text:
ECLI:NL:PHR:2019:774 Parket bij de Hoge Raad, 18/02065, 14-6-2019, Civiel recht :: Jure.nl
 Uitspraak ECLI:NL:PHR:2019:774
 Parket bij de Hoge Raad, 18/02065
 Datum uitspraak: 14-6-2019
 Datum publicatie: 12-7-2019
 18/02065
 JERF 2019/321
 Art. 81 lid 1 RO. Erfrecht. Procesrecht. Afwikkeling nalatenschap. Beneficiaire aanvaarding. Grenzen van de rechtsstrijd na cassatie en verwijzing. Vervolg op HR 19 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2738.
 ECLI:NL:PHR:2019:774
 Arrest Hoge Raad: ECLI:NL:HR:2019:1442, Gevolgd
 Nummer 18/02065
 Zitting 14 juni 2019
 [de Executeur]
 1. [de Vereffenaar]
 3. [de Zoon]
 Eiseres in cassatie wordt hierna verkort aangeduid als de Executeur. Verweerder in cassatie sub 1 wordt verkort aangeduid als de Vereffenaar en verweerders in cassatie sub 2 en 3 gezamenlijk als de Erven. De Erven worden afzonderlijk aangemerkt als de Dochter (verweerster in cassatie sub 2) en de Zoon (verweerder in cassatie sub 3).
 (i) [de Vrouw] (hierna: de Vrouw) heeft bijna 30 jaar een affectieve relatie gehad met de op 5 oktober 2003 overleden [de Erflater] (hierna: de Erflater).
 (ii) Op 1 juli 1981 hebben partijen bij een notaris een ‘(Kans)overeenkomst met betrekking tot niet-registergoederen’ vastgelegd. Artikel 3 daarvan bepaalt:
 ‘Wederzijdse verzorgingsverplichting.
 De in deze overeenkomst gemaakte bedingen berusten mede op de voor elk der partijen aanwezige dringende verplichting van moraal en fatsoen, over en weer, om naar de mate van het mogelijke te zorgen voor het onderhoud van de langstlevende hunner, welke natuurlijke verbintenis bij deze wordt omgezet in een civiele verbintenis.’
 (iii) Op 5 april 2001 hebben de Erflater en de Vrouw een appartement in Rotterdam in eigendom verkregen, ieder voor de onverdeelde helft, voor een bedrag van € 316.738,59 (fl. 698.000,—). Bij notariële akte van die datum zijn de Erflater en de Vrouw onder andere als volgt overeengekomen:
 ‘1a Tussen de deelgenoten geldt dat ieder van hen niet afzonderlijk over het de betreffende partij toebehorende aandeel in het registergoed kan beschikken.
 b Wanneer
 – een partij de woning metterwoon wil verlaten; of
 – een partij (het aandeel in) het registergoed aan een derde wil overdragen;
 moet die partij de andere partij van bedoeld voornemen bij aangetekende brief in kennis stellen.’
 (iv) In aanvulling op deze regeling zijn de Erflater en de Vrouw bij notariële akte van 22 april 2002 overeengekomen dat onder het begrip ‘metterwoon verlaten’ niet wordt begrepen opname in een bejaardenverzorgingstehuis of verpleeginrichting dan wel een soortgelijke instelling en dat in geval van opname als hiervoor bedoeld de kosten verbonden aan de eigendom en bewoning van het registergoed voor de rekening van partijen zijn en door hen moeten worden betaald en gedragen in dezelfde verhouding als waarin zij in deze kosten vóór de opname voorzagen.
 (v) Bij testament van 22 april 2002 heeft de Erflater over zijn nalatenschap beschikt. Daarin zijn de Erven (ieder voor de helft) door de Erflater benoemd tot zijn enige en algehele erfgenamen, onder de last om een tweetal legaten uit te keren aan de Vrouw. Eén van de legaten houdt in dat de Vrouw recht heeft op een jaarlijks uit te keren lijfrentetermijn voor het bedrag van € 15.000,—.
 (vi) Bij beschikking van de rechtbank van 8 november 2002 is de Erflater onder curatele gesteld met benoeming van de Zoon tot curator.
 (vii) Bij beschikking van de rechtbank van 20 april 2009 is de Vereffenaar benoemd tot vereffenaar van de nalatenschap van de Erflater.
 (viii) Bij beschikking van de rechtbank van 17 november 2010 is de Executeur aangesteld als bewindvoerder van de Vrouw. Vanwege het overlijden van de Vrouw op 27 mei 2014, treedt de Executeur thans op in haar hoedanigheid van executeur in de nalatenschap van de Vrouw.
 In eerste aanleg heeft de Vrouw in conventie gevorderd de Erven te veroordelen tot betaling van een bedrag € 41.169,01 uit hoofde van achterstallige bijdragen in de kosten van de huishouding, alsmede tot betaling van de na 10 augustus 2004 reeds vervallen en nog te vervallen termijnen van het legaat. In reconventie hebben de Erven diverse vorderingen ingesteld.
 Bij eindvonnis van 22 oktober 2008 heeft de rechtbank Rotterdam de vorderingen in conventie gedeeltelijk toegewezen en die in reconventie afgewezen.
 In hoger beroep is de procedure, nadat die bij tussenarrest van 26 januari 2010 was geschorst, voortgezet met de Erven en de Vereffenaar als appellanten. Behalve tot vernietiging van de door de rechtbank gewezen vonnissen in conventie en in reconventie, strekten de vorderingen van de Erven en de Vereffenaar – voor zover thans nog van belang – tot:
 A) een verklaring voor recht dat de nalatenschap van Erflater als gevolg van de beneficiaire aanvaarding daarvan door zijn erfgenamen, dient te worden afgewikkeld met inachtneming van Titel 6, afdeling 3 van Boek 4 Burgerlijk Wetboek en tot met een dwangsom te versterken veroordeling van de Vrouw om de boedel van de nalatenschap binnen veertien dagen na de betekening van het in deze zaak gewezen arrest te brengen in de staat van voor het vonnis van 22 oktober 2008,
 D) een verklaring voor recht dat de relatie tussen erflater en de vrouw op 8 september 2002 is geëindigd en/of hij de woning metterwoon heeft verlaten en tot veroordeling van de Vrouw om alle geëxecuteerde lijfrente aan de boedel te betalen, subsidiair de lijfrentes te beperken tot de periode van het overlijden van de Erflater tot en met 2007, de einddatum van de bewoning door de Vrouw en de erfenis af te wikkelen op basis van art. 4:202 jo. 4:223 BW;
 F) tot veroordeling van de Vrouw in de kosten van beide instanties.
 Bij eindarrest van 27 november 2012 heeft het gerechtshof ’s-Gravenhage de bestreden vonnissen bekrachtigd en het meer of anders gevorderde afgewezen, met veroordeling van de Erven en de Vereffenaar in de proceskosten.
 Bij arrest van 19 september 2014, zaaknummer 13/01482, ECLI:NL:HR:2014:2738, heeft uw Raad het arrest van het gerechtshof ’s-Gravenhage vernietigd en de zaak verwezen naar het gerechtshof Amsterdam.
 Bij arrest van 13 februari 2018 heeft het gerechtshof Amsterdam het vonnis waarvan beroep bekrachtigd en aangevuld met een verklaring voor recht dat de nalatenschap van wijlen de Erflater als gevolg van de beneficiaire aanvaarding daarvan dient te worden afgewikkeld met inachtneming van de bepalingen van Titel 6, afdeling 3 van Boek 4 Burgerlijk Wetboek en met een veroordeling van de Executeur om de boedel van erflater binnen 14 dagen na betekening van het arrest te brengen in de staat van vóór het vonnis van 22 oktober 2008 op straffe van verbeurte van een dwangsom. De proceskosten van het hoger beroep heeft het hof gecompenseerd. De overwegingen die het hof tot deze beslissingen hebben geleid, kunnen als volgt worden samengevat:
 a. De vraag die beantwoord moet worden is of de Erven de nalatenschap van de Erflater beneficiair dan wel zuiver hebben aanvaard (onder 4.2).
 b. De Vereffenaar en de Erven hebben zich beroepen op hun verklaring in een akte beneficiaire aanvaarding van 4 februari 2005 (onder 4.3).
 c. Het hof verwerpt de stelling van de Executeur dat de Erven in de procedure na verwijzing geen belang hebben bij vordering A en dat deze vordering de Erven niet toekomt, omdat deze door de Vereffenaar is ingesteld. De Erven zijn in de hoofdzaak naast de Vereffenaar zelfstandige procespartijen. Hetzelfde lot treft het standpunt van de Executeur dat de Erven geen belang hebben bij vordering A omdat het hoger beroep geen betrekking heeft op de conventie in eerste aanleg en de conventie afgedaan is. Een bevestigend antwoord op de vraag of er beneficiair is aanvaard zal tot gevolg hebben dat ook ten aanzien van de schulden van de Erven aan de Executeur die voortvloeien uit de veroordelingen in eerste aanleg in conventie, de bepalingen van toepassing zijn die gelden voor de afwikkeling van een beneficiair aanvaarde nalatenschap, hetgeen procedureel en materieel gevolgen kan hebben voor de Erven (onder 4.4).
 d. Vaststaat dat de Erven krachtens een beschikking van de kantonrechter te Rotterdam uiteindelijk tot 17 februari 2005 de tijd hebben gekregen om een keuze te maken de nalatenschap van de Erflater te aanvaarden of te verwerpen. Vast staat ook dat de Erven een – in een akte beneficiaire aanvaarding van 4 februari 2005 neergelegde – verklaring hebben afgelegd dat zij de nalatenschap niet anders aanvaarden dan onder het voorrecht van boedelbeschrijving, welke verklaring op 15 februari 2005 in het boedelregister is ingeschreven. Daarmee hebben de Erven een keuze gemaakt voor beneficiaire aanvaarding van de nalatenschap (onder 4.7).
 e. De stelplicht en bewijslast van de stelling van de Executeur dat de Erven reeds voordien de nalatenschap feitelijk zuiver hebben aanvaard, rust op de Executeur. De Executeur verwijst naar nagenoeg geheel nieuwe feiten/stellingen, ten opzichte van de eerder door de Vrouw/Executeur ingenomen standpunten. Gelet op de grenzen van de rechtsstrijd na verwijzing zal het hof slechts ingaan op de stellingen, die reeds voor verwijzing van de procedure zijn aangevoerd. In dat verband heeft de Vrouw/Executeur zich in de memorie van antwoord beroepen op een brief van de Vereffenaar van 24 oktober 2011 aan de rechtbank Rotterdam alsmede een vergelijkbare brief aan het hof van 11 oktober 2011, waaruit volgens de Executeur valt af te leiden dat de Erven de beschikking hebben gehad over het nalatenschapsvermogen (onder 4.8).
 f. De Erven en de Vereffenaar hebben in dit verband aangevoerd dat deze argumenten door de Vrouw zijn aangevoerd in de procedure waarbij door de Vrouw/Executeur is verzocht de Vereffenaar te ontslaan en door de rechtbank Rotterdam zijn verworpen bij beschikking van 20 maart 2012. De Erven waren belanghebbende in die procedure. De Vrouw heeft in die procedure aan haar verzoek om de Vereffenaar te ontslaan ten grondslag gelegd dat sprake was van nieuwe feiten, zodat de juridische grondslag voor vereffening van de nalatenschap – te weten aanvaarding door de Erven van de nalatenschap onder het voorrecht van boedelbeschrijving – is komen te vervallen. De rechtbank heeft het verzoek tot ontslag van de Vereffenaar afgewezen en daartoe onder meer overwogen dat geen sprake was van nieuwe feiten en dat er ook geen nieuwe feiten zijn aangedragen die tot de conclusie dienen te leiden dat de Erven de nalatenschap zuiver hebben aanvaard (onder 4.9).
 g. Het hof stelt vast dat de beschikking van de rechtbank Rotterdam van 20 maart 2012 tussen dezelfde partijen is gewezen als de partijen in de onderhavige procedure. In beide procedures gaat het om de vraag of de beneficiaire aanvaarding door de Erven is vervallen, althans rechtens geen effect heeft of betekenis heeft gehad, omdat de Erven zich hebben gedragen als zuiver aanvaard hebbende erfgenamen. Het gaat om dezelfde rechtsbetrekking. Dit betekent dat de beschikking van de rechtbank Rotterdam van 20 maart 2012 tussen partijen bindende kracht heeft en de vraag naar de zuivere of beneficiaire aanvaarding niet opnieuw in deze procedure door de Executeur aan de orde gesteld kan worden. Het gezag van gewijsde van het oordeel van de rechtbank Rotterdam van 20 maart 2012 geldt onverkort. De conclusie is dan ook dat de Executeur tegenover het gemotiveerde verweer van de Erven en de Vereffenaar onvoldoende heeft aangevoerd ter onderbouwing van haar stelling dat de Erven de nalatenschap zuiver zouden hebben aanvaard (onder 4.10).
 h. Met betrekking tot het subsidiaire beroep van de Executeur op art. 4:202 lid 1 onder a BW geldt dat het hof ’s-Gravenhage in zijn arrest van 26 januari 2010 heeft geoordeeld dat geen van de uitzonderingen van art. 4:202 e.v. BW zich voordoet en dat de nalatenschap van Erflater conform de bepalingen van artikel 4:202 e.v. BW vereffend dient te worden. Dit arrest heeft in zoverre kracht van gewijsde gekregen en kan in de procedure na verwijzing niet meer aan de orde worden gesteld (onder 4.11-4.13). Ook overigens verwerpt het hof het subsidiaire verweer van de Executeur. De conclusie is dat de nalatenschap vereffend dient te worden op grond van de bepalingen van Titel 6, afdeling 3 van Boek 4 BW (onder 4.11-4.14).
