Een razend knappe prestatie vind ik deze bundel van Herzberg, die natuurlijk niet verschenen is in 1996 (zoals hierboven vermeld) maar al in 1946.
Razend knap om zo kort na de gruwelijke omstandigheden waarin Herzberg in Bergen-Belsen verkeerde zo te kunnen analyseren. Te zoeken naar een verklaring en zoveel begrip te tonen, heel bijzonder vind ik dat.

Over hoe een ‘doodgewone man’ Scharführer X werd, hoe de Duitsers erin slaagden capo’s te maken tot vijanden van hun vijanden, vrouwelijke bewaaksters als blonde Irmy en over de rechtbank met een procureur-generaal die ‘s nachts bed aan bed slaapt met de boef die hij ‘s ochtends heeft aangeklaagd. En vooral ook over mensen met een gebrek aan overtuiging waardoor dit soort vreselijke dingen steeds weer kunnen gebeuren.

En in het laatste (titel) verhaal:
‘Het zijn geen schurken, misdadigers en krankzinnigen geweest, maar gewone mensen,die door het nationaal-socialisme zijn meegesleept en soms tot de gruwelijkste wreedheid vervielen.’
En Herzberg geeft aan dat dit tijdloos is, zal blijven gebeuren: ‘Wij hebben de heiden ontmoet, en wij zullen hem weer ontmoeten. Wat blijft ons over? Amor fati.’
Een beangstigende, maar ware gedachte.