Is dit boek nou het 'magnum opus' van Oek de Jong, zoals wel wordt beweerd? Ik heb geen idee, want ik ken zijn andere boeken niet. Interessanter is de vraag of het een goed boek is (zoals veel recensenten stellen) of een totale draak (zoals veel andere recensenten zeggen). Maar zelfs dat weet ik niet zeker. Soms vond ik het proza traag en kneuterig als een trekschuit vol spruiten. Er waren dus momenten dat ik mij het schompus verveelde en mij afvroeg hoe iemand zulk brak proza uit zijn pen krijgt en zo lang kan doorleuteren over zo weinig. Maar tegelijk waren er nog meer momenten dat ik met rode oren en innerlijke hoera-kreten het proza verslond. Soms had ik zelfs een sensatie van licht, lucht en ruimte zoals ik die maar bij weinig boeken voel.

Wat mij niet beviel aan het boek waren de vele herhalingen, de grote mate van navelstaarderij, de mate waarin Abel als lastige puber en pre-adolescent maar blijft volharden in bokkigheid, wrokkigheid, rondgeneuk en gezeur. Op zich wordt Abels geslotenheid en wanhoop aan de wereld mooi en overtuigend beschreven, maar wel erg uitvoerig (Pier en oceaan is ruim 800 blz. mensen) en soms ook wat al te pathetisch. Aan weer de andere kant was ik zelf als puber en pre-adolescent niet veel handelbaarder: pubers beleven de wereld wat heftiger dan anderen, en exact dat is dan wel weer overtuigend beschreven, misschien niet ondanks de overdrijving maar zelfs dankzij de overdrijving. Mooi en soms zelfs prachtig vond ik bovendien hoe in dit boek gestalte gegeven wordt aan de eenzaamheid en vergeefse dromen van Abel en zijn familie. Je leert Abel van binnenuit kennen, maar ook zijn vader en moeder, en ook zijn grootouders (met name zijn Friese grootvader van vaders kant). Al die personages zijn op zichzelf boeiend genoeg, maar boeiend is vooral ook hoe diverse karaktertrekken en teleurstellingen - het geslotenene, het eeuwige zoeken naar zingeving, de bewondering voor schoonheid en kunst, het verlangen - van generatie naar generatie overgaat. En nog wat boeiender is hoe al die personages vaak ten prooi zijn aan werelden van zinderende en conflicterende emoties. Emoties die niet worden uitgelegd of verklaard, maar die in al hun borrelende onduidelijkheid worden getoond, in borrelend en dansend proza.

Maar het meest meeslepend vond ik de vele passages waarin m.n. Abel vol vervoering en verwarring de schoonheid ervaart van Friese en Zeeuwse waterlandschappen en van kunst. De lichtval in een drassig veenlandschap, de zuigende modder, de rietkragen, de wind: het wordt allemaal heel beeldend beschreven. Zo ook de zee, de golven, de storm op zee, de rijkdom van de oceaan. Meer en meer groeit vooral die zee (nu ja, de oceaan) ook uit tot een suggestief symbool van het leven in al zijn raadselachtige immensiteit: een syymbool van sublieme schoonheid ook, maar tegelijk van dreiging en nakende dood, en ook nog van oneindige verlokkende horizonten, en nog veel meer. Bovendien is kijken naar de natuur voor m.n. Abel uiteindelijk veel meer dan alleen 'kijken naar de natuur': het is bijna een soort transcendente ervaring waarin hij voor even loskomt van zichzelf, een intense ervaring van het 'hier en nu', een ervaring van het onnoembare en het eeuwige. Een ervaring die soms bijna religieuze trekken krijgt. Natuurlijk, Abel is een verstokte 'ongodist' die niet in het hogere wil geloven, en hij blijft voortdurend worstelen met zichzelf. Toch voelt hij zich door zijn intense natuurervaringen soms even in contact met 'iets' dat groter is dan hijzelf, en dat biedt dan voor even troost, rust en vreugde. Aan het eind van het boek is Abel zeker geen 'wijze' geworden, gelukkig niet. Maar hij heeft wel een manier gevonden om meer ruimte te geven aan deze vervoering, wat hem mogelijk beter zal wapenen tegen de uitdagingen van de volwassenheid.

Sommige mensen zullen dit wellicht pure kitsch vinden, maar ik vond het bijzonder fraai en overtuigend opgeschreven. Zoals ik dus ook de beschrijving van de innerlijke roerselen van de diverse personages mooi en overtuigend vond. Daarnaast is Pier en oceaan op onnadrukkelijke wijze ook wel een interessant tijdsbeeld van Nederland in de jaren vijftig, zestig en zeventig. En om al die redenen heb ik dit boek, ondanks zijn vaak forse inzinkingen, met een glimlach uitgelezen.