 i. De Executeur heeft meer subsidiair als verweer gevoerd dat als sprake zou zijn van vereffening aan deze geen terugwerkende kracht kan toekomen, en dat als de vereffening al met terugwerkende kracht in werking zou zijn getreden, een juridische grondslag daarvoor ontbreekt. Het hof begrijpt de meer subsidiaire stelling van de Executeur zo dat zij hiermee verweer voert tegen de vordering van appellanten onder A, voor zover deze betrekking heeft op het brengen van de boedel in de staat van voor het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008. Nu het hof van oordeel is dat sprake is van een beneficiaire aanvaarding en de nalatenschap vereffend dient te worden, levert dat een juridische grondslag op voor het terugbrengen van de nalatenschap in de toestand van voor het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008. Blijkens het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 30 juli 2008 heeft de Vrouw op 28 juli 2004 conservatoir derdenbeslag gelegd onder [A] B.V., naar het hof begrijpt in verband met haar vordering op de Erven en hun vordering op [A] B.V. Stukken waaruit kan blijken dat dit conservatoir derdenbeslag is omgezet in een executoriaal derdenbeslag ontbreken. De stelling van de Executeur dat indien een vereffenaar niet besluit een executoriaal beslag op te heffen de schuldeiser zijn executie mag voortzetten, treft dan ook geen doel (onder 4.15-4.17).
 j. Naar aanleiding van het meer subsidiaire verweer van de Executeur dat zij haar vorderingen op de boedel heeft verrekend, oordeelt het hof dat een schuldeiser op grond van art. 4:223 BW in het geval van beneficiaire aanvaarding alleen bevoegd is zijn vordering op de goederen van de nalatenschap ten uitvoer te leggen in de in dat artikel genoemde gevallen. Hiervan is geen sprake. Het stond de Executeur dan ook niet vrij om te verrekenen, hetgeen haar overigens is meegedeeld bij brief van 24 december 2008 van mr. Wille. Evenmin is het onredelijk indien de Vrouw het betaalde uit hoofde van het legaat moet terugbetalen in verband met het loon van de Vereffenaar. Het standpunt van de Executeur wordt verworpen (4.18-4.20).
 k. De Erven hebben de nalatenschap beneficiair aanvaard, zodat vereffend dient te worden in overeenstemming met de bepalingen van Titel 6, afdeling 3 van Boek 4 BW, onder veroordeling van de Executeur de nalatenschap binnen 14 dagen na de betekening van het in deze zaak te wijzen arrest in de staat van voor het vonnis van 22 oktober 2008 te brengen. Grief 1 slaagt derhalve. Het hof wijst het onder A gevorderde toe, alsmede de gevorderde dwangsom (onder 4.21).
 l. Voor zover de Erven betogen dat de beneficiaire aanvaarding als zodanig tot vernietiging van de onderdelen 6.1 tot en met 6.4 van het dictum van het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008 dient te leiden, volgt het hof hen daarin niet. Deze beslissingen zijn door het hof ’s-Gravenhage beoordeeld en bekrachtigd en in cassatie niet dan wel niet succesvol bestreden. Het arrest van de Hoge Raad is dan ook niet van invloed op de rechtsoverwegingen 10 tot en met 19 van het arrest van het hof ’s-Gravenhage van 27 november 2012, vervatte oordelen. De beneficiaire aanvaarding heeft dan ook niet tot gevolg dat de Erven niet langer schuldenaar zijn wat betreft de in meergenoemde rechtsoverwegingen 6.1 en 6.2 van het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008 vastgestelde schulden van de nalatenschap (4.22-4.24).
 Bij procesinleiding van 14 mei 2018 – en daarmee tijdig – heeft de Executeur beroep in cassatie ingesteld tegen het arrest van 13 februari 2018 van het gerechtshof Amsterdam. De Vereffenaar is niet verschenen. De Erven hebben verweer gevoerd. De Executeur en de Erven hebben hun standpunten schriftelijk doen toelichten. De Executeur heeft gerepliceerd en de Erven gedupliceerd.
 Op 21 mei 2019 heb ik navraag laten doen naar de brief van 24 december 2008, waarnaar het gerechtshof Amsterdam in rechtsoverweging 4.18 van zijn arrest verwijst (vergelijk hiervoor onder 1.7 sub j). Van de zijde van de Executeur is op 24 mei 2019 geantwoord dat de brief van 24 december 2008 geen deel uitmaakt van het procesdossier.
 Het cassatiemiddel bestaat uit vier onderdelen die zich voornamelijk richten tegen het dictum van het arrest van het Gerechtshof Amsterdam. Dat dictum luidt:
 ‘bekrachtigt het vonnis waarvan beroep onder aanvulling als volgt en in zoverre rechtdoende;
 verklaart voor recht dat de nalatenschap van wijlen [de Erflater] , op 5 oktober 2003 te Rotterdam overleden, als gevolg van beneficiaire aanvaarding daarvan door zijn erfgenamen op 15 februari 2005, dient te worden afgewikkeld met inachtneming van de bepalingen van Titel 6, Afdeling 3 van Boek 4 Burgerlijk Wetboek;
 veroordeelt [de Executeur] in haar hoedanigheid van executeur in de nalatenschap van [de Vrouw] , om de boedel van de nalatenschap van [de Erflater] binnen 14 dagen na de betekening van dit arrest te brengen in de staat van voor het vonnis van 22 oktober 2008, op straffe van verbeurte van een dwangsom van € 1.000,— per dag met een maximum van € 50.000,—;
 wijst af het meer of anders gevorderde.’
 Volgens onderdeel A is het hof met de veroordeling om de boedel van de nalatenschap te brengen in de staat van vóór het vonnis van 22 oktober 2008, getreden buiten de grenzen van de rechtsstrijd. Volgens de klacht strekte de vordering noch vóór noch ná verwijzing tot veroordeling van de Executeur tot het brengen van de boedel in de staat van voor het vonnis van 22 oktober 2008. Vóór verwijzing niet omdat de Executeur toen nog geen partij was. Na verwijzing niet omdat, kort gezegd, de Erven hun vordering niet hebben gewijzigd en enkel tot toewijzing van hun vordering vóór verwijzing hebben geconcludeerd. Die vordering strekte tot veroordeling van de Vrouw. Over de betekenis van deze vordering in het licht van de omstandigheid dat de Vrouw inmiddels is overleden en de Executeur nu optreedt als partij is niet gedebatteerd en het hof heeft niet gemotiveerd waarom de vordering zoals destijds gericht tegen de Vrouw voor toewijzing tegen de Executeur in aanmerking kwam.
 De klacht kan geen doel treffen. Na het overlijden van de Vrouw is de procedure voortgezet door de Executeur als vertegenwoordiger van de erfgenamen (art. 4:145 lid 2 BW), die de rechtsopvolgers onder algemene titel van de Vrouw zijn (art. 4:182 BW). Oorspronkelijk tegen de Vrouw ingestelde vorderingen – voor zover na verwijzing nog aan de orde – waren in de voortgezette procedure daarom vanzelfsprekend aan de orde als vorderingen tegen de Executeur, zonder dat daarvoor nodig was dat de Erven hun vorderingen wijzigden. Mijns inziens was ook niet nodig dat het hof motiveerde waarom de omstandigheid dat de vordering tot veroordeling om de boedel te brengen in de staat van vóór het vonnis van 22 oktober 2008 tegen de Vrouw is ingesteld, niet belette dat zij tegen de Executeur werd toegewezen. Zou over dit laatste al anders kunnen worden gedacht, dan geldt dat de Executeur bij haar klacht geen belang heeft, omdat de klacht niet tot een andere uitkomst van de zaak kan leiden.
 Onderdeel B komt, behalve tegen het dictum van het arrest van het gerechtshof Amsterdam, ook op tegen rechtsoverweging 4.21 van dat arrest. Die overweging luidt:
 ‘4.21. [de Erven] hebben de nalatenschap van erflater beneficiair aanvaard, zodat vereffend dient te worden in overeenstemming met de bepalingen van Titel 6, Afdeling 3 van Boek 4 BW, onder veroordeling van [de Executeur] de nalatenschap binnen 14 dagen na de betekening van het in deze zaak te wijzen arrest brengen in de staat van voor het vonnis van 22 oktober 2008. Grief I slaagt in zoverre. Het hof zal het onder A gevorderde dan ook toewijzen. Het hof zal ook de door [de Erven] en [de Vereffenaar] onder A gevorderde dwangsom toewijzen, aangezien, anders dan [de Executeur] bij memorie van antwoord heeft betoogd, geen sprake is van een veroordeling van [de Executeur] tot betaling van een geldsom. Immers, [de Executeur] heeft het bedrag tot betaling waarvan [de Erven] op grond van het vonnis van de rechtbank Rotterdam was veroordeeld, naar eigen zeggen verrekend met een vordering van [de Erven] op [A] B.V. Intrekking van een verrekeningsverklaring ligt dan in de rede. [de Executeur] heeft voor het overige geen verweer gevoerd tegen de in dit verband op te leggen dwangsom; het hof ziet niettemin aanleiding het maximum te beperken tot een bedrag van € 50.000,—.’
 Het onderdeel klaagt dat het hof heeft miskend dat grief I is verworpen bij arrest van het gerechtshof ’s-Gravenhage van 27 november 2012, met de beslissing in rechtsoverweging 9: ‘Grief I treft derhalve geen doel.’ Voor zover tegen rechtsoverweging 9 van dat arrest klachten in cassatie zijn aangevoerd, zouden deze in het arrest van Uw Raad van 19 september 2014 zijn verworpen. Volgens het onderdeel is de bedoelde beslissing van het gerechtshof ’s-Gravenhage daarmee onherroepelijk.
 De klacht faalt. Met grief I diende de vraag te worden beantwoord of de Erven de nalatenschap al dan niet beneficiair hebben aanvaard, om zo te kunnen vaststellen op welke wijze de nalatenschap van de Erflater afgewikkeld diende te worden en om de nog niet afgedane vorderingen te kunnen beoordelen. Voorts wordt in grief I geklaagd dat executie van het vonnis van 22 oktober 2008 onrechtmatig was en de afgedwongen betalingen ongedaan gemaakt dienden te worden. De middelonderdelen V en VI in de eerste cassatieprocedure richtten zich tegen de wijze waarop het gerechtshof ’s-Gravenhage grief I had afgedaan. In het arrest van uw Raad van 19 september 2014 is geoordeeld dat onderdeel V slaagt (rechtsoverweging 5.3.1). Onderdeel VI blijft vervolgens onbesproken (rechtsoverweging 5.4). Hieruit volgt dat – anders dan de steller van het middel uw Raad voorhoudt – de beslissing van het gerechtshof ’s-Gravenhage dat grief I geen doel treft, is vernietigd en dat het verwijzingshof de gegrondheid van grief I opnieuw diende te beoordelen.
 Onderdeel C klaagt over de volgende overwegingen van het hof:
 ‘4.18. Ter zitting in hoger beroep heeft [de Executeur] gesteld dat zij haar vordering op de boedel heeft verrekend met de Zuidwegvordering. (...)
 4.21. (...)
 Immers, [de Executeur] heeft het bedrag tot betaling waarvan [de Erven] op grond van het vonnis van de rechtbank was veroordeeld, naar eigen zeggen verrekend met een vordering van [de Erven] op [A] B.V.’
 Volgens het onderdeel ontberen deze overwegingen feitelijke grondslag, omdat de Vrouw nimmer een verrekeningsverklaring heeft uitgebracht en evenmin heeft gesteld dat zij de vordering op de Erven krachtens het vonnis van de rechtbank in eerste aanleg heeft verrekend met een vordering van de Erven op [A] B.V. De steller van het middel veronderstelt dat bij de behandeling van de pleidooien het hof de Executeur heeft misverstaan. Zij heeft daar slechts aangegeven dat [A] B.V. hetgeen zij aan de boedel verschuldigd was, verrekend heeft met hetgeen de Vrouw van de boedel te vorderen had krachtens conservatoir derdenbeslag gelegd onder [A] B.V., welk beslag executoriaal zou zijn geworden na betekening van het bij voorraad uitvoerbare vonnis in eerste aanleg van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008. De uitleg die het hof aan het verhandelde ter zitting heeft gegeven zou ook onbegrijpelijk zijn in het licht van het standpunt dat de Erven en de Vereffenaar toen hebben ingenomen, namelijk dat verrekening niet bekend was en ook niet mogelijk. Het hof had in ieder geval niet zonder nadere inlichtingen van partijen op dit punt mogen beslissen. Hoe dan ook is het arrest van het hof op dit punt onbegrijpelijk.
 Bij de klachten van het onderdeel heeft de Executeur geen belang. Het gerechtshof Amsterdam heeft de Executeur veroordeeld om de boedel van de nalatenschap van de Erflater binnen 14 dagen na betekening van het arrest van het hof te brengen in de staat van vóór het vonnis van 22 oktober 2008. Het onderdeel richt geen klacht tegen die beslissing. Indien juist is dat het hof de Executeur ter zitting verkeerd heeft begrepen en de door het hof in rechtsoverwegingen 4.18 en 4.21 omschreven verrekening niet heeft plaatsgehad, dan is er geen verrekeningsverklaring die behoeft te worden ingetrokken. Dat is alles. De Executeur is niet veroordeeld tot ongedaanmaking van de veronderstelde verrekening. Zij is slechts veroordeeld om de boedel van de nalatenschap van de Erflater te brengen in de staat van vóór het vonnis van 22 oktober 2008. Dat de Executeur – uitgaande van het standpunt dat zij in cassatie inneemt – minder hoeft te doen om aan dat bevel te voldoen dan waarvan het hof is uitgegaan, doet aan de rechtmatigheid van dat bevel uiteraard niet af.
 Ten overvloede: de vaststelling van wat ter zitting door partijen is gezegd, is voorbehouden aan de rechter die over de feiten oordeelt.
 Onderdeel D richt zich tegen rechtsoverweging 4.17. Die overweging luidt als volgt:
 ‘4.17. Het hof begrijpt de meer subsidiaire stelling van [de Executeur] aldus, dat [de Executeur] hiermee verweer voert tegen de vordering van appellanten onder A, voor zover deze betrekking heeft op het brengen van de boedel in de staat van voor het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008.
