Stel je voor: ineens stinkt het. Niet een beetje, niet op één plek. Een enorme stank die zich langzaam over de hele wereld uitbreidt. En het gaat niet meer weg. Hoe ga je daar mee om? Hoe beïnvloedt dit het dagelijks leven? Dat is het uitgangspunt van De Stank geschreven door Bavo Dhooge. Hoewel dit een fantasy-/sciencefiction-/horrorportaal is, ben ik er zelf niet uit of het boek wel onder een van deze noemers valt. Misschien is surrealisme een betere term. Kleine waarschuwing: in deze recensie zitten lichte spoilers, omdat het einde van het boek erg belangrijk is als onderbouwing van de score.
In het boek worden vijf verschillende personen gevolgd, die ieder op hun eigen manier met de stank om gaan. Ze hebben twee dingen gemeen: ze zijn onder de eersten die de stank lijken op te merken, en ze zijn onderdeel van het diner dat georganiseerd wordt. Wat het nut van dat diner is, is nogal onduidelijk. Sterker nog, het wordt nog onduidelijker nadat het boek uit is. Want na afloop weet je niet alleen moeilijk te plaatsen wat het diner precies voor doel heeft, maar ook wanneer het plaats vindt in de tijdslijn.
De personen zijn goed beschreven en komen echt tot leven. De vijf personen worden aangegeven met de letters K, S, N, A en T en gaan vervolgens ieder op hun eigen manier met de stank om. De een stopt als het ware met leven, terwijl de ander juist eindelijk op zijn doel af gaat. Ook krijg je een inzicht in de maatschappij: er worden incidenten beschreven zoals een protest tegen de stank en het bekladden van een moskee omdat de stank daar vandaan zou komen. Jammer genoeg zijn er ook hiaten in het verhaal, elementen die er voor het gemak even uit gelaten lijken. Waar zijn bijvoorbeeld de drie kinderen die N heeft? Als T zomaar verdwijnt voor een tijd, vinden zijn ouders daar niets van?
Naast de kleine dingen, heeft De Stank in mijn ogen een onoverkomelijk probleem: het verhaal gaat nergens heen. Je volgt de beslommeringen van K, S, N, A en T, en daar houdt het eigenlijk een beetje mee op. Er is geen diepgaande zoektocht naar de oorzaak, of een idee voor een oplossing. Het voelt meer als een klein hikje in het algemene leven: er komt een probleem, het wordt niet direct opgelost, dus we vallen weer terug naar de status quo. Iets waar de hoofdpersonen, geheel begrijpelijk, moeite mee hebben.
De schrijfstijl van Bavo Dhooge leest lekker weg. Hij heeft de neiging om gevoelens prozaïsch te omschrijven, iets dat op sommige punten te veel gebeurt. Ook staan er rare zinnen in en worden Belgische en Nederlandse frasen soms door elkaar gebruikt. Opvallend zijn Engelse bijbelcitaten: waarom de vertaling van een quote gebruiken in een vreemde taal? Gelukkig zijn deze taalgerelateerde punten niet prominent genoeg aanwezig om echt een probleem te zijn. Voor fantasybegrippen is het een dun boek, dat je zo uit hebt. Het nodigt ook niet echt uit tot nadenken, waardoor je het boek makkelijk weg legt en zo weer in de volgende kan beginnen.
Uiteindelijk voelt het hele boek aan als een oefening. Als een ‘wat als’-oefening die nooit verder is gekomen dan het stadium van de eerste periode. Er is geen indicatie hoe het zou gaan als dit langer zou duren. Zou men eraan gewend raken? Zou er een oplossing gevonden worden? Maakt het gebrek aan reuk ruimte voor een andere zintuig? In het begin heb je nog hoop dat het beter wordt, want dat diner moet toch ergens heen gaan? Aan het eind voelt het boek als een teleurstelling. Er is geen oplossing, geen reden gegeven. De schrijver lijkt het zich er haast gemakkelijk af te hebben gemaakt: als je geen oorzaak geeft, hoe je er ook niet een te verzinnen die klopt.