończenia inwestycji to listopad 2022 r., a puszczenie tramwajów planowane jest na I kwartał 2023 roku.
 Transport morski
 Gdańsk posiada duży port morski, będący jednocześnie największym polskim portem. W 2008 przeładowano w nim towary o łącznej masie 17,07 mln t. Zdecydowaną większość przeładunków stanowiły masowe ciekłe i suche (odpowiednio: 10,61 i 4,04 mln t). Na pozostałą część składały się: kontenery 955 tys. t, ładunki drobnicowe 871 tys. t oraz przeładowywane w technologii ro-ro 602 tys. t.
 Z Targu Rybnego regularnie odbywają się rejsy białej floty, obsługiwanej przez przedsiębiorstwo Żegluga Gdańska, głównie na trasach wycieczkowych po porcie, na Westerplatte oraz do Helu. W Gdańsku Nowym Porcie znajduje się ponadto terminal pasażerski, z którego odpływają promy do Nynäshamn (Szwecja) linii Polferries.
 Transport lotniczy
 Znajdujący się w granicach miasta, w dzielnicy Matarnia, Port Lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy jest trzecim (po Warszawie i Krakowie) pod względem wielkości ruchu pasażerskiego portem lotniczym w Polsce. W 2019 obsłużył 5 376 120 pasażerów.
 W 2011 przy al. Jana Pawła II otwarto sanitarne lądowisko Gdańsk-Zaspa, a rok później na dachu budynku Centrum Medycyny Inwazyjnej przy ul. Dębinki otwarto lądowisko Gdańsk-Szpital UCK.
 Trolejbusy
 1 października 2018 wybrane kursy linii trolejbusowej nr 31 organizowanej przez ZKM w Gdyni, obsługiwane przez trolejbusy z napędem akumulatorowym, zostały skierowane do przystanku Sopot Ergo Arena. Na niewielkim fragmencie linia ta przebiega przez terytorium Gdańska.
 Bezpieczeństwo publiczne
 W Gdańsku znajduje się centrum powiadamiania ratunkowego, które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999.
 Szpitale publiczne
 Uniwersyteckie Centrum Kliniczne wraz z sanitarnym lądowiskiem w Gdańsku – Aniołki, ul. Dębinki 7
 COPERNICUS Podmiot Leczniczy Sp. z. o.o. (spółka zarządza: dawnym Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym im. Mikołaja Kopernika w Gdańsku, a później Pomorskim Centrum Traumatologii – Śródmieście, ul. Nowe Ogrody 1–6, Wojewódzkim Centrum Onkologii w Gdańsku – Aniołki, ul. Skłodowskiej-Curie, Szpitalem Specjalistycznym św. Wojciecha Adalberta w Gdańsku wraz z lądowiskiem – Zaspa, al. Jana Pawła II, Wojewódzką Przychodnią Stomatologiczną – Aniołki, al. Zwycięstwa)
 Szpital Dziecięcy Polanki im. Macieja Płażyńskiego w Gdańsku sp. z o.o. (dawny Specjalistyczny Szpital Dziecięcy) – Oliwa, ul. Polanki 119
 7. Szpital Marynarki Wojennej z Przychodnią ZOZ w Gdańsku (dzielnica VII Dwór), ul. Polanki 117
 Szpital Akademicki w Gdańsku – Wrzeszcz, al. Zwycięstwa
 Pomorskie Centrum Chorób Zakaźnych i Gruźlicy w Gdańsku – Aniołki, ul. Smoluchowskiego 18
 Klinika Ginekologii UCK – Wrzeszcz, ul. Kliniczna
 Wojewódzki Szpital Psychiatryczny im. prof. Tadeusza Bilikiewicza w Gdańsku – Brętowo/Srebrzysko, ul. Srebrniki 17
 Szpital MSWiA w Gdańsku – Śródmieście, ul. Kartuska 4/6
 Centrum Medycyny Inwazyjnej w Gdańsku – Aniołki, ul. Smoluchowskiego 17
 Szpitale niepubliczne
 SWISSMED Szpital Wileńska – prywatny szpital w Gdańsku – Piecki-Migowo, ul. Wileńska 44
 LUX Med – Centrum Medyczne w Gdańsku – Aniołki, al. Zwycięstwa 44 (wjazd od ul. E. Orzeszkowej); Zaspa, al. Jana Pawła II 7
 Nadmorskie Centrum Medyczne sp. z.o.o. „Przychodnia Świętokrzyska w Gdańsku” – Orunia Górna, ul. Świętokrzyska 4
 Oświata i nauka
 Uczelnie
 W Gdańsku swą siedzibę ma 14 szkół wyższych w tym 6 wyższych szkół państwowych i kilka wyższych szkół niepublicznych powstałych po 1989 roku. W 2008 studiowało na nich łącznie 78 626 studentów, co czyni z Gdańska jeden z największych ośrodków akademickich w Polsce.
 Uczelnie publiczne:
 Uniwersytet Gdański (UG) – powołany 20 marca 1970, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (28 584 studentów).
 Politechnika Gdańska (PG) – jedna z najstarszych uczelni technicznych w Polsce. Założona 6 października 1904. Jako uczelnia polska funkcjonuje od 24 maja 1945 (21 638 studentów).
 Gdański Uniwersytet Medyczny (GUMed) – najstarsza samodzielna uczelnia medyczna w Polsce, założona w 1945, jej historia sięga 1454 roku (4 936 studentów).
 Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu (AWFiS) – dwuwydziałowa uczelnia z siedzibą w Gdańsku-Oliwie (3784 studentów).
 Akademia Sztuk Pięknych (ASP) – działalność rozpoczęła tuż po wojnie w 1945.
 Akademia Muzyczna (AMuz) – założona w 1947. 2007–2008 obchodziła jubileusz 60-lecia (655 studentów).
 Uczelnie niepubliczne:
 Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku (3878 studentów)
 Wyższa Szkoła Bankowa (3799 studentów)
 Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna (3737 studentów)
 Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa z siedzibą w Poznaniu (2600 studentów)
 Ateneum – Szkoła Wyższa (2600 studentów).