 Voor zover [de Executeur] stelt dat geen sprake is van terugwerkende kracht in verband met haar beroep op artikel 4:202, lid 1, onder a BW treft deze stelling geen doel, gezien het oordeel van het hof in overweging 4.13 en 4.14.
 Voorts verwerpt het hof de stelling van [de Executeur] dat een juridische grondslag voor terugbrenging van de boedel ontbreekt. Bij memorie van grieven hebben [de Erven] en [de Vereffenaar] hun vordering onder A (betreffende het brengen van de boedel van de nalatenschap in de staat van voor het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008) onderbouwd met de stelling dat de executie van dat vonnis vanwege de beneficiaire aanvaarding onrechtmatig is en dat de afgedwongen betalingen ongedaan zullen moeten worden gemaakt. Nu het hof van oordeel is dat sprake is van een beneficiaire aanvaarding en de nalatenschap vereffend dient te worden, levert dat een juridische grondslag op voor het terugbrengen van de nalatenschap in de toestand van voor het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008. Blijkens het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 30 juli 2008 heeft [de Vrouw] op 28 juli 2004 conservatoir derdenbeslag gelegd onder [A] B.V., naar het hof begrijpt, in verband met haar vordering op [de Erven] en hun vordering (althans die van de boedel) op [A] B.V. (de Zuidwegvordering). Stukken waaruit kan blijken dat dit conservatoir derdenbeslag is omgezet in een executoriaal derdenbeslag ontbreken. De stelling van [de Executeur] dat indien een vereffenaar niet besluit een executoriaal beslag op te heffen de schuldeiser zijn executie mag voortzetten, treft dan ook geen doel.’
 De klachten van het onderdeel nemen tot uitganspunt dat de veroordeling van de Erven bij vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 oktober 2008 in conventie onherroepelijk is, omdat het hoger beroep zich niet richtte tegen het vonnis voor zover in conventie gewezen. In de tweede alinea van het onderdeel veronderstelt de Executeur dat het hof het oog heeft gehad op geëxecuteerde lijfrentes en betoogt zij dat de vordering van de Erven onder D door het gerechtshof ’s-Gravenhage is verworpen en dat dit in de eerste cassatieprocedure niet is bestreden, zodat na verwijzing die vordering niet meer ter beoordeling en beslissing voorlag.
 Onjuist is dat het hoger beroep zich niet richtte tegen het vonnis van de rechtbank voor zover dat in conventie is gewezen. Zie rechtsoverweging 1 van het arrest van het gerechtshof ’s-Gravenhage van 27 november 2012, waar het hof de vordering van de Erven in hoger beroep weergeeft. Zie ten overvloede de memorie van grieven, het op een na laatste blad.
 Op zichzelf is wel juist dat de vordering van de Erven onder D (hiervoor onder 1.4 weergegeven) door het gerechtshof ’s-Gravenhage is afgewezen. De gronden voor die afwijzing liggen besloten in hetgeen het hof in rechtsoverwegingen 9 en 19 overwoog. Ook is juist dat de toewijsbaarheid van die vordering in het geding na verwijzing niet meer aan de orde was. Niet omdat de Erven daartegen in het eerste cassatieberoep niet zijn opgekomen, want met onderdeel II zijn de Erven daartegen wel opgekomen. Wel omdat dit onderdeel II door uw Raad bij het arrest van 19 september 2014 is verworpen (rechtsoverweging 5.2). Dit kan er echter niet aan afdoen dat onderdeel V van het cassatiemiddel van de Erven in het eerste cassatieberoep door uw Raad gegrond is bevonden (rechtsoverweging 5.3.2) en dat als gevolg daarvan na verwijzing de toewijsbaarheid van de vordering van de Erven onder A (eveneens hiervoor onder 1.4 weergegeven) opnieuw ter beoordeling stond. Het gerechtshof Amsterdam heeft dus de grenzen van de rechtsstrijd allerminst miskend.
 De schriftelijke toelichting van de zijde van de Executeur onder 16 bevat nog een klacht die de procesinleiding niet bevat. De Erven hebben bij dupliek onder 4 tegen deze gang van zaken terecht bezwaar gemaakt. Ik laat deze tardieve klacht verder onbesproken.
 Mijns inziens is afdoening van de zaak met toepassing van art. 81 Wet RO op zijn plaats.
 De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep met toepassing van art. 81 Wet RO.
 Vergelijk het arrest van het hof van 13 februari 2018 onder 2.
 Memorie van grieven, zevende blad (in het door de Executeur overgelegde procesdossier met de hand genummerd als p. 1115).
 Memorie van grieven, achtste blad (p. 1116).
 Het proces-verbaal van de pleitzitting in hoger beroep houdt in (blad 4):
 ‘Op vragen van het hof antwoordt [de Executeur] als volgt.
 Er is verrekend, maar verder is er niet betaald. Ik hoor mr. Van Steijn opmerken dat de Zuidwegvordering terugvalt in de boedel.’
 Vergelijk Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/221.
 ECLI:NL:HR:2014:2738, 19-9-2014
 Artikel 202, lid 1
 Mr. Kriek Wille
 Mr. W. Wille
 Mr. Hilde Wille
 Mr. N.C. van Steijn
 Dr. mr. H.H. van Steijn
 Mr. A.J. van Steijn


type: wikipedia

text:
Hatteria, tuatara, łupkoząb (Sphenodon) – rodzaj gada z rodziny hatteriowatych (Sphenodontidae) występującego endemicznie na Nowej Zelandii.
 Mimo iż wyglądem najbardziej przypomina jaszczurkę, w rzeczywistości reprezentuje odrębną linię ewolucyjną lepidozaurów – sfenodonty. Hatterie są jedynymi współczesnymi przedstawicielami tej grupy. Ich najbliżsi krewni to łuskonośne (jaszczurki, amfisbeny i węże). Z tego powodu hatteria wzbudza zainteresowanie naukowców badających ewolucję jaszczurek i węży oraz rekonstruujących wygląd i zwyczaje najwcześniejszych diapsydów.
 Hatteria ma zielono-brązowe ubarwienie i dorasta do około 60 cm od głowy do koniuszka ogona. Wzdłuż grzbietu biegnie kolczasty grzebień, szczególnie widoczny u samców. Uzębienie, w którym dwa rzędy zębów w szczęce zachodzą na jeden w żuchwie, jest wyjątkowe wśród współczesnych zwierząt. Inna niezwykła cecha to obecność wyraźnego oka ciemieniowego, którego funkcja stanowi przedmiot toczących się badań. Mimo braku małżowin usznych hatterie są zdolne słyszeć. Ich szkielet wykazuje wiele unikatowych cech, spośród których niektóre stanowią ewolucyjną pozostałość po rybach. Mimo iż hatterie bywają określane jako „żywe skamieniałości”, badania paleontologiczne dowodzą, że gady te znacznie zmieniły się od ery mezozoicznej.
 Hatterię uznaje się za zagrożoną wyginięciem od 1895. Jak wielu nowozelandzkim zwierzętom, zagraża jej utrata siedlisk oraz introdukcja drapieżników, jak np. szczur polinezyjski. Hatterie wyginęły na dwóch największych wyspach Nowej Zelandii, a zasięg pozostałych populacji ograniczył się do 32 okolicznych wysp, jednak w 2005 roku na terenie ogrodzonego i monitorowanego Karori Wildlife Sanctuary w Wellington odtworzono ich populację.
 Ewolucja i taksonomia
 Sfenodonty i ich grupa siostrzana, łuskonośne (Squamata), należą do nadrzędu lepidozaurów (Lepidosauria), jedynych współczesnych przedstawicieli grupy Lepidosauromorpha. Zarówno łuskonośne, jak i hatteria mają zdolność do odrzucania ogona w razie zagrożenia oraz poprzeczną szczelinę kloakalną. Linia ewolucyjna sfenodontów oddzieliła się od łuskonośnych prawdopodobnie około 250 mln lat temu. Podobieństwo hatteriowatych do jaszczurek jest jedynie powierzchowne, gdyż przedstawiciele tej rodziny wykazują kilka cech niewystępujących u innych gadów. Kształt typowy dla jaszczurek był powszechny u wczesnych owodniowców – jeden z najstarszych znanych gadów, Hylonomus, również przypominał współczesną jaszczurkę.
 Hatteria została początkowo zaklasyfikowana jako jaszczurka, kiedy w 1831 Muzeum Brytyjskie otrzymało jej czaszkę. Interpretacja ta utrzymywała się do roku 1867, gdy Albert C.L.G. Günther z Muzeum Brytyjskiego spostrzegł podobieństwa do żółwi, krokodyli i ptaków. Dla grupy obejmującej hatterię i jej wymarłych krewnych zaproponował nazwę Rhynchocephalia („ryjogłowe”). Obecnie większość naukowców używa nazwy Sphenodontia dla mniej obszernej grupy obejmującej Sphenodon i formy pokrewne. Przez lata wiele bliżej niespokrewnionych gatunków zaliczano do Rhynchocephalia, dlatego też grupę tę wielu taksonomów uznawało za „takson-kosz na śmieci”. Samuel Wendel Williston zaproponował w 1925 roku nazwę Sphenodontia dla grupy obejmującej jedynie hatterię i jej najbliższych wymarłych krewnych.
 Hatterię często określa się jako żywą skamieniałość, jednak prace dotyczące ewolucji sfenodontów dowodzą, że grupa ta przeszła liczne zmiany w erze mezozoicznej, a sam Sphenodon wykazuje około 20 cech zaawansowanych w stosunku do swoich najbliższych krewnych i określanie go mianem żywej skamieniałości jest niepoprawne. Badania molekularne przeprowadzone przez Jennifer Hay i współpracowników sugerują, że hatteria ma wyższe tempo ewolucji molekularnej niż którekolwiek z przebadanych dotąd zwierząt. Wyniki tej analizy zostały jednak skrytykowane przez Hilary Miller i współautorów, którzy stwierdzili, że tempo ewolucji molekularnej zostało prawdopodobnie przeszacowane. Wniosek ten potwierdziły późniejsze badania kompletnej sekwencji genomu, które wskazują, że hatteria cechuje się najwolniejszym tempem ewolucji molekularnej ze wszystkich zbadanych dotąd lepidozaurów. Niektórzy naukowcy sugerują, że przodkowie hatterii zostali odizolowani od innych sfenodontów około 82 mln lat temu, kiedy Nowa Zelandia oddzieliła się od reszty Gondwany. Inni wskazują, że sfenodonty skolonizowały Nową Zelandię dopiero po jej wynurzeniu z wody, pod którą prawdopodobnie w całości znalazła się około 25–22 mln lat temu – na co wskazuje nieobecność osadów lądowych z tego okresu. Analizy genetyczne sugerują zaskakująco niski poziom zróżnicowania genetycznego wśród hatterii, jak na tak starą linię ewolucyjną. Prawdopodobnie jest to wynikiem efektu wąskiego gardła, który mógł wystąpić w populacji tych gadów podczas cyklów lodowcowych na przełomie pliocenu i plejstocenu.
 Sfenodonty były grupą stosunkowo liczną w triasie i jurze, jednak ich zapis kopalny z kenozoiku jest ubogi. Najbliższym znanym obecnie krewnym hatterii jest wczesnojurajski Cynosphenodon z obecnych terenów Meksyku.
 Analizy filogenetyczne wykorzystujące cechy morfologiczne wskazywały na tuatarę jako takson siostrzany łuskonośnych, podczas gdy oparte na ograniczonym zestawie danych molekularnych sugerują jej bliższe pokrewieństwo z żółwiami i archozaurami. Analiza przeprowadzona przez Michaela Lee (2001) wykorzystująca zarówno cechy morfologiczne, anatomiczne, jak i molekularne, potwierdziła wyniki wcześniejszych analiz morfologicznych. Analizy filogenetyczne gadów wykorzystujące kompletny genom mitochondrialny oraz jądrowy hatterii również wspierają hipotezę o siostrzanych relacjach pomiędzy hatterią a łuskonośnymi. Analizy genetyczne grupują Sphenodon punctatus z Cieśniny Cooka bliżej populacji z North Brother (dawniej uznawanej za osobny gatunek S. guntheri) – również występującej na terenie Cieśniny Cooka – niż północnej populacji S. punctatus. Wyniki te są zgodne z zasięgiem występowania obu gatunków, jednak stoją w sprzeczności z allozymowym zróżnicowaniem genetycznym.
 Nazwa „tuatara”, będąca jednym z określeń hatterii, pochodzi z języka maoryskiego i oznacza „kolczasty grzbiet”, zaś systematyczna Sphenodon – od greckich słów /sphen („klin”) i /odous („ząb”). Początkowo Gray nadał rodzajowi nazwę Sphaenodon, jednak Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej w 1957 roku zaakceptowała jej zmianę na Sphenodon.
