Beatrix Potter (of Peter Rabbit fame) hield naar verluidt niet van kinderen, de auteur van de Bob Eversboeken was een NSB-propagandist en ga zo maar door. Ook Jan van der Plaats (Jean Dulieu) schreef en tekende volgens eigen zeggen niet voor de jeugd, maar om zich in een droomwereld te kunnen verplaatsen. Hij had dan ook wel veel redenen om de wereld te willen ontlopen..

Wat de familie betreft, Jan loopt als kind al een knauw op als zijn vader in een inrichting wordt opgenomen. Welke rol zijn stiefmoeder in de ondergang van Van der Plaats senior speelde is onduidelijk, maar alleen al de vermoedens knagen aan enorm aan de zoon. Zijn carrière als violist lijdt onder zijn solistische persoonlijkheid. Dat leidt ertoe dat hij nooit een vaste plek verovert in een orkest, tot een breuk met de zakenpartner waarmee hij een succesvol poppentheater opzet, tot ruzies met uitgevers... ‘Ik ben niet gemaakt om met mensen samen te werken’, zou hij meermalen verzucht hebben.

Onwillekeurig stel je je bij de naam Jean Dulieu een goedmoedige kindervriend voor. Maar hij schreef dus niet voor kinderen, en opvoeden was eigenlijk niks voor hem. Rusteloos sleurt hij zijn gezin van de ene woning naar de andere. Als ze uiteindelijk op Terschelling landen vertrekt hij naar Italië, tot wanhoop van Kitty. Zijn jongste zoon gaat helemaal de mist in en overlijdt al op zijn vijftiende bij en brommerongeluk. Je krijgt -zoals Natalie hierboven al schrijft – veel respect voor Kitty, die zoveel te verduren had en haar leven min of meer in dienst stelde van zijn succes.

Wat het creatief fenomeen aangaat: hier gaat hier duidelijk over een begaafd, veelzijdig genie. Van der Plaats was dus ongelooflijk muzikaal, kon weergaloos goed tekenen. Maar hij was dus ook in staat verhalen te verzinnen en teksten te schrijven. Hij hield dagboeken bij, pende talloze brieven aan Kitty, werkte als reisjournalist voor Elsevier en schreef romans- die overigens tot zijn ongenoegen niet uitgegeven werden. Van die romans is alleen het duistere Maledicta bewaard gebleven, een griezelige geschiedenis over kloosterlingen die ten kwade keren. Hoe dat boek tot stand is gekomen, en wat de krenking die hij een Italiaans klooster opliep ermee te maken heeft, daar zou ik mat gemak nóg 650 woorden over kunnen schrijven.

De Jeroen Bosch-achtige tekeningen die Dorinde heeft opgenomen laten een heel andere kant zien van de geest van Van der Plaats. Angst en paniek woelen daar, tot Edvard Munch (De schreeuw) -achtige proporties. De strijd tussen Paulus de Boskabouter en Eucalypta komt zo in een heel ander licht te staan. ‘De heks was net zo goed een stuk van Jan als de brave kabouter’, aldus Dorinde.

Naast dieptepunten kent Van der Plaats reusachtige successen. Tientallen jaren verzorgt hij de geliefde Paulusstrip in het Parool. Honderdduizenden Paulusboeken gaan over te toonbank. Ver voor merchandising gebruikelijk werd, pioniert hij met Paulusbekers, Paulusbroodtrommels, noem maar op. Hij schopt het tot bekende Nederlander, geeft lezingen, bemoeit zich met dingen… Een beetje als Thomas Mann, die de gelukkig getrouwde bourgeois uithing maar buiten de de openbaarheid toegaf aan de meest eigenaardige impulsen.

Bijt door de wat archaïsche lineaire chronologische structuur, de vele lange citaten uit de dagboeken, de wat bonkige schrijfstijl van Dorinde heen en je ontdekt een Kroniek van een 20e-eeuws gezin, annex waargebeurde generatieroman, hagiografie van een creatief genie, opvoedkundig ‘zo-moet-het-niet-boek’. Hield Jan misschien toch meer van mannen? Waarom was hij zo gefascineerd door het kloosterleven? Waar kwam de demonen vandaan die hem in zijn vele nachtmerries zo parten speelden? Besefte Jan wel wat hij zijn vrouw Kitty aandeed met zijn vluchtgedrag? Helemaal ontraadselen kan dochter Dorinde dit complex en beschadigd mens niet, maar dat zet de lezer juist aan tot het raden van de gedachten die Van der Plaats gedreven moeten hebben. Fascinerend.

Bijpassende muziek: private universe, Jon Hopkins.