 Wyższa Szkoła Zarządzania (2405 studentów)
 Gdańska Szkoła Wyższa (1041 studentów)
 Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna (556 studentów)
 Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych – Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny PJATK w Gdańsku
 Wyższe szkoły wyznaniowe:
 Gdańskie Seminarium Duchowne
 Instytucje naukowe
 Poza uczelniami badaniami naukowymi zajmuje się kilkanaście instytutów naukowych między innymi:
 nauki humanistyczne, społeczne i ekonomiczne: Instytut Bałtycki, Instytut Kaszubski, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Polska Akademia Nauk – oddział biblioteki w Gdańsku
 nauki przyrodnicze, techniczne i ścisłe: Towarzystwo Przyrodnicze w Gdańsku, Instytut Morski w Gdańsku, Instytut Budownictwa Wodnego PAN, oddział Instytutu Energetyki, Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN, oddział Przemysłowego Instytutu Telekomunikacji.
 Komercjalizacja badań naukowych
 Gdański Park Naukowo-Technologiczny
 Kultura
 Gdańsk jest jednym z największych ośrodków kulturalnych w Polsce. Działają tu między innymi teatry (Teatr Wybrzeże, Gdański Teatr Szekspirowski, Miejski Teatr Miniatura) Filharmonia Bałtycka, Opera Bałtycka, siedem kin, biblioteki, muzea i galerie sztuki.
 Odbywają się tu festiwale i imprezy cykliczne, wśród nich Festiwal Szekspirowski, Gdański Festiwal Carillonowy, Mozartiana, Solidarity of Arts, Gdańskie Noce Jazsowe, Festiwal Jazz Jantar, Siesta Festival, Jarmark św. Dominika, Festiwal Teatrów Ulicznych Feta oraz Bałtyckie Dni Kultury Żydowskiej.
 Pośród muzeów wyróżniają się Muzeum Gdańska, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. Działa tu zespół muzyki dawnej Cappella Gedanensis, a także chóry (Polski Chór Kameralny oraz chóry akademickie).
 W Gdańsku działa kilkanaście publicznych i prywatnych galerii sztuki, m.in. Gdańska Galeria Miejska, Centrum Sztuki Współczesnej „Łaźnia” oraz Galeria Wyspa. Inne ważniejsze instytucje kulturalne to Nadbałtyckie Centrum Kultury, Klub Żak, Gdański Archipelag Kultury, Pałac Młodzieży w Gdańsku, jak również Centrum Hewelianum.
 Do najbardziej znanych dzieł sztuki w mieście należy m.in. tryptyk Sąd Ostateczny Hansa Memlinga. Praca znajduje się w Muzeum Narodowym. Innym znanym dziełem jest obraz Ostatnia Wieczerza Macieja Świeszewskiego, który od 2016 wisi w hali przylotów gdańskiego lotniska.
 Media
 Stacje telewizyjne
 TVP3 Gdańsk
 Telewizja EiA
 TVO Gdańsk (TV Rozstaje – działalność zawieszona w 2013 roku)
 Telewizja PTV
 W latach 1990–1996 na terenie gdańskiej dzielnicy Orunia działała pierwsza w Polsce prywatna, niezależna stacja telewizyjna Sky Orunia.
 Stacje radiowe
 Prasa
 Gazeta Wyborcza – oddział Trójmiasto
 Dziennik Bałtycki
 Nasze Miasto – oddział Trójmiasto
 Fakt – oddział Trójmiasto
 Pomorski Kurier Nieruchomości
 „Zawsze Pomorze”
 Herold Gdański
 Gazeta Gdańska
 Media internetowe
 Trojmiasto.pl
 Nasze Miasto
 Gdansk.pl
 Gdańsk Strefa Prestiżu
 iBedeker
 StaraOliwa.pl
 Wybrzeze24.pl
 PulsGdanska.pl
 Wspólnoty wyznaniowe
 Sport
 Gdańsk był gospodarzem Mistrzostw Europy w Koszykówce Mężczyzn 2009, Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2012, Mistrzostw Europy w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2013, oraz gospodarzem Mistrzostw Świata w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2014, Mistrzostw Europy w Piłce Ręcznej Mężczyzn 2016.
 Do gdańskich klubów sportowych zalicza się:
 Lechia Gdańsk
 Klub Sportowy Lechia Gdańsk (Ekstraklasa od sezonu 2008/2009)
 Rugby Club Lechia Gdańsk
 Gedania Gdańsk – założona w 1922 jako polski wielosekcyjny klub sportowy w Wolnym Mieście Gdańsku. Obecnie funkcjonują sekcje siatkówki, piłki nożnej i wioślarstwa.
 sekcja siatkówki kobiet Gedania Gdańsk (Liga Siatkówki Kobiet w sezonie 2006/07) i Energa Gedania II Gdańsk
 sekcja piłki nożnej (IV liga w sezonie 2019/20)
 Gdańskie Towarzystwo Wioślarskie Gedania
 Polonia Gdańsk powołany 27 września 1945 – początkowo nosił nazwę „NIT”. Pierwsze mecze rozgrywano na wyspie Ostrów, a „dojazd” na żużlowe boisko odbywał się łodzią.
 sekcja piłki nożnej mężczyzn (A klasa gr Gdańsk II w sezonie 2019/20)
 Gdański Klub Żużlowy „Wybrzeże” powstały w 2006. Kontynuuje tradycje Gdańskiego Klubu Sportowego „Wybrzeże” działającego w latach 1945–2005.
 sekcja żużlowa (I liga od sezonu 2016)
 Gdański Auto Moto Klub – klub zajmujący się motocrossem, istniejący od 1946 roku; organizator zawodów rangi mistrzostw Polski, Europy i świata.