 Gatunki
 Po 1990 roku przeważnie wyróżniano dwa współczesne gatunki hatterii – Sphenodon punctatus, nazywany niekiedy po prostu hatterią, i znacznie rzadszy Sphenodon guntheri (hatteria niespodziana), którego zasięg występowania ogranicza się do północnej z wysp The Brothers w Cieśninie Cooka. Nazwa gatunkowa punctatus pochodzi z łaciny i oznacza „plamisty”, zaś guntheri honoruje Alberta Günthera. S. punctatus został nazwany, gdy znany był tylko jeden gatunek, dlatego też jego nazwa jest myląca, ponieważ przedstawiciele obydwu gatunków mają plamy. S guntheri ma oliwkowobrązową skórę z żółtymi plamami, podczas gdy ubarwienie S. punctatus waha się od oliwkowozielonego, przez szary, do ciemnoróżowego lub ceglastoczerwonego, zawsze z białymi plamami. S. guntheri jest w dodatku znacznie mniejszy. Sphenodon guntheri został rozpoznany jako odrębny gatunek w 1877 roku przez Waltera Bullera, jednak do roku 1990 S. guntheri był przeważnie klasyfikowany w obrębie S. punctatus. Po 1990 większość naukowców zgadzała się co do zasadności wyodrębnienia S. guntheri jako osobnego gatunku, jednak badania Jennifer Hay i współpracowników z 2010 roku sugerują, że S. punctatus i S. guntheri reprezentują nie osobne gatunki, lecz odmiany geograficzne tego samego gatunku. Analizy kompletnego genomu hatterii potwierdzają odrębność populacji z North Brother, jednak nie na poziomie gatunkowym, w związku z czym nazwa S. guntheri jest obecnie uznawana za synonim nazwy S. punctatus. Kolejny gatunek hatterii – podobny do dwóch poprzednich, lecz nieco mniejszy – zidentyfikował w listopadzie 1885 roku William Colenso, który opisał go w oparciu o na wpół skamieniały okaz i nazwał S. diversum. S. punctatus dzieli się na dwa podgatunki – S. punctatus punctatus, występujący na Bay of Plenty i wyspach położonych dalej na północ, oraz S. punctatus reischeki, którego przedstawiciele żyją w okolicy Cieśniny Cooka. W 2009 roku opisano trzy niekompletne kości zębowe należące do przedstawicieli grupy Sphenodontinae, przez autorów przypisane wstępnie do rodzaju Sphenodon, pochodzące z wczesnego miocenu, około 19–16 mln lat temu. Jeśli interpretacja ta jest prawidłowa, byłyby to najstarsze znane skamieniałości hatterii.
 Budowa
 Hatterię uznaje się za najmniej wyspecjalizowanego współczesnego owodniowca – mózg i sposób poruszania się przypominają płazie, a serce jest bardziej prymitywne niż u innych żyjących obecnie gadów. Płuca składają się z jednej komory, a oskrzela w ogóle nie występują. U obu gatunków występuje dymorfizm płciowy przejawiający się rozmiarami – samce są większe. Dorosły samiec S. punctatus mierzy 61 cm długości, a samica 45 cm. Niektóre źródła jako maksymalną długość podają 80 cm. Samce ważą do 1 kg, samice – do 0,5 kg. Sphenodon guntheri ważą do 660 g i osiągają mniejsze rozmiary – długość od pyska do kloaki u samic dochodzi do 21,3 cm.
 Zielonobrązowy kolor hatterii odpowiada ich środowisku i może być modyfikowany w ciągu życia. Ciemniejsze ubarwienie wynika z intensywnej pigmentacji β-keratynocytów naskórka. Tuatary nie są wyraziście ubarwione i nie potrafią szybko zmieniać swego ubarwienia. Hatteria zmienia skórę co najmniej raz w roku jako dorosła i trzy – cztery razy jako młoda. Kolczasty grzebień na grzbiecie zwierzęcia, zbudowany z trójkątnych miękkich płatów skóry, większy u samców, może być nastroszony, kiedy tuatara jest zdenerwowana.
 Czaszka
 Czaszka diapsydów przeszła liczne ewolucyjne zmiany, jednak wszystkie jej cechy charakterystyczne są obecne u hatterii – ma ona dwa okna po obu stronach czaszki z pełnymi łukami. Kość szczękowa mocno wiąże się z resztą czaszki. Sprawia to, że bardzo sztywną, nieelastyczną konstrukcję czaszki występującą u żółwi (anapsydalną) uważa się za najbardziej prymitywną wśród owodniowców, choć możliwe jest, że żółwie są w rzeczywistości diapsydami, które wtórnie utraciły otwory skroniowe. Hatteria jest jedynym współczesnym lepidozaurem mającym całkowicie diapsydalną czaszkę. Obecność w pełni wykształconego dolnego łuku skroniowego – będącego połączeniem kości kwadratowej i kwadratowo-jarzmowej – była powszechnie uznawana za cechę prymitywną, zaś jego brak u łuskonośnych za zaawansowaną, jednak odkrycia paleontologiczne i analizy filogenetyczne sugerują, że to nieobecność łuku jest prymitywna wśród lepidozaurów.
 Współczynnik encefalizacji hatterii jest stosunkowo niski – wynosi 70,2, podobnie jak u jaszczurek z rodziny szyszkowcowatych, jednak znacznie mniej niż u przedstawicieli Lacertidae (EQ 100). W większości części mózgu wskaźniki te również są dość niskie, z wyjątkiem nadwzgórza (359), wzgórza (118) oraz móżdżka (121). Porównanie z jaszczurkami sugeruje podobieństwa do Lacertomorpha (typ I jaszczurek), uznawanymi za mniej zaawansowane niż Dracomorpha (typ II jaszczurek).
 Czubek szczęki przypomina dziób, od zębów oddziela go niewielki wzgórek. W szczęce znajdują się dwa rzędy zębów, podczas gdy w żuchwie jeden – znajdujący się dokładnie pomiędzy rzędami zębów szczękowych, gdy szczęki są zamknięte. Układ ten stanowi wyjątek wśród współczesnych gadów – mimo iż większość węży ma w szczęce dwa rzędy zębów, pełnią one inne funkcje niż u hatterii. Szczęki, łączone więzadłem, są w stanie wykonywać zarówno żujące ruchy na boki, jak i gryzące, wertykalne. Siła ugryzienia wystarcza do przebijania chityny i przebijania skorupek jaj, jednak jest stosunkowo niższa niż u innych współczesnych lepidozaurów – według analizy Curtisa i in. (2011) wynosi ona około 140 N. Siła zacisku szczęk różni się jednak w zależności od płci i pozycji w jamie gębowej – samce gryzą silniej niż samice, a siła nacisku jest największa z tyłu szczęk. U samic wynosi ona maksymalnie 163,5 N (z przodu 81,8 N), a u samców 238,3 N (z przodu 119,1 N). Istotną rolę w chwytaniu pożywienia i manipulowaniu nim odgrywa również duży, mięsisty język. Mimo iż liczne aspekty odżywiania hatterii są zaawansowane, występuje również wiele cech prymitywnych. Sugerują one, iż anatomia języka hatterii może być przydatna przy rekonstruowaniu cech występujących u wczesnych tetrapodów. Język hatterii ma wiele potencjalnych wspólnych cech prymitywnych z językiem jaszczurek z rodziny legwanowatych. Badania przeprowadzone na komputerowym modelu czaszki hatterii sugerują, że określona grupa mięśni kontroluje konkretne ruchy szczęk, a podczas danego momentu ukąszenia niektóre mięśnie wykazują wysoką aktywność, podczas gdy inne pozostają nieaktywne. Analizy te przynoszą podobne rezultaty, co wcześniejsze badania przeprowadzone na żywych tuatarach przy wykorzystaniu elektromiografii. Różnice wytłumaczyć można twardością pożywienia, jego rozmiarem i położeniem w szczękach oraz ruchami żuchwy. Czaszka hatterii jest optymalnie przystosowana do wytrzymywania działających na nią sił: niektóre jej rejony – sił rozciągających, a inne – ściskających. Hatteria ma uzębienie akrodontyczne, jej zęby są przyrośnięte do kości szczęk, dlatego ich zastępowanie nowymi w razie uszkodzeń jest utrudnione. U dorosłych zęby żuchwy mają kształt piramidalny, z wierzchołkiem zwróconym ku przodowi i zgrubieniami na stronie przednio-przyśrodkowej i przednio-wargowej, zęby szczęki są stożkowate z niewielkim zgrubieniem z tyłu, natomiast u młodych zęby żuchwy są stożkowate i lekko spłaszczone wargowo-językowo. W trakcie ontogenezy hatterii powiększa się obszar zaoczodołowy, staw żuchwowy przemieszcza się ku stronie brzusznej oraz rozwija się grzebień ciemieniowy. Samce mają większe głowy i większą siłę zgryzu niż samice.
 Szkielet pozaczaszkowy
 Kręgosłup hatterii złożony jest z klepsydrowatych kręgów, zarówno przodo-, jak i tyłowklęsłych. Stanowi to cechę typową dla ryb i niektórych płazów, jednak odróżnia tuatarę od innych owodniowców.
 Hatteria ma gastralia, przypuszczalną plezjomorfię tetrapodów. Występują one u niektórych jaszczurek, u których buduje je przeważnie chrząstka, oraz krokodyli i hatterii i nie łączą się z kręgosłupem lub żebrami piersiowymi. Prawdziwe żebra są niewielkimi wybrzuszeniami z wyrostkami haczykowatymi na spodniej stronie każdego żebra. Cecha ta występuje również u ptaków. Hatteria to jedyny współczesny czworonóg mający dobrze wykształcone zarówno gastralia, jak i wyrostki haczykowate.
 U wczesnych czworonogów gastralia i żebra z wyrostkami haczykowatymi tworzyły wraz z innymi kostnymi elementami, takimi jak osteodermy i obojczyk, rodzaj egzoszkieletu pełniącego funkcje obronne. Cechy te najprawdopodobniej wyewoluowały ze struktur służących do poruszania się jeszcze przed skolonizowaniem lądu przez kręgowce. Sugerowano, iż gastralia mogły odgrywać rolę w wentylacji.
 Podobnie jak łuskonośne, hatteria potrafi odrzucać ogon, jednak mechanizm ten jest u niej poznany gorzej niż u Squamata. W przeciwieństwie do przedstawicieli tej grupy, ogon hatterii jest stosunkowo tej samej długości u obu płci, regeneruje się również w zbliżonym tempie. Autotomia przeważnie przebiega śródkręgowo.
 Narządy zmysłów
 Oczy mogą akomodować niezależnie i mają specjalną „podwójną siatkówkę” zawierającą dwa typy komórek wzrokowych, umożliwiających widzenie zarówno w dzień, jak i w nocy, oraz błonę odblaskową. Na każdym oku znajduje się również trzecia powieka. Może być ona przesuwana poziomo od wewnątrz do zewnątrz oka, podczas gdy górna i dolna powieka pozostają otwarte.
 Na szczycie głowy hatterii znajduje się trzecie oko, zwane okiem ciemieniowym. Pod względem histologii jest bardzo podobne do prawdziwych oczu, nie wykazuje jednak bocznej symetrii, co stanowi cechę nietypową u zwierząt dwubocznie symetrycznych, takich jak kręgowce. Ma ono własną soczewkę, rogówkę, siatkówkę i zdegenerowany nerw łączący je z mózgiem, co sugeruje, że wyewoluowało z prawdziwego oka. Oko ciemieniowe widać tylko u młodych, które mają półprzezroczystą plamę na środku czaszki. Po około sześciu miesiącach zostaje ona pokryta nieprzejrzystymi łuskami i pigmentem. Funkcje oka ciemieniowego pozostają niejasne – może być ono wykorzystywane do absorpcji promieni ultrafioletowych do produkcji witaminy D, jak również do określania cyklu światło-ciemność i pomocy w termoregulacji. Oko ciemieniowe jest u hatterii zachowane najlepiej spośród wszystkich współczesnych tetrapodów. Wchodzi ono w skład kompleksu szyszynki, do którego należy również szyszynka. Wykazano, że niektóre salamandry wykorzystują szyszynkę do postrzegania spolaryzowanego światła, dzięki czemu mogą ustalać pozycję Słońca nawet przy zachmurzeniu, co ułatwia nawigację.
 Wraz z żółwiami hatteria ma najbardziej prymitywne narządy słuchu pośród owodniowców. Nie mają one błony bębenkowej ani otworów usznych, a ucho środkowe wypełnia głównie tkanka tłuszczowa. Strzemiączko styka się z kością kwadratową, jak również gnykową i łuskową. Komórki rzęsate nie uległy specjalizacji i odpowiadają jedynie na niskie częstotliwości. Mimo iż narządy słuchu są kiepsko wykształcone i prymitywne, a zewnętrzne uszy nie występują, wciąż są one w stanie odpowiadać na częstotliwości od 100 do 900 herców, z największą czułością na dźwięki osiągające 200–400 Hz i 40 dB.
 Istotną rolę odgrywają bodźce wzrokowe i smakowe.
 Biologia
 Dorosłe hatterie są zwierzętami lądowymi i nocnymi, chociaż często wygrzewają się w promieniach Słońca. Młode chowają się pod pniami i kamieniami i są aktywne w dzień, prawdopodobnie ze względu na kanibalistyczne zachowania przejawiane przez dorosłe. Hatteria zachowuje aktywność w znacznie niższych temperaturach niż większość gadów i hibernuje w zimie. Pozostaje aktywna, gdy temperatura jej ciała wynosi zaledwie 5,2 °C, natomiast temperatura powyżej 28 °C może być śmiertelna. Optymalna temperatura dla tuatary wynosi 16–22 °C – najmniej ze wszystkich gadów. Niska temperatura ciała skutkuje także wolniejszym metabolizmem. Hatterie są długowiecznymi zwierzętami, nie stwierdzono u nich znaczącej zachorowalności i umieralności związanej z chorobami zakaźnymi, co sugeruje, iż wykazują one bardzo efektywną odporność. Prawdopodobnie u tuatar występują limfocyty T – nie jest jednak pewne, czy – jeśli rzeczywiście są u nich obecne – pełnią te same funkcje, co u wyższych kręgowców, czy też odmienne lub dodatkowe, wynikające z przystosowań do chłodniejszych temperatur. Sekwencja genów głównego układu zgodności tkankowej jest odmienna niż u innych współczesnych gadów, co także wspiera hipotezę o starodawności linii ewolucyjnej hatterii. Genom tuatary jest o ponad 40% większy od ludzkiego, jednak jakość jej biblioteki genomowej jest porównywalna z bibliotekami genomowymi sztucznego chromosomu bakteryjnego pozostałych kręgowców. Fizjologia i historia naturalna hatterii sugeruje, że ich genom może mieć wiele cech zaawansowanych. Jego duży rozmiar może wynikać z nagromadzenia powtarzających się sekwencji. Może mieć on również istotne znaczenie w kwestii lepszego zrozumienia ewolucji ludzkiego genomu, ponieważ w niemal niezmienionej formie występuje w nim retropozon będący ewolucyjnym prekursorem jednego z 18 elementów odpowiedzialnych za regulację ekspresji genu ASXL3 (w ewolucji ssaków retropozon ten szybko uległ inaktywacji). Hatteria jest diploidem – liczba chromosomów wynosi 2n=36. Samce i samice nie różnią się chromosomami, choć u niektórych osobników może występować ich strukturalny heteromorfizm. Kariotyp hatterii składa się z 28 makrochromosomów i 8 mikrochromosomów.
