Mindhacking: de praktijk van beïnvloeden

Wie het over manipulatie heeft, gebruikt het vaak in negatieve context. Het activeert een onbewust systeem van negatieve associaties. We geloven allen graag in de idee van de vrije wil en manipulatie is een inbreuk daarop. Daarom zorgt het voor angst. Maken we nog wel zelf keuzes? In Mindhacking neemt Ronald van Aggelen de lezer mee langs enkele manipulatietechnieken en geeft hij de lezer handvatten om zelf minds te hacken.

Een rommelige structuur

Ik heb al veel gelezen over de theorieën die Van Aggelen aanhaalt, waarvan framing, priming en nudging tegenwoordig de meeste bekendheid genieten. Het is dan ook gegrond als ik zeg dat Mindhacking onvolledig en warrig is. Erg jammer, want het is een rete-interessant vakgebied.

Allereerste is de structuur rommelig, zowel in de grote lijn als in de details. Op het voorwoord volgt bijvoorbeeld een inleiding die meer weg heeft van een managementsamenvatting. Het nodigt niet uit tot verder lezen. Het doel van het boek is zowel het aanreiken van handvatten als het wegnemen van angst voor manipulatie. Deze angst komt voort uit vrees voor controleverlies en om die angst op te heffen, moet je op zijn minst verhelderen hoe de technieken werken. Volgende stap is aanreiken van manieren om je te wapenen tegen manipulatie, maar ook dat is niet in het boek opgenomen.

Van Aggelen geeft aan dat wie moeite heeft met de term ‘mindhacking’ ook voor ‘beïnvloeding’ of ‘manipulatie’ kan kiezen. Toch is er een nuanceverschil. Het is dan ook storend dat hij geen sterk geformuleerde definitie kan geven. Hij herhaalt véél en de definities zijn steeds iets anders, wat ook voor framing en priming geldt. De fout is te vinden in de structuur: er zijn hele hoofdstukken aan gewijd. Dit leidt tot onnodige herhaling en belemmert de diepgang. De werking van de hersenen (nodige basisinformatie) en het wáárom achter de technieken ontbreken. Voor de leek leidt dit eerder tot groei van angst dan afname.

Onvolledig en gedateerd

De schrijfstijl hapert en doet vermoeden dat er geen grondige redactieronde heeft plaatsgevonden. Het leest als een verboekte scriptie waar weinig aandacht is geweest voor een vloeiende schrijfstijl en een aangename opmaak. Dat maakt het slordig, statisch en hinderlijk. Het is duidelijk dat Van Aggelen kennis van zaken heeft, maar met deze structuur belemmert hij zichzelf de diepgang op te zoeken. Dit leidt tot onvolledig uitgewerkte en gedateerde theorieën, die weliswaar niet achterhaald zijn maar ook gewoon op het internet staan uitgelegd.

Van Aggelen is daarbij sceptisch over wetenschappelijk onderzoek, waarmee hij zijn eigen geloofwaardigheid beschadigt. Hij noemt de Stapel-affaire. Eén situatie van wetenschappelijke fraude, hoe grootschalig en schandalig die ook mocht zijn, mag je alert maken maar hij slaat door in zijn scepticisme. Hoe kun je als leek dan aannemen dat de theorieën die Van Aggelen aanhaalt wél valide zijn? Het is de som van slordigheidsfouten waardoor het boek de plank misslaat.

Mindhacking is een onvolledig en gedateerd boek over een fascinerend onderwerp dat door slordigheid slecht uit de verf komt

(Deze recensie verscheen eerder op www.alexhoogendoorn.nl)