De meest markante leider aan het einde van de 20e eeuw? Nelson Mandela natuurlijk. Wat gebeurt er in de psyche van iemand die 27 jaar opgesloten heeft gezeten en tot president van een verscheurd land wordt gebombardeerd? Daarover leer je in Goedemorgen meneer Mandela, geschreven door Zelda LaGrange, bijna 20 jaar lang zijn vaste assistent. Je leest ook hoe een naïef blank ‘boeremeisie’ tot haar eigen verbazing de vaste medewerker werd van de grote ANC-leider en hoeveel dat voor haar betekende.

In zijn beroemde autobiografie The Long Road To Freedom doet Mandela uitgebreid verslag van zijn ongelooflijke leven: van bokser tot mensenrechtenadvocaat, en van staatsvijand No1 tot president van het grootste Afrikaanse land. Hier lees je over de méns Mandela. Over de klappen die hij kreeg door de jarenlange gevangenschap: zijn huwelijk kapot, vervreemd van zijn kinderen, zijn vrienden dood. Sommige gewoonten uit de gevangenis (schoenen rechtzetten, kranten dichtvouwen) leert hij nooit meer af. Moderne technologie is aan hem niet besteed: de personal computer en de mobiele telefoon was nog niet uitgevonden toen hij in 1964 als veertiger de gevangenis inging. Met zijn ijzeren discipline en oersterke gestel gaat hij als 70-jarige door waar anderen omvallen. Tot ver in de tachtig doet Mandela fitnessoefeningen die hij met aandoenlijke vasthoudendheid bij iedereen aanbeveelt. Zelfs Zelda kan hem niet altijd bijhouden.

Zelda vertelt hoe ze als naïeve secretaresse van net 20 tot haar eigen verbazing een van de weinige échte vertrouwelingen van Mandela wordt, op het podium van de internationale politiek wordt gesmeten – en er na zijn dood weer afgeduwd door de wraakzuchtige familie van Mandela. Eerlijk beschrijft ze haar tekortkomingen en blunders aan het begin. ‘We're coming to sweep (‘schoonvegen’) the premises’, zeggen twee mannen in pak. ‘Een schoonmaakdienst? Die hebben we al’, zegt Zelda wijs. Brullend gelach alom. Dan blijkt dat het de geheime dienst is die een hotelkamer komt controleren op afluisterapparatuur.

De serieuze Zelda beschikt precies over de zorgzaamheid die Mandela hard nodig heeft. Op een foto in het boek zie je hoe Zelda met haar rossige haar en lelieblanke armen om hem heen de gehoorapparaten instelt van een volstrekt ontspannen Mandela. Deze zo afstandelijke man liet zich door bijna niemand aanraken en met zijn biologische kinderen had hij weinig contact, maar het meisje dat zijn dochter had kunnen zijn, was voor hem als een moeder, artiestenmanager en roadie tegelijk. Af en toe wordt het haar teveel dat ze 24 uur per dag klaar moet staan voor haar onvermoeibare en veeleisende baas: Mandela belt midden in de nacht op of wil ‘morgen’ even naar een politieke brandhaard aan de andere kant van de wereld die hij even gaat blussen. Zelda werkt 16 uur per dag, vakantie of een vaste relatie komt er niet van.

Al smeert ze bij wijze van spreken zijn boterhammen, net zo goed scheldt ze opdringerige fotograferende fans uit (Mandela kan niet meer tegen flitslicht na jarenlange verblinding bij het werk in de felle zon in de steengroeven van de gevangenis), of ze nu staatshoofd zijn of niet. Op zijn beurt helpt Mandela Zelda over haar onzekerheid heen. Plagerig stelt hij haar in Rome voor aan de Paus, of schokt hij een stel aartsconservatieve Arabische leiders in Riyadh door ijskoud mee te delen dat deze belangrijkste vrouw in zijn leven overal bij moet zijn en alles te vertellen heeft. Tussen de regels door lees je dat Zelda toch zelf ook wel over een enorm doorzettingsvermogen en heel veel energie moet beschikken om overeind te blijven in de storm die 20 jaar lang woedt om Mandela heen.

Ontroerend, adembenemend, en soms (als aan het eind de biologische familie een slaatje uit Mandela’s nalatenschap lijkt te willen slaan) schokkend.