 U gadów sezonowa zmienność w rozmieszczeniu i funkcji leukocytów jest większa niż u którejkolwiek z przebadanych dotąd grup kręgowców. Hatteria ma eozynofile, neutrofile, bazofile i limfocyty. Bazofile są stosunkowo dużych rozmiarów, zaś eozynofile nie zawierają ciał krystalicznych. Prawdopodobnie u tuatar występują także limfocyty B.
 Grzebiące ptaki, takie jak burzykowate, podczas sezonu lęgowego żyją na tych samych terenach, co hatterie. Tuatary wykorzystują ptasie nory jako schronienia, lecz są również w stanie kopać własne. Guano ptaków morskich pomaga utrzymać liczebność populacji bezkręgowców, którymi żywią się hatterie. Ich dieta obejmuje chrząszcze, świerszczowate i pająki, a także płazy bezogonowe, jaszczurki oraz ptasie jaja i pisklęta, jednak tylko dorosłe – zwłaszcza duże samce – zjadają kręgowce. Okresowo dostępne jaja i pisklęta ptaków morskich mogą dostarczać egzogennych kwasów tłuszczowych. Główne pożywienie tuatar to duże owady, jednak ich dieta zależy od pory roku i otoczenia. Podobnie jak niektóre jaszczurki, mogą wykorzystywać zmysły chemiczne do wykrywania zdobyczy. Hatterie obu płci bronią swego terytorium i potrafią mocno ugryźć napastnika. Ich struktura społeczna jest podobna do występującej u jaszczurek należących do rodzin legwanowatych, długonogwanowatych i frynosomowatych. Podrażnione hatterie głośno skrzeczą, syczą i skomlą.
 Rozmnażanie
 Hatteria rozmnaża się bardzo wolno, dojrzałość płciową osiąga po dziewięciu-trzynastu latach, w zależności od cech osobniczych i populacji. Gody odbywają się w okolicach przesilenia letniego. Samice kopulują i składają jaja przeważnie raz na cztery – pięć lat, jednak cecha ta jest zmienna – obserwowano samice gnieżdżące się po dwóch latach od poprzedniego lęgu, jak i po pięciu latach, a u S. guntheri – nawet po dziewięciu latach. Kopulacja, owulacja i składanie jaj mają miejsce zwykle w ostatnim roku cyklu, przez poprzednie lata trwa witelogeneza. Samica składa jaja po 6–8 miesiącach od kopulacji. W zależności od populacji składa średnio 1,27–2,28 jaja rocznie. Podczas godów samce stają się ciemniejsze, unoszą grzebienie i paradują przed samicami, powoli chodząc wokół na sztywnych nogach. Samica albo pozwoli samcowi się pokryć, albo wycofa do swej nory. Duże samce kopulują częściej niż mniejsze, gdyż potrafią opanować terytorium, na którym gęstość samic jest największa, i obronić je przed agresywnymi konkurentami. Siła zgryzu nie odgrywa roli w doborze partnera w trakcie okresu rozrodczego, jednak samce mające większą bezwzględną, choć nie względną, siłę ugryzienia częściej kopulują. Spermatocytogeneza zachodzi przez cały rok, choć prawdopodobnie bardzo powoli zimą. Spermiogeneza normalnie występuje od środka wiosny do środka lata, a ustaje podczas pięciu lub sześciu najzimniejszych miesięcy. Samce nie mają prącia – kopulują, unosząc ogon samicy i przytykając swoją kloakę do jej steku. Brak prącia nie wpływa jednak na istotne modyfikacje plemników. W plemnikach hatterii występuje wiele symplezjomorfii z krokodylami i w szczególności żółwiami, brak w nich jednak cech zaawansowanych diagnostycznych dla łuskonośnych, co bywa interpretowane jako argument przeciwko bliskiemu pokrewieństwu pomiędzy sfenodontami i łuskonośnymi. Zarówno u samców, jak i u samic koncentracja hormonów płciowych w trakcie okresu godowego jest najwyższa w przeciągu roku. Poziom estrogenu gwałtownie spada natychmiast po godach i pozostaje niski przez okres, kiedy samica nosi jaja. Gniazdowanie przebiega podobnie u obu gatunków hatterii. Samice kopią gniazda od wczesnego do środkowego listopada, niekiedy wykorzystują to samo miejsce z roku na rok. Hatterie gniazdują przeważnie w otwartych, nasłonecznionych lokalizacjach. Tunele drążone przez hatterie mierzą zazwyczaj około 197 mm długości, 73 szerokości i 45 wysokości. W tylnej części są lekko rozszerzone. W jednym gnieździe znajduje się średnio 8,6 jaja. Samice opiekują się gniazdami, przy czym często bronią innego, niż wykopane przez siebie. Średnio co czwarte gniazdo jest później rozkopywane przez inną samicę.
 Jaja hatterii mają miękką, przypominającą pergamin skorupkę, zbudowaną ze składników wapiennych i włóknistych. Wytworzenie jaj z żółtkami zajmuje samicy od roku do trzech lat, a skorupek – do siedmiu miesięcy. Oznacza to, że cykl rozrodczy tuatary trwa od dwóch do pięciu lat, najdłużej ze wszystkich współczesnych gadów. Dziko żyjące hatterie są w stanie rozmnażać się w wieku co najmniej 55–60 lat, jednak w niewoli mogą płodzić potomstwo w znacznie późniejszym wieku – w styczniu 2009 roku wykluły się hatterie będące potomkami żyjących w Southland Museum w Invercargill 111-letniego „Henry’ego” i 80-letniej „Mildred”.
 Płeć młodych zależy od temperatury jaj – ze znajdujących się w cieplejszym otoczeniu wykluwają się samce, a w chłodniejszym – samice. Zarodki inkubowane w stałej temperaturze 18 lub 22 °C staną się samicami, podczas gdy trzymane w temperaturze 18 °C, zwiększonej następnie do 23 °C, a potem obniżonej ponownie do 18 °C, zawsze będą samcami. Sugeruje to, że przekształcenie samicy w samca następuje w temperaturze około 22 °C. U hatterii występuje rzadki wzorzec płci zależnej od temperatury (FM; samica → samiec) i chociaż nie można wykluczyć również obecności bardziej powszechnego wzorca (FMF; samica → samiec → samica), przy temperaturze przemiany samca w samicę wynoszącej ponad 23–24 °C – wydaje się on mało prawdopodobny. Występowanie u hatterii wzorca FM ma istotne znaczenie dla struktury ich populacji – w obliczu globalnego ocieplenia może doprowadzić do dalszego wzrostu liczebności samców kosztem samic. Tendencja ta jest szczególnie zauważalna w niektórych populacjach, takich jak S. guntheri, gdzie cały gatunek – przy braku pomocy człowieka – może wyginąć, ponieważ w naturalnym środowisku wylęgać będą się jedynie samce. Wysoka temperatura skraca okres inkubacji – przy 18 °C wynosi on 328 dni, przy 20 °C – 259 dni, przy 22 °C – 169 dni, a przy 25 °C – 150 dni. Na wielkość nowo wyklutej hatterii początkowa masa jaja wpływa w większym stopniu niż temperatura, w jakiej było ono inkubowane. Stała temperatura inkubacji wpływa na zwiększenie rozmiarów hatterii po dziesięciu miesiącach, lecz są one prawdopodobnie mniej agresywne niż te inkubowane w warunkach naturalnych. W wieku 10 miesięcy dymorfizm płciowy jest słabo uzewnętrzniony, choć występują już pierwsze cechy zróżnicowania, takie jak wielkość szczęk.
 Tuatara rośnie prawdopodobnie najwolniej ze wszystkich współczesnych gadów – tempo wzrostu zwiększa się wraz z temperaturą. Analizy szkieletochronologiczne paliczków hatterii z wysp Stephens i Lady Alice sugerują, że tempo wzrostu zauważalnie spada po osiągnięciu 15–20 lat u samic i 20–25 lat u samców. Pierścienie przyrostowe na kościach udowych pozostają wyraźne do 35. roku życia zwierzęcia. Maksymalna długość życia hatterii nie jest znana – na wolności wynosi ona co najmniej 83 lata. W niewoli może przekraczać sto lat, a niektórzy uważają, że zdrowe osobniki mogą dożywać dwustu lat.
 Ochrona
 Zasięg występowania i zagrożenia
 Zasięg występowania hatterii był długo ograniczony do 32 przybrzeżnych wysp wolnych od ssaków. Na wyspy te trudno jest się dostać, więc skolonizowało je niewiele gatunków, co dowodzi, że niektóre zwierzęta niewystępujące na tych wyspach mogły powodować zanikanie hatterii na lądzie stałym. Niedawno jednak szczur polinezyjski (kiore, Rattus exulans) zasiedlił niektóre spośród tych wysp – populacje hatterii utrzymały się, jednak gady zaprzestały rozmnażania. Na wyspach zasiedlonych przez szczury tuatary były także znacznie rzadsze. Badania wykazały, iż obecność szczurów pacyficznych nie wpływa jednak negatywnie na wielkość nowo wyklutych hatterii ani wskaźnik samic noszących jaja. Gady żyjące na wyspach, na których występowały również kiore, są w zdecydowanie gorszej kondycji niż występujące na wyspach wolnych od szczurów. Przyrost naturalny hatterii jest zredukowany w obecności Rattus exulans. Możliwe, iż obecność szczurów pacyficznych negatywnie wpływa na wykluwalność jaj oraz kondycję nowo wyklutych hatterii, które niekiedy polują na młode tuatary, a także współzawodniczą z dorosłymi o pokarm, jak np. ptaki morskie. Zagrożeniem jest też ocieplenie klimatu, które zaburza strukturę płciową populacji, sprawiając, że z jaj wykluwa się więcej samców niż samic.
 Niedawne odkrycia młodych hatterii na Nowej Zelandii dowodzą, że próby reintrodukcji tuatar przynoszą pewne efekty. Ogólną liczebność hatterii wszystkich gatunków i podgatunków ocenia się na ponad 60 000 osobników, lecz mniej niż 100 000, a według innych źródeł liczba dorosłych osobników nie przekracza 20 000 i jest względnie stała. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Sphenodon punctatus jest uważany obecnie za gatunek najmniejszej troski, a S. guntheri – za zagrożony, jednak oba te statusy zostały nadane w 1996 roku i wymagają aktualizacji. Z kolei według kryteriów New Zealand Threat Classification System (NZTCS) hatteria (traktowana tam jako jeden gatunek) należy do kategorii „narażonych” (At Risk), a wewnątrz niej do „reliktowych”, z powodu ograniczonego zasięgu (poniżej 1000 km2). W przypadku niepodjęcia działań ochronnych prawdopodobne jest zaklasyfikowanie jej do kategorii bardziej zagrożonych gatunków.
 Zwalczanie szczurów
 Hatterie zostały usunięte z archipelagu Mercury oraz Cuvier Island w 1990 i 1991 i utrzymywane w niewoli, co miało umożliwić zwalczenie szczurów żyjących na tych wyspach. Wszystkie trzy populacje rozmnażały się w niewoli i po usunięciu szczurów ponownie wypuszczono je na wolność. W latach 1991–1992 na Little Barrier Island stwierdzono jedynie osiem hatterii, które następnie schwytano i zapewniono ochronę in situ. Złapane samice złożyły 42 jaja, które następnie inkubowano w Victoria University. Małe hatterie przetrzymywano w niewoli na wyspie, a po wytępieniu szczurów w 2006 roku, uwolniono.
 Spośród grupy wysp Hen and Chicken na Pacyfiku szczury usunięto z Whatupuke w 1993 roku, z Lady Alice Island w 1994 i z Coppermine Island w 1997. Na tych trzech wyspach widziano młode tuatary. Na Hen Island, należącej do tej samej grupy wysp, szczury są wciąż obecne i młodych hatterii nie obserwowano tam od 2001. Spośród wysp Alderman na środkowej nie występują tuatary – szczury mogą prawdopodobnie przepłynąć na nią z sąsiednich wysp – by to uniemożliwić zostały wytępione w 1992 roku. W 2004 szczury usunięto również z Rangitoto Islands, przygotowując teren do wypuszczenia 432 młodych hatterii hodowanych w Victoria University od 2001 roku.
 Hatterie z North Brother
 Zasięg występowania tej linii ewolucyjnej ogranicza się do jednej niewielkiej wyspy, a ogólna liczebność populacji wynosi około 400 osobników. W 1995 roku 50 młodych i 15 dorosłych zwierząt przeniesiono na Titi Island w Cieśninie Cooka, a populację monitorowano. Dwa lata później ponad połowę hatterii zaobserwowano ponownie i wszystkie poza jedną przybrały na wadze. W 1998 roku 34 wyklute w niewoli młode i 20 złapanych na wolności dorosłych przeniesiono na Matiu Island, bardziej dostępne miejsce. Pod koniec października 2007 ogłoszono, że 50 hatterii zebranych jeszcze jako jaja w North Brother Island i wyklutych w Victoria University, wypuszczono na wolność w Long Island. Zwierzęta hodowano w ogrodzie zoologicznym w Wellington. Zbudowano dla nich specjalne pomieszczenie i nie pokazywano publiczności.
