Om maar meteen met de deur in huis te vallen: Kat & Muis is absoluut een uitstekende thriller. Ian Rankin schreef het reeds in 1987 maar pas tien jaar later brak de Schotse auteur door naar een groot internationaal publiek. Achteraf gezien werkelijk onbegrijpelijk dat dit boek niet meteen vanaf het begin de waardering heeft gekregen die het zo overduidelijk verdiend, al heeft het gelukkig het ontstaan van een inmiddels indrukwekkende serie over inspecteur Rebus niet in de weg gestaan.

Met John Rebus heeft Rankin een zeer aansprekende hoofdpersoon geschapen, een complexe persoonlijkheid met een aantal duistere kanten. Verlaten door zijn vrouw en dochter, maar absoluut niet de depressieve speurder die een andere auteur er misschien van zou hebben gemaakt. Er zijn een paar kleine overeenkomsten te ontdekken met rechercheur Harry Bosch uit de boeken van Michael Connelly (onder andere zijn achtergrond in het leger) die  net als Rebus  in dit eerste deel gedwongen wordt om de confrontatie aan te gaan met zijn eigen verleden. Een seriemoordenaar is namelijk actief in het wat sombere Edinburgh, waarbij uitsluitend jonge meisjes het slachtoffer zijn. Er is na twee moorden totaal geen patroon te ontdekken en de angst daalt onverbiddelijk neer over de stad. Dan begint Rebus allerlei vreemde brieven te ontvangen met stukjes touw en kruisen van lucifershoutjes. Is er een verband met deze boodschappen en de moord op de jonge meisjes? Rankin weet dat er in zijn eigen verleden mogelijk aanwijzingen zijn te vinden, maar durft die confrontatie nauwelijks aan.

Boeken over seriemoordenaars volgen vaak een vast stramien en staan doorgaans vol met gruwelijke feiten en details. Het bloed vloeit dan rijkelijk waarna de moordenaar na een grootscheepse klopjacht eindelijk wordt gepakt. In Kat & Muis is dat echter allemaal wat anders en de aanpak van Ian Rankin kan absoluut opmerkelijk worden genoemd. Natuurlijk zijn de moorden afschuwelijk te noemen, want de slachtoffers zijn allemaal meisjes van onder de zestien jaar die op een niet zo heel prettige wijze om het leven zijn gebracht. Maar in het boek worden nauwelijks details bekendgemaakt en nergens wordt in de huid van de maniak gekropen. De dader blijft tot vlak voor het einde vrij duister en Rankin heeft er puur voor gekozen om de spanning en de speurtocht naar aanwijzingen en bewijzen centraal te zetten, samen met de menselijke kant van het drama.

De onzekerheden van een onderzoeksteam worden uitstekend belicht evenals de druk die het legt op de mensen die binnen de politie de verantwoordelijkheid dragen. Daarnaast wordt ook de persoon van Rebus behoorlijk uitgediept al is het in het bijgewerkte voorwoord van de auteur te lezen dat dit eerste deel helemaal niet is geschreven met het idee dat het een serie zou gaan worden. Oorspronkelijk had Rankin zelfs het idee gehad om de inspecteur aan het eind te laten sterven, maar zag daar op het laatste moment gelukkig van af.

De uiteindelijke ontknoping van Kat & Muis is uitstekend en goed uitgewerkt, waarbij twee verhaallijnen elkaar af en toe kruizen. Tevens introduceert Rankin een aantal personages die later ook in andere delen terug gaan komen. Het enige nadeel aan de boeken over inspecteur Rebus is echter het feit dat ze veel te snel uit zijn en doorgaans niet meer dan driehonderd paginas tellen. Als ze die al halen! Daar staat tegenover dat Rankin gelukkig wel redelijk veel boeken heeft geschreven en dat uitgeverij Luitingh ze allemaal opnieuw lijkt te gaan uitbrengen tegen een zeer vriendelijke prijs. Het jaar 2006 moet Hét Jaar van Rankin gaan worden met een heel nieuw deel en het door hem geschreven cadeauboekje bij de Maand van het Spannende Boek. Een groot offensief dus om deze Schotse grootheid nu ook in Nederland definitief te laten doorbreken en laten wij hopen dat het nu gaat lukken. En aan de kwaliteit van de verhalen zal het zeer zeker niet liggen.