 GKS Stoczniowiec Gdańsk – wielosekcyjny klub sportowy
 Stoczniowiec Gdańsk – sekcja bokserska
 Stoczniowiec Gdańsk – sekcja hokeja na lodzie, swoje mecze rozgrywa w Hali Olivia
 łyżwiarstwo figurowe
 Gdański Klub Wioślarski DRAKKAR – klub powstały z przekształcenie sekcji wioślarskiej Stoczniowca Gdańsk
 Trefl Gdańsk – męska drużyna siatkarska z Gdańska powstała w 2005 z inicjatywy właściciela firmy Trefl S.A. – Kazimierza Wierzbickiego.
 sekcja siatkówki mężczyzn (Plusliga w sezonie 2019/20)
 GTS Gdańsk – klub siatkarski założony w 2005.
 sekcja siatkówki mężczyzn (II liga w sezonie 2006/07)
 Seahawks Gdynia – klub futbolu amerykańskiego (wicemistrz Polski 2006 i 2008)
 TKKF Stoczniowiec Gdańsk – sekcja bokserska, kick-bokserska, boksu tajskiego, tenis stołowy, tenis ziemny
 TKKF Rozstaje Gdańsk – sekcja LA joggingu, piłka nożna, sporty i zajęcia III wieku, kursy instruktorskie itd.
 UKS Jasieniak – uczniowski klub sportowy o profilu siatkarskim
 Żabi Kruk
 klub kajakowy o profilu turystycznym
 SMS Gdańsk – zespół piłki ręcznej mężczyzn (I liga w sezonie 2006/07)
 Spójnia Gdańsk
 AZS-AWFiS Gdańsk
 sekcja piłki ręcznej kobiet AZS-AWFiS Gdańsk (Ekstraklasa w sezonie 2006/07)
 sekcja piłki ręcznej mężczyzn AZS-AWFiS Gdańsk (I liga w sezonie 2006/07)
 sekcja szermierki SIETOM AZS-AWFiS Gdańsk
 ponadto sekcje: gimnastyki, judo, lekkiej atletyki, pływania, rugby, tenisa stołowego, wioślarstwa, żeglarstwa
 Champion Gdańsk
 sekcja kick-boxingu
 sekcja muay thai
 GKS Morena – piłkarski klub sportowy występujący w B-klasie
 UKS Suchanik – uczniowski klub sportowy o profilu siatkarskim
 Gdański Klub Żeglarski
 Gdańskie Boule – klub pétanque, jeden z trzech klubów bularskich z województwa pomorskiego zrzeszonych w Polskiej Federacji Pétanque
 Pomorski Klub Hokejowy 2014 – klub hokejowy występujący w najwyżej klasie rozgrywek
 Cykliczne imprezy sportowe wysokiej rangi
 Do cyklicznych imprez międzynarodowych wysokiej rangi sportowej (co najmniej Puchar Świata lub równoważne) należą:
 Dwór Artusa – zawody szermiercze we florecie kobiet, zależnie od roku Puchar Świata lub Grand Prix (rozgrywane corocznie w pierwszym kwartale roku);
 Junior Grand Prix Baltic Cup – zawody w łyżwiarstwie figurowym, Puchar Świata Juniorów – zob. Grand Prix Juniorów w łyżwiarstwie figurowym (rozgrywane co dwa lata, w trzecim kwartale roku).
 Rekreacja
 W Gdańsku zorganizowano 6 letnich kąpielisk morskich:
 Gdańsk Orle – obejmujące 100 m linii brzegowej,
 Gdańsk Sobieszewo – obejmujące 200 m linii brzegowej,
 Gdańsk Stogi – obejmujące 400 m linii brzegowej,
 Dom Zdrojowy Gdańsk Brzeźno – obejmujące 100 m linii brzegowej,
 Molo Gdańsk Brzeźno – obejmujące 500 m linii brzegowej,
 Gdańsk Jelitkowo – obejmujące 200 m linii brzegowej.
 Gdańsk oferuje też niezliczoną ilość atrakcji i ofert rekreacji dla dzieci. Wśród nich warto wymienić:
 Ośrodek Kultury Morskiej
 Hevelianum
 Europejskie Centrum Solidarności wraz z Wydziałem Zabaw
 Fun Arena na Stadionie Gdańsk
 Ogród Zoologiczny
 Spichlerz Błękitny Baranek
 Kraina Zabawy i Skate Plaza
 Loopy’s World
 Całoroczny stok narciarski Skimondo
 Sezonowe lodowiska m.in. Olivia oraz lodowisko na Placu Zebrań Ludowych
 Polityka i administracja
 Samorząd
 Gdańsk jest miastem na prawach powiatu. Organem uchwałodawczym samorządu jest Rada Miasta Gdańska, składająca się z 34 radnych.
 Organem wykonawczym samorządu jest Prezydent Miasta Gdańska.