 Mimo stosunkowo niewielkiej liczebności i ograniczonego zasięgu występowania, długoterminowe prognozy są korzystne – tuatary z North Brother Island są długowieczne, dorosłe osobniki obu płci mają wysoki wskaźnik przeżywalności (0,95). W populacji znacznie liczniejsze są samce – na jedną samicę przypada średnio 1,7 samca. Z tego powodu hatterie z North Brother mogą wymagać pomocy człowieka, ponieważ w wyniku ocieplenia klimatu wylęgać się będzie coraz więcej samców i coraz mniej samic. Przy niesprzyjających zmianach klimatu w połowie lat 80. XXI wieku na wszystkich stanowiskach tego gatunku mogłyby się wykluwać wyłącznie samce. Interwencje człowieka co dwa – trzy lata prawdopodobnie mogłyby jednak zatrzymać ten proces. Receptą mogłoby też być przenoszenie populacji zwierząt na tereny, na których mogłyby przetrwać ocieplenie – plan takiej operacji opracowano już dla S. punctatus.
 Sphenodon punctatus
 Sphenodon punctatus (nie licząc populacji z North Brother) występuje naturalnie na 29 wyspach, a jego populację szacuje się na ponad 60 000 osobników. W 1996 roku 32 dorosłe hatterie przeniesiono z Moutoki Island na Whale Island. Whale Island (Moutohora) jest w stanie utrzymać populację około 8500 hatterii, co umożliwia obserwowanie tuatar na wolności.
 Na stały ląd hatterie wypuszczono w 2005 roku na terenie ogrodzonego i monitorowanego Karori Wildlife Sanctuary. Drugie uwolnienie miało miejsce w październiku 2007 roku, kiedy kolejne 130 osobników przeniesiono ze Stephens Island do Karori Sanctuary. W marcu 2009 po raz pierwszy od ponad dwustu lat obserwowano hatterie wyklute na wolności na nowozelandzkim stałym lądzie.
 Rozmnażanie w niewoli
 Hatterie są stosunkowo łatwe w utrzymaniu w niewoli, jednak próby ich rozmnażania przeważnie kończyły się niepowodzeniem.
 W Nowej Zelandii prowadzonych jest kilka programów mających zwiększyć liczebność hatterii dzięki rozmnażaniu jej w niewoli. Pierwszy tego typu program przeprowadzało Southland Museum and Art Gallery. Również ogrody zoologiczne w Hamilton i Wellington rozmnażają hatterie, by później wypuścić je na wolność. Uniwersytet Wiktorii w Wellington prowadzi badania nad trzymanymi w niewoli tuatarami. Pukaha Mt Bruce Wildlife Centre hoduje parę i jedną młodocianą hatterię. WildNZ Trust ma zagrodę hodowlaną dla tuatar w Ruawai. W styczniu 2009 roku z jedenastu jaj należących do hatterii o przezwiskach „Henry” i „Mildred” wykluły się młode. Było to możliwe dzięki operacji usunięcia guza nowotworowego, który hamował zarówno zdolność, jak i chęć „Henry’ego” do rozmnażania.
 Hatteria w kulturze
 Hatterie występują w wielu miejscowych legendach i uznaje się je za ariki, formy boskie. Są uważane za posłańców Whiro, boga śmierci i katastrof, a kobietom Māori nie wolno ich zjadać. Hatterie wyznaczają również tapu (granice tego, co uświęcone i ograniczone), powyżej których jest mana, oznaczająca, że za przekroczenie granicy grożą poważne konsekwencje. Kobiety Māori niekiedy w okolicach narządów płciowych tatuują jaszczurki, niektóre tatuaże mogą też przedstawiać hatterie. Obecnie tuatary uważa się tam za taonga („specjalny skarb”).
 Hatteria była przedstawiona na pięciocentowej monecie nowozelandzkiej, wycofanej z obiegu w sierpniu 2006 roku oraz na srebrnych kolekcjonerskich monetach wydanych w 2007 w nominałach 10 ¢ i 5 $. Poczta nowozelandzka wyemitowała kilka znaczków pocztowych przedstawiających tuatarę. Pierwszym z nich był znaczek o nominale 8 pensów, wyemitowany 1 maja 1935 r. (z reedycją w 1936 r.). Kolejne ukazały się 17 kwietnia 1991 r. pod patronatem WWF w postaci serii czterech znaczków z podobizną tuatary (każdy o nominale 40 ¢), a ostatni, o nominale 45 ¢, 7 marca 2007 r. w serii New Zealand Native Wildlife (pol. Rodzima Przyroda Nowej Zelandii).
 „Tuatara” to również nazwa czasopisma wydawanego przez Biological Society of Victoria University College, a następnie Uniwersytet Wiktorii w latach 1947–1993.
 Przypisy
 Sfenodonty
 Gady Australii


type: caselaw

jurisdiction: EU

text:
 7.11.2016
 BG
 Официален вестник на Европейския съюз
 C 410/24
 Жалба, подадена на 17 септември 2016 г. — Márquez Alentà/EUIPO — Fiesta Hotels & Resorts (Изображение на мравка)
 (Дело T-657/16)
 (2016/C 410/34)
 Език на жалбата: испански
 Страни
 Жалбоподател: Marc Márquez Alentà (Сервера, Испания) (представител: J. Carbonell Callicó, abogado)
 Ответник: Служба на Европейския съюз за интелектуална собственост (EUIPO)
 Друга страна в производството пред апелативния състав: Fiesta Hotels & Resorts, SL (Ибиса, Испания)
 Данни за производството пред СХВП
 Заявител: жалбоподателят
 Спорна марка: фигуративна марка на Европейския съюз (Изображение на мравка) — заявка за регистрация No 12 715 661
 Производство пред EUIPO: производство по възражение
 Обжалвано решение: решение на първи апелативен състав на EUIPO от 30 юни 2016 г. по преписка R 1242/2015-1
 Искания
 Жалбоподателят моли Общия съд:
 —
 да отмени обжалваното решение в частта, с която частично са уважени жалба R 1242/2015-1 и възражението за определени заявени стоки от клас 16 и услуги от клас 35,
 —
 вследствие на това да потвърди решението на отдела по споровете и да уважи заявката за регистрация на марката за всички стоки и услуги от класове 16, 35, 41 и 43, за които е направена,
 —
 да възложи на ответника разноските по производството в съответствие с член 87, параграф 2 от Регламента относно марката на Общността.
 Изложено основание
 —
 Нарушение на член 8, параграф 1, букви a) и б) от Регламент No 207/2009.


text:
L'église Saint-Martin de Strasbourg, située rue du Pont Saint-Martin dans le quartier de la Petite France, est
 construite en 1905 dans le style néo-gothique.
 La communauté qui se réunissait dans cette église a emménagé dans le quartier de la Meinau en 1969 après la construction de la nouvelle église baptiste de Strasbourg.
 L'église, qui n'est plus affectée au culte, accueille, depuis 1974, le Théâtre Jeune Public.
 Martin
 Petite France (Strasbourg)
 Strasbourg


text:
Severna Irska (irsko Tuaisceart Éireann [t̪ɣuəʃcəɾɣt̪ɣ eːɾjən̪ɣ]; ulsterska škotščina Norlin Airlann) je del Združenega kraljestva na severovzhodu Irskega otoka, ki je različno opisana kot država, pokrajina ali regija. Severna Irska meji na jug in zahod z Republiko Irsko. Leta 2011 je bilo v njej 1.810.863 prebivalcev [4], kar predstavlja približno 30% celotnega prebivalstva otoka in okoli 3% britanskega prebivalstva. Ustanovljena z Zakonom o Severni Irski iz leta 1998 kot del Velikonočnega sporazuma, je skupščina Severne Irske odgovorna za vrsto zadev v zvezi z decentraliziranimi politikami, medtem ko so druga področja rezervirana za britansko vlado. Severna Irska sodeluje z Republiko Irsko na nekaterih področjih in Sporazum je Republiki omogočil, da »predstavi stališča in predloge« z »odločnim prizadevanjem za reševanje nesoglasij med vladama« . Glavno mesto je Belfast.
 Severna Irska je bila ustanovljena leta 1921, ko je bila Irska razdeljena po Zakonu o vladi Irske iz leta 1920. Za razliko od južne Irske, ki je leta 1922 postala irska svobodna država, je bila večina prebivalcev Severne Irske unionistov, ki so hoteli ostati v Združenem kraljestvu. Večina jih je bilo protestantskih potomcev kolonistov iz Velike Britanije. Vendar so bile pomembne manjšine, večinoma katoličani, nacionalisti, ki so želeli Združeno Irsko, neodvisno od britanske vladavine. Danes se v prvi vrsti pojavljajo kot Britanci, slednji pa se v splošnem vidijo kot Irci, medtem ko izrazito severnoirsko ali ulstersko identiteto uveljavljajo tako velika manjšina katoličanov in protestantov kot tudi mnogo tistih, ki niso verni.
 V večjem delu 20. stoletja, ko je nastala, je Severno Irsko zaznamovala diskriminacija in sovražnost med tema dvema stranema v tem, kar je prvi minister Severne Irske David Trimble imenoval za »hladno hišo« katolikov. V poznih 1960-ih so se konflikti med državnimi silami in predvsem protestantskimi unionisti na eni strani in predvsem katoliškimi nacionalisti na drugi strani pojavili v treh desetletjih nasilja, imenovanega »Težave« (Trouble), ki je zahtevalo več kot 3500 življenj in povzročilo več kot 50.000 žrtev. Velikonočni sporazum iz leta 1998 je bil pomemben korak v mirovnem procesu, vključno s predajo orožja, čeprav sektaštvo in verska segregacija še vedno ostajata glavni socialni problem, sporadično nasilje pa se je nadaljevalo.
 Severna Irska je bila v preteklosti najbolj industrializirana regija Irske. Po upadanju zaradi političnih in družbenih pretresov v času Težav se je njeno gospodarstvo od konca 1990-ih bistveno povečalo. Začetna rast je bila posledica »mirovne dividende« in povezav, ki so povečale trgovino z Republiko Irsko, ki še naprej močno narašča s turizmom, naložbami in podjetji iz celega sveta. Brezposelnost v Severni Irski je dosegla najvišjo vrednost leta 1986 na 17,2%, v juniju in avgustu 2014 pa se je znižala na 6,1%, v primerjavi z Združenim kraljestvom 6,2%.
 Ugledni umetniki in športniki iz Severne Irske so Van Morrison, Rory McIlroy, Joey Dunlop, Wayne McCullough in George Best. Nekateri ljudje iz Severne Irske se raje opredelijo kot Irci (npr. pesnik Seamus Heaney in igralec Liam Neeson), medtem ko se drugi raje opredelijo kot Britanci (npr. igralec Kenneth Branagh). Kulturne povezave med Severno Irsko, preostalo Irsko in preostalo Veliko Britanijo so zapletene, Severna Irska pa ima tako kulturo Irske kot kulturo Združenega kraljestva. V mnogih športih je otok Irska en sam tim, pri čemer je izjema nogometna zveza. Severna Irska tekmuje ločeno na igrah Commonwealtha, ljudje iz Severne Irske pa lahko tekmujejo za Veliko Britanijo ali Irsko na olimpijskih igrah.
 Zgodovina
 Regija, ki je zdaj Severna Irska, je bila temelj irskega upora proti angleškemu programu kolonializma v poznem 16. stoletju. Kraljestvo Irske pod nadzorom Anglije je leta 1542 razglasil angleški kralj Henrik VIII., vendar je irski odpor naredil angleški nadzor nepopoln. Po irske. porazu v bitki pri Kinsaliju leta 1995 je gelska rimokatoliška aristokracija pobegnila v kontinentalno Evropo, in regija je bila podvržena velikim programom kolonializma s protestantskimi angleškimi (predvsem anglikanskimi) in škotskimi (pretežno prezbiterijanskimi) naseljenci. Upor leta 1641, ko so se irski aristokrati uprli angleški vladi, je povzročil pokol naseljencev v Ulstru v okviru vojne treh kraljestev med Anglijo, Škotsko in Irsko, ki jo je spodbudila verska nestrpnost v vladi. Zmaga angleških sil v tej vojni in nadaljnje protestantske zmage v vojni dveh kraljev na Irskem proti koncu 17. stoletja je na Irskem utrdila anglikansko vladavino. Na Severnem Irskem so nekateri protestanti (anglikanski in prezbiterijanski) slavili zmago pri obleganju Derryja (1689) in v bitki pri reki Boyne (1690).
 Po zmagi leta 1691 in v nasprotju s pogoji iz Limerickške pogodbe po tem, ko je papež priznal Jakoba II. kot kralja Velike Britanije in Irske namesto Viljema III. Oranskega, je anglikanski vladajoči razred na Irskem sprejel vrsto kazenskih zakonov. Njihova namera je bila, da materialno ogroža katoliško skupnost in v manjšem obsegu tudi prezbiterijansko skupnost. V kontekstu odprte institucionalne diskriminacije se je v 18. stoletju skrivno pojavilo militantno društvo v skupnosti v regiji in se v nasilnih napadih odzvalo na sektaške napetosti. Ti dogodki so se stopnjevali konec stoletja po dogodku, znanem kot bitka pri Diamondu, ko so nadvladali anglikanski in prezbiterijski Peep o'Day Boys nad katoliškimi branilci in je vodilo k oblikovanju anglikanskega oranžnega reda. Upor leta 1798, ki ga je vodilo združenje Združenih Ircev iz Belfasta, in ga je navdihnila francoska revolucija, je poskušala prekiniti ustavne vezi med Irsko in Veliko Britanijo ter združiti irske ljudi vseh religij. Po tem si je vlada Kraljevine Velike Britanije prizadevala za združitev dveh kraljestev, da bi ukinila sektaštvo in izsilila odstranitev diskriminatornih zakonov (in preprečiti širjenje francoskega sloga republikanizma na Irsko). Novo državo, ustanovljeno leta 1801, Združeno kraljestvo Velike Britanije in Irske, je upravljala ena sama vlada in parlament s sedežem v Londonu.
