Zo … die kan schrijven zeg, die Jón Kalman. Hij geeft in deze trilogie een prachtig en indringend beeld van een afgelegen en onherbergzame plek in IJsland. Overigens is dit niet zo zeer een trilogie als wel een dik boek dat in drie delen is gehakt. Daarbij is het – ter verhoging van de concentratie – misschien wel goed om tussendoor even wat anders te lezen. Dat heb ik niet gedaan … ik moest gewoon doorlezen. En dat is knap gedaan want het is zeker geen pageturner. In tegendeel.

Wat is er dan zo goed aan dit boek? Kalman geeft op een derde van het verhaal zelf een antwoord waar ik me helemaal in kan vinden. Als de hoofdpersoon – consequent aangeduid als de jongen – met postbode Jens op reis gaat, wordt hem verzocht om wat boeken mee terug te nemen. De jongen vraagt wat voor boeken hij dan mee moet nemen. ‘Kies die boeken uit, zegt ze een beetje hees, die … anders zijn … waar de woorden niet stom op de bladzijden zitten, maar opzweven en ons vleugels geven, zelfs al is de mensen de lucht niet gegeven om te vliegen.’

En laten we vooral het vertaalwerk niet vergeten. Zwaar ondergewaardeerd (ook financieel) maar het krijgt gelukkig de laatste jaren wat meer aandacht. Daarover heeft Kalman ook wat te zeggen in dit boek: ‘De waarde van vertalingen, had Gisli gezegd, is nauwelijks te overschatten. Ze verrijken de mens, verbreden zijn horizon, ze helpen hem de wereld beter te begrijpen, zichzelf beter te begrijpen. Een volk dat weinig vertaalt, maar alles van zijn eigen gedachten betrekt is kortzichtig en als het ook nog een groot volk is wordt het bovendien gevaarlijk voor anderen, omdat alles wat anders is dan hun eigen zeden en gedachten vreemd is. Vertalingen verrijken de mens en daarmee de wereld. Ze helpen je verre volkeren te begrijpen. Datgene wat de mens begrijpt haat hij minder of hij is er minder bang voor. Begrip kan de mens van zichzelf redden.’

Prachtig. Dit boek zit vol met mooie gedachten, over van alles en nog wat. Zonder dat het zweverig wordt. Kan me wel voorstellen dat het sommige lezers wat te veel wordt, vandaar mijn eerdere opmerking: lees tussendoor even wat anders. Deze vind ik ook mooi:

‘Er is nauwelijks iets belangrijker voor een mens dan lachen, huilen eigenlijk ook, het is veruit belangrijker dan seks, laat staan macht of geld, dat spuug van de duivel in ons bloed, iemand die nooit lacht wordt op den duur een steen.’

En vooruit, nog twee citaten vanwege het heerlijke luchtige taalgebruik:

‘Er wonen ongeveer achthonderd zielen hier in het Dorp. Er past veel in achthonderd zielen.’

‘Soms is het zalig om te slapen, je bent veilig, de wereld bereikt je niet. Je droomt kandij en zonneschijn.’

Tot slot. Ik ben erg geïnteresseerd in alles wat met geloof en religie te maken heeft. Ik kwam iets tegen waar ik eerder nooit zo bij stil heb gestaan. Maakt wel iets bij me los.

‘Als God werkelijk de wereld had willen veranderen, zegt Alfheid, dan had Hij Zijn dochter gestuurd en niet Zijn zoon. De dochter van God zou het ergste uit de man naar boven hebben gehaald, ze zou geslagen zijn, misbruikt en vernederd en de Romeinen hadden haar verkracht voordat ze gekruisigd werd. Ze had het ergste in ons aan het licht gebracht en dat zou misschien voldoende zijn geweest om ons te veranderen. Jullie mannen zou het niet bespaard zijn gebleven te proberen te begrijpen wat het betekent vrouw te zijn, wat wij allemaal hebben moeten dulden, wat het betekent altijd de ondergeschikte te zijn, wat het betekent als tweederangs geboren te worden. Maar God begrijpt de vrouwen niet en daarom stuurde Hij Zijn zoon.’