'Weet je dan niet dat vrijheid iets edels, iets kostbaars is? In het wilde weg willen dat de dingen zo gebeuren als het willekeurig in mij opkomt, dat is niet alleen onedel, het is het minderwaardigste wat ik kan bedenken.' (p. 16)

Waar gaat het over?

Over vrijheid bevat vijftien vertaalde colleges van Epictetus. Hij maakte zelf geen aantekeningen: zijn colleges zijn opgetekend door zijn studenten. Aan de hand van praktische voorbeelden maakt hij inzichtelijk hoe je persoonlijke vrijheid kunt ervaren.

‘Vrij is degene die leeft zoals hij wil,’ is de ondertitel. Specifieker: ‘Vrij is immers alleen iemand die alles wat hem overkomt, beschouwt als in overeenstemming met zijn morele keuze en die door niets en niemand ergens van weerhouden kan worden.’

'Waarom toch dingen naar je toe trekken waar je niet verantwoordelijk voor bent? Dat is vragen om moeilijkheden!' (p. 18)

Mysterieuze dialogen

Er wordt geen omschrijving van de context gegeven. Waar is Epictetus? In een collegezaal vermoedelijk, het zijn immers colleges. Echter wijzen enkel de vele dialogen op een gesprekspartner die evengoed in alle colleges dezelfde kan zijn als een select of groot gezelschap met wisselende gesprekspartner. Dit maakt het mysterieus voor iemand die eigenlijk te weinig voorkennis heeft om het te kunnen plaatsen.

Epictetus is scherp, cynisch, vaak wat denigrerend nonchalant. Zijn stelligheid brengt de tekst tot leven. Hij die niet streeft naar vrijheid noemt hij geregeld ‘slaaf!’ wat in 2016 redelijk hilarisch is vanwege de lading die er nu aan hangt.

'Vrij is de man die niet gehinderd wordt, voor wie alles gaat zoals hij wil. Degene die je kunt hinderen of dwingen of tegenwerken of tegen zijn wil in een situatie kunt brengen, die is slaaf. Wie kan er niet gehinderd worden? Degene die naar niets verlangt wat van een ander is. En wat is er van de ander? Datgene waarvan we niet zelf in de hand hebben of we er wel of niet over beschikken, waarvan we de eigenschappen en toestand niet zélf kunnen bepalen.' (pp. 70-71)

Soms vond ik hem wat kort door de bocht. In zijn focus op het rationele laat hij het psychologische compleet achterwege, maar voor zijn tijd was dit revolutionair. Het is dan ook een boekje dat met name interessant is voor mensen die zich verdiept hebben in de filosofie van het Oude Grieken waarbij ze de inhoud kunnen plaatsen in de context van die tijd.

'Over vrijheid' is een scherpe bundeling van vijftien colleges van Epictetus waarin hij rake punten maken en de lezer van nu tegelijkertijd laat lachen om zijn stellige taalgebruik.

Deze recensie verscheen eerder op www.alexhoogendoorn.nl