 Obecne władze miasta
 Urząd miejski
 Prezydent miasta – Aleksandra Dulkiewicz od 11 marca 2019
 I zastępca prezydenta miasta ds. zrównoważonego rozwoju i inwestycji – Piotr Grzelak od 31 maja 2022 (zastępca prezydenta miasta ds. zrównoważonego rozwoju od 12 grudnia 2014 do 31 maja 2022)
 Zastępca prezydenta miasta ds. rozwoju społecznego i równego traktowania – Monika Chabior od 8 marca 2021 (zastępca prezydenta miasta ds. edukacji i usług społecznych od 1 grudnia 2020 do 8 marca 2021)
 Zastępca prezydenta miasta ds. przedsiębiorczości i ochrony klimatu – Piotr Borawski od 7 stycznia 2019
 Zastępca prezydenta miasta ds. usług komunalnych – Piotr Kryszewski od 31 maja 2022
 Sekretarz miasta – Danuta Janczarek od 1991 do 1994 i od 1998
 Skarbnik miasta – Izabela Kuś od 1 lutego 2020
 Rada miasta
 Przewodnicząca rady miasta – Agnieszka Owczarczak
 Wiceprzewodnicząca rady miasta – Teresa Wasilewska
 Wiceprzewodniczący rady miasta – Piotr Gierszewski
 Wiceprzewodniczący rady miasta – Mateusz Skarbek
 Skład Rady Miasta w latach 2002–2006
 Platforma Obywatelska – 15 mandatów
 Sojusz Lewicy Demokratycznej-Unia Pracy – 6 mandatów
 KW Wyborców i Sympatyków Lecha Kaczyńskiego Prawo i Samorządność – 6 mandatów
 Liga Polskich Rodzin – 5 mandatów
 Samoobrona – 1 mandat
 Obywatelski Komitet Bogdana Borusewicza – 1 mandat
 Skład Rady Miasta w latach 2006–2010
 Platforma Obywatelska – 21 mandatów
 Prawo i Sprawiedliwość – 13 mandatów
 Skład Rady Miasta w latach 2010–2014
 Platforma Obywatelska – 26 mandatów
 Prawo i Sprawiedliwość – 7 mandatów
 Sojusz Lewicy Demokratycznej – 1 mandat
 Skład Rady Miasta w latach 2014–2018
 Platforma Obywatelska – 22 mandaty
 Prawo i Sprawiedliwość – 12 mandatów
 Skład Rady Miasta w latach 2018–2023
 Koalicja Obywatelska – 15 mandatów (przewodniczący klubu Cezary Śpiewak-Dowbór)
 Prawo i Sprawiedliwość – 12 mandatów (przewodniczący klubu Kazimierz Koralewski)
 Wszystko dla Gdańska – 7 mandatów (przewodnicząca klubu Beata Dunajewska)
 Polityka
 Mieszkańcy Gdańska wybierają posłów na Sejm z okręgu wyborczego nr 25. Mieszkańcy Gdańska wspólnie z mieszkańcami Sopotu wybierają 1 senatora (okręg wyborczy nr 65). Posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 1.
 Mieszkańcy Gdańska wybierają 7 z 33 radnych do Sejmiku Województwa Pomorskiego (okręg wyborczy nr 3).
 Konsulaty
 W Gdańsku funkcjonują konsulaty następujących krajów:
 Konsulat Generalny Chińskiej Republiki Ludowej w Gdańsku (al. Grunwaldzka 1)
 Konsulat Generalny Republiki Federalnej Niemiec w Gdańsku (al. Zwycięstwa 23)
 Konsulat Generalny Federacji Rosyjskiej w Gdańsku (ul. Batorego 15)
 Konsulat Generalny Węgier w Gdańsku (ul. Doki 1)
 Konsulat Generalny Ukrainy w Gdańsku (ul. Chrzanowskiego 60A)
 Konsulat Honorowy Austrii w Gdańsku (ul. Stagiewna 5/2)
 Konsulat Honorowy Ludowej Republiki Bangladeszu w Gdańsku (ul. Grunwaldzka 186)
 Konsulat Honorowy Republiki Bułgarii w Gdańsku (ul. Ołowiana 3A)
 Konsulat Honorowy Republiki Chile w Gdańsku (ul. Obrońców Westerplatte 14, 81-519 Gdynia)
 Konsulat Honorowy Republiki Estonii w Gdańsku (ul. Strzelecka 7)
 Konsulat Honorowy Federalnej Demokratycznej Republiki Etiopii w Gdańsku (ul. Jaśkowa Dolina 17)
 Konsulat Honorowy Republiki Francuskiej w Gdańsku (ul. Wrocławska 82, 81-530 Gdynia)
 Konsulat Honorowy Królestwa Hiszpanii w Gdańsku (ul. Podleśna 27)
 Konsulat Honorowy Indonezji w Gdańsku (ul. Doki 1)
 Konsulat Honorowy Republiki Islandii w Gdańsku (ul. Słowackiego 30, 81-872 Sopot)
 Konsulat Honorowy Republiki Kazachstanu w Gdańsku (ul. Targ Rybny 11)
 Konsulat Honorowy Republiki Litewskiej w Gdańsku (ul. Heweliusza 11)
 Konsulat Honorowy Republiki Łotewskiej w Gdańsku (ul.3 Maja 19)
 Konsulat Honorowy Meksyku w Gdańsku (ul. Grunwaldzka 472d Olivia Six)
 Konsulat Honorowy Republiki Mołdawii (ul. Piwna 36-39)
 Konsulat Honorowy Królestwa Niderlandów w Gdańsku (ul. Wały Piastowskie 1)
 Konsulat Honorowy Republiki Peru w Gdańsku (ul. Długi Targ 11/12)
 Konsulat Honorowy Republiki Seszeli w Gdańsku (ul. Na Wzgórzu 36)
 Konsulat Honorowy Sri Lanki w Gdańsku (ul. Chmielna 26)
 Konsulat Honorowy Królestwa Szwecji w Gdańsku (ul. Bielańska 5)
 Konsulat Generalny Turcji w Gdańsku (ul. Podwale Staromiejskie 104/1)
 Konsulat Honorowy Wielkiej Brytanii w Gdańsku (ul. Opacka 16)
 Konsulat Honorowy Wschodniej Republiki Urugwaju w Gdańsku (ul. Kubacza 7)
 Podział administracyjny
 Gdańsk, decyzją Rady Miasta, podzielony jest na 35 jednostki pomocnicze zwane dzielnicami. Mieszkańcy dzielnic mają prawo tworzyć samorząd lokalny – rady dzielnic. W Gdańsku każda dzielnica posiada swoją radę.
 Współpraca międzynarodowa
 Miasta partnerskie:
 Miasta współpracujące z Gdańskiem
 Gdańsk jest członkiem założycielem Związku Miast Bałtyckich, a także siedzibą Sekretariatu tej organizacji od początku jej istnienia, czyli od 1991.
 Po rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 roku miasto zerwało współpracę z rosyjskimi Petersburgiem i Kaliningradem.
 Honorowi obywatele miasta
 Tytuł Honorowego Obywatela Gdańska nadają władze miasta (najczęściej Rada Miasta) osobom, które szczególne dla niego się zasłużyły, niezależnie od miejsca ich zamieszkania.
