Ik weet natuurlijk niet of hij zelf voor de eer warm zou lopen, maar toekenning van de 1e Sybren Poletprijs voor experimentele literatuur aan Paul Auster voor 4321 zou hem gegund zijn.

In vier parallelle vertellingen werkt Auster; hij speelt met het begrip 'toeval', een eigenlijk veel te kloeke bildungsroman uit: Liefst vier maal hetzelfde personage ontwikkelt zich gedurende een kleine duizend pagina's in viermaal andere omstandigheden. Zonder dat personage overigens persé als een bijzonder interessante, sympathieke of fraaie persoonlijkheid tot wasdom te willen laten komen. Maar hij doet dat geestig genoeg uiteindelijk toch gewoon .

En dat is knap: Een hoofdpersoon opvoeren die, zichzelf in hunkering verliezend, soms zelfs ronduit irriteert in een tekst waarin je als lezer nogal eens je best moet doen (vooral in de eerste helft van het boek) om bij perspectiefwisseling de juiste verhaallijn op te pakken, en je dan toch zover weten te krijgen dat je tot de (c.q. het) laatste punt komt.
Hoe dat lukt?
Ik verdenk Auster ervan dat hij met opzet na lang, lang werken echt niet meer in de tekst heeft willen (laten) schrappen en het ongemak van de schrijver in het ongemak van de lezer heeft willen spiegelen. De tekst deint; laat zich bij niet al te snelle lezing proeven en smaken (Auster schreef en schrijft ook poezie), wordt boek in boek en ontregelt soms, doordat ook hinderlijk gebabbel de toegang tot de tekst niet ontzegd is: "Na het plotselinge en rampzalige overlijden van zijn grootmoeder in juli (hartfalen), had zijn grootvader, die nu weduwnaar was (..)"(p.630).
Toch, ik als lezer pruim dat gewoon. Omdat het boek juist vooral overloopt van prachtige regels, als: "(..), maar Nagle pakte het boek die middag met een vriendelijk knikje en enkele gelukwensen van hem aan, nog niets wetend van de inhoud uiteraard, maar in elk geval zonder Ferguson te gispen om zijn overijlde besluit het te laten uitgeven en de spijt en de schaamte die onvermijdelijk op zo'n onbezonnen blijk van hoogmoed zouden volgen"(p.800). En omdat "af" zo definitief is.

Auster laat zijn hoofdpersoon Archie Ferguson geboren worden op 3 maart 1947: Beslist toevallig ook de dag waarop deel 1 van 'Iwan de Verschrikkelijke' van filmer Sergei Eisenstein uitkwam. De film (niet die film), maar ook fotografie, literatuur, honkbal, basketbal en sex maken uitgesponnen deel uit van het verzamelde bestaan van de opgroeiende Ferguson. Vier steeds en altijd door aanraken, aangeraakt worden en liefde gedreven Archies. Vloeiend en terloops ingebet in de Amerikaanse geschiedenis en maatschappelijke ontwikkeling van de Westerse wereld tussen eind jaren veertig en begin jaren zeventig.

4321 (1e druk: 2017) telt 941 pagina's en werd vertaald door Ronald Vlek, die in 2012 de Europese Literatuurprijs ontving (prijs voor zowel de auteur als diens vertaler) voor 'Alsof het voorbij is' van Julian Barnes.
De prachtige omslag, die enkele in scharlakenrode jassen gehulde vrouwen op de rug gezien (en één in een roze jas op de rug van het boek) in een vooral met hoofddeksels getooide meute toont, is van Brigitte Slangen.

"Een onmogelijk boek dat niet te schrijven was en stellig zou ontaarden in een warwinkel van willekeurige losse brokstukken, een stapel van betekenisloosheid" (p.787).

Een gewaagd boek. Met een vanzelfsprekend slot.