Als de naamloze hoofdpersoon van de roman Renger tegen beter weten in een lift accepteert van het titelpersonage, laat auteur Nyk de Vries in de verte, jawel, een donderslag weerklinken. In het nuchtere licht van de volgende dag trekt de hoofdpersoon de hele ontmoeting alweer in twijfel. Het kost hem moeite zich de gebeurtenissen goed voor de geest te halen. Zijn gedachten zijn ‘te vol met indrukken’. Bij het volgende treffen heeft hij dan weer het gevoel dat hij en Renger ‘een en dezelfde’ zijn.

Het moge duidelijk zijn: De Vries doet zijn best om de belofte op het achterplat (David Lynch in de Friese Wouden) waar te maken, maar echt geheimzinnig, laat staan beklemmend, wil het allemaal niet worden. De trucjes zijn doorzichtig en ze liggen er te dik bovenop. Omdat de hoofdpersoon (laten wij hem Nyk noemen) en Renger een verleden lijken te delen, komt er een tweede verhaallijn op gang waarin wordt verteld over een jeugd in de Friese Wouden, een studententijd in Groningen en een baantje bij de Ikea. De Vries kiest voor de breedte, niet de diepte en zo wordt de lezer vergast op een reeks oppervlakkige anekdotes over een wat tobberige eenling die zich probeert te verhouden tot de rest van de wereld. In zijn wens alle maskers te laten vallen en zich zo te laten kennen en ook door de thematiek (een wat moeizame vader-zoonverhouding, ontluikend kunstenaarschap) lijkt De Vries wat verwant aan een schrijver uit een nog veel hoger noorden: Knausgard. Helaas valt ook deze vergelijking, meer nog dan die met David Lynch, onherroepelijk in zijn nadeel uit. De Vries, die terecht lof oogstte met zijn prozagedichten, lijkt op de lange baan niet bij machte zijn personages kleur en diepgang te geven en gebeurtenissen leven in te blazen. Zo ploetert Nyk na zijn afstuderen, in de tijd dat hij niet vakken staat te vullen bij Ikea, verbeten aan een roman. Nog geen tien bladzijden verder is het ding inmiddels uitgegeven en ook alweer in de vergetelheid verzonken. De Vries ruimt hier twee alinea’s voor in. Op zo’n moment blijkt mededelen toch iets anders dan delen, zoals ook geheimzinnig doen niet gelijk staat aan geheimzinnig zijn. Nyks nogal ongerichte artistieke ambities lijken uiteindelijk een doodlopende weg. Hij raakt in de ban van de louche Reiziger, in de roman beschreven als een vierderangs Vinkenoog in de provincie die tenenkrommende clichés verkondigt over het vrije kunstenaarschap. Waarschijnlijk probeert De Vries Reiziger als een hedendaagse Svengali neer te zetten, maar hij slaagt er slechts in de naïviteit van Nyk tot bijna pijnlijke proporties uit te vergroten. Het bestaan van Nyk lijkt zachtjes aan te verzanden in de marges van de samenleving.

Wat nu, klein boertje?

Nyk zweert zijn kunstenaarsambities af en streeft in plaats daarvan een ordentelijk burgermansbestaan na. Hij verhuist naar Amsterdam, gaat samenwonen en oriënteert zich op een maatschappelijke loopbaan. Op dit breukvlak in zijn bestaan, loopt hij Renger tegen het lijf.

Tijdens hun laatste confrontatie (waarbij de weersomstandigheden wederom voor een passende omlijsting zorgen) weet Renger Nyk ertoe over te halen toch maar weer een boek te gaan schrijven. Fijn voor hem, want zijn zogenaamde nieuwe leven heeft alle kenmerken van een vlucht voorwaarts. Na alle misbaar verwacht je als lezer echter toch wat meer. Het lijkt of De Vries een ingewikkelde doolhof heeft gebouwd, maar uiteindelijk toch de nooduitgang neemt. Ook de zaken die in de melkfabriek voorvielen en het daglicht kennelijk niet konden velen, blijven een beetje in het ongewisse. Goed recht van een schrijver, maar als je iets niet wilt vertellen, waarom begin je er dan over? Nu kunnen in een literaire vertelling, anders dan in een thriller, vragen belangrijker zijn dan antwoorden. Een open einde zou derhalve geen bezwaar mogen zijn. Misschien volgt vorm inhoud en probeert De Vries ons, door zijn eigen roman onderuit te halen, duidelijk te maken dat ieder kunstenaarschap berust op suggestie, mooipraterij en poeha? , Er is echter niets wat een dergelijke conceptuele interpretatie ondersteunt en in een roman waarin expliciet benoemen de regel en suggestie de zeer schaarse uitzondering is (wat erin resulteert dat zelfs in telefoongesprekken de stichomythie angstvallig wordt bijgehouden – de oogst van een halve bladzijde (239): ‘schreeuwde ik’, ‘zei hij,’ ‘vroeg Renger’, ‘vroeg ik,’, ‘riep ik’, ‘zei Renger’, ‘riep ik opnieuw’) doet het simpelweg negeren en onder het vloerkleed vegen van het feit dat er wel wat vragen open blijven staan, eerder knullig dan doelbewust of intrigerend aan.

Nyk en Renger stellen uiteindelijk ieder op hun eigen manier vergeefs vragen aan een verleden dat al voorgoed verstomd is. Renger zoekt het in het ene, betekenisvolle detail, (een gebeurtenis op een zomeravond in de jaren zeventig), Nyk probeert antwoorden te krijgen door ieder voorwerp dat zijn vader in de loop van tientallen jaren naar zijn schuur heeft gesleept, te catalogiseren. In deze tegenstelling had mogelijk meer gezeten, maar De Vries komt er helaas niet aan toe. Te druk waarschijnlijk met het schrijven van iets wat én een spannende good read én een familiekroniek én een bildungsroman had moeten worden, maar uiteindelijk in geen van deze verschijningsvormen weet te overtuigen. Uit interviews blijkt dat het gegeven van de man die een schuur vol rommel probeert te ordenen, autobiografisch is. De Vries had dus kunnen weten dat hij die alles wil omvatten en vastleggen, uiteindelijk met lege handen blijft staan.