 Zobacz też
 Encyklopedia Gdańska
 Nova Dantzig, Nowy Gdańsk
 (764) Gedania
 Uwagi
 Przypisy
 Bibliografia
 Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, , s. 79, 90, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96 i 97
 Linki zewnętrzne
 Miasta w województwie pomorskim
 Miasta wojewódzkie
 Miasta na prawach powiatu
 Miasta królewskie I Rzeczypospolitej
 Hasła kanonu polskiej Wikipedii
 Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku
 Ośrodki luteranizmu w I Rzeczypospolitej
 Terytorium miasta Gdańska (I Rzeczpospolita)


type: caselaw

jurisdiction: US

text:
 292 Md. 498 (1982)
 438 A.2d 1348
 MICHAEL P. DE BLEECKER
 v.
 MONTGOMERY COUNTY, MARYLAND ET AL.
 [No. 51, September Term, 1981.]
 Court of Appeals of Maryland.
 Decided January 8, 1982.
 The cause was argued before MURPHY, C.J., and SMITH,[*] DIGGES, ELDRIDGE, COLE, DAVIDSON and RODOWSKY, JJ.
 *500 D. Leah Meltzer, with whom was Gary Howard Simpson on the brief, for appellant.
 Amicus curiae brief of The Maryland Lawyers Council filed. Christopher Brown and Michael Millemann on the brief.
 Amicus curiae brief of State of Maryland filed. Stephen H. Sachs, Attorney General, and Diana G. Motz, Assistant Attorney General, and Robert A. Zarnoch, Assistant Attorney General, on the brief.
 Hugh E. Donovan, with whom were Donovan & Nash on the brief, for appellees Montgomery County, Blake and Sander and by Craig S. Rice, with whom were McInerney, Layne & Rice on the brief, for appellees Montgomery County Board of Education and Norma C. Day.
 MURPHY, C.J., delivered the opinion of the Court.
 The principal issue in this case is whether the trial court, in granting directed verdict motions against Rev. Michael P. De Bleecker, properly concluded as a matter of law that he had not been discharged from his public employment as a teacher in Montgomery County in violation of his constitutionally protected right of free speech under the first amendment to the United States Constitution.
 I
 De Bleecker filed a four-count declaration in the Circuit Court for Montgomery County, alleging a conspiracy to deprive and a deprivation of his civil rights under 42 U.S.C. §§ 1983 and 1985.[1] Joined as defendants were Montgomery *501 County, Maryland (the County), the County Board of Education (the Board), Gary Blake, Director of the Montgomery County Detention Center (the Center), Norma Day, Director of Adult Education of the County public school system, and Larry Sander, Director of the County Board of Corrections. The declaration alleged that De Bleecker, an ordained Roman Catholic diocesan priest, was a nontenured temporary teacher employed by the Board for the sole purpose of teaching inmates at the Detention Center; that on July 22, 1977, there was an altercation between inmates at the Center, which was quelled by the use of unnecessary force by a Center guard; that De Bleecker made statements to the inmates and filed a written report with Center authorities, indicating his disagreement with the violent action taken by the guard; and that as a result of his verbal statements and written report, he was discharged from his teaching position at the Center. De Bleecker alleged in the declaration that in terminating his public employment each of the defendants had violated his constitutional right to free speech, that the natural defendants had conspired among themselves to deprive him of his civil rights, and that he was denied his right to an administrative hearing to determine the reason for his discharge. De Bleecker sought compensatory and punitive damages. The defendants filed general issue pleas, together with pleas of justification.
 *502 At the trial, De Bleecker testified on his own behalf; he also introduced the depositions of Blake, Day and Sander as part of his case. The evidence so adduced by De Bleecker showed that on July 22, 1977, there was a fight between inmates at the Center, following which De Bleecker and several guards, none of whom had witnessed the fight, found Antonio Thomas lying on the floor in another inmate's cell. De Bleecker testified that he helped Thomas to his feet and was walking with him towards the dormitory when a correctional officer, Sergeant Barricklow, grabbed Thomas and accused him of fighting. According to De Bleecker's testimony, Barricklow, assisted by two other guards, forced Thomas into another cell; that while he (De Bleecker) could not see into the cell, he heard sounds of a struggle; that the guards refused to permit him to enter the cell; and that when Thomas later emerged from the cell, his head was swollen and bloody. De Bleecker said that thereafter he returned to the classroom where some inmates were discussing the incident. De Bleecker admitted expressing to the inmates his disapproval of Sergeant Barricklow's violent conduct and he acknowledged advising them to tell the truth about the incident and not to be afraid. He also told Blake, according to Blake's deposition that he had discussed with the inmates "that the officers were violent and brutal, and something should be done."
 De Bleecker submitted a written report to Center officials later that day in which he recounted his observations of the incident and set forth his disapproval of Barricklow's actions. In his report, De Bleecker stated that "as an educator I have to disagree with this violent procedure, since everything seemed to be under control and violence only generates violence." De Bleecker's written report stated that Thomas had "fought back which seems to be psychologically understandable because the man hadn't done anything wrong." The report concluded:
 "[T]hey had tied Thomas down on his bed but he seemed to be semi-unconscious. Sgt. Barricklow seemed all of a sudden scared and asked Thomas if *503 he would get him some pills. Then he brought him out to bring him to the nurse and asked me if I had seen anything. I understood that he wanted to ask me if I had seen him hurting Thomas badly. I said `no' because I did not see him doing it, but I reiterate my statement, that they grabbed the wrong one and that Thomas had been unnecessarily irritated."
