De harmonie of de fanfare was decennialang een vast onderdeel van de Nederlandse muziekcultuur. Zeker in de dorpen was het vaak de enige manier om muziek te leren spelen of muziek te maken. Van garagebands had niemand nog gehoord. Toch zijn er weinig boeken of films aan dit culturele fenomeen gewijd. Naast de bekende komische film ‘De Fanfare’ uit 1958 van Bert Haanstra is er nu ook de novelle ‘Harmonie’ over een harmoniekorps in Amsterdam Noord.
Overigens is een fanfare niet hetzelfde als een harmonie. Een harmonie gebruikt meer instrumenten dan een fanfare zoals houtblazers. Anton Zweep vindt dat onderscheid niet zo belangrijk blijkt uit een citaat van Nikkelen Nelis aan het begin van Harmonie:

Harmonie of fanfare
Ik luister zonder bezwaren
Met een glas oude klare

Net als bij De Fanfare ontstaat er ook onenigheid bij de harmonie van Sterrendorp in Amsterdam Noord. De aanleiding is de komst van een nieuwe dirigent. Een deel van de leden heeft weinig met hem op omdat hij kritisch is en zij niet teveel zin hebben thuis de stukken te oefenen.
Deze novelle mondt echter niet uit in een klucht over twee rivaliserende partijen zoals bij De Fanfare. Het conflict met de dirigent is maar één van de verhaallijnen. Een andere verhaallijn is de geschiedenis en de betekenis van de harmonie in de afgelopen decennia. Daarnaast wordt het verhaal driemaal onderbroken met een intermezzo met analyse van het werk van Miles Davis, John Coltrane en Maria Schneider.
Deze originele en ongebruikelijke compositie van de novelle doet eerder aan jazzmuziek denken dan aan de muziek van een harmonie. Het verhaal springt heen en weer tussen de harmoniegeschiedenis, het conflict met de dirigent en de intermezzo’s. In het geschiedenisdeel wordt geschetst hoe de eens belangrijke rol van de harmonie bij evenementen is overgenomen door de geluidsinstallatie. Ook zijn bij veel harmonieën de tamboers verdwenen omdat het getrommel als te militaristisch werd gezien.
De intermezzo’s vind ik de sterkste delen van de novelle. Op een aansprekende manier legt Zweep uit wat de muzikale bijdrage van deze musici is en wat hij fascinerend aan hen vindt. Vooral over Maria Schneider is hij zo enthousiast dat ik meteen een cd van haar bij de bibliotheek heb geleend en deze met plezier beluister tijdens het schrijven van deze recensie.
Ook het geschiedenisgedeelte was door de anekdotes heel onderhoudend. Het stuk over de dirigent en de problemen met de leden bleef wat vlak. Ik had graag de leden en de dirigent iets beter leren kennen. Al met al is de Harmonie een onderhoudende novelle die mij een aantal aangename leesuren bezorgde.