Laat ik beginnen met te zeggen, dat het boek totaal niet aan mij besteed was. Ik ben duidelijk geen ‘hardcore’ literatuurlezer en de diepere betekenis, thema’s en achtergronden gingen veelal volkomen aan mij voorbij. Wat voor mij overbleef was een grote, warrige brij van woorden en zinnen waar ik totaal niet mee uit de voeten kon en me vaak in verbijstering achterhield en waarbij ik me in opperste verwarring afvroeg wat ik in hemelsnaam gelezen had.

‘Een stad, het meisje en de duivel’, de derde roman van Svealena Kutschke, wordt aangekondigd als een familie-epos en vertelt het verhaal van Lucie en Christoph, hun dochter Freya, en hun kleindochter Jesse: een Duitse familie in de schaduw van de onlusten van de twintigste eeuw. Het verhaal speelt zich af in Lübeck, de geboortestad van Thomas Mann, maar ook de stad waar het fascisme ten tijde van Lucie en Christoph floreerde en 50 jaar later als Jesse opgroeit het neofascisme opgang maakt. De rivier de Trave stroomt, behalve door Lübeck, ook als rode draad door het verhaal.

Ik las het verhaal als e-book feuilleton en het kostte me steeds meer moeite om me ertoe te zetten de aflevering van die week te lezen. Ik stelde het leesmoment steeds verder uit en nam het boek pas ter hand als verder uitstel echt niet meer mogelijk was. Ik stortte door de ellendige, uitzichtloze levens van de hoofdpersonen bijna zelf in een depressie. Het was een over meerdere generaties verspreide doorlopende neergaande spiraal naar totale ondergang die door geen enkel moment van geluk of een klein lichtpuntje doorbroken werd.

Ondanks dit alles kan ik er toch niet omheen om mijn waardering voor Kutschke uit te spreken voor de vele schrijfuren en tijd die ze in dit lijvige werk heeft gestoken. En heel soms wist ze me in de algehele malaise opeens te verrassen met mooie volzinnen of een beeldende omschrijving waar ik om moest glimlachen:

‘Je zou de indruk kunnen krijgen dat de bank zelf zich met alle vier zijn sierlijk gedraaide pootjes tegen de muren schrap zette, zich met haar hele volumineuze groene fluweel tegen de sociale neergang verzette.’ (pag. 254).

Maar deze momenten waren helaas op de vingers van een hand te tellen. Over het algemeen kwam het op mij over als een grote ‘bad trip’ van een hallucinerende schrijfster die zelf ook door het bomen het bos niet meer zag. Mijn hoop op een alles verklarend einde van het verhaal werd niet gehonoreerd. Sterker nog, na het lezen van het laatste deel was, toen ik heb boek tot mijn grote opluchting eindelijk kon dichtslaan, mijn verwarring alleen nog maar groter geworden. Het zal wel iets zeggen over mij als lezer, maar dit soort hoge literatuur gaat gewoon mijn pet te boven. Het was voor mij in ieder geval geen ‘unterhaltungsliteratur, zoals een andere Duitse auteur haar boek zo mooi omschreef, maar een grote worstelpartij die ik het liefst zo snel mogelijk weer wil vergeten.