 De Bleecker testified that three days after he filed his written report, Blake, the Director of the Center, informed him that he was investigating the incident and that De Bleecker was to take the day off because the guards would not permit him inside the Center. Shortly thereafter, Blake wrote to the Board, stating that De Bleecker had acted in an irresponsible and emotional manner and that his report "consists of supposition and false accusations which cannot be substantiated." In his letter, Blake stated that his investigation revealed that Sergeant Barricklow had acted properly; that De Bleecker's discussion with the inmates of the sergeant's violence was a "serious security violation which could result in further incidents and could jeopardize the effectiveness of Sgt. Barricklow"; and that
 "[i]nmates are quick to spread gossip and some will attempt to place the security and administration of the Detention Center in a compromising position by spreading rumors. Mr. De Bleecker was considered a staff member therefore, what he says has validity in the inmate population."
 Blake advised the Board that De Bleecker's services were no longer desired or permitted at the Center. He said in his letter that De Bleecker's report accusing Sergeant Barricklow of violence had been "proven incorrect" and had created "an irreconcilable gap between himself and the correctional staff." The continuance of De Bleecker's employment, Blake said in his letter, would jeopardize the educational program at the Center.
 The evidence revealed that Blake had discussed his findings with both Day and Sander, each of whom agreed *504 with Blake's decision to terminate De Bleecker's employment. De Bleecker was later advised by letter signed by Day that the Board had reviewed the information provided by the Center and as a result found it necessary to terminate his employment as a teacher at the institution.
 At the close of De Bleecker's evidence, the trial judge granted the directed verdict motions of all the defendants on all counts. He ruled that "as a pure matter of contract law and employer/employee law [De Bleecker] was not entitled to a pre-termination hearing." He observed that "[t]here was no contention made that he was under a specific term of employment," it being conceded that De Bleecker was a temporary, at-will employee. The court also found that because of the difficulty in maintaining order and the need for a high level of discipline in a penal facility, De Bleecker's verbal remarks to the inmates concerning the guard's actions were not constitutionally protected. The trial judge said that De Bleecker's "subsequent discharge grounded upon that conduct is not a violation of any constitutional right." He explained:
 "What [De Bleecker] put into that report to Gary Blake was, in my judgment from the evidence thus far, fully protected.
 "... It is my judgment at this stage of the case that if the evidence indicated the decision was made to bar him from access to the Detention Center solely upon that report, the case would probably have to proceed forward. But the evidence is just as strong that that was not the sole reason for his being barred from the Detention Center....
 * * *
 "If one considers that Blake and Sander took into consideration the written report as well as the oral conduct in making their decision to terminate or bar his entrance, which would have had the effect to terminate, then perhaps one, under the cases, has to look at the protected conduct and determine *505 whether that was considered by the employer as well. If in fact it was, the protected conduct that was a significant reason for the dismissal, then again perhaps the case would have to go on and be a question for the jury.
 "But again, as a matter of law, it is clear from the evidence that he would have been discharged for his unprotected conduct [comments to the inmates] even in the absence of the report."
 De Bleecker appealed to the Court of Special Appeals, which affirmed the judgment. De Bleecker v. Montgomery County, 48 Md. App. 455, 427 A.2d 1075 (1981). That court held that a temporary at-will employee who is terminated according to the terms of his contract does not have a constitutionally protected interest in the continuation of his employment. It further concluded that "De Bleecker was not entitled to a pre-termination hearing, and the Board's action in terminating De Bleecker's employment did not violate any of his constitutional rights." 48 Md. App. at 464-65. In a footnote to that comment, the court noted: "Even if his speech were protected, his job was not." Id. at 465 fn. 5.
 The intermediate appellate court relied on Parker v. Board of Education of Prince George's County, Md., 237 F. Supp. 222 (D.C. Md.), aff'd, 348 F.2d 464 (4th Cir.1965), cert. denied, 382 U.S. 1030, 86 S. Ct. 653, 15 L. Ed. 2d 543 (1966). That case involved a probationary public school teacher who sued the County Board of Education, alleging a denial of due process when his position was terminated without a hearing. Parker claimed that he was discharged in violation of the first amendment for using Aldous Huxley's Brave New World in his classroom instruction. The trial court granted the defendant's motion for summary judgment, stating:
 "Even if such allegations [denial of plaintiff's freedom of speech] were present, they would afford no ground for the relief sought in this case. The right of free speech or expression, like other First Amendment guarantees, is not absolute. Where the abridgement of the abstract right of free speech *506 results from government action taken for the protection of other substantial public rights, no constitutional deprivation will be found to exist.... No unconstitutionality results where the right of free speech is reasonably curtailed as a prerequisite to continued government employment...." Id. at 229 (citations omitted).
 The Fourth Circuit, in affirming the District Court, did not reach Parker's constitutional claim but relied solely on the terms of his provisional employment contract.
 We granted certiorari to consider De Bleecker's argument that as a public employee he could not, on the record in this case, be terminated for exercising his free speech rights, especially absent a due process hearing regarding the reason for his discharge.
 II
 The common law rule, applicable in Maryland, is that an employment contract of indefinite duration, i.e., at will, can be legally terminated at the pleasure of either party at any time. Adler v. American Standard Corp., 291 Md. 31, 432 A.2d 464 (1981). The rule is inapplicable, however, if the decision to terminate the public employment was made because of the employee's exercise of constitutionally protected first amendment rights. Perry v. Sinderman, 408 U.S. 593, 92 S. Ct. 2694, 33 L. Ed. 2d 570 (1972); DiGrazia v. County Exec. for Mont. Co., 288 Md. 437, 418 A.2d 1191 (1980). Thus, while it was within the power of the defendants to remove De Bleecker from his position, their decision to discharge him "would not have been lawful if it was made because of [De Bleecker's] exercise of constitutionally protected first amendment rights." DiGrazia, 288 Md. at 447, citing Perry. The threshold issue is whether De Bleecker's verbal or written statements, or both, were constitutionally protected.
