Met ‘Boemerang en andere gedichten’ zette Gerrit Komrij postuum een punt achter zijn literaire werk. Toen hij op 5 juli 2012, 68 jaar oud, overleed aan kanker, lag deze bundel op zijn bureau te wachten tot hij er de laatste hand aan kon leggen. ‘Boemerang’ werd vervolgens in onvoltooide vorm uitgebracht. Een erg groot nadeel is dat niet: de bundel is ook in deze vorm een hoogtepunt in het oeuvre van Komrij.

Gerrit Komrij was behalve dichter onder meer ook prozaschrijver en polemist. Dat hij toch vooral met poëzie geassocieerd wordt, heeft waarschijnlijk meer te maken met zijn activiteiten als poëziebloemlezer dan met zijn eigen gedichten. In 1979 verscheen voor het eerst zijn vuistdikke bloemlezing ‘De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in 1000 en enige gedichten’. Er volgden talloze herdrukken en een tweede en derde deel. Komrij maakte een zeer eigenzinnige selectie: alleen makkelijk toegankelijke poëzie werd opgenomen. Zo boorde hij een groot publiek aan voor een literair genre dat normaal slechts een kleine groep bereikt. Zoals van Hendrik Conscience gezegd wordt dat hij de Vlamingen lezen leerde, zou je van Komrij kunnen zeggen dat hij de Nederlanders gedichten leerde waarderen. Geen wonder dus dat hij in 2000 door het publiek werd uitgeroepen tot eerste ‘Dichter des Vaderlands’.

Komrij’s eigen poëzie kan ook een vuistdik boek vullen. Hij was een productief dichter met talloze –al dan niet bibliofiele- bundels op zijn naam. Zijn gedichten zijn zeer toegankelijk. Ze kenmerken zich door het gebruik van rijm en metrum en door toepassing van alle denkbare vormen van humor: van ironie en sarcasme tot kolder. Ze zijn erudiet, maar nooit pretentieus.

‘Boemerang en andere gedichten’ biedt voor pakweg de helft meer van hetzelfde. Gedichten over de crisis in Europa, over mediahonger, over de Utrechtse dom en wat al niet meer. Werk dat al eerder klaar lag. Wat deze bundel tot een indrukwekkend hoogtepunt in Komrij’s oeuvre maakt, is de andere helft van de gedichten. Die zijn geschreven door een dichter die weet dat de dood hem op de hielen zit. Ze kijken terug op (de zin van) het leven en vooruit naar het einde. Ook in die omstandigheden blijft Komrij zichzelf: liever dan met doodsangst benadert hij de dood met grappen en grollen.

Meteen al het openingsgedicht ‘psalm’ zet de toon: ‘er komt nog een luguber feestje aan’. De onvoltooide cyclus ‘Nagekomen oriëntalisme’ beschrijft de opname in een ziekenhuis in Maleisië. Op weg naar Indonesië werd Komrij daarheen gevlogen om een spoedoperatie te ondergaan. Het was het begin van het einde. In de cyclus ‘Binnenstebuiten’ kijkt hij terug op zijn leven (‘De zotste pijlen had hij op zijn boog’). Hij sluit af met:

‘Nu is hij weer terug bij het begin.
Alleen de dood heeft toekomst. Binnenkort
Zal hij weer kleuter zijn en benjamin
En door een zoetelief worden beknord’

Dat de bundel niet helemaal voltooid is, doet nauwelijks af aan de kwaliteit. Soms is het een voordeel: je ziet Komrij aan het werk met verschillende varianten. Van ‘Jongensdromen’ zijn er zelfs twee complete, volledig verschillende versies. Jammer is alleen dat Komrij zelf niet meer de volgorde van de gedichten heeft kunnen bepalen. In een aantekening is te lezen dat hij dacht aan ‘3 grote afdelingen’. Daarvan is nu geen sprake. Door een andere volgorde was de zeggingskracht wellicht nog groter geworden.