 Med letoma 1717 in 1775 se je približno 250 000 ljudi iz Ulstra izselilo v britanske severnoameriške kolonije . Ocenjuje se, da v ZDA živi več kot 27 milijonov škotsko-irskih Američanov.
 Razdelitev Irske
 Pravne reforme, ki so se začele v 19. stoletju, so še naprej odpravljale zakonsko diskriminacijo katolikov, progresivni programi pa so kmetom omogočali, da kupujejo zemljišča od lastnikov zemljišč. Do konca stoletja je bila avtonomija Irske v Združenem kraljestvu, znana kot Home Rule, zelo verjetna. Leta 1912 je po več desetletjih ovir lordske zbornice avtonomija postala skoraj gotovost. Med spopadom britanskega spodnjega in lordskega doma zaradi spornega proračuna, je bil sprejet Zakon o parlamentu (Parliament Act 1911), ki je omogočil preklic veta lordov. Veto v lordskega doma je bil glavno zagotovilo unionistom, da avtonomija ne bi bila sprejeta, ker je bila večina članov lordske zbornice unionistov. Kot odgovor na to so se nasprotniki avtonomije, od konservativnih in vodstvenih enot Unionistične stranke, kot sta Bonar Law in odvetnik na višjem sodišču v Dublinu, sir Edward Carson, borili proti unionistom na Irskem, in grozili z uporabo nasilja. Leta 1914 so tihotapili tisoče pušk in municije iz imperialne Nemčije za uporabo prostovoljcev Ulstra (UVF), paravojaške organizacije, ki je nasprotovala izvajanju Home Rule.
 Unionisti so bili na Irskem kot celoti v manjšini, toda v severni pokrajini Ulster so bili zelo velika večina v grofijah Antrim in Down, manjša večina v grofijah Armagh in Londonderry ter v znatni manjšini v petih drugih grofijah Ulstra. Te štiri grofije, pa tudi Fermanagh in Tyrone, bodo kasneje predstavljale Severno Irsko. Večina preostalih 26 grofij, ki so kasneje postale Republika Irska, so bile večinoma nacionalistične.
 Med krizo Home Rule je potekala razprava o »začasni« razdelitvi teh šestih grofij od preostale Irske. Leta 1914 je Tretji zakon o avtonomiji (Third Home Rule Bill) prejel kraljevo soglasje kot zakon vlade Irske (Government of Ireland Act 1914). Vendar pa je njegovo izvajanje začasno prekinjeno pred začetkom veljavnosti zaradi izbruha prve svetovne vojne in ker je bil predlog o spremembah za razdelitev Irske opuščen. Do konca vojne (med katero je leta 1916 potekala Velikonočna vstaja) je zakon štel za neprimeren. Javno mnenje med nacionalisti se je med vojno premaknilo od zahteve po avtonomiji na zahtevo za popolno neodvisnost. Leta 1919 je David Lloyd George predlagal nov zakon, ki ga je priznal kabinet Walter Long Committee na Irskem, ki bi s sprejetjem ugotovitev Irske konvencije iz leta 1917-18 (Lloyd George) iz Irske konvencije iz leta 1917-18 razdelil Irsko na dve območji: šestindvajsetih grofij vodenih iz Dublina, šest pa iz Belfasta. Vodenje teh dveh območij bi pokrival skupni lord namestnik Irske, ki bi imenoval obe vladi in irski svet, za kar je Lloyd George verjel, da bi se razvil v parlament vse Irske.
 Dogodki so prehiteli vlado. Na splošnih volitvah leta 1918 je neodvisni Sinn Féin osvojil 73 od 105 parlamentarnih sedežev na Irskem in enostransko ustanovil First Dáil, izvensodni parlament na Irskem. Irska je bila razdeljena med Severno Irsko in Južno Irsko leta 1921 v skladu z zakonom Lloyda Georgea Government of Ireland Act 1920 med anglo-irsko vojno med irskimi republikanskimi in britanskimi silami. Vojna se je končala 6. decembra 1921 s podpisom anglo-irske pogodbe, ki je ustvarila Irsko svobodno državo. V skladu s pogodbo bi Severna Irska postala del Svobodne države, razen če se bi vlada odločila, da bo predstavila naslov kralju, a se je v praksi delitev ohranila.
 Severna Irska
 Kot je bilo pričakovano je parlament Severne Irske 7. decembra 1922 (dan po ustanovitvi Irske svobodne države) odločil, da uveljavlja svojo pravico, da se odreče svobodi in pošlje naslov kralju Juriju V. .. Besedilo je bilo naslednje:
 Kmalu zatem je bila ustanovljena mejna komisija za odločanje o teritorialnih mejah med Irsko svobodno državo in Severno Irsko. Zaradi izbruha državljanske vojne v Svobodni državi je bilo delo komisije odloženo do leta 1925. Voditelji v Dublinu so pričakovali znatno zmanjšanje ozemlja Severne Irske in nacionalna območja, ki bi se preselila v Svobodno državo. Vendar je bilo v poročilu komisije priporočeno, da je treba nekatere manjše dele ozemlja odstopiti Severni Irski in da je treba manjše dele ozemlja odstopiti svobodni državi Irski. Da bi preprečili prepir je bilo to poročilo odpravljeno, v zameno za oprostitev obveznosti Svobodne države do javnega dolga Združenega kraljestva in razpustitev Irskega sveta (ki ga je zahtevala vlada Severne Irske), in je bila prvotna meja šestih grofij sprejeta brez sprememb.
 Junija 1940, da bi spodbudil nevtralno Irsko državo, naj se pridruži zaveznicam, je britanski premier Winston Churchill naznanil ministrskemu predsedniku Eamonu de Valerii, da si Združeno kraljestvo prizadeva za irsko enotnost, vendar so verjeli, da Churchill tega ni mogel oznaniti in de Valera je ponudbo zavrnil . Britanci niso obvestili vlade Severne Irske da so to ponudili dublinski vladi in zavrnitev De Valere ni bila objavljena do leta 1970.
 Irski zakon iz leta 1949 je dal prvo pravno podlago, da regija ne bi prenehala biti del Združenega kraljestva brez privolitve parlamenta Severne Irske.
 Težave
 Težave, ki so se začele v poznih 1960-ih so predstavljale približno trideset let ponavljajočih se dejanj intenzivnega nasilja, v katerih je umrlo 3254 ljudi in bilo več kot 50.000 žrtev. Od leta 1969 do 2003 je bilo več kot 36.900 incidentov s streljanjem in več kot 16.200 bombnih napadov ali poskusov bombnih napadov, povezanih s Težavami . Spor je povzročil sporni status Severne Irske v Združenem kraljestvu in diskriminacija irske nacionalistične manjšine s strani prevladujoče unionistične večine. [42] Od leta 1967 do 1972 se je Združenje za državljanske pravice Severne Irske (Northern Ireland Civil Rights Association - NICRA), ki se je zgledovalo na ameriško gibanje za državljanske pravice, vodilo kampanjo civilnega odpora proti katoliški diskriminaciji pri stanovanjski, zaposlitveni politiki ter političnih in volilnih postopkih. Volilna pravica za volitve v lokalni upravi je vključevala le plačnike davkov in njihove zakonce ter tako izključila več kot četrtino volivcev. Večina teh so bili brezposelni volivci protestanti, katoličanov pa je bilo še več, saj so bili revnejši in več odraslih je še vedno živelo v družinskem domu.
 Kampanja NICRE, ki jo mnogi unionisti vidijo kot irsko republikansko fronto in nasilni odziv na to, se je izkazal kot predhodnica bolj nasilnega obdobja . Že leta 1969 so se začeli oboroženi pohodi paravojaških skupin, vključno z občasnimi pohodi IRE leta 1969-1997, ki so bili namenjeni koncu britanske vladavine na Severnem Irskem in ustanovitvi Združene Irske ter prostovoljci Ulstra, sile ustanovljene leta 1966 kot odziv na zaznano erozijo obeh, britanske in unionistične dominacije v Severni Irski. V nasilju so sodelovali tudi državne varnostne sile - britanska vojska in policija (Royal Ulster Constabulary). Stališče britanske vlade je bilo, da so bile njene sile v konfliktu nevtralne, poskušale vzdrževati zakon in red na Severnem Irskem ter pravico ljudi Severne Irske do demokratične samoodločbe. Republikanci so državne sile šteli kot borce v konfliktu, kar kaže na dogovarjanje med državnimi silami in zvestimi pripadniki paravojaških enot kot dokaz tega. Preiskava »Ballast« policijskega varuha človekovih pravic je potrdila, da so britanske sile in zlasti RUC sodelovale s paravojaškimi unionisti, vpleteni v umor in ovirale potek sojenja, ko so bile te trditve preučene , čeprav je obseg takšnega dogovarjanja še vedno zelo sporen.
 Zaradi poslabšanja varnostnih razmer je bila avtonomna regionalna vlada Severne Irske leta 1972 začasno ukinjena. Poleg nasilja je med glavnimi političnimi strankami, vključno s tistimi, ki so obsodile nasilje, prišlo do političnega zastoja nad prihodnjim statusom Severne Irske in oblike vladanja. Leta 1973 je Severna Irska izvedla referendum, da bi ugotovila ali bi morala ostati v Združenem kraljestvu ali biti del združene Irske. Glasovanje je bilo močno naklonjeno (98,9%) ohranitve statusa quo. Približno 57,5% vseh volivcev je glasovalo za podporo, vendar je le 1% katolikov glasovalo po bojkotu, ki ga je organizirala Socialdemokratska in laburistična stranka (SDLP).
 Mirovni proces
 Težave so bile spremenjene v mirovni proces, ki je vključeval izjavo o prekinitvi ognja večine paravojaških organizacij ter popolno razorožitev, reformo policije in ustrezen umik vojaških enot s cest in z občutljive meje na južnem Armaghu in Fermanaghu, kot so se dogovorili podpisniki sporazuma iz Belfasta (splošno znani kot "Velikonočni sporazum"). To je ponovno poudarilo dolgoletno britansko stališče, ki ga irske vlade še nikoli prej niso potrdile, da bo Severna Irska ostala v Združenem kraljestvu, dokler večina volivcev na Severnem Irskem ne bo glasovala drugače. Irska ustava je bila leta 1999 spremenjena, da bi »irski narod« dobil suverenost na celotnem otoku (v členu 2).
 Nova 2. in 3. člen, ki sta bila dodana ustavi za nadomestitev prejšnjih členov, implicitno priznavata, da se status Severne Irske in njeni odnosi v preostalem Združenem kraljestvu in Republiki Irski spremenijo le s sporazumom večine volivcev v vsaki sodni oblasti. Ta vidik je bil osrednjega pomena tudi za Velikonočni sporazum, ki je bil podpisan leta 1998 in ratificiran z referendumi, ki so potekali istočasno v Severni Irski in Republiki Irski. Hkrati je britanska vlada prvič v okviru prihodnje perspektive priznala tako imenovano »Irsko razsežnost«: načelo, da imajo ljudje Irskega otoka kot celote pravico, brez kakršnega koli zunanjega vmešavanja rešiti vprašanja med severom in jugom z medsebojnim soglasjem«. Slednja izjava je bila ključna za pridobitev podpore nacionalistov za dogovor. Ustanovila je decentralizirano vlado za delitev oblasti na Severnem Irskem, ki mora biti sestavljena iz unionističnih in nacionalističnih strank. Te institucije je britanska vlada začasno ukinila leta 2002 po obtožbah policijske službe Severne Irske (PSNI) o vohunjenju ljudi, ki delajo za Sinn Féin v skupščini (Stormontgate). Zadevni primer proti obtožencu Sinn Féin se je zrušil.
 IRA je 28. julija 2005 razglasila konec svojih pohodov in se razorožila. To zadnje dejanje je bilo izvedeno v skladu z Velikonočnim sporazumom iz leta 1998 in ob prisotnosti neodvisne mednarodne komisije za razgradnjo in dveh zunanjih cerkvenih prič. Mnogi unionisti pa ostajajo skeptični. Mednarodna komisija je kasneje potrdila, da so se glavne lojalistične paravojaške skupine, UDA, UVF in Red Hand Commando razorožile, priča je bil nekdanji nadškof in nekdanji vrhovni javni uslužbenec.
 Politiki, izvoljeni v skupščino na volitvah leta 2003, so se zbrali 15. maja 2006 v skladu z Zakonom o Severni Irski 2006, da bi izvolili prvega ministra in njegovega namestnika za Severno Irsko ter člane (pred 25. novembrom 2006) kot prvi korak k obnovi decentralizirane vlade.
 Po volitvah 7. marca 2007 se je prenesena vlada vrnila 8. maja 2007 z vodjo Demokratske unionistične stranke (DUP) Iana Paisleyja in namestnika vodje Sinn Féina Martina McGuinnessa, ki sta prevzela funkcijo prvega ministra in namestnika prvega ministra. Vlada Združenega kraljestva je v Beli knjigi o Brexitu ponovila svojo zavezanost k Velikonočnemu sporazumu. Kar zadeva status Severne Irske pravijo, da je »očitna prednostna naloga vlade Združenega kraljestva ohraniti trenutni ustavni položaj Severne Irske: kot del Združenega kraljestva, vendar s tesnimi povezavami z Irsko«
 Geografija
 Severna Irska je bila večji del zadnje ledene dobe prekrita z ledeno ploščo kot tudi v številnih prejšnjih primerih, katerih zapuščina je razvidna iz obsežnega pokrova drumlinov v grofijah Fermanagh, Armagh, Antrim in zlasti Down.
 Osrednji del predstavlja jezero Lough Neagh, ki je s 391 km2 največje sladkovodno jezero na Irskem otoku in na Britanskem otočju. Drugi obsežen jezerski sistem je Spodnji in Zgornji Lough Erne v Fermanaghu. Največji otok Severne Irske je Rathlin, ob severni obali Antrima. Strangford Lough je največji zaliv na britanskih otokih, ki pokriva 150 km2.