 DiGrazia dealt with the interpretation of a Maryland statute known as the Law Enforcement Officer's Bill of Rights *507 and a section thereof which prohibited the discharge of a police officer for exercising his right of free speech. DiGrazia, an at-will official of a county police department, was discharged for allegedly making public derogatory statements about the department's performance. He claimed that his constitutional right of free speech had been transgressed as a result of his termination. We reversed a summary judgment entered against DiGrazia, stating:
 "Whether DiGrazia was removed from his position as a punitive measure for exercising his right of free speech  a right expressly protected by § 733  is a mixed question of law and fact, not appropriate for resolution on summary judgment. Indeed, DiGrazia does not even admit making the statements attributed to him, and Gilchrist [the employing authority] concedes that had DiGrazia not made the statements he might not have removed him." Id. at 452.
 In deciding DiGrazia, we relied on guidelines established by the Supreme Court in Mt. Healthy City Board of Ed. v. Doyle, 429 U.S. 274, 97 S. Ct. 568, 50 L. Ed. 2d 471 (1977), and in Pickering v. Board of Education, 391 U.S. 563, 88 S. Ct. 1731, 20 L. Ed. 2d 811 (1968). These same guidelines are applicable to the present case.[2]
 In Pickering, the Supreme Court established a balancing test for determining when a public employee's speech is protected by the first amendment. In that case, a public school teacher was dismissed for a letter he had written to a newspaper criticizing the local Board of Education. To resolve the constitutional claim, the Court weighed the interest of the teacher, as a citizen, in commenting on matters of public concern, against the State's interest, as an employer, in providing efficient public service. Although the Court rejected the argument that public employers may *508 condition employment on relinquishment of first amendment rights, it noted that
 "the State has interests as an employer in regulating the speech of its employees that differ significantly from those it possesses in connection with regulation of the speech of the citizenry in general." 391 U.S. at 568.
 The determination of whether the employee's speech was constitutionally protected depended, the Court said, on both the nature of the speech and the nature of the employment relationship. In considering the former, the Court viewed such factors as whether the speech related to a matter of public concern, and whether it was accurate or false and defamatory. In considering the latter element, the Court said that an appraisal is necessary with respect to the impact of the speech on the employment relationship and on the efficiency of the public service. The relevant factors to examine include whether the speech was directed at someone with whom the speaker had a close working relationship for which it could persuasively be claimed that personal loyalty and confidence are necessary to its proper functioning, and whether the speech migh disrupt discipline or harmony among co-workers. The Court decided in Pickering that the interests of the school board in limiting the teacher's speech were not significantly greater than the interest in suppressing a similar communication by a member of the general public. It concluded that because the Board did not prove knowing falsity or reckless disregard for the truth within the meaning of New York Times Co. v. Sullivan, 376 U.S. 254, 84 S. Ct. 710, 11 L. Ed. 2d 686 (1964), Pickering's dismissal was a violation of his right to freedom of speech. Although under the facts of the case, the teacher's first amendment rights were considered no different than those of the general public, id. at 573, Pickering permits imposing different standards where the statement directly affects the ability of an employee to carry out his duties. Id. at 569.
 In Mt. Healthy City Board of Ed. v. Doyle, supra, the Supreme Court set out the test for determining whether a *509 public employee had been properly discharged from his position notwithstanding the fact that his speech was constitutionally protected. There, a school teacher was not rehired, at least in substantial part, because he had informed a radio station that the school board had circulated a dress code for adoption by teachers. Under the test formulated by the Court, the employee has the burden to show that the protected conduct was a substantial or motivating factor in his removal. If this burden is discharged, then the burden shifts to the employer to prove by a preponderance of the evidence that it would not have continued the employment even absent the protected speech. The issue is to be resolved in favor of the employee only if the trier of fact finds that he would have been reemployed but for the protected conduct. The Court observed:
 "The constitutional principle at stake is sufficiently vindicated if such an employee is placed in no worse a position than if he had not engaged in the conduct. A borderline or marginal candidate should not have the employment question resolved against him because of constitutionally protected conduct. But that same candidate ought not to be able, by engaging in such conduct, to prevent his employer from assessing his performance record and reaching a decision not to rehire on the basis of that record, simply because the protected conduct makes the employer more certain of the correctness of its decision." 429 U.S. at 285-86.
 III
 Assuming without deciding that the trial judge was correct in concluding under the Pickering balancing test that De Bleecker's oral statements to the inmates, even if true, were not constitutionally protected speech but that his written report made in the chain of command was protected, *510 we think he nevertheless erred in holding as a matter of law that De Bleecker "would have been discharged for his unprotected conduct even in the absence of the report." Under Mt. Healthy, De Bleecker had the burden of adducing evidence to establish that his constitutionally protected written report was a substantial or motivating factor in the decision to terminate his employment. There was evidence showing that Blake's letter to the Board twice mentioned the report as a justification for his determination that De Bleecker's services "are no longer desired or permitted at the Detention Center." This evidence is in conflict with testimony in Blake's deposition wherein he, in effect, denied using the report as a basis for barring De Bleecker from the Center. The trial judge acknowledged that if the decision to terminate was based solely on the written report, a directed verdict would be improper, but he said the evidence "is just as strong that that was not the sole reason for his being barred from the Detention Center." However, in view of the evidentiary conflict, it is plain that the trial judge could not properly resolve issues of fact on a directed verdict motion; consequently, he could not, as a matter of law, conclude that De Bleecker would have been fired solely for his oral comments to the inmates absent consideration of the protected conduct. The directed verdict standard applied in Maryland requires that we consider the evidence in a light most favorable to the nonmoving party and interpret every reasonable inference in its favor. Impala Platinum v. Impala Sales, 283 Md. 296, 389 A.2d 887 (1978). Indeed, "[i]f there is any legally relevant and competent evidence, however slight, from which a rational mind could infer a fact in issue, then a trial court would be invading the province of the jury by declaring a directed verdict." Id. at 328. We think the question was one for the jury in the circumstances of this case.
