Stel je voor: je leeft anno 2022 in Frankrijk, als veertiger met een ooit briljante academische carrière, en je ziet tot je verbazing dat de verkiezingen door vrij suspecte maar in de moderne democratie volkomen normale manoeuvres wordt gewonnen door.... de Moslimbroederschap. En je merkt vervolgens dat de hele maatschappij islamiseert: vrouwen dragen allemaal burka's, de universiteit waar je werkt verdrievoudigt door Saoedisch sponsorschap alle salarissen maar vraagt wel dat iedereen zich tot de Islam bekeert, en monogamie wordt afgeschaft omdat polygamie sowieso beter is voor de natuurlijke selectie. Hoe zou je in zo'n situatie reageren? Boos, allicht, cynisch wellicht, mogelijk zelfs zwartgallig en vol van vitriool. Zo niet verbitterd of wanhopig, dan toch op zijn minst teleurgesteld, verdrietig en boos. Toch?

In de nieuwste Houellebec, "Onderworpen", zit de hoofdpersoon in exact deze situatie. We weten hoezeer de hoofdpersonen van m.n. "Elementaire deeltjes" en "Platform" het hele bestaan en de hele mensheid hartstochtelijk en vol bittere spot uitschelden, en hoe in" Platform" ook de islam achteloos wordt meegenomen in de eindeloze galspuwerij over alles en iedereen. Je verwacht van een Houellebecq-personage dus al HELEMAAL dat hij zich zou opwinden als de Islam aan de macht komt, en dat hij daarover leegloopt in bitter satirische hoon. Maar wat doet de hoofdpersoon in"Onderworpen"? Hij berust. Hij haalt zijn schouders op. Hij constateert dat hij sowieso het hele bestaan al niks vindt, en dat hij niet in staat is om zoals een normaal mens compromissen te vinden die het bestaan een schijn van leefbaarheid geven. Hij signaleert eigenlijk gewoon dat hij innerlijk en spiritueel helemaal leeg is. En daartegen protesteert hij niet: hij signaleert de alomtegenwoordige leegte alleen, in naar mijn smaak werkelijk hilarisch nihilistische oneliners. Hij mijmert op fraaie wijze over Huysmans, over wie hij een geroemd proefschrift geschreven heeft maar ja wat stelt DAT achteraf eigenlijk voor, en merkt op dat ook Huysmans een innerlijke leegte voelde die hem tot het katholicisme dreef. Overigens zonder daarbij een hogere zingeving te bereiken, maar wel een bepaald gemak en een zekere esthetische bevrediging. En zelf maakt de hoofdpersoon een soortgelijk proces door als Huysmans, maar in een nihilistische variant: hij voelt eenzaamheid en depressiviteit maar niet heel diepgaand, hij merkt op dat er goede gronden zijn voor woede en wanhoop maar voelt dat allemaal niet, en op het eind van het boek lijkt hij op het punt te staan zich tot de Islam te bekeren. Niet uit overtuiging. Niet uit wanhoop. Zelfs niet om zijn carrière of zijn vege lijf te redden. Maar in een soort berustende attitude en stemming van "who cares". En ach, polygamie heeft ook zo zijn prettige kanten. Zeker voor iemand die eenzaam was, zij het zonder daar heel erg onder te lijden.

Veel mensen vinden "Onderworpen" een teleurstellende, kabbelende roman, waarin Houellebecq zijn vroegere scherpte en provocatieve vernuft kwijt is. Nou vind ik zelf veel passages over m.n. de politieke veranderingen ook behoorlijk saai. Om niet te zeggen stomvervelend. Maar tam vind ik de roman niet: de serene en vrij nihilistische berusting in "Onderworpen" is totaal anders dan de gevitrioliseerde satire in andere romans, maar naar mijn smaak is die berusting net zo provocerend en intrigerend. Want juist het totale ONTBREKEN van verzet tegen deze islamisering is zo opmerkelijk. De roman waarschuwt niet tegen de islam, maar beschrijft een innerlijke leegte en het onvermogen zich daartegen te verzetten. Of, beter gezegd, een bepaalde gelaten acceptatie van die leegte, die ook de achteloze acceptatie inhoudt van een nieuwe orde die alles wat van waarde was wegneemt. Want tja, alles van waarde, dat stelde toch al niks voor. En juist die gelaten berusting prikkelde mij als lezer enorm. Want wat voor enorme toestand van onthechting moet je wel niet hebben om ZO gelaten te reageren in zo'n situatie?

Best provocerend en prikkelend dus, dit boek, niet ondanks maar juist dankzij de toon van nihilistische berusting. En gek genoeg word ik helemaal vrolijk van die provocatie, zoals ik ook vrolijk word van Houllebecqs scheldboeken of van de zwartgallige Celine. De boodschap van dat soort auteurs is naar mijn idee: al het geleuter dat het leven zin heeft is inderdaad niks dan geleuter, en dus alleen maar tijdverlies. Zodra je dat soort illusies als gelul hebt verworpen heb je minder illusies, maar veel meer focus. En ook verlichting, omdat je kilo's bullshit kwijt bent. Misschien ook een bepaalde rust. Misschien zelfs een gevoel van bevrijding. Welnu, DAAR word ik vrolijk van. Zeker als dit soort nihilisme zo goed wordt opgeschreven als in dit nieuwe boek van Houellebecq.