Dit prachtige lees-, maar vooral kijkboek rondom de meest grandioze en iconische stripreeks aller tijden is een mooie aanvulling voor de bibliotheek van tintinologen. Het postume werkstuk van Pierre Sterckx, de vorig jaar overleden Brusselse kunstdocent én vriend van Hergé, staat vooral stil bij de artistieke waarde en connecties van Kuifje. Het is daarom jammer dat de oorspronkelijke titel van dit boek, L’Art d’Hergé, Hergé et l’art, niet bewaard is in de enigszins misleidende tot nietszeggende titel Kuifje, Hergé’s klassieker.

Behalve vele schitterende schetsen en (details van) Kuifje-platen, die veelal te bewonderen zijn in de wisselende collectie van het Hergémuseum in Louvain-la-Neuve (dat in ruil voor het gebruik ervan prominent aanwezig is in dit boek), telt het boek ook flink wat artwork van Hergé (toen hij nog publiciteit maakte) en zelfs minder bekend jeugdwerk (toen hij voor de scouts tekende) tot foto’s die ik niet eerder of elders heb gezien. Nogal wat van die foto’s, gemaakt op Hergé's kantoor of thuis, zijn gekozen omdat er kunstwerken op figureren. In een van de exporuimtes in het Hergémuseum wordt bij enkele schilderijen uit Hergé's collectie stilgestaan bij zijn bewondering voor moderne kunstenaars, en bij zijn poging tot abstracte kunst (die hij snel staakte omdat zijn werk er niets wezenlijks aan toevoegde: ‘Ik kan me maar 100% geven’, zei hij altijd, ‘en die 100% gaat naar mijn strips.’). 

Qua feitelijke informatie draagt Sterckx ook niets nieuws bij: de mogelijk koninklijke afstamming van Hergé's vader, het ontstaan van Kuifje, zijn vriendschap voor en het belang van Tchang, zijn huwelijksdepressie… Dat is allemaal al bekend en Sterckx gaat er dan ook snel overheen. Bij Hergé's half-foute oorlogsverleden staat hij ook nauwelijks stil, al wijst hij op de slechte invloed van zijn ‘vrienden’ bij de rechtse krant Le XXième. Sterckx’ visie is dan wel weer interessant wanneer hij uit eerste hand spreekt: bijvoorbeeld over ‘de onterechte reputatie van fascist. Naar mijn oordeel was hij een vrije, onafhankelijke geest’ (p. 54). Naar mijn oordeel ook, afgaande op bijvoorbeeld de Hitler-spotprenten in de gagreeks Quick & Flupke. Of wanneer Sterckx zijn vriend citeert over zijn naderende dood aan leukemie: ‘Gewoon een verspreiding van moleculen’ (p. 74).

Sterckx biedt ook een originele kijk op de verschillende hoofd- en terugkerende personages. Over de (dubbele) ‘lichtdrager’ en eeuwig irritante verzekeringsmakelaar Serafijn (een engelennaam) Lampion bijvoorbeeld. Of de in verschillende albums figurerende papegaaien: als uiting van castratieangst, als stem van de doden en als symbool van reproductie. Een makkelijke reproductie was trouwens de reden voor het gebruik van de klare lijn, in tegenstelling tot unieke, complexe en ‘hogere’ schilderkunst.

Is Kuifje dan lagere kunst? Kunst alleszins, tenminste in de betekenis van iets met eeuwigheidswaarde. Als ontregelend, zoals Marcel Duchamp kunst graag ziet, kan Kuifje bezwaarlijk genoemd worden. Strips passen overigens in het rijtje ‘lagere’ kunsten die sinds begin vorige eeuw hun opgang maakten (van fotografie, jazz en detectives tot film, mode of reclame).

Het onvoltooide album Kuifje en de Alfakunst is voor Sterckx een godsgeschenk om Hergé's houding tegenover kunst onder de aandacht te brengen. In het verhaal krijgt Kuifje te maken met een artistieke goeroe/kunstvervalser. Kapitein Haddock raakt gefascineerd door conceptuele kunst, die in feite totaal tegengesteld is aan de erg figuratieve kunst die het beeldverhaal is.

Sterckx staat stil bij het levendige kleurgebruik in Kuifje en Hergé's vloeiende Chinese penseelvoering die zijn werk minder bloedloos en strak maakt dan de echt klare lijn, oorspronkelijk een term uit de tuinbouw. Boeiend zijn de parallellen die Sterckx ziet met het werk van Holbein (identiteit scheppen in het portret), Ingres (beweging), Miró (details) of Fontana (de absolute lijn), langs wie voor sommige Kuifje-liefhebbers een aantal artistieke werelden kunnen opengaan.

Tot slot nog dit: dat in deze vertaling de Franstalige illustraties gebruikt blijven stoort niet, maar verwijzingen naar Franstalige, echter ook vertaalde boeken, zoals dat van Benoît Peeters, had vermeden mogen worden.