 On retrial, the question whether De Bleecker's oral comments were constitutionally protected will again arise. Manifestly, that determination must be made in view of the competing considerations involved between the interests of citizens in commenting upon matters of public concern and *511 the legitimate governmental interest in order and security essential in the management of a penal facility. See Procunier v. Martinez, 416 U.S. 396, 413-14, 94 S. Ct. 1800, 40 L. Ed. 2d 224 (1974). It is, of course, appropriate that the Pickering balancing test be struck in the context of the special factual tableau of a prison facility. See Choudhry v. Jenkins, 559 F.2d 1085, 1089 (7th Cir.1977), cert. denied, 434 U.S. 997. The ultimate determination of whether speech is constitutionally protected under Pickering is a question of law for the court, although in striking the balance there may be factual matters appropriate for determination by a jury. See Givhan v. Western Line Consol. School Dist., 439 U.S. 410, 99 S. Ct. 693, 58 L. Ed. 2d 619 (1979); Williams v. Board of Regents of University System, 629 F.2d 993, 1003 (5th Cir.1980); Schneider v. City of Atlanta, 628 F.2d 915 (5th Cir.1980), and particularly n. 4 at 919.
 Liability, if any, of the County, the Board and the natural defendants in actions arising under 42 U.S.C. §§ 1983 and 1985 is governed by the following principles. Municipalities and other local governmental units are considered "persons" within the contemplation of § 1983, Monell v. New York City Dept. of Social Services, 436 U.S. 658, 690, 98 S. Ct. 2018, 56 L. Ed. 2d 611 (1978), and may be sued under the statute for
 "monetary, declaratory, or injunctive relief where .. . the action that is alleged to be unconstitutional implements or executes a policy statement, ordinance, regulation, or decision officially adopted and promulgated by that body's officers. Moreover, although the touchstone of the § 1983 action against a government body is an allegation that official policy is responsible for a deprivation of rights protected by the Constitution, local governments, like every other § 1983 `person,' by the very terms of the statute, may be sued for constitutional deprivations visited pursuant to governmental *512 `custom' even though such a custom has not received formal approval through the body's official decisionmaking channels. As Mr. Justice Harlan, writing for the Court, said in Adickes v. S.H. Kress & Co., 398 U.S. 144, 167-168 (1970): `Congress included customs and usages [in § 1983] because of the persistent and widespread discriminatory practices of state officials.... Although not authorized by written law, such practices of state officials could well be so permanent and well settled as to constitute a "custom or usage" with the force of law.'" Id. at 690-91.[3]
 Blake, Day and Sander are also potentially subject to § 1983 liability, Procunier v. Navarette, 434 U.S. 555, 98 S. Ct. 855, 55 L. Ed. 2d 24 (1978), but may assert good faith as a complete defense to the action. This qualified immunity will not be available to them if
 "the constitutional right allegedly infringed by them was clearly established at the time of their challenged conduct, if they knew or should have known of that right, and if they knew or should have known that their conduct violated the constitutional norm."
 Procunier at 562. See also Wood v. Strickland, 420 U.S. 308, 95 S. Ct. 992, 43 L. Ed. 2d 214 (1975).
 Their immunity will also be stripped if they are shown to have acted with "`malicious intent[]' to deprive [De Bleecker] of a constitutional right or to cause him `other injury.'" Procunier at 566. The County and its agencies may not, however, assert the good faith of its officials as a *513 defense. Owen v. City of Independence, 445 U.S. 622, 100 S. Ct. 1398, 63 L. Ed. 2d 673 (1980).[4]
 Judgment reversed; case remanded for a new trial; costs to be paid by the appellees.
 NOTES
 [*] Reporter's Note: Digges, J., participated in the hearing of the case, in the conference in regard to its decision and in the adoption of the opinion, but he had retired from the Court prior to the filing of the opinion.
 [1] 42 U.S.C. § 1983 provides:
 "Every person who, under color of any statute, ordinance, regulation, custom, or usage, of any State or Territory, subjects, or causes to be subjected, any citizen of the United States or other person within the jurisdiction thereof to the deprivation of any rights, privileges, or immunities secured by the Constitution and laws, shall be liable to the party injured in an action at law, suit in equity, or other proper proceeding for redress."
 42 U.S.C. § 1985 provides in pertinent part:
 "If two or more persons in any State or Territory conspire ... for the purpose of depriving, either directly or indirectly, any person or class of persons of the equal protection of the laws, or of equal privileges and immunities under the laws; or for the purpose of preventing or hindering the constituted authorities of any State or Territory from giving or securing to all persons within such State or Territory the equal protection of the laws .. .; in any case of conspiracy set forth in this section, if one or more persons engaged therein do, or cause to be done, any act in furtherance of the object of such conspiracy, whereby another is injured in his person or property, or deprived of having and exercising any right or privilege of a citizen of the United States, the party so injured or deprived may have an action for the recovery of damages, occasioned by such injury or deprivation, against any one or more of the conspirators."
 [2] While we recognize that Parker v. Board of Education of Prince George's County, Md., supra, has not been expressly overruled, the great weight of authority is aligned against its holding. See Perry, supra.
 [3] However, a municipality may not be sued for punitive damages. Newport v. Facts Concerts, Inc., 453 U.S. 247, 101 S. Ct. 2748, 69 L. Ed. 2d 616 (1981).
 [4] Unlike municipalities, the State and its agencies are immune from suit under § 1983, unless the immunity is waived. Quern v. Jordan, 440 U.S. 332, 99 S. Ct. 1139, 59 L. Ed. 2d 358 (1979); Highfield Water Co. v. Public Service Com'n, 488 F. Supp. 1176 (D. Md. 1980).
 Since De Bleecker sued only for monetary damages, we need not decide whether he was entitled under Board of Regents v. Roth, 408 U.S. 564, 573, 92 S. Ct. 2701, 33 L. Ed. 2d 548 (1972), and Codd v. Velger, 429 U.S. 624, 97 S. Ct. 882, 51 L. Ed. 2d 92 (1977), to an opportunity to refute the charges against him and thus "clear his name" at an administrative hearing. De Bleecker does not deny that he made the oral remarks to the inmates and for that reason an administrative hearing, in the present posture of this case, would indeed be futile. See K. Davis, 2 Administrative Law, § 11.6 at 368 (1979).