Kees ’t Hart heeft met Hotel Vertigo wellicht zijn beste boek geschreven. Wellicht, omdat we niet weten wat er nog gaat komen… Maar dat Hotel Vertigo het beste boek van 2013 zal zijn, staat voor mij buiten kijf. Zelden las ik een roman van vaderlandse bodem die zo internationaal op mij overkwam, die mij zo aan de haren door het boek trok, die mij in spanning hield als een Hitchcock-film.

Misschien denkt u nu aan de roman De revue (1999) die op de shortlist stond voor de Libris Literatuur Prijs en bekroond werd met de Multatuli-prijs, of aan Ter navolging (2004) die voor de AKO-Literatuurprijs op de shortlist stond. Of aan de heerlijke verhalenbundel Engelvisje (2010) en de roman De keizer en de astroloog (2008)… Toch staan al deze bijzonder goede boeken in de schaduw van ’t Harts nieuwste roman Hotel Vertigo. De schrijver heeft met deze tour de force zichzelf overtroffen.

Laten we met het begin beginnen, met de titel van het boek Hotel Vertigo, die direct verwijst naar de beroemde, en voor velen beste, film van Alfred Hitchcock. Vertigo verwijst naar een vorm van duizeligheid, namelijk draaiduizeligheid. In de filmwereld bestaat er zelfs een term die ernaar verwijst: het Vertigo shot. Men heeft het dan over een shot met een duizelingwekkend effect dat tot in het evenwichtsorgaan doorwerkt. Hitchcock speelde al met dit effect in de film Spellbound (1945) maar in Vertigo (1957) gebruikt hij het voor het eerst optimaal. Om een Vertigo te krijgen rijdt de Dolly naar achteren, terwijl de cameralens met eenzelfde snelheid inzoomt. Het gefilmde object blijft voor de toeschouwer op dezelfde afstand. Tegelijk dijt de horizon uit.

Uit elk detail in het boek blijkt Kees ’t Hart alles over de film en over Hitchcock te weten. Hij heeft zich diens denken eigen gemaakt en kon zo een roman schrijven alsof het een film van Hitchcock is. Tegelijkertijd is het een echt Kees ’t Hart boek gebleven. Prachtig geschreven, vol details, details die je het gevoel geven er echt bij te zijn. Zolang je het boek leest, word je de Nederlandse scholier Vincent van Zandt, krijg je last van duizelingen en geniet je van de seksuele perverse ondertoon die zowel het boek als de film kenmerkt.

Het verhaal is simpel op het eerste gezicht. De 17-jarige Vincent van Zandt krijgt de kans via een uitwisselingsprogramma naar Amerika te gaan. Hij belandt in San Francisco bij de familie Ellis. Van school komt niets. Vincent brengt zijn dagen door met rondhangen en kijken. Hij maakt tekeningen van de Amerikaanse vloot en droomt meer dan dat hij waarneemt. De familie Ellis is druk doende met hun opvanghuis voor verslaafden. Het is 1957. Dichters rollen vechtend over straat, softporno begint handel te worden en Hitchcock maakt opnamen voor zijn film Vertigo. Door een samenloop van omstandigheden wordt Vincent onderdeel van de second unit. ( De second unit filmde geen filmsterren, kwam niet in studio’s maar filmde locaties in de stad: huizen, bruggen, straten, als achtergrond in de film.) Hij doet klusjes en tekent scènes. Tegelijkertijd ontluikt de man in hem. Hij wordt verliefd en heeft zijn eerste seks. Overigens niet met hetzelfde meisje… De broeierige sfeer die we van Hitchcocks films kennen, hangt over het boek. Vincent snapt niet alles wat hem overkomt en ook de lezer vraagt zich af wat er nu eigenlijk allemaal aan de hand is. Vrouwen zijn fataal zoals het hoort, spionage is mogelijk, de beweging Synanon duister. Het boek is een fraaie combinatie van roman noir en wat men een bildungsroman noemt.

