17 februari 2011

In Honderd jaar vertelt Herbjørg Wassmo het verhaal van haar overgrootmoeder Sara Susanne, haar grootmoeder Elida en haar moeder Hjørdis. Het is een familiegeschiedenis, waarin de ik-verteller het verhaal van drie generaties weergeeft. Wassmo's overgrootmoeder Sara Susanne werd in 1842 geboren, zij zelf in 1942: honderd jaar liggen ertussen. Het is ook een persoonlijk verhaal over haar jeugd, waarin ze misbruikt werd. Ze moest zich altijd verstoppen voor hem. Het dagelijks leven speelt zich af op de afgelegen eilanden Vesterålen en De Lofoten in Noord Noordwegen in de periode 1848-1945, waar Herbjørg Wassmo geboren en getogen is. Sara Susanne trouwt met Johannes Krog. Hij stottert. Vaak schrijft hij wat hij zeggen wil op. Ze had haar leven in handen van een vreemde gelegd. Toch gaat ze van hem houden en krijgt in totaal 12 kinderen. Toch mist ze iets en dat vindt ze in Fritz Jensen, die het altaarstuk voor de kerk maakt en waarvoor Sara Susanne model staat. Ze heeft hem leren kennen op een kabeljauwfeest in Henningsvaer. Met hem kan ze van gedachten wisselen.

Elida is de jongste dochter van Sara Susanne, het 12de kind. Zij kiest een ander leven en trouwt tegen de zin van haar moeder op haar achttiende uit liefde met Fredrik. Ze had niet verwacht dat dat zo’n sleep kinderen op zou leveren. Als hij ziek wordt, gaan ze met een aantal kinderen naar Kristiana (Oslo), naar het ziekenhuis. Een aantal kinderen worden ondergebracht bij pleeggezinnen. Ze gaan er een tijdje inwonen bij tante Helga, een zus van Fredrik.

Wat mij opviel, toen zij een huis wilden kopen, stond er bij een advertentie in de krant: Joden en mensen uit Nordland niet gewenst. Ook hier wordt binnen het land gediscrimineerd. Hjørdis is de moeder van Herbjørg Wassmo. Haar leren we alleen kennen door middel van een briefwisseling met Hans in de oorlog. Als ze erachter komt, hoe Hans werkelijk is, is het te laat en is ze in verwachting.

Het boek eindigt met de geboorte van Herbjørg. Herbjørg leert van Elida dat het zogenaamde moederinstinct niet noodzakelijkerwijs een absoluut gevoel is. Ze laat haar inzien, dat het hunkeren naar vrijheid en liefde sterker kan zijn dan het moederinstinct. Honderd jaar is een verhaal, dat je meeneemt naar een tijd, waar vrouwen minder keuzes hadden dan nu het geval is. Leren hoefde niet, want je ging toch trouwen. En of je dat nu wilde of niet, het gebeurde gewoon zo. Het verhaal wordt niet in chronologische volgorde verteld. Soms wordt een gedeelte afgewisseld met herinneringen van Herbjørg of het verhaal springt naar Elida. Wat ik wel jammer vond, is dat er weinig geschiedenis over Noorwegen in voorkwam. Het verhaal behandelt vooral het dagelijkse leven.

Het idee om de geschiedenis van haar voormoeders te beschrijven, kreeg Herbjørg Wassmo, toen haar dochter een brochure mee naar huis nam over De Lofoten en een kathedraal in Kabelvåg, waar Fredrik Nicolai Jensen een levend model heeft gebruikt voor de engel die Jezus de beker aanreikt. Die vrouw was Sara Susanne Krog, geboren Bing Lind, 19 februari 1842, Kjøpsvik, Nordland, haar overgrootmoeder. Wat Herbjørg Wassmo het eerst opvalt, is, dat ze dezelfde geboortedag heeft als haar zoon en dat ze precies honderd jaar ouder is dan haar. Vesterålen is een eilandengroep in het uiterste noorden van de provincie Nordland in Noorwegen. Het ligt direct ten noorden van de Lofoten. De eilanden vormen het decor van een aantal boeken van de Noorse schrijfster Herbjørg Wassmo die in Øksnes op Vesterålen geboren is. Ook Henningsvær op de Lofoten, het grootste en meest actieve vissersdorp, komt voor in het verhaal, net zoals Kabelvåg, waar de kerk staat waar Sara Susanne model stond. De Vagan Kirke in Kabelvåg is een eenvoudige houten kerk en staat bekend als de kathedraal van de Lofoten. Het altaarstuk stelt een drietal gebeurtenissen in Gethsemane voor. Jensen voltooide het altaarstuk in 1869-1870.

Als iemand nieuwsgierig is naar het altaarstuk, hier kun je hem bekijken: http://www.lokalavisa.no/artikkel.php?aid=46292 Dit zijn nog foto 's van de kerk: http://www.noorwegeninfo.nl/fotos/69/fotos-vagan-kirke-lofoten Hier is een foto van Henningsvaer: http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Henningsvaer-2.jpg Hier is een kaartje van de eilanden: http://www.vakantienaarnoorwegen.nl/lofoten%20noorwegen.html De boeken van Herbjørg Wassmo zijn tot ver buiten Scandinavië bestsellers en werden meerdere malen bekroond. Bij Uitgeverij De Geus verschenen eerder de Dina-trilogie, de Tora-trilogie, de novellenbundel Het motief en de romans De zevende ontmoeting, Sanne en Een glas melk. Honderd jaar, haar laatste werk, is mijn eerste kennismaking met de schrijfster Herbjørg Wassmo. Zij kan goed vertellen en ik vond het een mooi boek. Vier sterren!