Het Kyoto-verdrag, een mondiale overeenkomst die de uitstoot van schadelijke stoffen moet terugdringen en daardoor de opwarming van de aarde moet voorkomen. Een politiek statement dat onverbiddelijk aantoont wat de morele waarde is van de politiek. Ten overstaan van de hele wereld roept President George W. Bush dat Amerika er niet over piekert om het verdrag te ondertekenen. Economische doelstellingen liggen daaraan ten grondslag. En de wereld treurde om dit verschijnsel van financiële hebzucht en drang naar macht.
De Zweedse industrieel Lennart Ramberg grijpt dit actuele onderwerp aan om als decor te dienen voor zijn debuutthriller Kyoto och fjärilarna (vrij vertaald: Kyoto en vlinders). Met dit boek levert hij een bijdrage aan deze mondiale maatschappelijke discussie. In Nederland is dit verhaal op de markt verschenen onder de titel Het experiment.
Het verhaal speelt zich af in het noorden van Spitsbergen waar in Ny-?lesund, een meetstation waakzaam de gevolgen van de industriële emissie meet en onderzoekt. De vooraanstaande Emil Planck heeft een meetmethode ontwikkeld die de hoeveelheid fluormethaan in de lucht kan vaststellen. Fluormethaan is één van de zes gassen die volgens het Verdrag van Kyoto gereduceerd moet worden. Wanneer Planck spoorloos verdwijnt, neemt promovendus Kimi Hoorn voor hem waar en geeft een presentatie van deze belangrijke vondst aan een Noorse regeringsdelegatie.
De milieuorganisatie Serve Earth, onder leiding van Diana McManus, bezoekt het meetstation, maar Dianas bedoelingen lijken niet helemaal overeen te stemmen met de doelstellingen van haar organisatie. Het schadelijke fluormethaan wordt het milieu ingegooid door de aluminiumindustrie waar het als afvalstof tijdens het smeltproces vrijkomt door het verbranden van de grondstof kryoliet. Het Russische bedrijf LesAl is koploper op wereldniveau en de algemeen directeur Michail Gusin is er alles aan gelegen om van de naderende beursgang een groot financieel succes te maken. Meetstation, milieuorganisatie en industrie worden noodgedwongen naar elkaar toe gedreven, een beweging die niet door alle partijen wordt gewaardeerd.
De eco-thriller Het experiment probeert, evenals zijn vele voorgangers, de criminele milieupraktijken van grote industrieën over het voetlicht te brengen. Soms zijn ze interessant en vernieuwend en soms is het een variant op een bestaand thema. Het experiment valt onder de tweede categorie. Met veel wetenschappelijke termen en toelichtingen probeert de auteur de lezer kennis bij te brengen: hoe de schadelijke stoffen tot stand komen en waarom ze zo schadelijk zijn voor het milieu. Voorwaar, dit is geen makkelijke job en het is denkbaar dat hierdoor het thrilleraspect het onderspit moet delven.
Daarmee schiet Ramberg zijn doel gedeeltelijk voorbij omdat de aandacht van de thrillerfan zal wegzakken waardoor de wetenschappelijke onderwerpen met minimale belangstelling gelezen zullen worden. Het verrassingseffect is ook niet in staat deze instelling te veranderen want vrij vroeg in het verhaal is met grote zekerheid te voorspellen wat de plot gaat brengen. Dus voor de milieufreaks is Het experiment een leuke aanwinst maar voor de thrillerfan is er weinig plezier aan te beleven.