Na zijn pensionering en de dood van zijn vrouw probeert Vincent van Zandt grip op zijn verleden te krijgen. Voor het eerst durft hij San Francisco, de stad uit zijn verleden, weer te bezoeken. Hij logeert in Hotel Vertigo, hetzelfde hotel waar hij ooit meehielp aan de opnamen voor de film. Het perverse tintje dat de film ook heeft, beleeft Vincent door een hoer in te huren. Zij speelt de rol van een van de vrouwen in de film door zich net zo te kleden en op te maken. Vincent blijft maar proberen het verleden terug te halen. Speurt naar details, naar ooit zoek geraakte foto’s.

Ooit was Van Zandt een bouwkundig tekenaar met grote ambities. Zijn notities over architectuur maakten grote indruk op zijn collegae. Niemand wist dat hij zijn ideeën van Hitchcock had. Ook als hij eindelijk weer in San Francisco is, spreekt iemand hem op zijn oude theorieën aan. Of hij ze bij Heidegger was tegengekomen… Het is interessant om eens te kijken wat er gebeurt als je het schrijven van Kees ’t Hart naast het denken van Van Zandt, Hitchcock en Bimmeldijk legt.

‘Details vullen de leegte op van de personages. Dus shots van gebouwen, mensen en interieurs.’ Kees ’t Hart is een meester in het scheppen van illusie. Met het minimum aan informatie weet hij de jaren vijftig tot leven te brengen. De koude oorlog. Benepen seksualiteit. De zucht naar vrijheid.

‘In de films van Hitchcock is niemand wonend. Architectuur is een vorm van stilzetten van de tijd. De hotelkamer dient als labyrint voor seksuele hang-ups, is een labyrint van verborgen lust. Wonen is een vorm van oponthoud.’ Vincent komt in een situatie waarin geen thuis bestaat. Hij zoekt ernaar door rond te lopen. Ook Lee Jones, de vrouw op wie hij verliefd is, lijkt geen thuis te hebben, was ooit hoer en daarmee van niemand en van iedereen tegelijk. De stad waar Vincent in zijn jeugd liep, bestaat niet meer. Huizen zijn verdwenen of zien er zo anders uit dat hij ze niet meer herkent. Het hotel waar hij logeert, was een decor en is in de huidige tijd zo vormgegeven dat het daar weer op lijkt. Niets is echt. Een prostituee in de kleding van een filmster moet de lustgevoelens van weleer nieuw leven inblazen. De Vertigo, het gevoel van duizeligheid, van hoogtevrees, hangt samen met die lust, net als in de film. Of Vincent dat bewust of onbewust oproept is de vraag. Duidelijk is wel dat frustraties hem een leven lang bezig hielden. Zelfs over zaken waar hij eigenlijk niet voor verantwoordelijk was.

‘Hitchcock zoekt de confrontatie met de dingen. De details ervan: beha’s, een waaier, een kam, foto’s op een nachtkastje. Hij legt de nadruk op “het spel met en het gevaar van‘dingen”’. Opvallend is ook de rol die een paar foto’s, maar ook beha’s, waaiers etc. in deze roman spelen. ’t Hart zoomt als een cameraman in, beschrijft alles wat er te zien valt, hoe het ruikt desnoods. Hierdoor kruip je als het ware in het boek en word je er deel van.

‘Dat het “gewone” van de taal zowel verhullend als onthullend werkt.’ Dit citaat van Bimmeldijk dat bij Heidegger vandaan komt, past naadloos op het schrijven van Kees ’t Hart. Zijn proza is glashelder en weet toch raadselen op te roepen. Er hangt een atmosfeer, maar nergens staat het geschreven. Het staat tussen de regels, ontstaat door de juiste keuze woorden en situaties. De roman barst van de suspense en pas op de laatste pagina leer je de waarheid kennen. De lezer overkomt hetzelfde als Vincent van Zandt na de dood van zijn vrouw Rietje: Hitchcock krabt zich een weg naar buiten. Plotseling begrijp je Vincents opmerking: ‘Alles wat een mens onderneemt, begint met aantasting.’

Kees ’t Hart heeft een magistraal boek geschreven.