"Job" was de roman waarmee Joseph Roth, die al beroemd was als journalist, ook beroemd en geliefd werd als romancier. Veel mensen vinden het ook zijn meesterwerk. Ik niet: naar mijn smaak is " Radetzkymars" Roths meesterstuk. Maar "Job" vind ik wel een heel ontroerend boek, misschien Roths meest ontroerende.

Hoofdpersoon is de zeer gelovige Joodse onderwijzer Mendel Singer, die, als een soort modern evenbeeld van bijbelfiguur Job, in de ene na de andere ongehoorde rampspoed terechtkomt, zodanig dat zijn werkelijk prachtig beschreven vroomheid en jubel naar God verandert in al even prachtig beschreven totale wanhoop en in verwerping van God. Maar door een bijna ongehoord wonderbaarlijke wending hervindt Mendel toch weer zijn geluk en geloof.

Zo samengevat lijkt het verhaal een zoetelijk sentimentele draak, met een soort religiositeit die niet meer van deze tijd is. Die indruk zou nog sterker worden als ik nog meer details van de plot zou verklappen. Maar toch is dat naar mijn smaak niet zo, want daarvoor is Roth een veel te geniale stilist. Het 'wonder' aan het eind van dit boek is op zichzelf genomen volkomen ongeloofwaardig en gezocht, maar je vergeet dat gewoon door de geweldige formuleringen die Roth vindt voor Mendels vreugde. Te meer omdat Roth eerder even geweldige formuleringen vond voor Mendels wanhoop en woede jegens God. Roth beschrijft de mentale afgronden waarmee Mendel geconfronteerd wordt op echt adembenemend wijze, en het verlies van zijn vroomheid eveneens: alleen dat al redt dit boek van sentimentaliteit. Bovendien, als lezer kun je het naïef vinden dat Roth dit verhaal van rampspoed door een wonder toch een happy end geeft, even naïef als het overbekende gezegde "als de nood het hoogst is, is de redding nabij". Maar juist die naïviteit is ook zo ontroerend, zeker in de meesterhanden van Joseph Roth. Het wonder lijkt ongerijmd, aangezien Mendel Singer geen buitengewoon mens is doch een sukkelaar zoals u en ik hoewel veel vromer, en hoe kan een gewone sukkelaar nou worden begenadigd met een buitengewoon wonder? Maar aan de andere kant: mijn God, wat voel je mee met zijn verdriet, en wat gun je hem daarom een ongehoord wonder. Dat wonder rijmt weliswaar niet met het gezonde verstand, en geloof in zulke wonderen is volgens ons gezonde verstand zelfs rijkelijk onnozel. Maar wat stelt gezond verstand nou voor in vergelijking met een wonder dat zo mooi is opgeschreven en met de wanhopige en voor ons als lezer zo enorm invoelbare hoop op een zo wonderbaarlijke verlossing van zo'n immens verdriet?

Ja, hij was een geweldenaar, Joseph Roth. Zeven boeken van hem heb ik nu achter elkaar gelezen, wat was dat een droevig maar groot genot. En over een paar jaar lees ik ze gewoon allemaal opnieuw.