Mijn prille jeugd bestond uit het lezen van geschiedenisboeken, natuurgidsen, atlassen en encyclopedieën. Saai zullen heel wat mensen waarschijnlijk denken maar voor mij was dit wegdromen in werelden ver van de onze. Reizen in mijn hoofd in het hier en nu en in het verleden, het ontdekken van nieuwe levensvormen, en andere omgevingen. Deze vakken werden later mijn lievelingsvakken op school.
Toen ik via een mail van Uitgeverij Signatuur las dat dit boek ging verschijnen heb ik onmiddellijk gereageerd voor een recensie-exemplaar.
Ik doe nog steeds aan ‘leunstoelreizen’. Computer op en rondzwerven op Google Earth. Zo ben ik al op ontelbare plekken geweest op aarde. Als juf leer ik mijn leerlingen over Rapa Nui, Paaseiland, voor de vrienden. Een afgelegen eiland met een heel vreemde historie. Ook Jules Vernes ‘Reis om de wereld in tachtig dagen’ maakt deel uit van mijn lesprogramma. De datumgrens komt dan aan bod en de eilanden die op de grens liggen. Het is dus niet vreemd dat ik dit boek gewoon moest lezen.
De cover is heel simpel en mooi. De atlas heeft een mooie ondertitel. ‘Vijftig eilanden waar ik nooit ben geweest en nooit zal komen.’ Dit boek is werkelijk een atlas met kaarten van de eilanden in. Maar tevens ook een roman. Judith Schalansky verzamelde over deze vijftig eilanden informatie. Verhalen die verteld zijn door mensen die het eiland bezocht hebben of door mensen die iemand kennen die er geweest is. Het zijn non-fictie verhalen, verslagen, feiten die tot een verhaal gemaakt worden zodat het ook weer fictie is. Ze heeft zelf niks verzonnen.
Het zijn eilanden die onbewoond zijn, onherbergzaam, of wel bewoond maar waar vreemde gewoonten heersen doordat ze zo afgelegen zijn en als het ware in een vacuüm leven.
Het boek start met een heel uitgebreid voorwoord over haar ervaring met atlassen en het is op een heel poëtische en grappige manier beschreven. Ze noemt met een lach het vingerreizen in een atlas een erotisch gebaar en de reliëf globe de pornografische tegenhanger. Verder vertelt ze over de cartografie en het wereldbeeld van de mens. Volgens mij zou Mercator dit graag lezen. Ze doet een poging om de cartografie tot de poëtische genres te laten rekenen en de atlas tot de schone letteren. De oorspronkelijke benaming van de atlas is ‘Theatrum orbis terrarum’ wat betekent ‘theater van de wereld’. Klinkt ook heel poëtisch.
De wereld wordt daarna in vijf zones verdeeld met elk een deel afgelegen eilanden. Sommige eilanden klinken mij bekend in de oren, anderen zijn helemaal nieuw.
Voor elk eiland trekt ze een dubbele pagina uit. De linkerpagina geeft informatie over de ligging, grootte, naam van het eiland, aan wie het eiland toebehoort, welke nationaliteit en de afstand tot andere eilanden of landen. Een tijdsbalk geeft aan wanneer het eiland ontdekt is en nog een aantal andere interessante data die van belang zijn voor het eiland. Daarna volgt een verhaal dat telkens anders is. Een reisverslag van een ontdekkingsreiziger, een gedicht, een verhaal over de vreemde gewoonten op het eiland. Verkrachtingen, kannibalisme, atoomproeven, geboortebeperking…
Op de rechterpagina staat een kaart van het eiland met de schaal bij. Een grijs eiland in de blauwe zee. Enkel kleurschakeringen van zwart over grijs naar wit. Hier aan daar staan bijzonderheden aangegeven zoals plekken die een naam gekregen hebben op het eiland of gebouwen die aanwezig zijn. De hoogte van een berg. Als het bewoonde eilanden zijn de steden en het wegennet netjes in geel aangegeven. Schalansky tekende zelf al haar kaarten.
Dit is een prachtig boek, meer dan een doorsnee atlas. Een atlas met een absolute meerwaarde. Ik ben vooral versteld van de manier waarop wij omgaan met die afgelegen eilanden. Hoe de mensen daar leven en hun eigen invulling gegeven hebben aan hun maatschappij en hoe die verschilt van de onze. Ook de tussenkomst van onze gewoonten op het leven op een afgelegen eiland. Wat doet het leven op een verlaten eiland met een mens. Kortom een boek dat aanzet tot denken, filosoferen over onze aarde onze tussenkomst als mens.
Een boek dat je vast neemt om weg te dromen naar een onbekend eiland om even helemaal van de wereld te zijn. Een uniek boek. Ik heb heerlijk genoten en ga het blijven doen. Bedankt uitgeverij Signatuur.