Françoise d’Aubigné (1635-1719) is een telg uit de verarmde lage adel die het als Madame de Maintenon tot vertrouweling van koning Lodewijk XIV brengt en zelfs met hem in het huwelijk treedt. Er is in de monografie veel stuitends over haar beweerd. Reden voor Hans Bots en Jan Schillings om in de correspondentie te duiken. Aan de hand daarvan komen ze tot een ander beeld dan dat van de vrouw die voor veel onheil in Frankrijk en Europa verantwoordelijk wordt gesteld. In zekere zin sociaal, begaan met de minder bedeelden maar toch in de eerste plaats ook met zichzelf. Een doorzetter pur sang, die zich ontwikkelt en tot in de hoogste kringen doordringt.

Zoals gezegd stelt ze haar eigen belang net iets hoger en deinst ze er niet voor terug om zogeheten vrienden voor het leven als een baksteen te laten vallen wanneer die vriendschap haar eigen positie in gevaar brengt. We kunnen ons voorstellen dat voor degenen met minder religieuze verdieping de biografie het meest interessante deel van de 260 pagina’s vormt. Slim en wellicht ook een beetje sluw maakt ze de sprong naar de top. Ze krijgt de eerste levenslessen van een tante die de protestantse godsdienst belijdt. Dat is tegen het zere been van haar moeder en een andere (peet)tante die haar snel onder de roomskatholieke vleugels brengen. De godsdienst waarmee ze in haar latere leven diverse blutsen oploopt als ze zich ontvankelijk verklaart voor het Quiëtisme en later het Jansenisme. Ook daar draait ze zich behendig uit.

Door een huwelijk met een veel oudere, ernstig gehandicapte, maar goed belezen Paul Scarron zet ze haar educatie in een versnelling. Het is opzienbarend hoe ze zich om de kinderen van Madame de Montespan bekommert, één van de maîtresses van Lodewijk de XIV. Het maakt grote indruk op de koning die haar grote schenkingen doet, zoals kasteel De Maintenon. Voortaan gaat ze als Madame de Maintenon door het leven. Ze verdringt haar weldoener De Montespan zonder een spoortje wroeging. Het huwelijk met Lodewijk de XIV voltrekt zich ’s nachts. Aan officiële zaken mag ze niet deelnemen, ze krijgt niet de erkenning als echtgenote, maar staatshoofden nemen haar wel degelijk in vertrouwen. De grootste verdienste is dat ze de vorst doet inzien dat de tot dan door hem gevolgde levenswijze weinig voorbeeldig is. Vanaf dat moment geen maîtresses meer, tot grote vreugde van echtgenote Maria Theresia.

Als de koning op 1 september 1715 overlijdt is zij al in Saint-Cyr, het door haar gestichte modelklooster dat als haar ziel en zaligheid kan worden beschouwd. Ze maakt zich sterk voor de langjarige opvoeding van kansarme meisjes, die als volwassenen vrouwen weer in het daglicht treden. Na haar dood krijgt ze op wrange wijze de erkenning als echtgenote-van: revolutionairen ontheiligen haar graftombe en het stoffelijk overschot ligt zelfs 25 jaar in een magazijn alvorens het via via uiteindelijk weer in Saint-Cyr terecht komt.

De heimelijke echtgenote van Lodewijk XIV is in menig opzicht een ongrijpbare vrouw. Spijtig dat van de correspondentie met de vorst nauwelijks iets is achter gebleven. Je zou zo graag weten waarom deze autoritaire vorst zich in zekere zin liet muilkorven door een vrouw van lage komaf. De auteurs zijn zeer zorgvuldig tewerk gegaan: ze laten het oordeel aan de lezer over. Jammer dat er dan toch iets als op bladzijde 64 doorglipt, waar ‘fantastische goed’ nooit uit hun pen zal zijn gekomen. Al met al een tribuut aan waarheidsbevinding en een must voor historici met de focus op dit stuk Franse geschiedenis.