'Wij verlaten het land der droefheid
waar wij de literatuur, de schilderkunst noch de muziek
nodig hebben.....
.....Deze gedichten zijn voor de doden, die als geen ander
ons begrijpen.'

Mile Stojić: Verbannen elegieën

'De partituur voor de toverfluit' , de eerste roman van Ludwig Bauer die in het Nederlands is vertaald, laat de lezer midden in het verhaal vallen van Ferdinand Konjic die op dat moment werkzaam is bij Cargo Taxi Express in Wenen. 'Hij is een chauffeur, een chauffeur met chaos in zijn hoofd'.

Hij is gevlucht uit Sarajevo en dat is in eerste instantie alles wat je van hem weet. Stukje bij beetje ontvouwt de plot zich en kun je dieper onder zijn goedmoedige huid kruipen.
Zo heeft hij een fascinatie voor vogels en laat geen kans onbenut om ze te voeren, ondanks dat velen hem waarschuwen dat het overgebleven voer ratten aantrekken zal. De woeste aanblik van een rat leidt hem in herinnering echter ook terug naar het leven in Sarajevo.

Door het hele boek loopt de belangrijke verhaallijn over de zus van Ferdinand. Ze wordt Seka genoemd, wat zusje betekent, maar bij haar geboorte heeft ze de naam Fatima gekregen, wat voor een katholiek gezin ongebruikelijk is. De gedachten aan Seka lijken hem op het gebied van de liefde te beïnvloeden.

Ongewenst immigrant

In Wenen voelt hij zich bekeken, beoordeeld en véroordeeld. Híj is de immigrant, de indringer en eigenlijk niet gewenst. Het kost hem grote moeite om mensen niet te verbeteren, wanneer ze zijn naam op zijn Duits uitspreken. Ondanks dat hij Scandinavisch blond is, blijft hij een 'Balkantype', een 'Tschusch'.
Hij belandt regelmatig in situaties die hij als discriminerend ervaart. Hij voelt zich onheus bejegend, met name door de politie die de auteur meerdere malen met het leidmotief 'een politieagent met een zwaar, laaghangend pistool' wordt omschreven. Hierdoor wordt op een subtiele manier pijnlijk duidelijk hoe de hoofdpersoon wordt gealarmeerd door de aanblik ervan. Ferdinand heeft het gevoel dat hij in de gaten wordt gehouden en gevolgd, wat hem paranoïde maakt.
Zelfs op het openbare toilet voelt hij zich bespied. Wanneer hij met een markeerstift op de tegeltjes schrijft wordt dat opgemerkt door de camera's en bolle spiegels die daar hangen.

Muziek met liefde als boodschap

Tijdens een taxirit ontmoet hij G.A. Washington. Een zwarte man die de Reverend wordt genoemd. Deze speelt contrabas en is in Wenen om met muziek de volkeren dichter bij elkaar te brengen. Er komt ook ter sprake dat Ferdinand dwarsfluit speelt.

Ze hebben nog een aantal keer contact en wanneer Ferdinand in het ziekenhuis belandt, vertelt de Reverend hem dat hij zich bij de politie dient te melden vanwege een aantal aanklachten. G.A. kan hem bescherming bieden door een contract te tekenen bij het project 'Een toekomst voor Bosnië'. Ferdinand kan de muzikale leiding krijgen over de groep muzikanten.

'Ferdinand voelde zijn tranen lopen. Dit was kinderachtig, hij was te gevoelig. Hij kon zichzelf niet in bedwang houden en zijn stomme tranen evenmin. Hij begreep niet waarom zijn tranen nu stroomden omdat hij helemaal niet huilde, hij was niet verdrietig. Dit alles was niet verdrietig maar irritant. 'Haat! Alsof er hier geen haat is! Alsof ze mij niet haten! De psychiater die zich om mijn psychisch welzijn zou moeten bekommeren haat me!.'

Ondanks zijn eerder scepsis tegenover de Reverend en vanwege zijn ogenschijnlijk goede bedoelingen, accepteert Ferdinand het rijkelijk beloonde aanbod. Hij neemt contact op met diverse muzikanten die hij eerder al heeft ontmoet en tezamen vormen ze een ensemble. Wanneer de pit uit de muziek lijkt te verdwijnen brengt de Reverend een accordeonist, Cile genaamd, ten tonele die wat meer leven in de brouwerij moet brengen. Ferdinand echter heeft grote moeite met de onbehouwen uitspraken van Cile en krijgt last van een loyaliteitsconflict. Op zijn zachts gezegd, het klikt niet écht tussen de twee heren..............

Conclusie

Bauer heeft met dit verhaal een ontroerend boek geschreven, zonder dat er overbodige sentimentaliteit gebruikt wordt. In sommige passages zou het zelfs wat onderkoeld en clean genoemd kunnen worden. Ferdinand heeft een goedig karakter. Dit wordt nergens expliciet beschreven, maar is tussen de regels door goed voelbaar. Dat de oorlog in voormalig Joegoslavië gruwelijk is geweest moge overduidelijk zijn en dat lees je ook, maar de gruwelen worden niet breed uitgesponnen. Er is voor het overgrote deel sprake van showing, not-telling.

Bauer gebruikt in dit chronologische verhaal de innerlijke monologen van Ferdinand als flashbacks. Deze zorgen ervoor dat de lezer steeds een stukje meer te weten komt over het leven dat Ferdinand achter zich heeft gelaten. Je voelt zijn wantrouwen, ontreddering, de ontgoocheling en de onderliggende psychische pijn.

Tegen het einde worden de overpeinzingen van Ferdinand haast beschouwend en filosofisch, en wordt de Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804) nog even aangehaald.
De apotheose in de laatste zinnen laat je met open mond onthutst stil vallen.

De diverse draadjes die de auteur in dit gelaagde verhaal uitrolt, komen aan het einde naadloos samen. Een prachtig boek en een aanrader om kennis te maken met het werk van Bauer en de Kroatische literatuur!

Een klein puntje van kritiek: dit boek zou eigenlijk op zijn kop in de boekenkast moeten staan, omdat de titel op de rug andersom staat dan normaliter het geval is. Wanneer je als boekenliefhebber een boekenkast nadert gaat je hoofd vanzelf met je rechteroor naar je rechterschouder, zodat je de titels kunt lezen. Bij dit boek moet je echter een beweging naar links maken. Kniesoor die er op let natuurlijk, want het doet uiteraard niets af van de kwaliteit van het verhaal.

Auteur

Bauer (1941) is Duits en Kroatisch.Hij is schrijver, vertaler, taalkundige en columnist. Tevens doceerde hij Slavistiek in Zagreb, Londen en Washington. In Zagreb was hij hoofdredacteur bij Uitgeverij Globus en het literair tijdschrift Naša knjiga. Hij schrijft voor kinderen en volwassenen.
Het boek is in 2002 al uitgegeven en in mei 2017 verschenen in het Nederlands

De partituur voor de toverfluit
Auteur: Ludwig Lujo Bauer
Oorspronkelijke titel: Partitura za Čarobnu frulu
Vertaald door: Sanja Kregar (uitgever)
Categorie: Literaire roman
Pagina's: 213
ISBN: 9789492160102
Uitgeverij KLIN
Verschenen: mei 2017