 V Sperrinskih gorah (podaljšek kaledonskega gorstva) so obsežna višavja z znatnimi zlatimi usedlinami, granitno pogorje Morne in bazaltna Antrimska planota ter manjša območja v južnem Armaghu in ob meji Fermanagh-Tyrone. Noben od gričev ni posebej visok, Slieve Donard v dramatičnih Mourne doseže 850 metrov, kar je najvišja točka na Severnem Irskem. Najpomembnejši vrh v Belfastu je Cavehill.
 Vulkanska dejavnost, ki je ustvarila Antrimsko planoto, je oblikovala srhljive geometrijske stebre - Velikanova pot (Giant's Causeway) na severni obali Antrima. Tudi v severnem Antrimu so most Carrick-a-Rede, tempelj Mussenden in Antrimske doline (glens)
 Spodnja in zgornja reka Bann, reka Foyle in reka Blackwater oblikujejo obsežne rodovitne nižine, z odlično obdelovalno zemljo, ki jo najdemo tudi na severu in vzhodu Downa, čeprav je večina hribovite države marginalna in primerna predvsem za živinorejo.
 V dolini reke Lagan leži Belfast, katerega metropolitansko območje vključuje več kot tretjino prebivalstva Severne Irske, s težko urbanizacijo in industrializacijo vzdolž Laganske doline in obeh obal jezera Belfast Lough.
 Celotna Severna Irska ima zmerno morsko podnebje, precej bolj mokro na zahodu kot na vzhodu, čeprav oblaki pokrivajo vso regijo. Vreme je nepredvidljivo v vseh letnih časih in čeprav so letni časi različni, so precej manj izraziti kot v notranji Evropi ali na vzhodni obali Severne Amerike. Povprečna dnevna maksimalna vrednost v Belfastu je 6,5 °C januarja in 17,5 °C v juliju. Najvišja temperatura je bila pri Knockarevanu blizu kraja Garrison, grofija Fermanagh 30. junija 1976 in v Belfastu 12. julija 1983. 30.8 °C. Najnižja temperatura je bila v Castledergu, grofija Tyrone 23. decembra 2010, -18,7 °C.
 Grofije
 Severna Irska je sestavljena iz šestih zgodovinskih grofij: Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, Londonderry , Tyrone.
 Te grofije se ne uporabljajo več za namene lokalne uprave; namesto tega obstaja enajst okrožij Severne Irske, ki imajo različne geografske razsežnosti. Ustvarjena so bila leta 2015 in so nadomestila šestindvajset prejšnjih okrožij.
 Čeprav se grofije več ne uporabljajo za lokalne vladne namene, ostajajo priljubljena sredstva za opisovanje krajev. Uradno se uporabljajo, ko zaprosijo za irski potni list, ki zahteva, da navedete grofijo svojega rojstva. Ime te grofije se nato pojavi v irskem in angleškem jeziku na strani s podatki o potnem listu, v nasprotju z mestom rojstva v potnem listu Združenega kraljestva. Gelsko atletsko društvo še vedno uporablja grofije kot glavno sredstvo za organizacijo in reprezentativne ekipe v GAA grofiji. Prvotni sistem registrskih številk avtomobilov, ki v veliki meri temelji na grofijah še vedno ostaja v uporabi. Leta 2000 je bil telefonski sistem številčenja prestrukturiran v 8-mestno shemo z (razen v Belfastu) prvo številko, ki odraža grofijo.
 Meje grofij se še vedno pojavljajo na geodetskih kartah Severne Irske in Phillips Street Atlases, med drugim. Z njihovim upadanjem v uradni rabi pogosto pride do zmede okoliških mest, ki ležijo blizu meja grofij, kot sta Belfast in Lisburn, ki sta razdeljena med grofiji Down in Antrim (večina obeh mest je v Antrimu).
 Marca 2018 je The Sunday Times objavil svoj seznam najboljših mest za življenje v Veliki Britaniji, vključno z naslednjimi kraji na Severnem Irskem: Ballyhackamore blizu Belfasta (splošno najbolje za Severno Irsko), Holywood, grofija Down, Newcastle, grofija Down, Portrush, grofija Antrim, Strangford, grofija Down.
 Gospodarstvo
 Severna Irska je tradicionalno imela industrijsko gospodarstvo, predvsem ladjedelništvo, proizvodnji vrvi in tekstila, vendar je večino težke industrije nadomestila servisna dejavnost, predvsem javni sektor.
 Sedemdeset odstotkov prihodkov gospodarstva prihaja iz storitvenega sektorja. Poleg javnega sektorja je še en pomemben storitveni sektor turizem, ki je v letu 2004 narasel na več kot 1% prihodkov gospodarstva. Turizem je od konca Težav pomemben dejavnik rasti. Ključne turistične znamenitosti so zgodovinska mesta Derry, Belfast in Armagh in številni gradovi na Severnem Irskem. V zadnjem času je gospodarstvo imelo koristi od velikih naložb mnogih velikih večnacionalnih korporacij v visokotehnološko industrijo. Večino podjetij privlačijo državne subvencije in kvalificirana delovna sila.
 Lokalno gospodarstvo se je v času velike recesije zmanjšalo. V odgovor na to je skupščina Severne Irske poslala trgovinske misije v tujino.
 Demografija
 Prebivalstvo Severne Irske vsako leto od leta 1978 zvišuje. Po štetju leta 2011 je bilo 1,8 milijona prebivalcev in se je v zadnjem desetletju povečalo za 7,5% [99] iz skoraj 1,7 milijona leta 2001. To predstavlja le malo manj kot 3% prebivalstva Združenega kraljestva in nekaj več kot 28% prebivalstva otoka Irske.
 Prebivalstvo Severne Irske je skoraj povsem belo (98,2%). Leta 2011 je bilo na Severnem Irskem rojenih 88,8% ljudi, od tega 4,5% rojenih v Veliki Britaniji in 2,9% rojenih v Republiki Irski. 4,3% se je rodilo drugje. Večina jih je iz Vzhodne Evrope, Litve in Latvije. Največji ne-beli etnični skupini sta bili kitajska (6.300) in indijska (6.200). Črni ljudje različnega izvora so predstavljali 0,2% prebivalstva leta 2011 in ljudje z mešano etnično pripadnostjo 0,2%.
 Religija
 Na popisu leta 2011 je bilo 41,5% prebivalstva opredeljeno kot protestantsko / nerimskokatoliško krščansko, največja od teh pa so bile Prezbiterijanska cerkev (19%), Irska cerkev (14%) in Metodistična cerkev (3%); 41% kot rimskokatoliški in 0,8% kot ne-krščanski, medtem ko jih je 17% identificiralo brez vere ali ni navedlo. Kar zadeva skupnost 48% prebivalstva prihaja iz protestantskega ozadja, 45% iz katoliškega, 0,9% iz nekrščanskega ozadja in 5,6% iz nereligioznih okolij.
 Jeziki
 Angleško govorijo kot prvi jezik skoraj vsi prebivalci Severne Irske. To je de facto uradni jezik in zakon o pravosodju (jezik) (Irska) iz leta 1737 prepoveduje uporabo jezikov, ki niso angleški, v sodnih postopkih.
 V skladu z velikonočnim sporazumom sta irščina in ulstrska škotščina (ulstrsko narečje škotskega jezika, včasih znano tudi kot ullans) priznani kot »del kulturnega bogastva Severne Irske« .. Dve telesi na celotnem otoku sta bili ustanovljeni v skladu s sporazumom: Foras na Gaeilge, ki promovirata irski jezik in Agencija Ulster Scots, ki promovira narečje in kulturo Ulstrskih Škotov. Delujejo ločeno pod pokroviteljstvom North/South Language Body, ki poroča ministrskemu svetu.
 Britanska vlada je leta 2001 ratificirala Evropsko listino o regionalnih ali manjšinskih jezikih. Irščina (na Severnem Irskem) je bila določena v delu III Listine z vrsto posebnih zavez v zvezi z izobraževanjem, prevajanjem statutov, sodelovanjem z javnimi oblastmi, uporabo vpisnih imen, dostopom do medijev, podporo kulturnim dejavnostim in drugimi zadevami. Nižja raven priznanja je bila dodeljena ulstrski škotščini v skladu z delom II Listine.
 Kultura
 Severna Irska ima tako kulturo Irske kot kulturo Združenega kraljestva. Katoliki se večinoma identificirajo z irsko kulturo, protestanti bolj z britansko kulturo.
 Parade so pomembna značilnost severnoirske družbe , bolj kot v ostali Irski ali v Veliki Britaniji. Večino vzdržujejo protestantske bratovščine, kot sta red Oranževcev in Ulstrski unionisti. Vsako poletje, med "marčevsko sezono", imajo te skupine na stotine parad, ulice so prekrite z britanskimi zastavami, prapori in posebej izdelanimi loki ter velikim ognjemetom. Največje parade potekajo 12. julija (The Twelfth). V tem času so pogoste napetosti v bližini katoliških sosesk, kar včasih vodi v nasilje [134].
 Od konca Težav je Severna Irska priča naraščajočemu številu turistov. Zanimivosti vključujejo kulturne festivale, glasbene in umetniške tradicije, podeželje in geografske znamenitosti, pube, gostoljubnost in šport (še posebej golf in ribolov). Od leta 1987 so pubi lahko odprti ob nedeljah, kljub temu, da so nekateri temu nasprotovali.
 Ulstrski cikel je eden od štirih velikih ciklov irske mitologije, je telo srednjeveških irskih herojskih legend in sag tradicionalnih junakov Ulaida v današnjem vzhodnem Ulstru in severnem Leinstru, zlasti okrožjih Armagh, Down in Louth in izvira okoli ali pred 1. stoletjem. Cikel se osredotoča na vladavino Conchobar mac Nessa, za katero pravijo, da je bil kralj Ulstra okrog 1. stoletja. Od Emaina Mache (sedaj Fortuna Navan pri Armaghu) je vladal, in imel ostro rivalstvo s kraljico Medbom in kraljem Ailillom iz Connachta in njihovim zaveznikom Fergusom mac Róich, nekdanjim kraljem Ulstra. Najpomembnejši junak cikla je Conchobarjev nečak Cúchulainn.
 Simboli
 Severna Irska sestavlja skupek skupnosti, katerih nacionalne pripadnosti so na nekaterih območjih zastopane z različnimi zgodovinskimi zastavami. Na nekaterih območjih so tudi nekateri kraji obarvani rdeče-belo-modro ali zeleno-belo-oranžno, odvisno od tega, ali lokalni ljudje izražajo unionistične ali nacionalistične / republikanske simpatije.
 Uradna zastava je državna, ki ima suverenost nad ozemljem, torej zastava Unije . Nekdanja severnoIrska zastava, znana tudi kot »Ulster Banner« ali »Red Hand Flag«, je prapor, ki izhaja iz grba vlade Severne Irske do leta 1972. Od leta 1972 nima uradnega statusa. Uporabljajo jo izključno unionisti. Politika o zastavah Združenega kraljestva navaja, da na Severnem Irskem: »Zastava Ulstra in križ svetega Patricka nima uradnega statusa in v skladu s pravili o zastavah ne smejo viseti na vladnih stavbah.«
 Državna himna Združenega kraljestva "Bog ohrani kraljico" se pogosto igra na državnih dogodkih na Severnem Irskem. Na igrah Commonwealtha in nekaterih drugih športnih dogodkih, ekipa Severne Irske uporablja zastavo Ulstra kot svojo zastavo, ne glede na pomanjkanje uradnega statusa in Londonderry Air (ponavadi na besedilu kot Danny Boy), ki prav tako nima uradnega statusa, kot svojo nacionalno himno [142] [143]. Nacionalna nogometna ekipa uporablja tudi ulstrsko zastavo kot svojo zastavo, vendar kot svojo himno uporablja "Bog ohrani kraljico". [144] Mednarodne tekme Gaelic Athletic Association odpre nacionalna himna Republike Irske, Amhrán na bhFiann (Vojaška pesem), ki jo uporablja tudi večina drugih športnih organizacij iz vse Irske. [145] Od leta 1995 je irska ragbi ekipa unionistov uporabljala posebno naročeno pesem »Irski poziv« (Ireland's Call) kot himno skupine. Irsko himno se igra tudi na domačih tekmah v Dublinu, kot himna države gostiteljice [146].
 Severnoirski murali so postali znana značilnost Severne Irske, ki prikazujejo pretekle in sedanje dogodke ter dokumentirajo mir in kulturno raznolikost. Skoraj 2000 jih je bilo dokumentiranih na Severnem Irskem od sedemdesetih let.
 Sklici
 Literatura
 Jonathan Bardon, A History of Ulster (Blackstaff Press, Belfast, 1992), ISBN 0-85640-476-4
 Brian E. Barton, The Government of Northern Ireland, 1920–1923 (Athol Books, 1980)
 Paul Bew, Peter Gibbon and Henry Patterson The State in Northern Ireland, 1921–72: Political Forces and Social Classes, Manchester (Manchester University Press, 1979)
 Tony Geraghty (2000). The Irish War. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-7117-4.
 Robert Kee, The Green Flag: A History of Irish Nationalism (Penguin, 1972–2000), ISBN 0-14-029165-2
 Osborne Morton, Marine Algae of Northern Ireland (Ulster Museum, Belfast, 1994), ISBN 0-900761-28-8
 Henry Patterson, Ireland Since 1939: The Persistence of Conflict (Penguin, 2006), ISBN 978-1-84488-104-8
 P. Hackney (ed.) Stewart's and Corry's Flora of the North-east of Ireland 3rd edn. (Institute of Irish Studies, Queen's University of Belfast, 1992), ISBN 0-85389-446-9(HB)
 Zunanje povezave
 Northern Ireland Executive (Northern Ireland devolved government)
 Northern Ireland Office (UK central government)
 Discover Northern Ireland (Northern Ireland Tourist Board)
 Združeno kraljestvo Velike Britanije in Severne Irske
 Otoške države
 Statistične regije NUTS 1